Arum dem Fayer

In 1928 bezochten 700 genodigden de opening van de nieuwe Synagoge in Enschede, nog altijd de mooiste van West-Europa. In 1945 was bijna de helft van hen vermoord om wie ze waren, niet om hun daden. In de Synagoge vind je ter herinnering een foto bij hun zitplaats.

Die eerste keer in een grote stad buiten de USSR herinner ik me als de dag van gisteren. Als een Alice in Wonderland viel ik van de ene in de andere verbazing. Alles dat in dat nieuwe land als vanzelfsprekend ervaren werd, was voor mij bijzonder.

Elke voorstelling bereikt een keer het moment dat je er voor het eerst mee naar publiek gaat. Het product is dan verre van klaar, maar als maker zoek ik dan een emotionele terugkoppeling op de grote lijnen. Klopt het verhaal bijvoorbeeld? En zijn overgangen goed? Passen de liederen? En meer van dat soort dingen.

In drie dagen speel ik het Annatheater drie verschillende voorstellingen. Het zijn avondvullende solo-producties. In het Annatheater in Helmond Per voorstelling: Euro 15,- Passe Partout die toegang geeft voor alle voorstellingen: Euro 35,- Theater dat je echt raakt We maken voorstellingen die je beleeft. Je wordt erin gezogen. En het raakt je echt.

Liftend kwam ik als migrant naar Nederland. Hier wilde ik wonen. Ik vond werk en leerde de taal met de Nederlandse radio. Dit werd mijn land, want ik hou van de lachende mensen en waardeer het dat je politie gewoon de weg kunt vragen. Jaren later verloochende ik in een interview mijn afkomst.

Vanaf zijn geboorte is hij ongewenst in de Sovjet-samenleving, maar tegelijkertijd onmisbaar. Hij is fanatiek communist, maar wordt desondanks behandeld als een tweederangsburger. Met de nazi’s voor de poorten van de stad Charkiv, moet de belangrijkste tankfabriek van het land op de trein naar het oosten. Evacuatie dus.

Op 30 maart speel ik na ruim 2 jaar mijn allerlaatste Oscar en Oma Rozerood in Nederland. In Theater Posa in Lelystad kun je nog één keer genieten van het warme verhaal over de jonge en zieke Oscar die vol scepsis een gesprek met God begint. 6 april spelen we STOKED!

Een bevende hand zet een oude aluminium pan op tafel. Deuken en roet vertellen van een intensief verleden. In modern jargon noemen het een hapjespan, maar dat woord bestond vast nog niet toen deze kookpot werd gemaakt. In een geel/groene saus liggen brokken vlees en gesneden wortels. Ik zie ook aardappels en uien.

Chanoeka begint dit jaar op eerste Kerstdag en daarmee vallen die feestdagen voor het eerst in misschien wel 20 jaar samen. Traditioneel wordt Kerst uitbundig en met heel veel licht gevierd, denk aan de versierde straten, huizen, kerstmarkten en de talloze kerstborrels.

Het volk wil geen oorlog, lees ik vandaag over Oekraïne en Rusland. Als met het volk de mensen op straat wordt bedoeld, dan denk ik dat het klopt. Maar het volk heeft daar veel minder te willen dan hier in Nederland. Bovendien spelen er andere belangen zodra een land eenmaal in oorlog is.

Mijn Oekraïense grootmoeder was een bron van energie. Ze was een ras optimist. Het glas was altijd half vol. Ze werkte hard en had diverse banen tegelijk. Zo verkocht ze verzekeringen en breidde ze in de avonduren kleding op bestelling. Daarnaast speelde ze accordeon op feesten en partijen.

Het Meisner Theaterfestival galmt nog na in mijn hart en hoofd en toch ben ik al weer bezig met de voorbereiding van een nieuwe rol. Voor deze Engelstalige rol moet ik een ontzettende hoeveelheid tekst leren. En vanzelfsprekend is er veel verkenning en afstemming nodig met mijn tegenspeelster uit Engeland.

Een week geleden speelde ik Arum dem Fayer in de prachtige Synagoge van Zwolle. De afgelopen week kreeg ik daar via de mail en zelfs mondeling nog diverse reacties op. Dat doet me ontzettend goed. Het is voor mij niet een makkelijke voorstelling om te spelen, want ik moet nog altijd over een drempel heen.

Als ik Arum dem Fayer speel, dan voel ik me doorgaans als een docent die een stuk onbekende geschiedenis komt duiden. Op het podium kruip ik in de huid van familieleden en toon ik een stukje uit hun leven, dat raakt aan een grote historische ontwikkeling.

