Elke maand gratis nieuwsbrief:

Twee jaar oorlog in Oekraïne

Al weer twee jaar geleden schrok de wereld wakker door de Russische inval in Oekraïne. Steden en dorpen werden platgegooid en burgers waren het doelwit. Ik stond aan het begin van een tour met mijn anti-oorlogsvoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ langs Nederlandse bevrijdingsfestivals en wist me geen raad. Ik was boos en verdrietig, en bang. Na twee jaar oorlog in Oekraïne stel ik vast dat mijn grootste angst begint uit te komen.

Licht aan het eind van de tunnel

Journalist André Valkeman belde voor een interview. Zijn vragen en artikel brachten me terug op aarde. Hij bracht mijn worsteling elegant onder woorden. Aan de ene kant ben ik voor een vrij Oekraïne en ben ik woedend over Poetin en zijn oorlog. Anderzijds zat ik in de maag met mijn Russische vader en zijn moeder, mijn oma. Toen bijna 99 jaar oud. Ik was doodsbang dat er een nieuw IJzeren Gordijn zou ontstaan en dat ik ze nooit meer zou zien.

Mijn anti-oorlogsvoorstelling Zij zagen Oorlog heb ik bewust neutraal ontworpen. Maar de situatie in Oekraïne maakte de voorstelling pijnlijk actueel. De verwijzing heb ik er uiteindelijk subtiel in aangebracht door bijvoorbeeld de rode klaprozen te vervangen door blauwe korenbloemen en gele klaprozen.

De oorlog kreeg een steeds grotere rol in mijn leven. Ik bezocht demonstraties en verzamelende hulpgoederen. Ook werkte ik mee aan diverse benefit-festivals om aandacht voor de situatie te blijven vragen.

Mijn voorstelling Zij zagen Oorlog speelde ik tientalen malen. Soms 2 x op een dag en soms wel 6 x per week. Ik stond met mijn voorstelling in theaters van groot tot klein, speelde op de 4 mei herdenking in Wageningen en op talloze regionale en lokale herdenkingen. Oorlog, dat echt nooit meer. Maar wanneer begint dat ‘nooit’ eigenlijk en hoe gaan we dat bereiken?

Wit-Rusland

Op een gegeven moment werd het de tendens in de media dat die oorlog wel even genoeg in beeld was. De ellende verdween naar de achtergrond, want Gordon had weer een nieuwe hond gekocht. Als ik het om me heen hoorde, dan vroeg ik ze over Wit-Rusland: weet je nog?

Nee, dat wisten ze dan niet meer.

Nou, in Wit-Rusland demonstreerden bijna twee jaar lang honderdduizenden mensen op vreedzame manier tegen het bewind. De dictator loopt aan de leiband van Poetin en reageerde dus met geweld. Tienduizenden mensen verdwenen in gevangenissen, ze werden gruwelijk mishandeld. Na de start van de oorlog in Oekraïne was het geweld in Wit-Rusland al vergeten.

En dat terwijl Wit-Rusland het voorbeeld is van hoe Poetin het ziet. Naburige landen hebben een zetbaas die uitsluitend doet wat Poetin wil. Eerst Tsjetsjenië en Georgië, toen Oekraïne. Hierna wacht Kazachstan. En dan? Het is dus zaak om die oorlog en ook de situatie in Wit-Rusland iedere dag in het nieuws te houden.

Cultuurverschil

In West-Europa bekijken we de wereld graag door onze bril. Amerika werd bijvoorbeeld in 1492 ontdekt. Alsof die 100 miljoen mensen daar tot die tijd niet woonden. Hier vinden we een oorlog onzin en kunnen we ons niet voorstellen dat een land ondanks enorme verliezen gewoon door blijft vechten. Maar de Russische cultuur is een andere.

De Russische cultuur is gebouwd op een dictator. Of het nu een Tsaar, een communistische partijleider of zo’n Poetin is. Russen proberen er zo min mogelijk mee te maken te hebben en leven buiten het systeem om gewoon hun leven. Leiders komen en gaan, maar het land blijft altijd bestaan. Russen kunnen improviseren en hebben bewezen met hele moeilijke omstandigheden om te kunnen gaan.

Ik heb het vaker gezegd: met sancties ga je Rusland niet raken. Het land is tien tijdzones groot, heeft ongelofelijk veel mineralen en grondstoffen. Het vindt altijd wel iemand om te ruilen, dus die Nederlandse appels liggen daar gewoon in de winkels. En die voor wapens benodigde chips komen ook gewoon binnen.

Poetin bekijkt die oorlog zoals een wurgslang naar zijn prooi kijkt. Het is een rekensom. Hij heeft meer soldaten dan Oekraïne en als hij meer raketten en granaten kan inzetten, dan wint hij. Hij weet dat de voorraden in het westen na twee jaar uitgeput zijn. Hij weet dat het jaren duurt voordat de productie opgeschaald is. Zolang het westen daar druk mee is, ruilt hij tonnen olie tegen wapens met China, Iran en Noord-Korea. Na twee jaar oorlog in Oekraïne hunkeren wij naar vrede, maar voor Poetin is het net begonnen. Oekraïne schiet zijn voorraden op en bloedt een generatie dood. Het westen wacht af, kibbelt en stuurt zo op moeizame vredesgesprekken waarin Oekraïne een deel van haar grond zal moeten afstaan.

Dan is er even geen strijd, maar daarmee heb je geen blijvende vrede. 

En mijn oma?

Haar 99e verjaardag vierden we via Skype. Vanwege mijn acties voor Oekraïne was het niet handig dat ik die kant op ging. We spraken af dat we haar 100e verjaardag sowieso met elkaar zouden vieren. Helaas kwam het daar niet van, want ze overleed enige maanden daarvoor. Ik kon niet naar de begrafenis, om dezelfde reden waarom ik haar 99e verjaardag miste. Voor mij vreselijk, maar klein bier voor al die inwoners van Oekraïne en Wit-Rusland die iedere dag moeten vrezen voor raketten op hun huis of de militia voor de deur.

Deel dit: