“Moi”, zei een wildvreemde in het voorbijgaan tegen me. De hartelijke groet overviel me. Want wat moest die snuiter van me? Toen ik geschrokken omkeek, zag ik alleen de rug van een man die op weg leek naar de buurtsuper even verderop. Hij wilde dus niets van me, anders dan me het gevoel geven dat ik gezien werd.
Botsing van culturen
Op dat moment woonde ik in hartje Amsterdam, maar ik was die dag in Zwolle om een appartement te schilderen. Tot dan had ik alleen in hele grote steden gewoond, zoals Charkiv, Sint-Petersburg en Moskou. En vergeleken bij die miljoenensteden is zelfs de Nederlandse hoofdstad een dorp. Maar in geen van die steden trof ik de hartelijkheid die op straat in Zwolle zo normaal is en die ik later in grote delen van het land ontdekte.
Op het bevrijdingsfestival in Zwolle mocht ik vertellen over mijn ervaringen als vreemdeling hier. Mijn gesprekspartner was veteraan Bas van de Berg, die als militair diverse missies in het buitenland meemaakte. Hij vertelde dat “wederopbouw” voor ons een logisch begrip is, maar dat men daar in een andere cultuur niet altijd op zit te wachten. De botsing tussen die Nederlandse insteek en de afwijkende reactie van lokale bewoners is een “Moi” in het groot.
Afleren van vooroordelen
De warme inborst van de Nederlander vind ik bijzonder en zal ik nooit als vanzelfsprekend ervaren. De hulp die ik van wildvreemden kreeg toen ik in de jaren ’90 met niets in dit land terechtkwam, staat me nog helder voor de geest. Ook een overheid die er voor je is en de politie die je de weg kunt vragen. Nederlanders vinden het allemaal heel normaal, maar realiseer je dat dit voor mensen uit andere culturen niet automatisch een gedeelde waarde is.
Dat geldt voor zoveel meer.
In de socialistische Sovjet-Unie leerden we op school bijvoorbeeld dat homoseksualiteit een westerse ziekte is. Eenmaal aan deze kant van het IJzeren Gordijn duurde het wel wat jaartjes voordat ik inzag hoe anders de werkelijkheid is. Ik denk dat de meeste Nederlanders onderschatten hoe moeilijk het is om een aangeleerd stigma af te leren.
Kiezen voor geluk
Ik kwam heel bewust naar Nederland, deed alles om de taal te leren en te assimileren. Met een open vizier trad ik de samenleving tegemoet. Ik leefde met Nederlanders, tussen Nederlanders, en koos ervoor om hier gelukkig te zijn. En nog had ik een aantal jaren nodig om bepaalde aangeleerde vooroordelen kwijt te raken.
Kun je nagaan hoe dat is als je de intrinsieke motivatie mist om lokale normen en waarden te omarmen. Als je ook nog tussen culturele soortgenoten blijft wonen, dan is het nagenoeg onmogelijk om bepaalde vooroordelen kwijt te raken.
Inmiddels woon ik al ruim 25 jaar in Zwolle en de stad is in die tijd met bijna een derde gegroeid. Ook ik merk dat de samenleving grimmiger wordt. Toch wordt er op straat nog wel gegroet, bijvoorbeeld door mensen zoals ik.
