Arum dem Fayer

In 1928 bezochten 700 genodigden de opening van de nieuwe Synagoge in Enschede, nog altijd de mooiste van West-Europa. In 1945 was bijna de helft van hen vermoord om wie ze waren, niet om hun daden. In de Synagoge vind je ter herinnering een foto bij hun zitplaats.

Die eerste keer in een grote stad buiten de USSR herinner ik me als de dag van gisteren. Als een Alice in Wonderland viel ik van de ene in de andere verbazing. Alles dat in dat nieuwe land als vanzelfsprekend ervaren werd, was voor mij bijzonder.

Elke voorstelling bereikt een keer het moment dat je er voor het eerst mee naar publiek gaat. Het product is dan verre van klaar, maar als maker zoek ik dan een emotionele terugkoppeling op de grote lijnen. Klopt het verhaal bijvoorbeeld? En zijn overgangen goed? Passen de liederen? En meer van dat soort dingen.

In drie dagen speel ik het Annatheater drie verschillende voorstellingen. Het zijn avondvullende solo-producties. In het Annatheater in Helmond Per voorstelling: Euro 15,- Passe Partout die toegang geeft voor alle voorstellingen: Euro 35,- Theater dat je echt raakt We maken voorstellingen die je beleeft. Je wordt erin gezogen. En het raakt je echt.

Liftend kwam ik als migrant naar Nederland. Hier wilde ik wonen. Ik vond werk en leerde de taal met de Nederlandse radio. Dit werd mijn land, want ik hou van de lachende mensen en waardeer het dat je politie gewoon de weg kunt vragen. Jaren later verloochende ik in een interview mijn afkomst.

Vanaf zijn geboorte is hij ongewenst in de Sovjet-samenleving, maar tegelijkertijd onmisbaar. Hij is fanatiek communist, maar wordt desondanks behandeld als een tweederangsburger. Met de nazi’s voor de poorten van de stad Charkiv, moet de belangrijkste tankfabriek van het land op de trein naar het oosten. Evacuatie dus.

Op 30 maart speel ik na ruim 2 jaar mijn allerlaatste Oscar en Oma Rozerood in Nederland. In Theater Posa in Lelystad kun je nog één keer genieten van het warme verhaal over de jonge en zieke Oscar die vol scepsis een gesprek met God begint. 6 april spelen we STOKED!

Een bevende hand zet een oude aluminium pan op tafel. Deuken en roet vertellen van een intensief verleden. In modern jargon noemen het een hapjespan, maar dat woord bestond vast nog niet toen deze kookpot werd gemaakt. In een geel/groene saus liggen brokken vlees en gesneden wortels. Ik zie ook aardappels en uien.

Chanoeka begint dit jaar op eerste Kerstdag en daarmee vallen die feestdagen voor het eerst in misschien wel 20 jaar samen. Traditioneel wordt Kerst uitbundig en met heel veel licht gevierd, denk aan de versierde straten, huizen, kerstmarkten en de talloze kerstborrels.

Het volk wil geen oorlog, lees ik vandaag over Oekraïne en Rusland. Als met het volk de mensen op straat wordt bedoeld, dan denk ik dat het klopt. Maar het volk heeft daar veel minder te willen dan hier in Nederland. Bovendien spelen er andere belangen zodra een land eenmaal in oorlog is.

Mijn Oekraïense grootmoeder was een bron van energie. Ze was een ras optimist. Het glas was altijd half vol. Ze werkte hard en had diverse banen tegelijk. Zo verkocht ze verzekeringen en breidde ze in de avonduren kleding op bestelling. Daarnaast speelde ze accordeon op feesten en partijen.

Het Meisner Theaterfestival galmt nog na in mijn hart en hoofd en toch ben ik al weer bezig met de voorbereiding van een nieuwe rol. Voor deze Engelstalige rol moet ik een ontzettende hoeveelheid tekst leren. En vanzelfsprekend is er veel verkenning en afstemming nodig met mijn tegenspeelster uit Engeland.

Een week geleden speelde ik Arum dem Fayer in de prachtige Synagoge van Zwolle. De afgelopen week kreeg ik daar via de mail en zelfs mondeling nog diverse reacties op. Dat doet me ontzettend goed. Het is voor mij niet een makkelijke voorstelling om te spelen, want ik moet nog altijd over een drempel heen.

Als ik Arum dem Fayer speel, dan voel ik me doorgaans als een docent die een stuk onbekende geschiedenis komt duiden. Op het podium kruip ik in de huid van familieleden en toon ik een stukje uit hun leven, dat raakt aan een grote historische ontwikkeling.

In een museum bezocht ik een tentoonstelling van menora’s. Dat zijn kandelaars die al sinds de oudheid geassocieerd worden met het Joodse volk. De menora’s in deze tentoonstelling zijn honderden jaren oud en komen van over de hele wereld, ook uit Nederland, België en Duitsland.

Als je in 2021 of 2022 aanwezig was bij mijn voorstelling “Liederen van een Volk op de Vlucht”, dan weet je wellicht nog dat ik die opende met een lied van Jemenitische Joden. In die die muziekvoorstelling vertelde ik het grote verhaal van een volk dat verdreven werd en uiteenviel.

Jaren geleden moest ik aan een soort toetsingscommissie uitleggen waarom ik als niet-in-Nederland geboren mens in Nederland onmisbaar zou zijn. Dat was best een krankzinnige situatie. Het ging uiteindelijk om hokjes, want ik moest in een database verwerkt worden. Dat kon blijkbaar niet als Ksenia of onder mijn burgerservicenummer.

Vandaag staat Zwolle in het teken van het Halve Marathon Festival. Een prachtig event, al loop ik vandaag niet mee. Dat deed ik diverse jaren wel en dat was toch altijd wel een klein feestje, ondanks het afzien. De muziek langs de route is geweldig en het vele publiek dat je aanmoedigt geeft je vleugels.

In 1991 zag ik voor het eerst in mijn leven zwarte mensen. Ik was 21 jaar oud en woonde in een hotel. Ik wist niet wat me overkwam toen ik plotseling tussen diverse groepen lange slanke mensen met grote bruine ogen liep. Ze waren in het wit gekleed en liepen op blote voeten.

De zomervakantie komt er aan. En met vakantie doel ik op de periode waarin theaters vanaf medio juni dicht zijn. Tot eind juni speel ik echter nog diverse voorstellingen, maar in de zomervakantie volg ik doorgaans workshops en opleidingen die ik door het jaar niet kan doen.