2026

In de Sovjet-Unie leerde de communistische partij mij dat homoseksualiteit een ziekte is, waarvoor je behandeld moest worden. Homoseksualiteit was ook een misdaad. Joden hadden het niet makkelijk in die socialistische heilstaat, maar voor homoseksuelen waren er strafkampen en daar werden ze gruwelijk behandeld.

Patat had ik zin in. Na een lange inspannende theaterdag waren we onderweg naar huis. Ik zocht een snackbar op in Amersfoort en leidde ons er naartoe. We parkeerden en stapten uit. Mijn man zag de handgeschreven reclameborden en constateerde op basis van het aanbod dat het een goede tent moest zijn.

Een zomerbries waaide door de openstaande kloosterramen. Buiten klepperden de ooievaren die voor het seizoen op het dak van het Klooster van Museum Elburg wonen. Binnen speelde ik Tapas voor de allereerste in het openbaar. Het deed me heel goed om een aantal bekende gezichten te zien. Sommigen kwamen helemaal uit Emmen.

Mijn voorstellingen beginnen over het algemeen met een idee dat ik heb. Of een gevoel waar ik iets mee wil. Tapas begon met een duidelijk verzoek: of ik voor een festival een overzichtsvoorstelling van mijn werk kon maken, met een totale duur van ca. 20-25 minuten. Overzichtsvoorstelling voor een festival Een overzichtsvoorstelling?

Druk aan het werk met een nieuwe korte voorstelling “Naar Berlijn”. Deze vertelt het verhaal over de tweede wereldoorlog in het oosten van Europa. Het gaat niet over grote getallen of veldslagen, maar zijn persoonlijke verhalen van individuele mensen.

De allereerste try-out van een nieuwe voorstelling is altijd bijzonder. Dit keer dubbel speciaal, omdat het de eerste voorstelling is die ik bewust voor jongeren maakte. Een aantal persoonlijke liederen maakte dat ik echt wel een drempeltje over moest voordat ik hem durfde te spelen.

Al vroeg was ik op straat. Poolse liederen op m’n oortjes en rennen. Ik genoot van iedere stap en kwam een uur later voldaan thuis. Daarna wandelden we op ons gemak de stad in om een Wit-Russische vriend te bezoeken. Hij is gevlucht naar Polen en woont er maar wat graag.

In 1928 bezochten 700 genodigden de opening van de nieuwe Synagoge in Enschede, nog altijd de mooiste van West-Europa. In 1945 was bijna de helft van hen vermoord om wie ze waren, niet om hun daden. In de Synagoge vind je ter herinnering een foto bij hun zitplaats.

Tweemaal speelde ik mijn theatervoorstelling Zij zagen Oorlog in een overvol huis op Vestingval in het hart van de prachtige Hanzestad Elburg. Het elfdaagse festival geeft met kunst, dans, muziek, eten en theater bezoekers de gelegenheid de geest te verruimen. Ik genoot van de goede organisatie en de gastvrijheid.

“De oude stad van Elburg is sprookjesachtig mooi, met de warmte van de protestantse gemeenschap als het hoogst haalbare. Ze hebben alles bereikt wat in de Bijbel staat.” Het is een Russische vluchteling die tijdens het Vestingval Verbindingsdiner zegt wat ik zo dikwijls voel als ik ergens mijn theatershow “Zij zagen Oorlog” heb gespeeld.

De zwarte tulp staat voor totale toewijding en liefde, voor veerkracht en het overwinnen van uitdagingen. In de Islamitische cultuur is het een symbool voor de goddelijke perfectie en overvloed.

Bij de NOS lees ik berichten dat Armenië de blik op de EU richt nu de relatie met Rusland bekoeld is. Het is andersom, want de relatie met Rusland kwam onder druk toen de EU zich jaren terug al op Armenië stortte talloze handelsdeals sloten.

“Moi”, zei een wildvreemde in het voorbijgaan tegen me. De hartelijke groet overviel me. Want wat moest die snuiter van me? Toen ik geschrokken omkeek, zag ik alleen de rug van een man die op weg leek naar de buurtsuper even verderop.

Mijn grootouders spraken in de USSR onderling Jiddisj, al probeerden ze dat voor mij verborgen te houden. Ze vonden het beter dat ik van die Joodse achtergrond niets mee zou krijgen, want in de USSR was je als Jood een tweederangs burger. Maar de slaapliedjes die ze voor me zongen nestelden zich in mijn hart.

Op de Ierse TV zag ik een interview met Boy George, het icoon dat voor San Marino meedoet aan het Eurovisie songfestival. Zijn open mind doet me sterk denken aan Boris Grebenshchikov, waar ik onlangs nog met mijn dochter naartoe ging. In de USSR zong Grebenshchikov vroeger over straatvegers en wakers.

De 9 Mei herdenking vieren ze in Rusland dit jaar sober. Er zijn geen spectaculaire demonstraties en parades van het leger, omdat er onvoldoende troepen en tanks beschikbaar zijn. In Moskou is het aantal genodigden voor de “grootse viering” beperkt en in Sint-Petersburg zelfs teruggebracht van ca 6.000 naar amper 300.

Wat is Vrede voor jou? Geen oorlog? Of voeding, schoon drinkwater, onderwijs voor vrouwen en kinderen, en veiligheid? Is blijvende Vrede realiseerbaar? Of is het slechts een tijdelijke rust in een wereld vol conflicten? Vrede is subjectief, afhankelijk van je eigen normen- en waardenmodel. Mogelijk zelfs niet meer dan een momentopname.

In mijn nieuwsbrief een aantal korte, waargebeurde verhalen uit de Tweede Wereldoorlog. Ze spelen allemaal in Zwolle, binnen een paar honderd meter van waar ik nu woon.

Vermoord worden om hoe je geboren bent. Niet om wat je gedaan of gezegd hebt, maar om wie je bent. Om welk bloed er door je aderen stromen. Tijdens Jom Hasjoa herdenken we de ca 6 miljoen mensen die vermoord werden omdat ze Joods waren.

Toen ik als puber helemaal betoverd werd door de liederen van Boris Grebenshchikov, had ik geen idee dat ik bijna viertig jaar later mijn vijftienjarige dochter dezelfde ervaring kon bezorgen. Wat een prachtige muziek en wat een ongekend mooie show.