In een museum bezocht ik een tentoonstelling van menora’s. Dat zijn kandelaars die al sinds de oudheid geassocieerd worden met het Joodse volk. De menora’s in deze tentoonstelling zijn honderden jaren oud en komen van over de hele wereld, ook uit Nederland, België en Duitsland.

Als je in 2021 of 2022 aanwezig was bij mijn voorstelling “Liederen van een Volk op de Vlucht”, dan weet je wellicht nog dat ik die opende met een lied van Jemenitische Joden. In die die muziekvoorstelling vertelde ik het grote verhaal van een volk dat verdreven werd en uiteenviel.

Jaren geleden moest ik aan een soort toetsingscommissie uitleggen waarom ik als niet-in-Nederland geboren mens in Nederland onmisbaar zou zijn. Dat was best een krankzinnige situatie. Het ging uiteindelijk om hokjes, want ik moest in een database verwerkt worden. Dat kon blijkbaar niet als Ksenia of onder mijn burgerservicenummer.

Vandaag staat Zwolle in het teken van het Halve Marathon Festival. Een prachtig event, al loop ik vandaag niet mee. Dat deed ik diverse jaren wel en dat was toch altijd wel een klein feestje, ondanks het afzien. De muziek langs de route is geweldig en het vele publiek dat je aanmoedigt geeft je vleugels.

In 1991 zag ik voor het eerst in mijn leven zwarte mensen. Ik was 21 jaar oud en woonde in een hotel. Ik wist niet wat me overkwam toen ik plotseling tussen diverse groepen lange slanke mensen met grote bruine ogen liep. Ze waren in het wit gekleed en liepen op blote voeten.

De zomervakantie komt er aan. En met vakantie doel ik op de periode waarin theaters vanaf medio juni dicht zijn. Tot eind juni speel ik echter nog diverse voorstellingen, maar in de zomervakantie volg ik doorgaans workshops en opleidingen die ik door het jaar niet kan doen.

Mijn familie werd bijna 2000 jaar geleden met geweld weggejaagd uit het Midden-Oosten. Behalve hun geschiedenis, tradities en muziek namen ze niets mee. De stam viel uit elkaar en vluchtte alle kanten op. Vluchten om te overleven Een deel trok naar Noord-Afrika.

Op school moesten mijn vrienden vechten voor hun leven. Niet om wat ze deden of nalieten. Maar vanwege hun afkomst. Vanaf hun geboorte waren ze gemerkt. Dat gold ook voor mij, maar de achternaam van mijn vader maakte dat ik die afkomst makkelijk kon verbergen en zelfs ontkennen.

“Heeft u een afdeling gevonden voorwerpen?” Een jongeman van een jaar of 25 kijkt me verwilderd aan. “Ik ben op zoek naar een fotoboek.

Bevrijdingsdag 2024 in Venlo was emotioneel en indrukwekkend. Op 5 Mei speelde ik in een vol Theater de Garage mijn muziektheater-voorstelling Arum dem Fayer. Na afloop genoten we met een aantal bezoekers van een Vrijheidsmaaltijd aangeboden door Nationaal Comité 4 & 5 mei. Aan tafel spraken over de voorstelling en over de betekenis van vrijheid.

3 jaar geleden was ik druk met het ontwerpen van Oscar en Oma Rozerood. Bepaalde scenes waren zo uitnodigend dat mijn dochter daarbij hielp. Samen bestudeerden we bijvoorbeeld hoe doeken door de lucht bewegen.

Ja, acteren voelt als een verslaving. Het greep me toen ik moeder werd en met mijn dochter ging spelen. Als nerd verdiepte ik me in speltechnieken en ontdekte zo theatersport en in het verlengde theater. Mijn eerste optredens waren improvisatie-optredens. Ik speelde ook ruim een jaar met Retteket improvisatietheater voor – en met kinderen.

Vorige week nog at ik in Israël in dit Arabisch restaurant op de kruising van Latrun. Hier zijn een paar grote historische plekken en dus toeristische trekpleisters naast elkaar te vinden. Het beroemde Christelijke klooster van Latrun staat nabij de plek waar Jezus verscheen aan zijn volgelingen in Emmaüs (Zie: Lucas 24:13-35).

Voordat ik mij verloor aan het toneel en acteren, programmeerde ik op grote internetwinkels. Het was de tijd dat internet net ontstond en we moesten alles uitvinden. Dat winkelmandje dat je nu in elke shop vindt?

