Ksenia - algemeen

In de Sovjet-Unie leerde de communistische partij mij dat homoseksualiteit een ziekte is, waarvoor je behandeld moest worden. Homoseksualiteit was ook een misdaad. Joden hadden het niet makkelijk in die socialistische heilstaat, maar voor homoseksuelen waren er strafkampen en daar werden ze gruwelijk behandeld.

Patat had ik zin in. Na een lange inspannende theaterdag waren we onderweg naar huis. Ik zocht een snackbar op in Amersfoort en leidde ons er naartoe. We parkeerden en stapten uit. Mijn man zag de handgeschreven reclameborden en constateerde op basis van het aanbod dat het een goede tent moest zijn.

Een zomerbries waaide door de openstaande kloosterramen. Buiten klepperden de ooievaren die voor het seizoen op het dak van het Klooster van Museum Elburg wonen. Binnen speelde ik Tapas voor de allereerste in het openbaar. Het deed me heel goed om een aantal bekende gezichten te zien. Sommigen kwamen helemaal uit Emmen.

De allereerste try-out van een nieuwe voorstelling is altijd bijzonder. Dit keer dubbel speciaal, omdat het de eerste voorstelling is die ik bewust voor jongeren maakte. Een aantal persoonlijke liederen maakte dat ik echt wel een drempeltje over moest voordat ik hem durfde te spelen.

Al vroeg was ik op straat. Poolse liederen op m’n oortjes en rennen. Ik genoot van iedere stap en kwam een uur later voldaan thuis. Daarna wandelden we op ons gemak de stad in om een Wit-Russische vriend te bezoeken. Hij is gevlucht naar Polen en woont er maar wat graag.

In 1928 bezochten 700 genodigden de opening van de nieuwe Synagoge in Enschede, nog altijd de mooiste van West-Europa. In 1945 was bijna de helft van hen vermoord om wie ze waren, niet om hun daden. In de Synagoge vind je ter herinnering een foto bij hun zitplaats.

Tweemaal speelde ik mijn theatervoorstelling Zij zagen Oorlog in een overvol huis op Vestingval in het hart van de prachtige Hanzestad Elburg. Het elfdaagse festival geeft met kunst, dans, muziek, eten en theater bezoekers de gelegenheid de geest te verruimen. Ik genoot van de goede organisatie en de gastvrijheid.

“De oude stad van Elburg is sprookjesachtig mooi, met de warmte van de protestantse gemeenschap als het hoogst haalbare. Ze hebben alles bereikt wat in de Bijbel staat.” Het is een Russische vluchteling die tijdens het Vestingval Verbindingsdiner zegt wat ik zo dikwijls voel als ik ergens mijn theatershow “Zij zagen Oorlog” heb gespeeld.

De zwarte tulp staat voor totale toewijding en liefde, voor veerkracht en het overwinnen van uitdagingen. In de Islamitische cultuur is het een symbool voor de goddelijke perfectie en overvloed.

“Moi”, zei een wildvreemde in het voorbijgaan tegen me. De hartelijke groet overviel me. Want wat moest die snuiter van me? Toen ik geschrokken omkeek, zag ik alleen de rug van een man die op weg leek naar de buurtsuper even verderop.

Mijn grootouders spraken in de USSR onderling Jiddisj, al probeerden ze dat voor mij verborgen te houden. Ze vonden het beter dat ik van die Joodse achtergrond niets mee zou krijgen, want in de USSR was je als Jood een tweederangs burger. Maar de slaapliedjes die ze voor me zongen nestelden zich in mijn hart.

Op de Ierse TV zag ik een interview met Boy George, het icoon dat voor San Marino meedoet aan het Eurovisie songfestival. Zijn open mind doet me sterk denken aan Boris Grebenshchikov, waar ik onlangs nog met mijn dochter naartoe ging. In de USSR zong Grebenshchikov vroeger over straatvegers en wakers.

De 9 Mei herdenking vieren ze in Rusland dit jaar sober. Er zijn geen spectaculaire demonstraties en parades van het leger, omdat er onvoldoende troepen en tanks beschikbaar zijn. In Moskou is het aantal genodigden voor de “grootse viering” beperkt en in Sint-Petersburg zelfs teruggebracht van ca 6.000 naar amper 300.

Wat is Vrede voor jou? Geen oorlog? Of voeding, schoon drinkwater, onderwijs voor vrouwen en kinderen, en veiligheid? Is blijvende Vrede realiseerbaar? Of is het slechts een tijdelijke rust in een wereld vol conflicten? Vrede is subjectief, afhankelijk van je eigen normen- en waardenmodel. Mogelijk zelfs niet meer dan een momentopname.

In mijn nieuwsbrief een aantal korte, waargebeurde verhalen uit de Tweede Wereldoorlog. Ze spelen allemaal in Zwolle, binnen een paar honderd meter van waar ik nu woon.

Vermoord worden om hoe je geboren bent. Niet om wat je gedaan of gezegd hebt, maar om wie je bent. Om welk bloed er door je aderen stromen. Tijdens Jom Hasjoa herdenken we de ca 6 miljoen mensen die vermoord werden omdat ze Joods waren.

Toen ik als puber helemaal betoverd werd door de liederen van Boris Grebenshchikov, had ik geen idee dat ik bijna viertig jaar later mijn vijftienjarige dochter dezelfde ervaring kon bezorgen. Wat een prachtige muziek en wat een ongekend mooie show.

De twaalfde editie van Vestingval Elburg brengt kunst in de breedste zin naar de prachtige Veluwse Vestingstad. Vestingval betekent dat je tien dagen op bijzondere locaties kunt genieten van: films, gedichten, muziek, toneel, lezingen. Je kunt workshops volgen en diverse musea bezoeken. Vestingval is geschikt voor alle leeftijden.

Die eerste keer in een grote stad buiten de USSR herinner ik me als de dag van gisteren. Als een Alice in Wonderland viel ik van de ene in de andere verbazing. Alles dat in dat nieuwe land als vanzelfsprekend ervaren werd, was voor mij bijzonder.

Nog niet zolang geleden was ik dichtgeslagen na zo’n vraag. Dan had ik om het antwoord heen gedraaid, of een elegante uitvlucht gezocht. Zoals die keer in 2022, toen Frénk van der Linden hem stelde op Radio 1.

Elke beslissing is persoonlijk. Net als een goede bedoeling. Zo is elke oorlog mensenwerk, net als vrede. In theatervoorstelling Zij zagen Oorlog neem ik u mee naar zes mensen die in een moeilijke tijd een beslissing nemen. Niets doen vinden ze geen optie en ze kiezen voor de consequenties van hun handelen.

Relatief veel jeugd gisteren bij de drie keer dat ik TAPAS in Hilversum speelde. Dat vind ik het allermooiste van festivals als Gluren bij de Buren, want die generatie zie ik nauwelijks in theaters. Huiskamer- en tuinfestivals weten dat door hun laagdrempeligheid en met steun van alle deelnemende gastvrouwen/heren wel te bereiken.

Enige tijd terug kreeg ik “Geboren om te lijden”, een imposant boek over de Holocaust in Oekraïne. Daarin vind je indringende portretten en getuigenissen van 33 overlevenden. Dat zijn mensen die ontkwamen aan pogroms van de Duitsers, en hun Roemeense en Oekraïense bondgenoten. Die verhalen gaan je niet in de koude kleren zitten.

Zondag 1 februari speel ik TAPAS in de grote woonkamer van de familie Vennix in Hilversum aan de Rita Reyshof 8. De drie voorstellingen zijn onderdeel van festival Gluren bij de Buren en duren elk zo’n 30 minuten. Ik start om 12:00, 13:30 en 15:00 uur.

“Duisternis kan duisternis niet verdrijven; alleen licht kan dat. Haat kan haat niet verdrijven; alleen liefde kan dat.” (Martin Luther King Jr) Zo eens met deze uitspraak van Martin Luther King Jr. En in een belangrijke mate komt dat omdat ik vanwege dezelfde culturele achtergrond zijn normen en waarden deel.

In de hoek stond een oude zwart/wit-televisie met een VHS-videorecorder. ’s-Avonds en ’s-nachts keken we hier films op. Westerse films natuurlijk. Dat was officieel niet toegestaan, maar die haalden we uit het zwarte circuit. Tijdens de films dronken we Pepsi-cola, en spraken we over vrijheid en over onze hunkering naar het westen.

Op de Nederlandse radio hoorde ik een item over de Amerikaanse schietpartij in Minneapolis, waarbij de ICE Agent Jonathan Ross met drie kogels een einde maakte aan het leven van Renee Good. De Nederlandse radio-journalist noemde de Amerikaanse ICE (Immigratie en Doune) agent een Sovjet-stijl militant die opereert namens het “bijna dictatoriale” Amerika.

Voordat ik opkom sta ik altijd achter de schermen te wachten. En in de introductie bedanken we altijd alle vrijwilligers die zo’n optreden mogelijk hebben gemaakt. Dat zijn mensen die theaters onderhouden, of een locatie tot theater ombouwen.

De Rendieren van Sinterklaas zijn in het oosten van Oekraïne op pad met cadeaus. In mijn laatste nieuwsbrief meer hierover.

Elke voorstelling bereikt een keer het moment dat je er voor het eerst mee naar publiek gaat. Het product is dan verre van klaar, maar als maker zoek ik dan een emotionele terugkoppeling op de grote lijnen. Klopt het verhaal bijvoorbeeld? En zijn overgangen goed? Passen de liederen? En meer van dat soort dingen.

Mijn verse nieuwsbrief is uit. Lees hem hier.

Tot dusver heb ik die hele verkiezingscampagne aan me voorbij laten gaan. Maar aangezien ik voor theaterwerk en filmopnames een paar dagen naar het buitenland moet, ga ik iemand machtigen om voor me te stemmen. Daarom keek ik gisteren via de socials wat video’s terug, nadat ik eerder al een aantal programma’s doorlas.

In Berlijn bezocht ik gisteren de premiere van de musical Little Shop of Horrors, gespeeld door het onafhankelijke gezelschap Encore. Zo’n 15 acteurs/zangers speelden met een live-band van acht muzikanten een show die ruim twee uur duurt. Het was vermakelijk en leerzaam. De Little Shop of Horrors is een noodlijdende plantenwinkel in een Amerikaanse Vogelaarswijk.

Het westen is verrot en Amerika is de belichaming van het grote kwaad. Dat leerden we vroeger op school in de Sovjet-Unie. We renden regelmatig naar schuilkelders als oefening voor het moment dat de bom zou vallen. Want het was onvermijdelijk dat onze mooie USSR door het arrogante westen naar de steentijd zou worden gebombardeerd.

Ze was extreem rijk en liet bij haar overlijden in 1615 haar hele vermogen na aan haar nageslacht. Niet aan haar directe kinderen, maar aan generaties nakomelingen. Iedere telg die trouwde kon zich melden en kreeg gedurende tien jaar een jaarlijkse uitkering voor de kinderkamer.

In drie dagen speel ik het Annatheater drie verschillende voorstellingen. Het zijn avondvullende solo-producties. In het Annatheater in Helmond Per voorstelling: Euro 15,- Passe Partout die toegang geeft voor alle voorstellingen: Euro 35,- Theater dat je echt raakt We maken voorstellingen die je beleeft. Je wordt erin gezogen. En het raakt je echt.

In zijn nieuwste theatershow “De Laffe Verlosser” is Hans Teeuwen zowel talkshowhost als de alwetende bekende Nederlander. En terwijl de host vooral met zichzelf bezig is, kopt Teeuwen als expert allerhande dooddoeners door open deuren. In bijzinnen fileert hij de rafelrandjes van de samenleving.

Over mijn baantje in mijn laatste jaar in de USSR, wapenhandel en cola. Of zoiets.Nieuwe Kakofonie – mijn laatste jaar in de USSR

Vannacht zat ik de documenten die Google publiceerde over hun gedrag in oa. corona-tijd door te lezen, omdat ik de adrenaline na mijn voorstelling in Emmen een plek moest geven. De verklaring van Google gaat over censuur in onze mooie Westerse wereld en mikt vooral op Biden en de EU.

Ze is weduwe en ook moeder. Haar toespraak tijdens de begrafenis van haar jonge man ontroerde me tot op het bot. Vol liefde en warmte. Een schril contrast met de “verkiezings-rant” van De Donald (en van velen wereldwijd, links en rechts). Erika Kirk, vechtend tegen de tranen: “That young man ….

Daar staat ze dan. Met een hooivork in een donkere kelder. Op de grond ligt een gewonde man. Hij is verantwoordelijk voor de dood van haar gezin. Ze weet niet of hij daar zelf bij betrokken was. Maar hij draagt hetzelfde pak als de daders, dus wat maakt het verder uit?

Op 26 September speel ik “Zij zagen Oorlog” in Het Koetshuis in Antwerpen. Dat is voor mij om heel veel redenen een hoogtepunt. De belangrijkste is Paul Dekker, die op veel vlakken ongelofelijk belangrijk voor me is.

Onze vlucht uit de USSR herinner ik me als een stressvolle busreis die eindigde met het eten van de lekkerste worstjes ooit in Boedapest. De volgende dag werden we doorgestuurd en verlieten we het land. Dat reis in dat vliegtuig is één van de meest dierbare herinneringen die ik heb.

We herdenken deze maand dat de Amerikanen 80 jaar geleden met 2 atoombommen een einde maakten aan de Tweede Wereldoorlog. Die bombardementen en de nasleep koste het leven aan honderdduizenden mensen, voornamelijk burgers.

Het is het proces dat me raakt, de eenvoud en efficiency, alles gericht op volume. Mensen worden tot nummer gemaakt en als product via gaskamers en crematoria verwerkt. 15.000 per etmaal. Dag in, dag uit, in weer en wind. Een bezoek aan de moordfabriek Auschwitz-Birkenau brengt me heftig van mijn stuk.

Op een zonovergoten dag wandel ik in Krakau door de stad. Ik ben er om onderzoek te doen voor een voorstelling van me. Plots hoor ik Joodse muziek, en zie aanprijzingen in het Hebreeuws en Jiddisj. Bij een cultureel centrum hangen foto’s van gegijzelde Israëliërs. De deuren van een synagoge staan wagenwijd open.

In Polen volg ik bij Olga Szwajgier een specialistische stem-workshop. Door een reeks uiteenlopende improvisatie oefeningen is ze in staat haar eigen stem met twee octaven uit te breiden. Dat improvisatie aspect en het eindeloos ontdekken passen bij me. Ze is 81 jaar oud als ik bij haar in Warschau in “de klas” zit.

De Vredesweek is een week van bezinning en actie die jaarlijks plaatsvindt in de week van 21 september, de door de Verenigde Naties uitgeroepen Internationale Dag van de Vrede. In het kader van de Vredesweek speel ik mijn voorstelling “Zij zagen Oorlog” op diverse plekken in Nederland en Vlaanderen. Emmen, Grote Kerk, 23 september.

Alexander II was Tsaar van Rusland, Groothertog van Finland en Koning van Polen. Die laatste titel verkreeg hij tijdens het congres van Wenen, waar ook Nederland tot een Koninkrijk werd gemaakt. De oma van mijn oma (foto, zittend) was een slaaf onder Alexander II, zoals onze hele familie dat was sinds 1649.

Op 29 juni spelen we in Zwolle als de TaleSpinners onze festival-editie van Stoked in Speeltuin Assendorp aan de Geraniumstraat 1. Het is een mini-musical met een vleugje circus. Je kunt ons twee keer gratis zien en horen: 14:30 uur 16:00 uur Stoked is Engelstalig en voor alle leeftijden. Meer informatie.

Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid. Dat leerde ik in het land waar ik werd geboren. Het is fragiel en begint bij jezelf. Ik vind het een eer om mijn voorstelling Zij zagen Oorlog te mogen spelen op bevrijdingsdag, zoals vandaag in Gouda.

Met mijn voorstellingen speel ik op uiteenlopende plekken en veelal voor mensen die niet vast zitten in vooroordelen. Mensen die – net als ik – een gevoel proberen te krijgen bij niet te bevatten grote mysteries. Mensen die het in zichzelf zoeken en van daaruit proberen de wereld een klein stukje mooier te maken.

Al jaren speel ik mijn voorstelling Zij zagen Oorlog om geld in te zamelen voor kleine organisaties die zich richten op kinderen in oorlogsgebied. In 2025 en 2026 zijn dat de Rendieren van Sinterklaas. In de film vertel ik wat ze doen en dan snap je dat we dat willen ondersteunen.

In zijn jonge jaren zat hij vaak in theaters en hij kon veel klassieke werken woord voor woord citeren. Stukken van zijn toespraken zijn zelfs te herleiden naar werken van de beroemde toneelschrijver Ibsen. De jongeman hield van muziek en architectuur. En hij kon bovendien aardig tekenen.

Vanaf zijn geboorte is hij ongewenst in de Sovjet-samenleving, maar tegelijkertijd onmisbaar. Hij is fanatiek communist, maar wordt desondanks behandeld als een tweederangsburger. Met de nazi’s voor de poorten van de stad Charkiv, moet de belangrijkste tankfabriek van het land op de trein naar het oosten. Evacuatie dus.

Elke millimeter nemen haar ogen op. Ze beginnen bij mijn schoenen en eindigen bij mijn haar. Dan weer terug. En weer omhoog. Om op ooghoogte te eindigen. Ik zie afkeur, misschien zelfs walging. Ze schudt het hoofd kort om haar gevoel kracht bij te zetten. Ik weet dat ik schuldig ben en voel me ongemakkelijk.

Bovenop een berg beleef ik een paasvuur. Het is geen groot evenement en ook niet aangekondigd. Het is een feest voor het dorp, georganiseerd door een paar bewoners. Dat doen ze al tientallen jaren. Altijd op deze plek en altijd kleinschalig. Het toeval maakt dat ik erbij ben.

In een trekkershut in Duitsland speel ik volksliedjes op een guitarlele. Ik ben hier voor filmopnamen en doe heel voorzichtig een warming up van mijn stem voor later op de dag. Ik werd hier wakker met verse theaterboekingen uit het buitenland. Een machtig gevoel.

15 keer per jaar stuur ik mijn Kakofonie, een verzameling losse schrijfsels (via Substack). Die is vanzelfsprekend gratis en dat blijft hij ook. Als je die wil ontvangen, dan registreer je hier: De laatste Kakofonie vind je hier.

Via Cultuurpers kreeg ik een blog onder ogen over de empathische teloorgang van de samenleving, geschreven door de Honest Broker. Het is een lang stuk waarin Internet en talloze miljonairs (Musk voorop) eigenlijk de schuld krijgen van de vervlakking en kilte.

In de jaren ‘80 deelde ik in Moskou een piepklein appartement met een groep Vietnamese gastarbeiders. Ze maakten voor mij het lekkerste eten dat ik ooit in de USSR proefde. Het waren kippenpoten in een marinade. En met poten heb ik het niet over een drumstick of een dijbeen, maar over de looppoten.

STOKED! speelde ik tot dusver met Sofia van Veen onder de artiestenaanduiding “Van Veen tot Marasanova”. We vonden dat een leuke woordspeling op onze achternamen. Maar als artiestennaam bleek het te lang en te complex en hoe doe je dat dan weer met een website? Etc.

