Elke maand gratis nieuwsbrief:

Muziek van een volk op de vlucht

Mijn familie werd bijna 2000 jaar geleden met geweld weggejaagd uit het Midden-Oosten. Behalve hun geschiedenis en muziek namen ze niets mee. De stam viel uit elkaar en vluchtte alle kanten op. 

Vluchten om te overleven

Een deel trok naar Noord-Afrika. Later moesten ze daar vertrekken en vonden ze tijdelijk rust in Spanje. Na een paar honderd jaar werden ze ook daar met geweld weggejaagd. 

Een groter deel trok via Griekenland Europa in. Via omzwervingen werd Polen bereikt. Daar ging het goed tot de Russische Tsaar het gebied inlijfde. Mijn familie werd met talloze stamgenoten in een reservaat gestopt. Uiteindelijk vluchtten ze van Polen naar het oosten van Oekraïne in wat later de USSR werd. Van daaruit vluchtten we in 1991 naar het Midden-Oosten en gingen we dus terug naar huis. 

Muziektheater voor een festival

Twee jaar geleden maakte ik voor het festival Muziek in de Tuin in Dalfsen de korte muziektheater-voorstelling Muziek van een volk op de vlucht. Ik speelde de voorstelling drie keer bij Frans en Annemarie in de prachtige beeldentuin. Met liederen vertelde daar het verhaal van de reis van mijn familie, zonder het heel persoonlijk te maken, want daar was ik nog niet aan toe. 

Muziek van een volk op de vlucht

Ruim 2000 jaar duurde de trektocht van het Midden-Oosten terug naar het Midden-Oosten. In die 2000 jaar waren we nooit gelijkwaardig aan de lokale bevolking. We mochten ons niet vrij bewegen, moesten vaak duidelijk gemerkte kleding aan en mochten niet alle beroepen vervullen. We mochten niet veel bezitten en wat we hadden moesten we bij vertrek achterlaten. Hoe vaak zijn eigenlijk met niets opnieuw begonnen? Het volk bleef op de been dankzij eeuwenoude tradities, verhalen van vroeger en muziek. 

Arum dem Fayer

In de afgelopen twee jaar werd de voorstelling langer, heel persoonlijk en veel optimistischer. Dat laatste kenmerkt ons. De ellende kan groot zijn, maar het glas is altijd halfvol. Ze kunnen ons alles afnemen, maar er is altijd iets op te bouwen en altijd iets om voor te leven. 

Een bekend modern spreekwoord bij ons luidt: “Ze probeerden ons te vermoorden en dat mislukte. Laten we eten.” En vaak maken we er daarna een feestdag van. Muziek van een volk op de vlucht werd zo Arum dem Fayer, een voorstelling over veerkracht en hoop. 

Deel dit:

Vechten vanwege hun afkomst

Op school moesten mijn vrienden vechten voor hun leven. Niet om wat ze deden of nalieten. Maar vanwege hun afkomst. Vanaf hun geboorte waren ze gemerkt.

Dat gold ook voor mij, maar de achternaam van mijn vader maakte dat ik die afkomst makkelijk kon verbergen en zelfs ontkennen. Dankzij hem was mijn huidskleur ook licht genoeg om op straat en in het openbaar vervoer het voordeel van de twijfel te krijgen.

Die vader dank ik aan het antisemitisme dat heerste in het oosten van Oekraïne, toen onderdeel van de USSR. Mijn zeer getalenteerde moeder werd vanwege haar afkomst bijvoorbeeld niet toegelaten op een conservatorium. Haar ouders hadden geen andere keuze dan haar 1500 kms verderop te laten studeren, alleen in een hele grote stad.

Dat we in grote steden mochten wonen was overigens al heel wat, want dat was verboden voor mijn voorouders. In het vestigingsgebied tussen de Oostzee en de Zwarte Zee mochten ze kleine dorpjes zonder noemenswaardige faciliteiten bouwen. Dat reservaat besloeg een deel van het huidige Polen, Litouwen, Wit-Rusland en (het westen van) Oekraïne.