In Nederland voelde ik me voor het eerst in mijn leven echt vrij. Dat was een onbeschrijfelijk gevoel. Een gevoel dat veel mensen gelukkig niet kennen, want ze zijn nooit onvrij geweest. Op 5 Mei vier ik Vrijheid. Het thema vrijheid is belangrijk in alle voorstellingen die ik maakte.

De overheid stelde eisen aan mij en in ruil daarvoor deed ze een belofte. Dat was in 2005. Gedurende 20 jaar kwam ik die eisen na, maar inmiddels begint de overheid de belofte te breken. In 1994 kwam ik aan in Nederland. Tien jaar later kreeg ik tijdens een formele ceremonie de Nederlandse Nationaliteit.

We waren in Israël om tijd te besteden met vrienden en familie daar. We komen er vaak, juist ook in moeilijke tijden. Het land en zijn eeuwige optimistische bewoners doen altijd meer met me, dan die talloze raketwaarschuwingen die dagelijks op mijn mobiele telefoon binnenkomen.

De Oscaruitreiking is jaarlijks het grootste filmevenement ter wereld. Het is de avond waar creatieve inspanningen beloond worden met het beroemde gouden beeld. De Amerikaanse filmindustrie is een product van discriminatie, wist je dat? De TV- en Filmstudio Warner Brothers is wereldberoemd. Maar heb jij je weleens afgevraagd wie de Warner Brothers eigenlijk zijn?

In vier dagen speel ik in Leiden vier verschillende voorstellingen. Drie daarvan zijn solo-producties die ik de afgelopen jaren in de theaters in Nederland en Vlaanderen speelde. De vierde is een klassieker die afgelopen december in première ging en ik met een gezelschap speel. Van Leids Ontzet naar het Leids Kwartet.

Je kunt kwartetten met je identiteiten” zeiden ze ooit bij de NPO op Radio 1 en Radio 5. En misschien is dat wel zo. Zeker is dat je in Leiden in maart kunt Kwartetten met mijn theatervoorstellingen! 4 voorstellingen dus in vier dagen: – 14/3: Zij zagen Oorlog, over de oorzaak van oorlog.

De documentaire ‘Ordinary men’ toont hoe gewone mensen verwerden tot moordenaars. Dan heb ik het niet over bewakers van kampen. Ik heb het over de politie-eenheden die samen 2 miljoen joden executeerden, veelal één op één. Ordinary Men is een documentaire die je moet zien, nu op Netflix.

Op vrijdag 29 september speel ik ruim een uur uit mijn avondvullende voorstelling ‘Arum dem Fayer’ in Theater de Stoomfabriek in Dalfsen. Daarin zing ik liederen in ondermeer Jiddisch, Hebreeuws, Ladino, Oekraïens en Nederlands. Ik vertel over de rol van de liederen in mijn leven. Sofia van Veen ondersteunt me en speelt haar circustheateract ‘Eters’.

Veel mensen verbazen zich over de uiteenlopende rollen die ik speel en zo kort achter elkaar. Zelfs door elkaar, zoals bij mijn theatervoorstelling Oscar en Oma Rozerood. Dat is ook zo. Maar acteren is mijn werk, want Ksenia is actrice.

Bijna 25 jaar woon ik in Zwolle en de afgelopen jaren maakte ik 5 solo-theaterprogramma’s. Die speelde ik honderden keren op theaters en festivals in Nederland, een aantal speelde ik ook in het buitenland. De eerste keer dat je een nieuwe voorstelling voor publiek speelt, is een kwetsbaar moment. Dat noemen we een try out.

Op bevrijdingsdag speel ik in Zwolle twee voorstellingen. En daartussen serveert Wresinski Theater een buffet-diner. Programma 5 mei in Wresinski Theater Tickets Het is vanzelfsprekend mogelijk om een enkele voorstelling te bezoeken. Daarnaast bied ik ook de mogelijkheid om met korting beide voorstellingen te bezoeken en van het buffet-diner te genieten.

Tot de zomervakantie speel ik nog tenminste 14 voorstellingen. Tenminste, want specials en festivals staan niet in het overzicht. Ook missen voorstellingen die ik als Nora in ‘Een Poppenhuis’ speel. Een volle agenda en ik speel een mix van voorstellingen: Oscar en Oma Rozerood, Zij zagen Oorlog en Arum dem Fayer.