Op 6 april komt Winterswijk in actie om iedereen toegang te geven tot les in dans, schilderen, muziek en theater, of te wel: Cultuur voor Iedereen. Het festival vind je vanaf 12 uur in het Vrijheidspark. Samen met Sofiavveen speel ik net voor 1300 uur een half uurtje STOKED!

Het is nog ochtend als we ons in de bergen vergapen aan bijzondere formaties basalt. Het is één van die wonderen der natuur. Voor ons loopt een groep van zes mannen en vrouwen erg luidruchtig te wezen. Een aantal draagt een glas met rode wijn, sommigen drinken direct uit de fles.

Voor juni 2026 zijn verkiezingen gepland in Armenië. Ruim 20 partijen vechten dan om voldoende stemmen voor één van de 101 stoeltjes. Een kiesdrempel van 5% voorkomt een totaal versnipperd parlement. De zittende president Nikol Pashinyan deed veel goed voor het land, maar toch is er een grote kans dat hij het veld moet ruimen.

Op een klein strand bij een immens meer praten we met timmerlui over het hout dat ze gebruiken bij de bouw van wat we in Nederland een strandtent zouden noemen. We hebben geluk met het weer, zo horen we. De 20 graden die de temperatuur vandaag aantikt is niet gebruikelijk.

Op de markt en in de straten geniet ik van de opgewekte en warme Armeense cultuur. Ik zie een volk hard werken aan een mooie toekomst. Het Engels van de jongere generaties is nagenoeg perfect. Met de ouderen spreek ik Russisch.

In een taxi hobbel ik met mijn half-zus door nachtelijk Jerevan, de hoofdstad van Armenië. We zijn hier om een paar dagen door te brengen met onze Russische vader. De moeder van mijn halfzus komt uit Wit-Rusland en is ernstig ziek. Onze vader haalt haar op en samen reizen ze naar Jerevan.

Op 30 maart speel ik na ruim 2 jaar mijn allerlaatste Oscar en Oma Rozerood in Nederland. In Theater Posa in Lelystad kun je nog één keer genieten van het warme verhaal over de jonge en zieke Oscar die vol scepsis een gesprek met God begint. 6 april spelen we STOKED!

In een restaurant in Brabant worstel ik me door de menu-kaart. Ik zie lijsten met voorgerechten, salades, hoofdgerechten, bijgerechten, broodgerechten, nagerechten en desserts. Extra inlegkaartjes tonen de specialiteiten van de dag. In een los boekje vind ik de dranken, met een uitgebreid wijnaanbod. Er is een theelijst en een boek met koffiespecialiteiten.

Voor een voorstelling bestudeer ik het gedrag van dieren met menselijke trekjes en daarom lees ik The Junglebook, in het Russisch. Schrijver Rudyard Kippling geeft in de verhalen- en dichtbundel op magistrale wijze een gezicht aan alle kanten van het mens zijn, zonder dat iemand zich aangesproken hoeft te voelen.

Een bevende hand zet een oude aluminium pan op tafel. Deuken en roet vertellen van een intensief verleden. In modern jargon noemen het een hapjespan, maar dat woord bestond vast nog niet toen deze kookpot werd gemaakt. In een geel/groene saus liggen brokken vlees en gesneden wortels. Ik zie ook aardappels en uien.

Om 1 minuut over zes klonk een schot. Op een balkon van een motel in Memphis zakte een man ineen. Zijn laatste woorden sprak hij tot jazz-muzikant Ben Branch: “Ben, zorg dat je in de vergadering vanavond ‘Take my hand, precious Lord’ speelt. En doe het goed.” Het was 4 april 1968 toen Dr.

In deze nieuwsbrief vertel ik over mijn heimwee naar dat huisje waar ik zoveel leerde en zoveel plezier had.

Lijstjes en jaaroverzichten zijn niet aan mij besteed. Als iemand die in de Sovjet-Unie geboren is, beleef ik deze periode altijd wat minder uitbundig dan in het westen normaal is. Tot 2000 had deze dag nog wel enige magie, maar sindsdien is nieuwjaarsdag eigenlijk een dag als alle anderen.

Bij Apple TV+ vind je Spirited, een ruim 2 uur durende TV-musical in een kersterig thema. Of Bollywood-film. Hoe je het ook noemen wilt: een kleurrijke film met veel liederen en grote dansscenes. De remake van het klassieke kerstverhaal Scrooge (van Charles Dickens), met een twist of twee (maar dan weer niet Oliver Twist).

Afgelopen weekend speelde ik voor de allereerste keer de volledig eigen productie STOKED! in het Engels voor een anderstalig publiek. In de grote zaal zaten sporters uit Duitsland, België, Nederland en Engeland. En dat STOKED! een heuse familievoorstelling is, merkte ik aan de gemiddelde leeftijd van het publiek: die lag ruim onder de 35 jaar.

Tot aan het breken van mijn vliezen, nu 14 jaar geleden, werkte ik in de IT. Daarna ontdekte ik toneel en acteren. Er ging een wereld voor me open. Ik werd als het ware zelf opnieuw geboren.

We zitten in de auto en rijden door een prachtig maar koud coulissen landschap naar de warmte van mijn schoonouders, in een huis op de Duits/Nederlandse grens. Die Achterhoek leer ik pas later kennen, want op dat moment heb ik er geen oog voor.

Het volk wil geen oorlog, lees ik vandaag over Oekraïne en Rusland. Als met het volk de mensen op straat wordt bedoeld, dan denk ik dat het klopt. Maar het volk heeft daar veel minder te willen dan hier in Nederland. Bovendien spelen er andere belangen zodra een land eenmaal in oorlog is.

Als je mijn theatershow Arum dem Fayer hebt bezocht, dan herken je dat citaat wellicht. Het was vroeg, de zon was nog niet op. De dag moest nog gemaakt worden. In de cabine van een vrachtwagen reed ik die prachtige hoofdstad van Nederland binnen. Het gevoel dat ik 30 jaar geleden had is onbeschrijfelijk.

Het Meisner Theaterfestival galmt nog na in mijn hart en hoofd en toch ben ik al weer bezig met de voorbereiding van een nieuwe rol. Voor deze Engelstalige rol moet ik een ontzettende hoeveelheid tekst leren. En vanzelfsprekend is er veel verkenning en afstemming nodig met mijn tegenspeelster uit Engeland.

Voor de nieuwe muziektheatervoorstelling STOKED! schreven we alles zelf. Dat geldt ook voor de muziek en alle liederen. En met ‘we’ heb ik het over een breed team van makers: tekstschrijver, componist, muzikanten, arrangeur, etc. Het is een super interessant proces, dat bij ons veelal begint bij een liedtekst.

Zoals jullie weten ben ik gek op Nederlandse spreekwoorden en gezegden. Tegen heug en meug is zo’n juweeltje dat me vandaag goed past. Heug komt van verheugen en meug is een vervorming van mogen. Het betekent dat je ergens tegenop ziet of dat je iets met grote tegenzin doet.

Van achteren kijk je een koe in de kont. Het is een bekende Nederlandse uitdrukking die zoiets betekent als ‘achteraf bedenken hoe iets had moeten gaan, heeft weinig zin: je kunt toch niet veranderen wat er is gebeurd.’ En zo is het natuurlijk.

Een week geleden speelde ik Arum dem Fayer in de prachtige Synagoge van Zwolle. De afgelopen week kreeg ik daar via de mail en zelfs mondeling nog diverse reacties op. Dat doet me ontzettend goed. Het is voor mij niet een makkelijke voorstelling om te spelen, want ik moet nog altijd over een drempel heen.

Zij zagen Oorlog is de meest intensieve voorstelling die ik speel. Met 75 minuten is het ook de kortste. De zes verhalen die ik in de voorstelling speel zijn enorm Intens. Ik beleef ze door en door, iedere keer weer. Zij zagen Oorlog vind ik een heerlijke voorstelling.

Als ik Arum dem Fayer speel, dan voel ik me doorgaans als een docent die een stuk onbekende geschiedenis komt duiden. Op het podium kruip ik in de huid van familieleden en toon ik een stukje uit hun leven, dat raakt aan een grote historische ontwikkeling.

Op 11 september zat ik in Oss te werken, toen de vliegtuigen het WTC invlogen. Met een collega was ik een complexe software-oplossing aan het opleveren voor het goedkoper maken van medische middelen. Op die locatie waren we afgesloten van de wereld. Het was voor ons een dag als alle anderen.

In een museum bezocht ik een tentoonstelling van menora’s. Dat zijn kandelaars die al sinds de oudheid geassocieerd worden met het Joodse volk. De menora’s in deze tentoonstelling zijn honderden jaren oud en komen van over de hele wereld, ook uit Nederland, België en Duitsland.

In de Verenigde Staten is veel te doen over de rechten van de Oorspronkelijke Bewoners van Amerika. Die Volkeren worden inmiddels erkend, nadat ze honderden jaren genegeerd zijn. Maar er is nog altijd een grote discussie over het land dat ze is afgenomen, of waarvan ze zeggen dat het is afgenomen.

Momenteel ben ik in Chicago voor workshops. Maar gisteren bezocht ik het toneelstuk “Drie Zusters” geschreven door Anton Tsjechov, en gespeeld door de Invictus Theatre Co. Drie zussen willen ooit terugkeren naar Moskou, de gecultiveerde stad waar ze een rijk en volwaardig leven kunnen leiden.