De pogroms die daar plaatsvonden maakten dat veel inwoners na de eerste wereldoorlog de benen namen naar de Verenigde Staten. Anderen – zoals mijn betovergrootouders – geloofden in de voorzienigheid van de communistische heilstaat en vertrokken midden in de Russische burgeroorlog naar een zgn. ‘Rode regio’.

In mijn voorstelling Arum dem Fayer treed ik in de schoenen van die voorouders. En beleef ik die dilemma’s.

Deel dit:

Symboliek in de performance van Eden Golan

Het uitgangspunt is dat het Eurovisie Songfestival niet politiek mag zijn, maar dat is nooit houdbaar geweest. En ook nooit hard afgedwongen. Want hoe ga je dat regelen? Het gaat al jaren niet meer om de beste zanger, maar om entertainment en verborgen belangen. Zo ook de afgelopen editie. Aan de ene kant heb je diverse leden van vakjury’s, zoals ook de Nederlandse, die vooraf al anti-Israëlische uitspraken deden en aan de andere kant heb je het optreden van Eden Golan.

Vakjury’s onprofessioneel

Ik wil niet stilstaan bij die “vakjury’s” en hun puntentoekenning. Natuurlijk speelt een persoonlijke voorkeur mee bij het bepalen wat hoog moet scoren en wat niet. Professioneel is het niet, maar ik heb er wel begrip voor. Ik kan me zelfs voorstellen dat er binnen jury’s besloten is om het lied van Israël als niet-ingezonden te beschouwen, een stil protest tegen de organisatie die niet inging op hun verzoek om het land uit te sluiten van deelname.

De visuele performance van Golan

Inhoudelijk wil ik je meenemen naar Hurricane van Eden Golan. Ze moest de tekst diverse keren aanpassen, omdat de organisatie het te politiek vond. De goedgekeurde versie werd uiteindelijk een liefdesverhaal met veel diepgang, een lied over veerkracht en overleven na een turbulente gebeurtenis.

In de tekst zijn voldoende aanknopingspunten te vinden die teruggrijpen op de ellende van 7 oktober. Maar ook in het visuele optreden zitten veel verwijzingen. 

Neem de eerst paar seconden van de song (foto helemaal boven).

In een duistere omgeving met kil knipperend wit licht, wiegt Golan in een ongemakkelijke houding 10-15 seconden op de pulserende openingstunes van Hurricane. Het is een duidelijke verwijzing naar die eerste videobeelden die Hamas vrijgaf van dat ontzielde lichaam van Shouni Louk schommelend achter in die witte truck. 

Dan gaat het licht aan (foto hieronder) en staat ze rechtop in een gemarkeerde en geaccentueerde cirkel. Een meer dan subtiele verwijzing naar de ondergrondse gangen.

De focus gaat op de tunnels op moment dat de dansers zich melden. De tunnels zijn zwart, als het kwaad. Daar buiten is het duister en grimmig, in de tunnels doen dansers een poging te leven en te ontsnappen.

De jurk van Golan heeft scheuren. Of ze in de vorm van een 7 zijn laat ik in het midden. De scheuren zijn een verwijzing naar de kleren die de vrouwen van het lijf werden gescheurd voordat ze werden verkracht. 

Vanaf ca. 2 minuten wordt er optimistisch gedanst, waarbij voor het eerst het gehele podium wordt gebruikt. Het is het Supernova muziekfestival met jongeren die lol hebben en leven. Op 2:25 verandert de kleurstelling in oranje en geel, gevolgd door oranje/rode vlokken van vuur en ellende. Het eindigt met dansers die op de grond liggen, symbool voor die jongeren die op dat festival werden omgebracht. 

