Ordinary Men is een documentaire die je moet zien
De documentaire ‘Ordinary men’ toont hoe gewone mensen verwerden tot moordenaars. Dan heb ik het niet over bewakers van kampen. Ik heb het over de politie-eenheden die samen 2 miljoen joden executeerden, veelal één op één. Ordinary Men is een documentaire die je moet zien, nu op Netflix.
Daders zijn vooral hoger opgeleide mensen
‘Ordinary Men’ laat zien dat de meeste moordenaars geen domme bruten zijn, zoals Hollywood ons zo graag doet geloven. Het zijn intelligente mensen, veelal universitair opgeleid. Ze hebben één of twee titels en gezinnen met veel kinderen. Het zijn geen nationaal-socialisten, geen aanhangers van de partij, maar wel mensen die trots zijn op Duitsland.
Je leert hoe het onderwijssysteem tussen 1900 en 1930 de jodenhaat erin bracht. Antisemitisme was ver voor Hitler aan de macht kwam op scholen en universiteiten al gemeengoed. De moordenaars hadden geen propaganda nodig om in actie te komen, maar het hielp hen wel om zichzelf uit te leggen dat die gruweldaden die ze uitvoerden juist waren.
Weigeren mocht, maar weinigen maakten daarvan gebruik
De documentaire maakt ook gehakt van de redenatie dat ze Joden moesten vermoorden, omdat ze anders zelf vermoord werden. Je ziet beelden van politieagenten die weigerden Joden te vermoorden. En hoort hoe ze in bescherming werden genomen door het systeem en hun commandanten. Ja, ze kregen een notitie in hun dossiers. En sommigen kregen een negatieve brief waarin werd uitgelegd dat ze weigerden mee te werken aan de executies. Maar er volgde geen gevangenisstraf of executie. De weigeraar kreeg gewoon andere taken.
Het meest schokkende vind ik het gebrek aan groepsdruk. In veel documentaires wordt juist aangeven dat de groepsdruk ervoor zorgde dat mensen uiteindelijk meewerkten aan die executes. ‘Ordinary Men’ maakt duidelijk dat mensen gewoon, naar eer en geweten, hun werk deden.
Haat gezaaid via onderwijs en media
30 jaar onderwijs en stigmatiserende media zorgden voor een bepaalde basislijn in het denken. Daarin kreeg Joden van veel maatschappelijke problemen de schuld. De nazi’s bouwden in de jaren ’30 op die gevoelens voort.
Zo kwam het dat mensen zoals u en ik toen rationele beslissingen namen, met uiteindelijk gruwelijke uitwerkingen. Dat is ook waar mijn Theatervoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ over gaat. Met de kennis van nu en de ervaringen van de afgelopen vier maanden is het pijnlijk terugkijken op de jaren ’30 en ’40.