De vrijwilligers die in oorlogsregio’s rondrijden met hulpgoederen zijn de echte helden. Vergeet dat nooit! Op deze zonnige dag in juni ben ik in het veilige Zwolle onder het genot van een kop koffie bezig met het plannen van voorstellingen voor oa. de Vredesweek.

Zaterdag 22 juni is het Vlaggetjesdag! Dan vieren we de komst van de Nieuwe Haring. Dat betekent dat je die nieuwe haring op de woensdag ervoor al kunt kopen. Heerlijk en dus ging ik op een draf naar de viskraam voor een Hollandse Nieuwe.

Als je in 2021 of 2022 aanwezig was bij mijn voorstelling “Liederen van een Volk op de Vlucht”, dan weet je wellicht nog dat ik die opende met een lied van Jemenitische Joden. In die die muziekvoorstelling vertelde ik het grote verhaal van een volk dat verdreven werd en uiteenviel.

Jaren geleden moest ik aan een soort toetsingscommissie uitleggen waarom ik als niet-in-Nederland geboren mens in Nederland onmisbaar zou zijn. Dat was best een krankzinnige situatie. Het ging uiteindelijk om hokjes, want ik moest in een database verwerkt worden. Dat kon blijkbaar niet als Ksenia of onder mijn burgerservicenummer.

Vandaag staat Zwolle in het teken van het Halve Marathon Festival. Een prachtig event, al loop ik vandaag niet mee. Dat deed ik diverse jaren wel en dat was toch altijd wel een klein feestje, ondanks het afzien. De muziek langs de route is geweldig en het vele publiek dat je aanmoedigt geeft je vleugels.

Het vluchtelingenbeleid in Nederland was eind jaren ’90 een chaos. Ik was formeel geen vluchteling, maar ook geen expat. Was ik dan illegaal? Ik had een BSN-nummer, huurcontract en bankrekening. En ik betaalde belasting.

Actrice Ksenia Marasanova overhandigt een cheque van 1206 euro voor schoon drinkwater in Oekraïne aan de besturen van single goal en myzwolle.

Eind jaren ’80 maakten wij gebruik van de ontspanning in de USSR om die dictatuur te ontvluchten. Zanger en songwriter Viktor Tsoj gebruikte die Glasnost om een album uit te brengen met liederen over armoede en onderdrukking en daarmee inspireerde hij de jeugd voor vele jaren.

Getrouwde vrouwen met een baan? Nog niet zo lang geleden was dit een buitengewoon vieze gedachte. Het was zelfs verboden! Tot in de jaren ’60 kregen vrouwen ontslag als ze gingen trouwen. Dat verliep conform de wet “Arbeidsverbod gehuwde vrouwen”.

In 1991 zag ik voor het eerst in mijn leven zwarte mensen. Ik was 21 jaar oud en woonde in een hotel. Ik wist niet wat me overkwam toen ik plotseling tussen diverse groepen lange slanke mensen met grote bruine ogen liep. Ze waren in het wit gekleed en liepen op blote voeten.

De zomervakantie komt er aan. En met vakantie doel ik op de periode waarin theaters vanaf medio juni dicht zijn. Tot eind juni speel ik echter nog diverse voorstellingen, maar in de zomervakantie volg ik doorgaans workshops en opleidingen die ik door het jaar niet kan doen.

Mijn familie werd bijna 2000 jaar geleden met geweld weggejaagd uit het Midden-Oosten. Behalve hun geschiedenis, tradities en muziek namen ze niets mee. De stam viel uit elkaar en vluchtte alle kanten op. Vluchten om te overleven Een deel trok naar Noord-Afrika.

Op school moesten mijn vrienden vechten voor hun leven. Niet om wat ze deden of nalieten. Maar vanwege hun afkomst. Vanaf hun geboorte waren ze gemerkt. Dat gold ook voor mij, maar de achternaam van mijn vader maakte dat ik die afkomst makkelijk kon verbergen en zelfs ontkennen.

Het uitgangspunt is dat het Eurovisie Songfestival niet politiek mag zijn, maar dat is nooit houdbaar geweest. En ook nooit hard afgedwongen. Want hoe ga je dat regelen? Het gaat al jaren niet meer om de beste zanger, maar om entertainment en verborgen belangen. Zo ook de afgelopen editie.

“Heeft u een afdeling gevonden voorwerpen?” Een jongeman van een jaar of 25 kijkt me verwilderd aan. “Ik ben op zoek naar een fotoboek.

In Rusland was ze niet Russisch genoeg. Het hielp ook niet dat ze Joods was. In Israël vond de jury haar niet Israëlisch genoeg. In Malmö moet ze door honderden agenten beschermd worden tegen …. Ja, tegen wie eigenlijk? 20 jaar oud en op basis van afkomst nooit geaccepteerd. Hoe dan?

Bevrijdingsdag 2024 in Venlo was emotioneel en indrukwekkend. Op 5 Mei speelde ik in een vol Theater de Garage mijn muziektheater-voorstelling Arum dem Fayer. Na afloop genoten we met een aantal bezoekers van een Vrijheidsmaaltijd aangeboden door Nationaal Comité 4 & 5 mei. Aan tafel spraken over de voorstelling en over de betekenis van vrijheid.

Op 1 Mei wordt in grote delen van de wereld de invoering van de achturige werkdag gevierd. Een traditie die teruggaat op 1890. Deze feestdag noemen we de Dag van de Arbeid.

3 jaar geleden was ik druk met het ontwerpen van Oscar en Oma Rozerood. Bepaalde scenes waren zo uitnodigend dat mijn dochter daarbij hielp. Samen bestudeerden we bijvoorbeeld hoe doeken door de lucht bewegen.

Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat je lichaamshouding 70% van de boodschap bepaalt. 20% komt uit de stem (oa. volume en toon). De gesproken woorden zijn slechts voor 8 tot 9% relevant om de boodschap over te brengen. Dit is essentiële informatie voor veel beroepen, waaronder die van mij als actrice.

Onlangs gaf ik een inkijkje in mijn leven. In die blog richt ik me op het fysieke aspect, zoals de trainingen en workshops die ik wekelijks volg. Ik negeerde die belangrijke andere kant van acteren en daar kreeg ik vragen over die ik in dit stuk beantwoord.

Ja, acteren voelt als een verslaving. Het greep me toen ik moeder werd en met mijn dochter ging spelen. Als nerd verdiepte ik me in speltechnieken en ontdekte zo theatersport en in het verlengde theater. Mijn eerste optredens waren improvisatie-optredens. Ik speelde ook ruim een jaar met Retteket improvisatietheater voor – en met kinderen.

Vandaag is de geboortedag van de man met de snor (1889-1945). Hij loog vaak, maar niet over zijn haat tegen Joden en hun lot. De wereld stond erbij, liet het gebeuren en ontkende na afloop alles. Tot 1955 mocht iedereen met goedkeuring van alle geallieerden doen alsof ze van niets wist.

De film Chef (2014) vertelt het verhaal van een Chefkok die in een beroemd restaurant niet lekker in zijn vel zit en het plezier in zijn werk verliest. Hij wordt ontslagen na een publieke discussie met een recensent. Privé gaat het ook niet lekker.

Vorige week nog at ik in Israël in dit Arabisch restaurant op de kruising van Latrun. Hier zijn een paar grote historische plekken en dus toeristische trekpleisters naast elkaar te vinden. Het beroemde Christelijke klooster van Latrun staat nabij de plek waar Jezus verscheen aan zijn volgelingen in Emmaüs (Zie: Lucas 24:13-35).

Voordat ik mij verloor aan het toneel en acteren, programmeerde ik op grote internetwinkels. Het was de tijd dat internet net ontstond en we moesten alles uitvinden. Dat winkelmandje dat je nu in elke shop vindt?

In Nederland voelde ik me voor het eerst in mijn leven echt vrij. Dat was een onbeschrijfelijk gevoel. Een gevoel dat veel mensen gelukkig niet kennen, want ze zijn nooit onvrij geweest. Op 5 Mei vier ik Vrijheid. Het thema vrijheid is belangrijk in alle voorstellingen die ik maakte.

De overheid stelde eisen aan mij en in ruil daarvoor deed ze een belofte. Dat was in 2005. Gedurende 20 jaar kwam ik die eisen na, maar inmiddels begint de overheid de belofte te breken. In 1994 kwam ik aan in Nederland. Tien jaar later kreeg ik tijdens een formele ceremonie de Nederlandse Nationaliteit.

We waren in Israël om tijd te besteden met vrienden en familie daar. We komen er vaak, juist ook in moeilijke tijden. Het land en zijn eeuwige optimistische bewoners doen altijd meer met me, dan die talloze raketwaarschuwingen die dagelijks op mijn mobiele telefoon binnenkomen.

“De culturele sector reageert niet op het brede antisemitisme in de samenleving”, aldus de politiek. En volgens sommige columnisten. En volgens mensen die de berichtgeving van die columnisten delen. Ik reageerde wel. Niet alleen afgelopen week, maar herhaaldelijk sinds 7 oktober. Ik zong diverse liederen online, paste een theaterprogramma aan.

In de USSR was verse groente schaars. Winkeltjes hadden van die metalen rekjes met daarin verrotte handel. In Nederland geef je dat nog niet aan de geiten. Op een enkele appel na was fruit helemaal zeldzaam. Misschien dat ik daarom nog altijd zo geniet van het kopen van groente en fruit.

Door zintuiglijke observatie en zelfobservatie, merk je hoe je vijf zintuigen reageren op een grote verscheidenheid aan situaties. Je moet alert zijn met al je zintuigen en voortdurend bewust zijn. Dit is de reden waarom ik me als actrice nooit verveel.

Vorige week spraken vele makers in de culturele sector zich uit tegen het subsidiebeleid. Meer en meer bepalen die financiële geldstromen richting en toon van culturele producties.

The Help gaat over de plek van mensen van kleur in het Amerika van de jaren ’60. Het verhaal wordt verteld door de ogen van de werksters die voor een hongerloon kinderen van witte mensen opvoeden, terwijl hun eigen kind thuis door anderen wordt opgevoed.

Bijna de helft van de vrouwen voelt zich onveilig op straat. Een kwart van de mannen trouwens ook. Een derde van de ondervraagde vrouwen gaat als het donker is de straat liever niet op. En als ze weg moeten, dan neemt 75% bewust een omweg om bepaalde routes te vermijden.

Gru en zijn 2 miljoen minions. Zo noemde de heer Timmermans gisteren PVV leider Wilders en de ruim 2 miljoen Nederlanders die op de PVV stemden. Gru is een superschurk en de minions zijn mensachtige wezens die een kwaadaardige meester willen dienen.

De Oscaruitreiking is jaarlijks het grootste filmevenement ter wereld. Het is de avond waar creatieve inspanningen beloond worden met het beroemde gouden beeld. De Amerikaanse filmindustrie is een product van discriminatie, wist je dat? De TV- en Filmstudio Warner Brothers is wereldberoemd. Maar heb jij je weleens afgevraagd wie de Warner Brothers eigenlijk zijn?

In vier dagen speel ik in Leiden vier verschillende voorstellingen. Drie daarvan zijn solo-producties die ik de afgelopen jaren in de theaters in Nederland en Vlaanderen speelde. De vierde is een klassieker die afgelopen december in première ging en ik met een gezelschap speel. Van Leids Ontzet naar het Leids Kwartet.

Al weer twee jaar geleden schrok de wereld wakker door de Russische inval in Oekraïne. Steden en dorpen werden platgegooid en burgers waren het doelwit. Ik stond aan het begin van een tour met mijn anti-oorlogsvoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ langs Nederlandse bevrijdingsfestivals en wist me geen raad. Ik was boos en verdrietig, en bang.

Je kunt kwartetten met je identiteiten” zeiden ze ooit bij de NPO op Radio 1 en Radio 5. En misschien is dat wel zo. Zeker is dat je in Leiden in maart kunt Kwartetten met mijn theatervoorstellingen! 4 voorstellingen dus in vier dagen: – 14/3: Zij zagen Oorlog, over de oorzaak van oorlog.

Tijdens de Kerst kwam de Britse schrijver/acteur/regisseur (en meer) Stephen Fry uit de kast als Jood. In zes minuten legt hij uit dat hij nooit zo stil had gestaan bij die Joodse afkomst, totdat afgelopen najaar openlijk antisemitisme de kop op stak.

Na een voorstelling ben ik altijd beschikbaar voor een gesprek met publiek. Dan delen we gevoelens of beantwoord ik vragen. Veel vragen gaan over het maken van de show. Ik leg uit dat het het met een idee begint en iets wordt door te doen. Ik vertrouw op het proces.

Zondag 10 december spelen we om 15:00 uur de première van ‘Een Poppenhuis’, Henrik Ibsen’s klassieker. Het stuk was baanbrekend voor de rol van de vrouw in de samenleving en de vonk die de vrouwenbeweging hielp ontstaan. Ik speel ‘Nora Helmer’, de vrouw des huizes.

De NOS, BBC en AP erkennen vandaag (pas!) dat er met burgers gruwelijke dingen zijn gedaan bij de aanval op Israëlische dorpen en het muziekfestival. Dat is ruim twee maanden nadat de eerste films met de ellende online verschenen. Notabene omdat de daders een deel van de ellende zelf streamden.

In December speel ik vlak voor de kerst drie keer Oscar en Oma Rozerood. “Een fabel van liefde en vriendschap, een anti-gif vol tolerantie en harmonie”, aldus een recensent. Een warme voorstelling dus voor in de donkere dagen. Tickets:

Zaterdag speelde ik in het kader van de Internationale dag van de Palliatieve Zorg mijn voorstelling Oscar en Oma Rozerood twee keer in Apeldoorn. Het was een geweldig weekend. Ik vond het spannend, want twee keer achter elkaar stond ik voor een zaal vol mensen zoals Oma Rozerood.

Bij het begin van de Russische aanval op Oekraïne vluchtten vrienden van me met hun oma en kinderen naar Nederland. Ze zaten in de zaal toen ik op vorig jaar 9 mei in Amsterdam mijn theatervoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ speelde. Het was een emotioneel weerzien.

Mijn eerste kennismaking met de Michael Checkov acteertechniek was een 30-jaar oude opname van een workshop. Docente Joanna Merlin legde de techniek van het psychologisch gebaar uit. Dat is een simpele en ontzettend doeltreffende acteertechniek om je transformeren tot een karakter.

En zo wonen mijn beide ouders in een land dat in oorlog is. Ongelofelijk. Als ik dit tik zie ik berichten over jonge vrouwen die in Zuid-Israël worden verkracht, daarna vermoord om vervolgens naakt over straat te worden gesleept. Wat denkt Hamas met deze acties te bewijzen?

Sinds 2005 wordt elke 2e zaterdag in oktober de internationale dag van de palliatieve zorg georganiseerd. Veel aspecten daarvan worden ingevuld door vrijwilligers, zoals Oma Rozerood.

Op vrijdag 29 september speel ik ruim een uur uit mijn avondvullende voorstelling ‘Arum dem Fayer’ in Theater de Stoomfabriek in Dalfsen. Daarin zing ik liederen in ondermeer Jiddisch, Hebreeuws, Ladino, Oekraïens en Nederlands. Ik vertel over de rol van de liederen in mijn leven. Sofia van Veen ondersteunt me en speelt haar circustheateract ‘Eters’.

Ze werd geboren in het jaar dat Stalin, na de dood van Lenin, in de USSR de macht grijpt. En ze overleed eergisteren in het Rusland onder Poetin. Mijn oma was de vleesgeworden veerkracht, een baken van optimisme en mentaal scherp tot de laatste adem. Ze woonde haar hele leven in haar geliefde stad Sint-Petersburg.

Ook in 2023 en 2024 speel ik ‘Zij zagen Oorlog’ om geld in te zamelen voor Oekraïne. In samenwerking met MyZwolle werken we aan de heropbouw van Lukashivka, een dorp tussen Kiev en de Russische grens. De eerste voorstellingen spelen we in samenwerking met het Apostolisch Genootschap en zijn in Harderwijk en Nijmegen.

Veel mensen verbazen zich over de uiteenlopende rollen die ik speel en zo kort achter elkaar. Zelfs door elkaar, zoals bij mijn theatervoorstelling Oscar en Oma Rozerood. Dat is ook zo. Maar acteren is mijn werk, want Ksenia is actrice.

In Nederland maakte ik kennis met de tweede wereldoorlog in West-Europa toen mijn man Oorlogswinter van Jan Terlouw voorlas aan onze dochter en mij. Het verhaal over de 16-jarige Michiel toont alledaagse situaties in tijd van oorlog.

Op vrijdag 26 mei speelt mijn dochter Sofia van Veen op Festival Tussenland in Ter Pelkwijkpark in Zwolle om 19.00 uur de openingsact “Eters” voor het wereldberoemde duo Juggling Tango. Ik begeleid haar daarbij op gitaar. Plaats van handelen is het hoofdpodium, of te wel de Circuspiste Wijzonol. In ETERS krijgt Sofia plotseling bezoek.

Na vier dagen heftige pijn, kon ik vandaag terecht bij specialisten. Ze hadden goed nieuws en slecht nieuws. Eerst maar het goede nieuws Er is geen medische ingreep nodig, want de aandoening is mechanisch. Het gaat om spieren en de ruggengraat.

Dank iedereen voor alle lieve wensen. Een speciaal woord van dank ook aan de behulpzame gasten in het logegebouw van de Loge “Sint Lodewijk” in Nijmegen. In het bijzonder wil ik Nicole bedanken voor de ultieme tip over hoe te liggen met die rugpijn.

“Er moest een kraan aan te pas komen” zegt Oma Rozerood tegen Oscar als ze weer een tegenstander tegen de grond heeft gewerkt. Vandaag was Ksenia aan de beurt, want tijdens de voorstelling in Nijmegen op 4 mei schoot het in haar rug. Ze verbeet de pijn en speelde de voorstelling op het tandvlees af.

Bijna 25 jaar woon ik in Zwolle en de afgelopen jaren maakte ik 5 solo-theaterprogramma’s. Die speelde ik honderden keren op theaters en festivals in Nederland, een aantal speelde ik ook in het buitenland. De eerste keer dat je een nieuwe voorstelling voor publiek speelt, is een kwetsbaar moment. Dat noemen we een try out.

Op bevrijdingsdag speel ik in Zwolle twee voorstellingen. En daartussen serveert Wresinski Theater een buffet-diner. Programma 5 mei in Wresinski Theater Tickets Het is vanzelfsprekend mogelijk om een enkele voorstelling te bezoeken. Daarnaast bied ik ook de mogelijkheid om met korting beide voorstellingen te bezoeken en van het buffet-diner te genieten.

Deze trap liep Jezus regelmatig op weg naar Getsemane, een plek waar hij met zijn discipelen veel was. De locatie is het meest bekend van het laatste avondmaal en het verraad van Judas. Jezus liep deze trap ook op weg naar zijn proces.

Jaren geleden besloot ik de meerjarige Meisner opleiding in ‘s-Hertogenbosch te volgen. In de theaterschool ontmoette ik Merel, die net als ik in Zwolle woonde. Jarenlang reisden we met elkaar naar Den Bosch.