De dansers springen op en dansen uitbundig, waarna de Supernova op de achtergrond langzaam verdwijnt. Het is de belichaming van het veel gehoorde Joodse motto: “We will dance again!”

Er zitten veel meer subtiele verwijzingen in. Ieder gebaar van de dansers telt. Ze vallen elkaar bijvoorbeeld met uitgestoken handen in de armen, maar vinden elkaar niet. Het vertelt het verhaal van de Noa Argamani die achterop de motor van haar ontvoerders in wanhoop maar tevergeefs haar armen uitstrekt naar haar vriend. 

De manier waarop Eden Golan door de dansers uit de tunnel wordt getild en boven hun hoofden aan het publiek wordt gepresenteerd. Het is een weinig subtiele verwijziging naar hoe er op 7 oktober de gegijzelden en de dode lichamen als buit aan het publiek werden gepresenteerd. 

Op het einde van de performance wordt het oranje licht van het kwaad steeds kleiner tot het verdwijnt. Wat blijft is een opgaande zon met – voor het eerst – warm licht, een boodschap van hoop. 

Deel dit:

Een nieuw begin

“Heeft u een afdeling gevonden voorwerpen?”

Een jongeman van een jaar of 25 kijkt me verwilderd aan.

“Ik ben op zoek naar een fotoboek. Dat zijn we in dit hotel kwijtgeraakt.”

Mijn gedachten gaan ik terug naar begin jaren ’90 van de vorige eeuw toen ik met mijn familie werd opgevangen in een kamertje in dit hotel in Jeruzalem. We woonden daar tot er ergens een appartement beschikbaar was. Dat duurde uiteindelijk een half jaar.

Die enorme receptie met die marmeren vloer was onveranderd. Over die vloer hebben tienduizenden mensen zoals ik gelopen. Mensen die niet geliefd waren in het land waar ze geboren zijn. Maar ook mensen die actief vervolgd en vermoord werden in hun geboorteland, zoals bijvoorbeeld Ethiopiërs. Na hun evacuatie kusten ze in Jeruzalem die marmeren vloer, omdat ze wisten dat ze eindelijk een veilig thuis hadden.

Wij deelden de 15e verdieping met talloze Ethiopische gezinnen. In de nooduitgang hadden we met elkaar een piepkleine keuken. Daar waren altijd mensen druk in de weer. De geuren die ik rook, wow!

We hadden dagelijks verplicht les in de taal en cultuur van het land en meerdere malen per week ging ik daarnaast naar een vrouw die me hielp met de uitspraak. Zij was in Jerusalem geboren, net als haar ouders en haar voorouders. Zij was over de 80 toen ze mij in 1991 hielp met mijn Hebreeuwse uitspraak. Ze is dus geboren in het Ottomaanse Palestina. Op papier verhuisde ze drie keer: van het Ottomaanse Palestina naar het Engelse Palestina naar Israël, maar fysiek woonde ze nog altijd op dezelfde plek als haar voorouders.

Dit jaar was ik voor het eerst terug in dat hotel. Ik stond bij de receptie en liep over die marmeren vloer. In mijn gedachten zag ik die Ethiopiërs weer de vloer kussen. Die grote bruine ogen vol tranen van vreugde. Ze waren letterlijk aan de dood ontsnapt. Die emoties zijn niet beschrijven.

“Wanneer heeft u dat fotoboek verloren en in welke kamer verbleef u?” De vragen van de receptionist brachten me terug naar nu.

“Wanneer?” zei ik, terwijl ik hem aankeek. “Eh, een jaar of 30 geleden.” Ik realiseerde me dat hij toen nog niet geboren was.

Hij lachte en zei verontschuldigend: “We bewaren gevonden spullen 30 dagen, geen 30 jaar. Sorry.”

Deel dit:

Het joelen en fluiten maakt haar sterker

In Rusland was ze niet Russisch genoeg. Het hielp ook niet dat ze Joods was. In Israël vond de jury haar niet Israëlisch genoeg. In Malmö moet ze door honderden agenten beschermd worden tegen …. Ja, tegen wie eigenlijk?