In mijn theatervoorstellingen ben ik een veelvoud aan personages, van jong tot oud, alle geslachten en alle politieke overtuigingen. Ik voel de emotie van de karakters die ik word, ik beleef het. Ik speel ze niet, ik ben ze.

Woensdag mag je weer stemmen. Doe dat! Ik ben geboren in een land zonder democratie. Een land waarin we geacht werden één groot centraal ideaal te dienen en waar het ongekozen staatshoofd centraal stond. Het was een samenleving waarin je consequentieloos kon opereren, als je tenminste ‘de juiste kleur’ aanhing.

In Anatevka (Fiddler on the Roof) praat melkboer Tevye op zo’n manier met God, dat je gelooft dat hij er is. Acteur Chaim Topol doet het zo goed, dat je geen moment twijfelt. Die expressieve ogen en de totaal ontspannen houding van hem.

Of zo’n dag als Internationale Vrouwendag nodig is, vroeg de journalist op Radio 1.

Tot de zomervakantie speel ik nog tenminste 14 voorstellingen. Tenminste, want specials en festivals staan niet in het overzicht. Ook missen voorstellingen die ik als Nora in ‘Een Poppenhuis’ speel. Een volle agenda en ik speel een mix van voorstellingen: Oscar en Oma Rozerood, Zij zagen Oorlog en Arum dem Fayer.

Op 5 februari speel ik driemaal ruim een half uur uit mijn theatervoorstelling Arum dem Fayer in Café Cours. Je vindt dit grandiose eetcafé in de binnenstad van Assen aan de Nieuwehuizen 15.

Op 18 januari 1943 begint de opstand in het Joodse getto in Warschau. Zo’n 500 gewapende verzetstrijders voorkomen dat inwoners van het getto werden gedeporteerd. Ze verkiezen een zekere dood in de strijd, boven een weerloze ruiming. Het verzet verrast de nazi’s. Ze staken de ontruiming om versterkingen aan te voeren.

2022 begon goed, maar veranderde snel in een nachtmerrie waar ik me even geen raad mee wist. De bittere realiteit van een hele grote oorlog in Europa torpedeerde mijn zo zorgvuldig geplande bevrijdingstoer.

Nog onder invloed van de narcose open ik mijn ogen, om als eerste haar gezicht te zien. Ze zit aan mijn bed in het ziekenhuis en heeft dan al uren mijn lippen natgehouden met een watje. Het is mijn joodse oma, uit Charkiv.

Voorstellingen draaien niet alleen op een decor, een berg licht of een artiest, maar ook op mensen zoals Richard daar op de ladder. Ik krijg de erkenning en het applaus, maar zonder vrijwilligers heeft het merendeel van de Nederlandse podia geen mogelijkheid tot bestaan.

“Hey, vier je geen Joods-kerstfeest?” – “Joods-kerstfeest? Oh, Chanoeka bedoel je!” “Ja, dat! Altijd rond het eind van het jaar. Duurt dat niet een week of zo?” Onduidelijkheid troef dus laat ik het proberen uit te leggen. Ik doe dat kort en ongenuanceerd, in een vraag/antwoord model. Is Chanoeka Joods-Kerstfeest?

De wereld is zelden vriendelijk tegen nieuwkomers. En het helpt niet als je een vrouw bent en je kribbetje niet in Nederland stond. Want hoewel je het niet verwacht heersen ook in theaterland vooroordelen.

Veel warmte in de samenleving wordt verzorgd door vrijwilligers. Denk alleen maar aan die talloze zorgmedewerkers die vrijwillig helpen. En aan al die mensen die als vrijwilliger helpen om theaters, bioscopen, bibliotheken en musea open te houden. Of mensen die vrijwillig noodhulp bieden, hier op straat of heel ver weg.

2013 was voor ons niet een makkelijk jaar, al waren het – zo terugkijkend – vooral luxe-problemen. Onze dochter was twee en had ons leven redelijk op zijn kop gezet. We waren net verhuisd en vonden zo 1-2-3 niet onze draai.

Iedere voorstelling die ik ontwikkel speel ik in een bepaalde vorm tientallen malen op dezelfde plekken, zoals mijn studio, een studio bij mijn regisseur Paul Dekker en de oefenzaal van de Meisner Toneelacademie ‘s-Hertogenbosch. In die zaal speel ik dan ook altijd de eerste voorstellingen waar een paar mensen publiek bij aanwezig is.

Eerder vertelde ik over de authentieke koffer die ik gebruik in ‘Zij zagen Oorlog’. Die was van de broer van mijn oma aan wie ik de voorstelling heb opgedragen. En de bril. Nu wil ik het hebben over de trommel uit de voorstelling. Ik heb er twee, beide zijn origineel uit de jaren ’40.

Op 30 November 1939 viel Rusland Finland binnen. Ze leden gruwelijke verliezen, maar wisten toch de met rood-gemarkeerde gebieden af te pakken. Karelië noemen we ook wel ‘Fins Rusland’ en daar bracht ik een groot deel van mijn jeugd door, want toen pendelde ik tussen mijn moeder in Charkiv en mijn vader in Sint-Petersburg.

Toen ik net in Nederland woonde vielen die letters me op. Van chocolade, banket en suikerwerk. Nederlanders vinden het heel gewoon, maar het valt ontzettend op als je hier niet geboren bent. Ook een traditie heeft een startpunt, in dit geval zelfs educatief.

9 November is de geboortedag van de Nederlandse schrijver en journalist K. Norel. Hij is bekend van zijn boeken over de tweede wereldoorlog, zoals het beroemde Engelandvaarders. Klaas Norel is voor mij één van Nederlands beste schrijvers en ik vind dat hij ondergewaardeerd wordt.

De laatste tien minuten voor het optreden sta ik eenzaam achter de coulissen in het donker. Even voel ik me even een schoolkind dat weg wil lopen voor het begin van een tentamen.

Op de radio hoorde ik een topman van een grootwinkelbedrijf klagen over de toename van geweld in de winkels. Overvallen en intimidatie van medewerkers zijn aan de orde van de dag aldus de topman. Daarna mocht hij zonder tegenspraak uitweiden over het succes van Halloween in Nederland.

Als je op Netflix inmiddels de nieuwe ‘im Westen nichts Neues’ hebt gezien, dan herken je vast de scene met de bril aan het begin van de film. Daar vervangt een hoofdrolspeler zijn normale bril door een actiebril die ook goed past onder gasmaskers.

In Windesheim kreeg ik complimenten omdat mijn voorstelling zo dicht bij het boek blijft. En dan gaat het niet om de teksten of het verhaal, maar om de intimiteit en de intensiteit. Ik vind het juist de uitdaging om het gevoel dat een boek me geeft over te brengen op toneel.

Drie solovoorstellingen ontwikkelde ik zonder een euro overheidssubsidie. Dat wil niet zeggen dat ik het allemaal alleen deed, want zonder de ondersteuning van met name Paul Dekker, de Meisner Toneelacademie en mijn familie had ik het allemaal niet gekund.

Oscar leerde mij dat het leven voor 10% bestaat uit dingen die je overkomen en dat 90% bepaald wordt door hoe je daarop reageert. Dat klinkt wrang, maar wat zou jij veranderen als je nog maar twee weken te leven hebt? Dat bedoel ik. Bewust kiezen Levend voor morgen, raak je nu de toekomst kwijt.

In Oscar en Oma Rozerood speel ik in mijn eentje in ruim twee uur een volledig boek. Veel mensen vinden het bijzonder dat ik een novelle speel, terwijl het toch eigenlijk heel gebruikelijk is. Kijk dus een boek in het theater. In de bioscoop is alles dat je ziet ooit als boek begonnen.

We gingen even een busje kopen, omdat we steeds meer spullen mee moeten nemen voor de theatervoorstelling Oscar en Oma Rozerood. Althans, ‘even’ was het idee. Want hoe complex kan het zijn? We hebben geen exotisch ding nodig en marktplaats staat vol met auto’s op zoek naar een nieuwe functie.

Oscar en Oma Rozerood ontwikkelde ik als voorstelling toen alle theaters in 2020 en 2021 langdurig dicht waren en ik ‘Zij zagen Oorlog’ uitsluitend via een internetstream kon spelen.

Herfst is het seizoen dat me het meest doet denken aan die tijd toen ik heen en weer treinde tussen mijn vader en moeder in de USSR. Dat klinkt eenvoudig, maar het was een treinreis van 28 uur tussen twee miljoenensteden. Ik woonde met mam in Charkiv, Oekraïne.

Ksenia staat als dromende Oscar in de zwarte ruimte, één van de tien verschillende hoofdrollen die ze speelt. Dat is het mooie aan theater, want zonder special effects zie je iemand voor je neus veranderen. Dat doet iets met je.

Van het weekend naar Nationaal Monument Kamp Vught geweest voor een expositie over Jodenvervolging in Nederland. De expositie vertelt de geschiedenis van 1932 tot 1946 en bestaat uit foto’s met beknopte maar treffende beschrijvingen, een paar attributen en 3 korte films.

Dit hele jaar zamel ik met mijn theatertournee met ‘Zij zagen Oorlog’ geld in voor (primair) Oekraïense weeskinderen. De vaste volgers weten dat. Abonnees van mijn nieuwsbrief weten nog iets meer. Ook de opbrengsten van de optredens in Wijk bij Duurstede en de significante donatie van het festival ‘Toeren bij de Boeren’ gaan naar Oekraïne.

Een goede voorbereiding is belangrijk om goed te kunnen schakelen tussen diverse voorstellingen. In de zomerperiode speelde ik ‘Zij zagen Oorlog’ en try outs van ‘Liederen uit de Joodse Diaspora’. Maar de komende maanden speel ik voornamelijk de theatershow ‘Oscar en Oma Rozerood’, dus hallo Oscar!

Met mijn theaterstukken wilde ik graag naar de mensen toe. Soms gaat dat via theaters, maar dat kan niet altijd. Dan speel ik in buurthuizen, kerken of in boerenschuren zoals hier tijdens Theater Toeren bij de Boeren. Dan neem ik ons mobiele theater mee en gaan we los. Dat ziet er zo uit.

Theatervoorstelling Zij zagen Oorlog op de boerderij, in een boerenhal vol landbouwwerktuigen in de ondergaande zon. Het overkwam me gisteren bij theaterfestival Toeren bij de Boeren in Houten / Wijk bij Duurstede. Het was magisch. Om half tien in de ochtend werden we hartelijk ontvangen door Cor en Jesse Bongers.

Zaterdag speel ik 2 keer mijn theatershow ‘Zij zagen Oorlog’ in Wijk bij Duurstede bij Theater Toeren Bij De Boeren Daar bouwen we een theater in een grote hal. Ik kom met een grote auto vol spullen voor (oa) licht en geluid en een decor natuurlijk.

Op 17 September speel ik in het prachtige Theater De Stoomfabriek in Dalfsen mijn muziektheatervoorstelling met Joodse Liederen. Het wordt een feestelijke rondreis door 4000 jaar joodse muziekhistorie. Muziektheater Ik speel liederen in diverse talen, zoals Jiddisch, Hebreeuws, Pools, Jemenitisch Hebreeuws, Russisch, Ladino en Oekraïens.

Op 4 September speelde ik op een festival in Dalfsen mijn muziektheatervoorstelling met Joodse Liederen. Ik stond op een prachtige locatie, het was heerlijk weer, de organisatie perfect en het publiek groots. Het werd een feestelijke rondreis door 4000 jaar joodse muziekhistorie.

Op Radio 1 vroeg Frénk van der Linden me welke identiteit me het dierbaarst is. Hij somde op dat ik een geboren Oekraïense ben, een Russische vader heb, uit een joodse familie kom en uiteindelijk in Nederland mijn thuis vond.

Actrice Ksenia brengt met Liederen uit de Joodse Diaspora muziektheater naar Muziek in de Tuin in Dalfsen op 4 september.

In 1721 mochten Joden zich formeel vestigen in Zwolle. Het is dus 301 jaar geleden dat Joden vestigingsrecht kregen in de hanzestad. De Joodse gemeente in Zwolle staat daar uitgebreid bij stil middels een jubileumfestival dat ruim een week duurt.

Rekwisieten maak ik zelf, zoals deze hoed van vilt voor mijn voorstelling met liederen uit de joodse diaspora.

In de tuin speelt actrice Ksenia gitaar en zingt ze samen met haar dochter het Hebreeuwse alfabet.

Op 15 augustus herdenk ik de ruim 4 miljoen slachtoffers die vielen in Nederlands-Indië.

Op 4 September 2022 wordt in Dalfsen het festival ‘muziek in de tuin’ georganiseerd. Ik speel en zing daar liederen uit de Joodse diaspora. Je vindt me in de tuin van Annemarie en Frans: Oosterkampen 12, 7722 VT DALFSEN. Toegang is gratis, maar vooraf reserveren is handig met oog op beschikbare zitplaatsen.

Op 10 September 2022 speel ik in de regio Wijk bij Duurstede tweemaal mijn volledige theatershow ‘Zij zagen Oorlog’. Dat doe ik op het theaterfestival Toeren bij de Boeren. Toeren bij de Boeren is een nieuw theaterfestival waar je dankzij sponsors gratis van tientallen theatervoorstellingen kunt genieten. Alle gezelschappen spelen in boerenschuren.

Het theaterseizoen 2021-2022 zit er op! Wat een jaar! Het begon met een halve lockdown, waardoor ik veel tijd voor internet-streams doorbracht. Maar vanaf januari 2022 mocht ik weer naar jullie toe en ik vond het geweldig. En jullie ook, want de recensies waren grandioos. Formeel heb ik vakantie … of toch niet?

De kleine veelzijdige soliste Marasanova weet je met haar even veelzijdige olievat twee uur lang te boeien en te ontroeren, aldus recensente Rosalie Fleuren in De Theaterkant. Recensent Martin van der Hooft bezocht eerder dit jaar Zij zagen Oorlog en reisde voor de eerste Oscar en Oma Rozerood naar Amsterdam: “Marasanova liet haar publiek nog maar eens zien dat ze een fantastische actrice is, iemand die in staat is om je binnen één tel om te laten slaan van een traan naar een glim- of zelfs een schaterlach.”

Oscar en Oma Rozerood is een filosofisch sprookje. De toneelvoorstelling duurt inclusief pauze ruim 135 minuten.

Vandaag overleed ome Nico. Hij was altijd vrolijk en altijd gezellig. Eindeloos tijd had hij om mijn kleine meid iets uit te leggen of voor te doen. 65 jaar werd hij. Hij had maar 14 maanden ALS. ALS is een ziekte in de zenuwcellen die de spieren aansturen. De exacte oorzaak is niet bekend.

Op 9 juni speel ik Oscar en Oma Rozerood voor het eerst. En ik heb er ontzettend veel zin in. We hebben ook besloten een kwart van de recette van de toernee te goede te laten komen aan ALS-onderzoek en ALS-Patiëntenverenigingen. Wat is Leven?

Vanaf 9 juni 2022 speel ik ruim twee jaar de toneelvoorstelling ‘Oscar en Oma Rozerood’ in theaters door heel Nederland. Die voorstelling maakte ik tijdens de lockdown in 2021.

Vraag jezelf het volgende af. Je ziet een poppenspeler die close up laat zien hoe hij zijn spel doet. Hij verdraait zijn stem en improviseert een talkshow-optreden. Je ziet hem en zijn pop. Op welk moment bestaat die poppenspeler voor jou al niet meer? Dat doet waarachtig acteren in verbeelde omstandigheden.

Losse eindjes domineren mijn gedachten en bepalen mijn takenlijst op dit moment. Ik ben net klaar met de reprise-toernee van ‘Zij zagen Oorlog’, maar afgerond is dat allemaal nog niet. Ik heb de nodige evaluaties voor de boeg. Daarnaast zijn we druk met de donaties aan – en ondersteuning van allerhande goede doelen in Oekraïne.

Leven is een kwestie van onvoorwaardelijk liefhebben. Dat is in deze tijd waarin de grote ‘IK’ centraal staat best lastig. Veel mensen geven bovendien af op de jeugd. Die zou verwender en egoïstischer zijn dan welke andere generatie dan ook. In Noord-Oost Drenthe maakte ik het tegenovergestelde mee.

Ik liep vannacht de opslag binnen met stukken van het decor van ‘Zij zagen Oorlog’ in de hand. Bij de deur stonden de spullen van mijn volgende voorstelling. Hallo Oscar en Oma Rozerood! En toch had ik een wat dubbel gevoel.

Een koffer staat voor een reis. Een vlucht of een nieuw begin. Eenieder die mijn voorstelling gezien heeft, die weet dat de koffer beide rollen in mijn toneelstuk Zij zagen Oorlog speelt. Maar er zit ook een heel persoonlijk kantje aan deze specifieke koffer en dat leg ik graag uit.

Op 4 Mei in Wageningen speelde ik ‘zij zagen oorlog’. Ik begon na dodenherdenking om 21.05 en eindigde voor het uitdelen van het ‘Vuur van de Vrijheid’ op het 5 Mei Plein. Woorden ontbreken me om aan te geven hoe eervol ik het vind dat ik in Theater Junushoff mijn voorstelling mocht spelen.

Op 3 Mei in 1942 werd het dragen van de Jodenster in Nederland verplicht. De sterren werden geproduceerd door Textielfabriek De Nijverheid in Enschede. Voor iedere Joodse Nederlander werden vier sterren gemaakt en het totaal zat rond de 570.000. Een ster kostte 4 cent en die moesten de Joden zelf betalen.

Benieuwd naar reacties van bezoekers van theatervoorstelling Zij zagen Oorlog? Check ze hier.

Zij zagen Oorlog is een kruising van YouTube en TikTok op toneel, aldus een 15-jarige.

Het promoten van een voorstelling als Zij zagen Oorlog is vooral een kwestie van hard werken.

Spelen op een herdenking is een eervolle gelegenheid. In Nieuw-Weerdinge herdenkingen ze al tientallen jaren de bevrijding door de Polen.

Als de Russische inval in Oekraïne iets duidelijk maakt, dan is het dat we zuinig moeten zijn op onze vrijheid.

Medio jaren ’90 arriveerde ik in Nederland. Ik sprak Russisch, Oekraïens en Hebrews. Met Engels kon ik me redden en verder kende ik wat Pools. Ik trainde in Amsterdam bij Chakuriki onder Thom Harinck en droomde van een Japanse carrière als lichtgewicht Thaiboxer. Overdag was ik schoonmaker bij verschillende gezinnen in Oud-Zuid in Amsterdam.

De theatertournee van ‘Zij zagen Oorlog’ volgt in 2022 het spoor van de bevrijders. Dus speel ik mijn toneelvoorstelling op dagen dat een stad, dorp of regio stilstaat bij offers van de bevrijders. Want ook Nederland had ooit hulp van buitenaf nodig om haar vrijheid terug te krijgen. Zij zagen Oorlog, opdat we nooit vergeten.

Vliegtuigen vol humanitaire – en militaire hulp voor Oekraïne vliegen af en aan op het kleine vliegveld van de Poolse stad Rzeszów. De stad is qua omvang vergelijkbaar met Groningen. Het nabij gelegen vliegvlieg is iets groter dan vliegveld Eelde.

In een Wereldgesprek onderzoekt Frénk van der Linden verschillende invalshoeken rond de thema’s vrede, vrijheid en veiligheid. In deze aflevering gaat Frénk van der Linden in gesprek met Ksenia over haar Oekraïense afkomst. En de keuzes die haar familie maakte om te overleven.

In je leven moet je keuzes maken. Die zijn niet altijd heel eenvoudig. In een aantal gevallen overzie je de consequenties niet. Maar diep van binnen bepaalt je gevoel op zo’n moment de richting. Dat proces is de essentie van mijn voorstelling Zij zagen Oorlog.

Oh mensen, wat heb ik jullie gemist! Nog even en ik mag weer het toneel op voor een zaal met mensen. Echte mensen. Oh, wat heb ik die energie in de zalen gemist!!! Bijna een jaar speelde ik live voor een internet-stream. En ook dat went.

Mijn bomvolle nieuwsbrief is uit! Met nieuws over de start van de tour. En aandacht voor een liberale krant in Rusland. En laten we de dieren in Oekraïne niet vergeten.

Haar naam is Marina Ovsyannikova en zij zag oorlog. En ze is het er niet mee eens. Deze moeder van twee kinderen is medewerkster van de belangrijkste Russische TV zender. Daar is ze de leugens van de regering zat. Ze besloot tijdens de live-presentatie van het journaal met haar boodschap in beeld te stappen.

Deze week mag je stemmen en ook daarmee vier je vrijheid. Het bied je een uitgelezen kans om echt iets te betekenen voor de mensen om je heen. Ga stemmen en maak deze wereld ook voor je medemens een klein beetje beter.

Drie jaar geleden maakte ik de pacifistische solo-toneelvoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’. De première was op 20 september in de Schouwburg van Zwolle. Ik speelde de show vervolgens in theaters, tot lockdowns me naar een internetstream dwongen. In 2021 plande ik een voorjaarstour langs lokale bevrijdingsdagen.

De afgelopen dagen kreeg ik best wel wat vragen over hoe de Russische bevolking erin zit. Er waren ook veel verwijten aan de Russen en een Nederlandse journalist vroeg zich zelfs af waarom er in Rusland niet gedemonsteerd wordt. Hij noemde de Russen zelfs laf. Dus laten we het eens over de Russen hebben.

Iedere dag komen er nieuwe data bij zoals vandaag 5 mei, schouwburg Meppel. Dat is fantastisch. Jullie hebben geen idee wat dat met me doet en voor me betekent. Het dwingt me om te repeteren en zo kan ik de waan van de dag even laten voor wat het is. Het nieuws volg ik gedoseerd.

In Nieuwsbrief 5: spelen op vrijheidsherdenkingen & Oekraïne. Deze keer informatie over twee herdenkingen waar ik ‘Zij zagen Oorlog’ mag spelen: Nieuw-Weerdinge op 7 april en op 4 mei in Wageningen, net voor het ontsteken van het Vuur van de Vrijheid (foto).

Alle baten van de tournee “Zij zagen Oorlog 2022” komen ten goede aan hulpprogramma’s gericht op onderwijs voor Oekraïense vluchtelingen. Alle baten van de tour Zij zagen Oorlog 2022 gaan naar Oekraïne, specifiek naar educatieve projecten gericht op Oekraïense vluchtelingen. Plots is er een hele grote oorlog in Europa.

Het Den Haag van Oekraïne heet Odessa. De havenstad waar de humor op straat ligt. Waar het volk de wereld en zichzelf bij in een koffietent de maat neemt. Odessa, och Odessa! Foto van de vredesbijeenkomst in Amsterdam op 27 april 2022. Wat een opkomst! Dank je wel Nederland!

“Hevige straatgevechten in Charkiv“ Hoeveel pijn kunnen een paar woorden op je scherm ineens doen. Straatgevechten in de stad waar ik als kind vrolijk en onbezonnen van ‘s ochtends vroeg tot ’s avonds laat buiten speelde, in de bomen klom, met mijn oma naar de markt liep, voor het eerst liedjes met gitaar buiten zong.

Het geboorteland van mijn vader valt het geboorteland van mijn moeder aan. Een onwerkelijke situatie.

Theater om over na te denken, want wat doet u doen als oorlog u overvalt? En kunt u leven met de consquenties van die keuze? Met “Zij zagen Oorlog” vertel ik het vertaal van zes mensen die in oorlog terecht komen. Ze maken keuzes en overzien niet altijd de consequenties.

Details bepalen ontwikkeling van een theatervoorstelling. De kleine dingen, zoals dat heet. Dat is het spel van de actrice, bewegingen over de vloer, de plek van het decor, het licht, eventueel ondersteunende audio en natuurlijk een correct gebrachte tekst.

Abonneer je op mijn nieuwsbrief! Gisteren verstuurde ik deze naar abonnees. Als je deze ook wil lezen dan kan dat hier. Via mijn nieuwsbrief blijf je op de hoogte van alle ontwikkelingen rond voorstellingen. Ook meld ik daar dingen die me bezig houden. Abonneren kan op mijn nieuwsbrief kan op mijn website (links).

Via mijn website vraagt iemand hoeveel tijd er zit in het ontwikkelen van de voorstelling. Eerder werd die vraag me al op Facebook gesteld. Het is een voor de handliggende vraag, waarop ik een uitvoerig antwoord beloofd heb.

De persconferentie was duidelijk: sekswerkers, kappers en winkels open, de rest blijft even dicht. Je merkte het vandaag in de binnensteden: het was ranzig druk en diverse gemeentelijke besturen riepen op om thuis te blijven, want voordat je het weet help je een virus van boter op je hoofd en ontwetendheid te verspreiden.

De kans is groot dat je nog nooit gehoord hebt van Cecilia Payne. Tot ruim een eeuw geleden waren wetenschappers ervan overtuigd dat de zon uit hetzelfde materiaal gemaakt was als de aarde.

Net als iedere werkende moeder moet ik nogal wat verantwoordelijkheden met elkaar combineren. Dat viel initieel niet mee, maar door de jaren heen heb ik geleerd dat er in een ritme altijd een soort proces ontstaat, met tijd voor elkaar en tijd voor werk.

Ondanks alle moeizame regelgeving mocht ik dit jaar toch nog zo’n 27 keer mijn voorstellingen opvoeren. De meeste daarvan via een stream, maar alles beter dan een DVDtje opzetten zeg maar. Ik wens u het allerbeste toe, met veel vrolijkheid en frisse gevoelens en gedachten.

De sterkste schouders dragen de zwaarste lasten en dat is in deze tijd van opeenvolgende persconferenties met conflicterende besluitvorming niet anders: de culturele sector, alsmede winkeliers en de horeca gaan tot 14 januari op slot.

Daar gaan we weer! 80% van de besmettingen komt volgens het RIVM van scholen, max 3% uit horeca en minder dan 1% van theaters. Toch kunnen de scholen niet dicht, want dan kunnen tweeverdieners niet tweeverdienen en dus vallen de klappen bij de horeca, de kleine winkels en in de cultuursector.

Ik ben geboren in een land dat gelukkig niet meer bestaat. Op mijn 17e ontvluchtte ik het door mijn leven in een platic tasje te stoppen en een bus naar ‘ergens’ te pakken. Vrijheid voor mensen met het juiste stempeltje Waar ik geboren ben, behoorde ik bij een volk dat je ‘anders’ moest behandelen.

“In je voorstelling ga je ogenschijnlijk moeiteloos over van het ene personage in het andere en daarin neem je de kijker mee naar een ander verhaal. Zo aangrijpend. Hoe doe je dat?” Het antwoord op die confronterende vraag tijdens een radio-interview is Meisner Technique.

Een heel uur was ik te gast bij de radio! Het is een interview over wat is het om actrice te zijn, hoe je een voorstelling ontwikkelt en wat een krankzinnige uitspraak van een minister met je doet.

Zo sprak de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en tevens viceminister-president. “Je hoeft niet naar het theater en je kunt ook een DVD opzetten.” Ik moest het me niet persoonlijk aantrekken aldus de Minister, want een dagje zonder kunst of cultuur moet kunnen.

Eind april 1986 kampeerde ik met vrienden in tenten in de bossen tussen Kiev en Charkiv op 250 kilometer van Tsjernobyl. We waren met begeleiding op survivalvakantie en ik was 13 jaar. Het regende in de dichte bossen en de nachtegalen zongen hun mooiste lied.

Wat een lieverd is die Hugo de Jonge toch.

De Koude Oorlog maakte ik mee aan de andere kant van het IJzeren Gordijn, want ik werd geboren in Charkiv in de toenmalige USSR. Charkiv ligt nu in Oekraïne, niet ver van de gebieden waar al jaren die burgeroorlog woedt.

Op een vrolijke Internationale Vrouwendag! Dank aan alle helden die het mogelijk maakten en aan hen die nog dagelijks voor gelijkwaardigheid strijden!

Aangezien het door de bekende maatregelen voorlopig nog niet mogelijk is om in een zaal voor publiek te spelen, hebben we onze toevlucht gezocht tot internet-streams. Zij zagen Oorlog wordt tenminste vier keer per maand live gespeeld voor publiek in het buitenland.

In het stadhuis vult een oude man een formulier in. Bij Geboorteplaats schrijft hij op: “Leningrad.” Bij Woonplaats: “Sint-Petersburg.” De gemeentemedewerker is 18-20 jaar oud en controleert het formulier: “Reden voor verhuizing?” “Staatsgreep” antwoordt de man stoïcijns. De jonge overheidsmedewerker kijkt aandachtig naar de oude man: “Bent u dan een vluchteling?”