20 jaar oud en op basis van afkomst nooit geaccepteerd. Hoe dan?

De afwijzingen motiveerden haar om keihard te werken. Ze maakte diverse platen en deed vaak mee aan talentenjachten. Zij gaf niet op. En dat zal ze zaterdag ook niet doen. Het joelen en fluiten maakt haar sterker.

Deel dit:

Bevrijdingsdag 2024 in Venlo

Bevrijdingsdag 2024 in Venlo was emotioneel en indrukwekkend. Op 5 Mei speelde ik in een vol Theater de Garage mijn muziektheater-voorstelling Arum dem Fayer. Na afloop genoten we met een aantal bezoekers van een Vrijheidsmaaltijd aangeboden door Nationaal Comité 4 & 5 mei. Aan tafel spraken over de voorstelling en over de betekenis van vrijheid. Een dag om nooit meer te vergeten.

Arum dem Fayer is mijn verhaal op zoek naar vrijheid. Mijn muzikale reis leidt van de USSR naar Nederland om in vrijheid te kunnen leven en om mezelf te mogen zijn. Ik werkte zo’n twee jaar aan deze voorstelling en het is mijn meest persoonlijke stuk ooit. In Venlo speelde ik voor het eerst de volledige show, inclusief alle liederen en verhalen. 5 mei was voor mij daarom een hele bijzondere dag en niet alleen vanwege Bevrijdingsdag.

De reacties na de voorstelling waren overweldigend en dat werd me een aantal keren bijna teveel. Bezoekers vonden het mooi, imposant en aangrijpend. Een educatieve voorstelling met vele lagen. De relatie tussen gebeurtenissen in mijn familie en het wereldtoneel maakte ontwikkelingen in de tijd duidelijk. Dat overviel me, want uiteindelijk ben ik ook niet meer dan een zandkorrel in die hele grote zandloper die we kennen als ‘de wereld’. 

Deel dit:

Dag van de Arbeid

Op 1 Mei wordt in grote delen van de wereld de invoering van de achturige werkdag gevierd. Een traditie die teruggaat op 1890. Deze feestdag noemen we de Dag van de Arbeid.

In veel landen is het een officiële vrije dag, waarop wordt stilgestaan bij de grote ongelijkwaardigheid die er vroeger heerste tussen werkgever en werknemer. In Nederland is het geen vrije dag, omdat Koninginnedag op 30 april in de weg zat. Nederland viert liever de ongelijkwaardigheid tussen vorst en volk, dan de gelijkwaardigheid op de werkvloer.

Dat is iets dat ik altijd wonderbaarlijk heb gevonden in dit prachtige land. Waarom wel een officiële vrije dag op de verjaardag van iemand die alles door overerving heeft bereikt en niet voor iets waar echt voor gevochten is: De rechten van de arbeider (1 mei) en de Vrijheid (5 mei)?

Deel dit:

Iconische scene maakte ik met mijn dochter

3 jaar geleden was ik druk met het ontwerpen van Oscar en Oma Rozerood. Bepaalde scenes waren zo uitnodigend dat mijn dochter daarbij hielp. Samen bestudeerden we bijvoorbeeld hoe doeken door de lucht bewegen. Iedereen die Oscar en Oma Rozerood bij me in het theater heeft gezien, die herkent de iconische scene die het uiteindelijk geworden is.

Vandaag ben ik in Zwolle bezig voor mijn muziektheatervoorstelling Arum dem Fayer in Theater de Garage in Venlo, terwijl diezelfde dochter in Rotterdam repeteert voor Rotterdam Circusstad Festival waar ze met een voorstelling onderdeel is van de openingsact Kabaal (1 mei). Eenzaam in mijn studio zing ik liederen en repeteer ik teksten voor die vijfde mei in Venlo. Maar af en toe gaan mijn gedachten naar mijn dochter die in Rotterdam druk is met haar eenwieler, maar ook met koord, acrobatiek en andere circustechnieken. Haar vrolijkheid en creativiteit zijn altijd erg aanstekelijk wanneer ze voor de lol meezingt of me helpt met teksten.

Deel dit:

Lichaamshouding bepaalt 70% van de boodschap

Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat je lichaamshouding 70% van de boodschap bepaalt. 20% komt uit de stem (oa. volume en toon). De gesproken woorden zijn slechts voor 8 tot 9% relevant om de boodschap over te brengen. Dit is essentiële informatie voor veel beroepen, waaronder die van mij als actrice.

Dit is de reden waarom ik zoveel tijd stop in het fysieke aspect van acteren. Ik doe veel oefeningen en ben altijd erg druk met mijn spieren, of het nu mijn ruggengraat, pink of mijn tong is.

Maar meer mensen zijn druk met die lichaamstaal. Denk maar eens aan je reis naar een land waar je voor inreis vooraf bevraagd werd door een beveiliger.

Ze kunnen in het Engels vaak net een vraag stellen en je weet zeker dat ze je antwoord niet zullen begrijpen. Je vraagt je dus af waarom ze in hemelsnaam die vragen stellen. Nu weet je dat dus. Het gaat ze niet om wat je zegt, maar alleen hoe je het zegt en luisteren dus goed naar de klank van je stem en lezen je lichaam.

Deel dit:

Die belangrijke andere kant van acteren

Onlangs gaf ik een inkijkje in mijn leven. In die blog richt ik me op het fysieke aspect, zoals de trainingen en workshops die ik wekelijks volg. Ik negeerde die belangrijke andere kant van acteren en daar kreeg ik vragen over die ik in dit stuk beantwoord.

Inspiratie en energie

Als theaterverslaafde zit ik natuurlijk ook graag aan de andere kant, dus in het publiek. Ik haal daar energie vandaan en leer er ook veel van. Ik ben niet van de poptempels of rockfestivals. En ook wat minder van optredens in cafés. Over het algemeen is het geluidniveau me te heftig en bovendien wordt er teveel gepraat om te genieten van de artiesten. Ik hou van intieme optredens, zoals kleine semi-akoestische podia, geëngageerde vertellers en de kleine zalen in theaters.

Wekelijks lees ik een toneelscript van een goede schrijver. Emotioneel word ik daar beter van. Het helpt bij de ontwikkeling van mijn fantasie, gevoel voor humor en mijn compassie. Zulk vakwerk van topschrijvers helpt me groeien.

Ik lees heel veel boeken, vooral van acteurs en trainers. Die boeken gaan over methodieken, karakterontwikkeling of ervaringen.

Daarnaast spar ik vaak met mensen om me heen over de rollen die ik mag spelen. Ik kan eindeloos praten over de drijfveer van een karakter en waar uitspraken vandaan komen. Of over de crux van een stuk, of de onderliggende thematiek.

Verder kijk ik regelmatig naar films, documentaires en registraties van theaterstukken die niet meer gespeeld worden. Dat zijn oude stukken, maar soms ook nieuwe producties.

Het zijn de kleine dingen die het doen

Al die ervaringen komen uiteindelijk bewust of onbewust bij elkaar wanneer ik aan een voorstelling werk. Ik kan eindeloos zoeken naar een rekwisiet, ook al weet ik niet meer precies waar ik de inspiratie ervoor vandaan haalde. Neem die bril uit theatervoorstelling Zij zagen Oorlog. In Arum dem Fayer gebruik ik onder meer authentieke kranten. Die kleine dingen helpen mijn bij het neerzetten van de rol en ik ben ervan overtuigd dat ze daarmee bepalend zijn voor hoe een toeschouwer een voorstelling ervaart.

.

Deel dit: