Blog

In de Sovjet-Unie leerde de communistische partij mij dat homoseksualiteit een ziekte is, waarvoor je behandeld moest worden. Homoseksualiteit was ook een misdaad. Joden hadden het niet makkelijk in die socialistische heilstaat, maar voor homoseksuelen waren er strafkampen en daar werden ze gruwelijk behandeld.

Patat had ik zin in. Na een lange inspannende theaterdag waren we onderweg naar huis. Ik zocht een snackbar op in Amersfoort en leidde ons er naartoe. We parkeerden en stapten uit. Mijn man zag de handgeschreven reclameborden en constateerde op basis van het aanbod dat het een goede tent moest zijn.

Een zomerbries waaide door de openstaande kloosterramen. Buiten klepperden de ooievaren die voor het seizoen op het dak van het Klooster van Museum Elburg wonen. Binnen speelde ik Tapas voor de allereerste in het openbaar. Het deed me heel goed om een aantal bekende gezichten te zien. Sommigen kwamen helemaal uit Emmen.

Mijn voorstellingen beginnen over het algemeen met een idee dat ik heb. Of een gevoel waar ik iets mee wil. Tapas begon met een duidelijk verzoek: of ik voor een festival een overzichtsvoorstelling van mijn werk kon maken, met een totale duur van ca. 20-25 minuten. Overzichtsvoorstelling voor een festival Een overzichtsvoorstelling?

Druk aan het werk met een nieuwe korte voorstelling “Naar Berlijn”. Deze vertelt het verhaal over de tweede wereldoorlog in het oosten van Europa. Het gaat niet over grote getallen of veldslagen, maar zijn persoonlijke verhalen van individuele mensen.

De allereerste try-out van een nieuwe voorstelling is altijd bijzonder. Dit keer dubbel speciaal, omdat het de eerste voorstelling is die ik bewust voor jongeren maakte. Een aantal persoonlijke liederen maakte dat ik echt wel een drempeltje over moest voordat ik hem durfde te spelen.

Al vroeg was ik op straat. Poolse liederen op m’n oortjes en rennen. Ik genoot van iedere stap en kwam een uur later voldaan thuis. Daarna wandelden we op ons gemak de stad in om een Wit-Russische vriend te bezoeken. Hij is gevlucht naar Polen en woont er maar wat graag.

In 1928 bezochten 700 genodigden de opening van de nieuwe Synagoge in Enschede, nog altijd de mooiste van West-Europa. In 1945 was bijna de helft van hen vermoord om wie ze waren, niet om hun daden. In de Synagoge vind je ter herinnering een foto bij hun zitplaats.

Tweemaal speelde ik mijn theatervoorstelling Zij zagen Oorlog in een overvol huis op Vestingval in het hart van de prachtige Hanzestad Elburg. Het elfdaagse festival geeft met kunst, dans, muziek, eten en theater bezoekers de gelegenheid de geest te verruimen. Ik genoot van de goede organisatie en de gastvrijheid.

“De oude stad van Elburg is sprookjesachtig mooi, met de warmte van de protestantse gemeenschap als het hoogst haalbare. Ze hebben alles bereikt wat in de Bijbel staat.” Het is een Russische vluchteling die tijdens het Vestingval Verbindingsdiner zegt wat ik zo dikwijls voel als ik ergens mijn theatershow “Zij zagen Oorlog” heb gespeeld.

De zwarte tulp staat voor totale toewijding en liefde, voor veerkracht en het overwinnen van uitdagingen. In de Islamitische cultuur is het een symbool voor de goddelijke perfectie en overvloed.

Bij de NOS lees ik berichten dat Armenië de blik op de EU richt nu de relatie met Rusland bekoeld is. Het is andersom, want de relatie met Rusland kwam onder druk toen de EU zich jaren terug al op Armenië stortte talloze handelsdeals sloten.

“Moi”, zei een wildvreemde in het voorbijgaan tegen me. De hartelijke groet overviel me. Want wat moest die snuiter van me? Toen ik geschrokken omkeek, zag ik alleen de rug van een man die op weg leek naar de buurtsuper even verderop.

Mijn grootouders spraken in de USSR onderling Jiddisj, al probeerden ze dat voor mij verborgen te houden. Ze vonden het beter dat ik van die Joodse achtergrond niets mee zou krijgen, want in de USSR was je als Jood een tweederangs burger. Maar de slaapliedjes die ze voor me zongen nestelden zich in mijn hart.

Op de Ierse TV zag ik een interview met Boy George, het icoon dat voor San Marino meedoet aan het Eurovisie songfestival. Zijn open mind doet me sterk denken aan Boris Grebenshchikov, waar ik onlangs nog met mijn dochter naartoe ging. In de USSR zong Grebenshchikov vroeger over straatvegers en wakers.

De 9 Mei herdenking vieren ze in Rusland dit jaar sober. Er zijn geen spectaculaire demonstraties en parades van het leger, omdat er onvoldoende troepen en tanks beschikbaar zijn. In Moskou is het aantal genodigden voor de “grootse viering” beperkt en in Sint-Petersburg zelfs teruggebracht van ca 6.000 naar amper 300.

Wat is Vrede voor jou? Geen oorlog? Of voeding, schoon drinkwater, onderwijs voor vrouwen en kinderen, en veiligheid? Is blijvende Vrede realiseerbaar? Of is het slechts een tijdelijke rust in een wereld vol conflicten? Vrede is subjectief, afhankelijk van je eigen normen- en waardenmodel. Mogelijk zelfs niet meer dan een momentopname.

In mijn nieuwsbrief een aantal korte, waargebeurde verhalen uit de Tweede Wereldoorlog. Ze spelen allemaal in Zwolle, binnen een paar honderd meter van waar ik nu woon.

Vermoord worden om hoe je geboren bent. Niet om wat je gedaan of gezegd hebt, maar om wie je bent. Om welk bloed er door je aderen stromen. Tijdens Jom Hasjoa herdenken we de ca 6 miljoen mensen die vermoord werden omdat ze Joods waren.

Toen ik als puber helemaal betoverd werd door de liederen van Boris Grebenshchikov, had ik geen idee dat ik bijna viertig jaar later mijn vijftienjarige dochter dezelfde ervaring kon bezorgen. Wat een prachtige muziek en wat een ongekend mooie show.

De twaalfde editie van Vestingval Elburg brengt kunst in de breedste zin naar de prachtige Veluwse Vestingstad. Vestingval betekent dat je tien dagen op bijzondere locaties kunt genieten van: films, gedichten, muziek, toneel, lezingen. Je kunt workshops volgen en diverse musea bezoeken. Vestingval is geschikt voor alle leeftijden.

Die eerste keer in een grote stad buiten de USSR herinner ik me als de dag van gisteren. Als een Alice in Wonderland viel ik van de ene in de andere verbazing. Alles dat in dat nieuwe land als vanzelfsprekend ervaren werd, was voor mij bijzonder.

Nog niet zolang geleden was ik dichtgeslagen na zo’n vraag. Dan had ik om het antwoord heen gedraaid, of een elegante uitvlucht gezocht. Zoals die keer in 2022, toen Frénk van der Linden hem stelde op Radio 1.

Elke beslissing is persoonlijk. Net als een goede bedoeling. Zo is elke oorlog mensenwerk, net als vrede. In theatervoorstelling Zij zagen Oorlog neem ik u mee naar zes mensen die in een moeilijke tijd een beslissing nemen. Niets doen vinden ze geen optie en ze kiezen voor de consequenties van hun handelen.

Relatief veel jeugd gisteren bij de drie keer dat ik TAPAS in Hilversum speelde. Dat vind ik het allermooiste van festivals als Gluren bij de Buren, want die generatie zie ik nauwelijks in theaters. Huiskamer- en tuinfestivals weten dat door hun laagdrempeligheid en met steun van alle deelnemende gastvrouwen/heren wel te bereiken.

Enige tijd terug kreeg ik “Geboren om te lijden”, een imposant boek over de Holocaust in Oekraïne. Daarin vind je indringende portretten en getuigenissen van 33 overlevenden. Dat zijn mensen die ontkwamen aan pogroms van de Duitsers, en hun Roemeense en Oekraïense bondgenoten. Die verhalen gaan je niet in de koude kleren zitten.

Zondag 1 februari speel ik TAPAS in de grote woonkamer van de familie Vennix in Hilversum aan de Rita Reyshof 8. De drie voorstellingen zijn onderdeel van festival Gluren bij de Buren en duren elk zo’n 30 minuten. Ik start om 12:00, 13:30 en 15:00 uur.

“Duisternis kan duisternis niet verdrijven; alleen licht kan dat. Haat kan haat niet verdrijven; alleen liefde kan dat.” (Martin Luther King Jr) Zo eens met deze uitspraak van Martin Luther King Jr. En in een belangrijke mate komt dat omdat ik vanwege dezelfde culturele achtergrond zijn normen en waarden deel.

In de hoek stond een oude zwart/wit-televisie met een VHS-videorecorder. ’s-Avonds en ’s-nachts keken we hier films op. Westerse films natuurlijk. Dat was officieel niet toegestaan, maar die haalden we uit het zwarte circuit. Tijdens de films dronken we Pepsi-cola, en spraken we over vrijheid en over onze hunkering naar het westen.

Op de Nederlandse radio hoorde ik een item over de Amerikaanse schietpartij in Minneapolis, waarbij de ICE Agent Jonathan Ross met drie kogels een einde maakte aan het leven van Renee Good. De Nederlandse radio-journalist noemde de Amerikaanse ICE (Immigratie en Doune) agent een Sovjet-stijl militant die opereert namens het “bijna dictatoriale” Amerika.

Voordat ik opkom sta ik altijd achter de schermen te wachten. En in de introductie bedanken we altijd alle vrijwilligers die zo’n optreden mogelijk hebben gemaakt. Dat zijn mensen die theaters onderhouden, of een locatie tot theater ombouwen.

De Rendieren van Sinterklaas zijn in het oosten van Oekraïne op pad met cadeaus. In mijn laatste nieuwsbrief meer hierover.

Elke voorstelling bereikt een keer het moment dat je er voor het eerst mee naar publiek gaat. Het product is dan verre van klaar, maar als maker zoek ik dan een emotionele terugkoppeling op de grote lijnen. Klopt het verhaal bijvoorbeeld? En zijn overgangen goed? Passen de liederen? En meer van dat soort dingen.

Mijn verse nieuwsbrief is uit. Lees hem hier.

Tot dusver heb ik die hele verkiezingscampagne aan me voorbij laten gaan. Maar aangezien ik voor theaterwerk en filmopnames een paar dagen naar het buitenland moet, ga ik iemand machtigen om voor me te stemmen. Daarom keek ik gisteren via de socials wat video’s terug, nadat ik eerder al een aantal programma’s doorlas.

In Berlijn bezocht ik gisteren de premiere van de musical Little Shop of Horrors, gespeeld door het onafhankelijke gezelschap Encore. Zo’n 15 acteurs/zangers speelden met een live-band van acht muzikanten een show die ruim twee uur duurt. Het was vermakelijk en leerzaam. De Little Shop of Horrors is een noodlijdende plantenwinkel in een Amerikaanse Vogelaarswijk.

Het westen is verrot en Amerika is de belichaming van het grote kwaad. Dat leerden we vroeger op school in de Sovjet-Unie. We renden regelmatig naar schuilkelders als oefening voor het moment dat de bom zou vallen. Want het was onvermijdelijk dat onze mooie USSR door het arrogante westen naar de steentijd zou worden gebombardeerd.

Ze was extreem rijk en liet bij haar overlijden in 1615 haar hele vermogen na aan haar nageslacht. Niet aan haar directe kinderen, maar aan generaties nakomelingen. Iedere telg die trouwde kon zich melden en kreeg gedurende tien jaar een jaarlijkse uitkering voor de kinderkamer.

In drie dagen speel ik het Annatheater drie verschillende voorstellingen. Het zijn avondvullende solo-producties. In het Annatheater in Helmond Per voorstelling: Euro 15,- Passe Partout die toegang geeft voor alle voorstellingen: Euro 35,- Theater dat je echt raakt We maken voorstellingen die je beleeft. Je wordt erin gezogen. En het raakt je echt.

Liftend kwam ik als migrant naar Nederland. Hier wilde ik wonen. Ik vond werk en leerde de taal met de Nederlandse radio. Dit werd mijn land, want ik hou van de lachende mensen en waardeer het dat je politie gewoon de weg kunt vragen. Jaren later verloochende ik in een interview mijn afkomst.

In zijn nieuwste theatershow “De Laffe Verlosser” is Hans Teeuwen zowel talkshowhost als de alwetende bekende Nederlander. En terwijl de host vooral met zichzelf bezig is, kopt Teeuwen als expert allerhande dooddoeners door open deuren. In bijzinnen fileert hij de rafelrandjes van de samenleving.

Over mijn baantje in mijn laatste jaar in de USSR, wapenhandel en cola. Of zoiets.Nieuwe Kakofonie – mijn laatste jaar in de USSR

Vannacht zat ik de documenten die Google publiceerde over hun gedrag in oa. corona-tijd door te lezen, omdat ik de adrenaline na mijn voorstelling in Emmen een plek moest geven. De verklaring van Google gaat over censuur in onze mooie Westerse wereld en mikt vooral op Biden en de EU.

Ze is weduwe en ook moeder. Haar toespraak tijdens de begrafenis van haar jonge man ontroerde me tot op het bot. Vol liefde en warmte. Een schril contrast met de “verkiezings-rant” van De Donald (en van velen wereldwijd, links en rechts). Erika Kirk, vechtend tegen de tranen: “That young man ….

Daar staat ze dan. Met een hooivork in een donkere kelder. Op de grond ligt een gewonde man. Hij is verantwoordelijk voor de dood van haar gezin. Ze weet niet of hij daar zelf bij betrokken was. Maar hij draagt hetzelfde pak als de daders, dus wat maakt het verder uit?

Op 26 September speel ik “Zij zagen Oorlog” in Het Koetshuis in Antwerpen. Dat is voor mij om heel veel redenen een hoogtepunt. De belangrijkste is Paul Dekker, die op veel vlakken ongelofelijk belangrijk voor me is.

Onze vlucht uit de USSR herinner ik me als een stressvolle busreis die eindigde met het eten van de lekkerste worstjes ooit in Boedapest. De volgende dag werden we doorgestuurd en verlieten we het land. Dat reis in dat vliegtuig is één van de meest dierbare herinneringen die ik heb.

We herdenken deze maand dat de Amerikanen 80 jaar geleden met 2 atoombommen een einde maakten aan de Tweede Wereldoorlog. Die bombardementen en de nasleep koste het leven aan honderdduizenden mensen, voornamelijk burgers.

Het is het proces dat me raakt, de eenvoud en efficiency, alles gericht op volume. Mensen worden tot nummer gemaakt en als product via gaskamers en crematoria verwerkt. 15.000 per etmaal. Dag in, dag uit, in weer en wind. Een bezoek aan de moordfabriek Auschwitz-Birkenau brengt me heftig van mijn stuk.

Op een zonovergoten dag wandel ik in Krakau door de stad. Ik ben er om onderzoek te doen voor een voorstelling van me. Plots hoor ik Joodse muziek, en zie aanprijzingen in het Hebreeuws en Jiddisj. Bij een cultureel centrum hangen foto’s van gegijzelde Israëliërs. De deuren van een synagoge staan wagenwijd open.

In Polen volg ik bij Olga Szwajgier een specialistische stem-workshop. Door een reeks uiteenlopende improvisatie oefeningen is ze in staat haar eigen stem met twee octaven uit te breiden. Dat improvisatie aspect en het eindeloos ontdekken passen bij me. Ze is 81 jaar oud als ik bij haar in Warschau in “de klas” zit.

De Vredesweek is een week van bezinning en actie die jaarlijks plaatsvindt in de week van 21 september, de door de Verenigde Naties uitgeroepen Internationale Dag van de Vrede. In het kader van de Vredesweek speel ik mijn voorstelling “Zij zagen Oorlog” op diverse plekken in Nederland en Vlaanderen. Emmen, Grote Kerk, 23 september.

Alexander II was Tsaar van Rusland, Groothertog van Finland en Koning van Polen. Die laatste titel verkreeg hij tijdens het congres van Wenen, waar ook Nederland tot een Koninkrijk werd gemaakt. De oma van mijn oma (foto, zittend) was een slaaf onder Alexander II, zoals onze hele familie dat was sinds 1649.

Op 29 juni spelen we in Zwolle als de TaleSpinners onze festival-editie van Stoked in Speeltuin Assendorp aan de Geraniumstraat 1. Het is een mini-musical met een vleugje circus. Je kunt ons twee keer gratis zien en horen: 14:30 uur 16:00 uur Stoked is Engelstalig en voor alle leeftijden. Meer informatie.

Op 28 juni speel ik met TaleSpinners onze festivalshow Raw Stoked tijdens Gouda Leeft. Het festival is onderdeel van De Goudse Popweek. Raw Stoked is het interactieve en spectaculaire zusje van onze theatermusical Truly Stoked. In een half uur zingen we vijf eigen songs en is er veel actie op een eenwieler. En zoveel meer.

Rond onze voorstellingen ontmoeten we vaak bijzondere mensen. Het is vermoedelijk de consequentie van het spelen van filosofische voorstellingen. Het trekt mensen die bezig zijn met zichzelf en daar vaak hele interessante beschouwingen over hebben. Op 7 juni speel ik een voorstelling ter ere van zo’n bijzonder mens.

We ontvingen het nieuwe artwork voor STOKED van de TaleSpinners voor het festivalseizoen 2025. Voor de zomer hebben we diverse optredens in het buitenland op het programma staan, waaronder oa. Engeland, Duitsland en Hongarije. Vooraf hebben we nog een paar try outs in Zwolle.

Zaterdag 10 mei speel ik met TaleSpinners in Stadshagen in Zwolle in het kader van festival “ik toon op de stoep” twee keer de korte voorstelling TAPAS: een serie liederen met een verhaal. Meezingen gegarandeerd, toegang gratis. 14:00 uur, Bistro De Stadshoeve, Arendshoorstlaan 23, Zwolle. 15:25 uur, Speeltuin Plattenborgstraat, Zwolle.

Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid. Dat leerde ik in het land waar ik werd geboren. Het is fragiel en begint bij jezelf. Ik vind het een eer om mijn voorstelling Zij zagen Oorlog te mogen spelen op bevrijdingsdag, zoals vandaag in Gouda.

Met mijn voorstellingen speel ik op uiteenlopende plekken en veelal voor mensen die niet vast zitten in vooroordelen. Mensen die – net als ik – een gevoel proberen te krijgen bij niet te bevatten grote mysteries. Mensen die het in zichzelf zoeken en van daaruit proberen de wereld een klein stukje mooier te maken.

Al jaren speel ik mijn voorstelling Zij zagen Oorlog om geld in te zamelen voor kleine organisaties die zich richten op kinderen in oorlogsgebied. In 2025 en 2026 zijn dat de Rendieren van Sinterklaas. In de film vertel ik wat ze doen en dan snap je dat we dat willen ondersteunen.

In zijn jonge jaren zat hij vaak in theaters en hij kon veel klassieke werken woord voor woord citeren. Stukken van zijn toespraken zijn zelfs te herleiden naar werken van de beroemde toneelschrijver Ibsen. De jongeman hield van muziek en architectuur. En hij kon bovendien aardig tekenen.

Vanaf zijn geboorte is hij ongewenst in de Sovjet-samenleving, maar tegelijkertijd onmisbaar. Hij is fanatiek communist, maar wordt desondanks behandeld als een tweederangsburger. Met de nazi’s voor de poorten van de stad Charkiv, moet de belangrijkste tankfabriek van het land op de trein naar het oosten. Evacuatie dus.

Elke millimeter nemen haar ogen op. Ze beginnen bij mijn schoenen en eindigen bij mijn haar. Dan weer terug. En weer omhoog. Om op ooghoogte te eindigen. Ik zie afkeur, misschien zelfs walging. Ze schudt het hoofd kort om haar gevoel kracht bij te zetten. Ik weet dat ik schuldig ben en voel me ongemakkelijk.

Bovenop een berg beleef ik een paasvuur. Het is geen groot evenement en ook niet aangekondigd. Het is een feest voor het dorp, georganiseerd door een paar bewoners. Dat doen ze al tientallen jaren. Altijd op deze plek en altijd kleinschalig. Het toeval maakt dat ik erbij ben.

In een trekkershut in Duitsland speel ik volksliedjes op een guitarlele. Ik ben hier voor filmopnamen en doe heel voorzichtig een warming up van mijn stem voor later op de dag. Ik werd hier wakker met verse theaterboekingen uit het buitenland. Een machtig gevoel.

Afgelopen weekend trapten we ons festival-seizoen af. Na jaren theaters wilde ik wat meer straat, net als vroeger. Toen zong ik als tiener met mijn gitaar protestliederen in parken in de USSR. Waar ik overigens herhaaldelijk voor werd opgepakt. Ik hunker naar de sfeer van buiten en de intieme interactie (niet die Sovjet-gevangenis haha).

15 keer per jaar stuur ik mijn Kakofonie, een verzameling losse schrijfsels (via Substack). Die is vanzelfsprekend gratis en dat blijft hij ook. Als je die wil ontvangen, dan registreer je hier: De laatste Kakofonie vind je hier.

Via Cultuurpers kreeg ik een blog onder ogen over de empathische teloorgang van de samenleving, geschreven door de Honest Broker. Het is een lang stuk waarin Internet en talloze miljonairs (Musk voorop) eigenlijk de schuld krijgen van de vervlakking en kilte.

In de jaren ‘80 deelde ik in Moskou een piepklein appartement met een groep Vietnamese gastarbeiders. Ze maakten voor mij het lekkerste eten dat ik ooit in de USSR proefde. Het waren kippenpoten in een marinade. En met poten heb ik het niet over een drumstick of een dijbeen, maar over de looppoten.

STOKED! speelde ik tot dusver met Sofia van Veen onder de artiestenaanduiding “Van Veen tot Marasanova”. We vonden dat een leuke woordspeling op onze achternamen. Maar als artiestennaam bleek het te lang en te complex en hoe doe je dat dan weer met een website? Etc.

Op 6 april komt Winterswijk in actie om iedereen toegang te geven tot les in dans, schilderen, muziek en theater, of te wel: Cultuur voor Iedereen. Het festival vind je vanaf 12 uur in het Vrijheidspark. Samen met Sofiavveen speel ik net voor 1300 uur een half uurtje STOKED!

Het is nog ochtend als we ons in de bergen vergapen aan bijzondere formaties basalt. Het is één van die wonderen der natuur. Voor ons loopt een groep van zes mannen en vrouwen erg luidruchtig te wezen. Een aantal draagt een glas met rode wijn, sommigen drinken direct uit de fles.

Voor juni 2026 zijn verkiezingen gepland in Armenië. Ruim 20 partijen vechten dan om voldoende stemmen voor één van de 101 stoeltjes. Een kiesdrempel van 5% voorkomt een totaal versnipperd parlement. De zittende president Nikol Pashinyan deed veel goed voor het land, maar toch is er een grote kans dat hij het veld moet ruimen.

Op een klein strand bij een immens meer praten we met timmerlui over het hout dat ze gebruiken bij de bouw van wat we in Nederland een strandtent zouden noemen. We hebben geluk met het weer, zo horen we. De 20 graden die de temperatuur vandaag aantikt is niet gebruikelijk.

Op de markt en in de straten geniet ik van de opgewekte en warme Armeense cultuur. Ik zie een volk hard werken aan een mooie toekomst. Het Engels van de jongere generaties is nagenoeg perfect. Met de ouderen spreek ik Russisch.

In een taxi hobbel ik met mijn half-zus door nachtelijk Jerevan, de hoofdstad van Armenië. We zijn hier om een paar dagen door te brengen met onze Russische vader. De moeder van mijn halfzus komt uit Wit-Rusland en is ernstig ziek. Onze vader haalt haar op en samen reizen ze naar Jerevan.

Op 30 maart speel ik na ruim 2 jaar mijn allerlaatste Oscar en Oma Rozerood in Nederland. In Theater Posa in Lelystad kun je nog één keer genieten van het warme verhaal over de jonge en zieke Oscar die vol scepsis een gesprek met God begint. 6 april spelen we STOKED!

In een restaurant in Brabant worstel ik me door de menu-kaart. Ik zie lijsten met voorgerechten, salades, hoofdgerechten, bijgerechten, broodgerechten, nagerechten en desserts. Extra inlegkaartjes tonen de specialiteiten van de dag. In een los boekje vind ik de dranken, met een uitgebreid wijnaanbod. Er is een theelijst en een boek met koffiespecialiteiten.

https://youtu.be/LLeiVslKsfI Deze voorstelling (of mini-musical) vertelt het verhaal van de 14 jarige Esther en haar dromen. De mensen om haar heen zijn minder enthousiast over haar ideeën en dat frustreert Esther. Ze zoekt hier en daar het conflict en blijkt dan zelf ook niet vrij van vooroordelen. We hebben STOKED!

Voor een voorstelling bestudeer ik het gedrag van dieren met menselijke trekjes en daarom lees ik The Junglebook, in het Russisch. Schrijver Rudyard Kippling geeft in de verhalen- en dichtbundel op magistrale wijze een gezicht aan alle kanten van het mens zijn, zonder dat iemand zich aangesproken hoeft te voelen.

In het kader van toevallige ontmoetingen speelden we in het Wresinksi Theater in Zwolle onze kleine musical STOKED! Na afloop hebben we met een aantal bezoekers genoten van een grandiose soep en quiche in de foyer. Dat was heerlijk. Onze kleine musical STOKED! duurt 30 minuten en heeft vijf liederen.

Wat wil je later worden? Het is een vraag die elk kind vanaf een jaar of 6 regelmatig gesteld krijgt. De woorden lijken onschuldig, maar als je nog iets moet worden, dan ben je nu blijkbaar niets. Het pure mens En dat terwijl het kind de mens in de meest pure vorm is.

Een bevende hand zet een oude aluminium pan op tafel. Deuken en roet vertellen van een intensief verleden. In modern jargon noemen het een hapjespan, maar dat woord bestond vast nog niet toen deze kookpot werd gemaakt. In een geel/groene saus liggen brokken vlees en gesneden wortels. Ik zie ook aardappels en uien.

In één middag speelden we STOKED! in de huiskamer van Gouda drie keer. De locatie en de gastvrouwen en -heren waren geweldig. Het publiek wisselde natuurlijk tussendoor. De speelruimte was beperkt, dus het was voor ons een hele goede voorbereiding op het Zomerse festivalseizoen.

Om 1 minuut over zes klonk een schot. Op een balkon van een motel in Memphis zakte een man ineen. Zijn laatste woorden sprak hij tot jazz-muzikant Ben Branch: “Ben, zorg dat je in de vergadering vanavond ‘Take my hand, precious Lord’ speelt. En doe het goed.” Het was 4 april 1968 toen Dr.

Op 2 februari spelen we STOKED! in Gouda tijdens festival Gluren bij de Buren. Onze voorstelling duurt 30 minuten, is vrij toegankelijk en de locatie is rolstoelvriendelijk. We spelen de voorstelling drie keer en starten om: 12:15, 14:15 en 15:45 uur. Details voorstelling STOKED! In Gouda Aanvang voorstelling STOKED! Meer info.

In deze nieuwsbrief vertel ik over mijn heimwee naar dat huisje waar ik zoveel leerde en zoveel plezier had.

Lijstjes en jaaroverzichten zijn niet aan mij besteed. Als iemand die in de Sovjet-Unie geboren is, beleef ik deze periode altijd wat minder uitbundig dan in het westen normaal is. Tot 2000 had deze dag nog wel enige magie, maar sindsdien is nieuwjaarsdag eigenlijk een dag als alle anderen.

Op Netflix vind je de film “Mary” die in 100 minuten vertelt over het leven van Maria, moeder van Jezus.

Chanoeka begint dit jaar op eerste Kerstdag en daarmee vallen die feestdagen voor het eerst in misschien wel 20 jaar samen. Traditioneel wordt Kerst uitbundig en met heel veel licht gevierd, denk aan de versierde straten, huizen, kerstmarkten en de talloze kerstborrels.

Bij Apple TV+ vind je Spirited, een ruim 2 uur durende TV-musical in een kersterig thema. Of Bollywood-film. Hoe je het ook noemen wilt: een kleurrijke film met veel liederen en grote dansscenes. De remake van het klassieke kerstverhaal Scrooge (van Charles Dickens), met een twist of twee (maar dan weer niet Oliver Twist).

Afgelopen weekend speelde ik voor de allereerste keer de volledig eigen productie STOKED! in het Engels voor een anderstalig publiek. In de grote zaal zaten sporters uit Duitsland, België, Nederland en Engeland. En dat STOKED! een heuse familievoorstelling is, merkte ik aan de gemiddelde leeftijd van het publiek: die lag ruim onder de 35 jaar.

Tot aan het breken van mijn vliezen, nu 14 jaar geleden, werkte ik in de IT. Daarna ontdekte ik toneel en acteren. Er ging een wereld voor me open. Ik werd als het ware zelf opnieuw geboren.

We zitten in de auto en rijden door een prachtig maar koud coulissen landschap naar de warmte van mijn schoonouders, in een huis op de Duits/Nederlandse grens. Die Achterhoek leer ik pas later kennen, want op dat moment heb ik er geen oog voor.

Het volk wil geen oorlog, lees ik vandaag over Oekraïne en Rusland. Als met het volk de mensen op straat wordt bedoeld, dan denk ik dat het klopt. Maar het volk heeft daar veel minder te willen dan hier in Nederland. Bovendien spelen er andere belangen zodra een land eenmaal in oorlog is.

Mijn Oekraïense grootmoeder was een bron van energie. Ze was een ras optimist. Het glas was altijd half vol. Ze werkte hard en had diverse banen tegelijk. Zo verkocht ze verzekeringen en breidde ze in de avonduren kleding op bestelling. Daarnaast speelde ze accordeon op feesten en partijen.

Als je mijn theatershow Arum dem Fayer hebt bezocht, dan herken je dat citaat wellicht. Het was vroeg, de zon was nog niet op. De dag moest nog gemaakt worden. In de cabine van een vrachtwagen reed ik die prachtige hoofdstad van Nederland binnen. Het gevoel dat ik 30 jaar geleden had is onbeschrijfelijk.

Het Meisner Theaterfestival galmt nog na in mijn hart en hoofd en toch ben ik al weer bezig met de voorbereiding van een nieuwe rol. Voor deze Engelstalige rol moet ik een ontzettende hoeveelheid tekst leren. En vanzelfsprekend is er veel verkenning en afstemming nodig met mijn tegenspeelster uit Engeland.

Voor de nieuwe muziektheatervoorstelling STOKED! schreven we alles zelf. Dat geldt ook voor de muziek en alle liederen. En met ‘we’ heb ik het over een breed team van makers: tekstschrijver, componist, muzikanten, arrangeur, etc. Het is een super interessant proces, dat bij ons veelal begint bij een liedtekst.

Zoals jullie weten ben ik gek op Nederlandse spreekwoorden en gezegden. Tegen heug en meug is zo’n juweeltje dat me vandaag goed past. Heug komt van verheugen en meug is een vervorming van mogen. Het betekent dat je ergens tegenop ziet of dat je iets met grote tegenzin doet.

Van achteren kijk je een koe in de kont. Het is een bekende Nederlandse uitdrukking die zoiets betekent als ‘achteraf bedenken hoe iets had moeten gaan, heeft weinig zin: je kunt toch niet veranderen wat er is gebeurd.’ En zo is het natuurlijk.

Een week geleden speelde ik Arum dem Fayer in de prachtige Synagoge van Zwolle. De afgelopen week kreeg ik daar via de mail en zelfs mondeling nog diverse reacties op. Dat doet me ontzettend goed. Het is voor mij niet een makkelijke voorstelling om te spelen, want ik moet nog altijd over een drempel heen.

Zij zagen Oorlog is de meest intensieve voorstelling die ik speel. Met 75 minuten is het ook de kortste. De zes verhalen die ik in de voorstelling speel zijn enorm Intens. Ik beleef ze door en door, iedere keer weer. Zij zagen Oorlog vind ik een heerlijke voorstelling.

Als ik Arum dem Fayer speel, dan voel ik me doorgaans als een docent die een stuk onbekende geschiedenis komt duiden. Op het podium kruip ik in de huid van familieleden en toon ik een stukje uit hun leven, dat raakt aan een grote historische ontwikkeling.

Op 11 september zat ik in Oss te werken, toen de vliegtuigen het WTC invlogen. Met een collega was ik een complexe software-oplossing aan het opleveren voor het goedkoper maken van medische middelen. Op die locatie waren we afgesloten van de wereld. Het was voor ons een dag als alle anderen.

In een museum bezocht ik een tentoonstelling van menora’s. Dat zijn kandelaars die al sinds de oudheid geassocieerd worden met het Joodse volk. De menora’s in deze tentoonstelling zijn honderden jaren oud en komen van over de hele wereld, ook uit Nederland, België en Duitsland.

In de Verenigde Staten is veel te doen over de rechten van de Oorspronkelijke Bewoners van Amerika. Die Volkeren worden inmiddels erkend, nadat ze honderden jaren genegeerd zijn. Maar er is nog altijd een grote discussie over het land dat ze is afgenomen, of waarvan ze zeggen dat het is afgenomen.

Momenteel ben ik in Chicago voor workshops. Maar gisteren bezocht ik het toneelstuk “Drie Zusters” geschreven door Anton Tsjechov, en gespeeld door de Invictus Theatre Co. Drie zussen willen ooit terugkeren naar Moskou, de gecultiveerde stad waar ze een rijk en volwaardig leven kunnen leiden.

De vrijwilligers die in oorlogsregio’s rondrijden met hulpgoederen zijn de echte helden. Vergeet dat nooit! Op deze zonnige dag in juni ben ik in het veilige Zwolle onder het genot van een kop koffie bezig met het plannen van voorstellingen voor oa. de Vredesweek.

Zaterdag 22 juni is het Vlaggetjesdag! Dan vieren we de komst van de Nieuwe Haring. Dat betekent dat je die nieuwe haring op de woensdag ervoor al kunt kopen. Heerlijk en dus ging ik op een draf naar de viskraam voor een Hollandse Nieuwe.

Als je in 2021 of 2022 aanwezig was bij mijn voorstelling “Liederen van een Volk op de Vlucht”, dan weet je wellicht nog dat ik die opende met een lied van Jemenitische Joden. In die die muziekvoorstelling vertelde ik het grote verhaal van een volk dat verdreven werd en uiteenviel.

Jaren geleden moest ik aan een soort toetsingscommissie uitleggen waarom ik als niet-in-Nederland geboren mens in Nederland onmisbaar zou zijn. Dat was best een krankzinnige situatie. Het ging uiteindelijk om hokjes, want ik moest in een database verwerkt worden. Dat kon blijkbaar niet als Ksenia of onder mijn burgerservicenummer.

Vandaag staat Zwolle in het teken van het Halve Marathon Festival. Een prachtig event, al loop ik vandaag niet mee. Dat deed ik diverse jaren wel en dat was toch altijd wel een klein feestje, ondanks het afzien. De muziek langs de route is geweldig en het vele publiek dat je aanmoedigt geeft je vleugels.

Het vluchtelingenbeleid in Nederland was eind jaren ’90 een chaos. Ik was formeel geen vluchteling, maar ook geen expat. Was ik dan illegaal? Ik had een BSN-nummer, huurcontract en bankrekening. En ik betaalde belasting.

Actrice Ksenia Marasanova overhandigt een cheque van 1206 euro voor schoon drinkwater in Oekraïne aan de besturen van single goal en myzwolle.

Eind jaren ’80 maakten wij gebruik van de ontspanning in de USSR om die dictatuur te ontvluchten. Zanger en songwriter Viktor Tsoj gebruikte die Glasnost om een album uit te brengen met liederen over armoede en onderdrukking en daarmee inspireerde hij de jeugd voor vele jaren.

Getrouwde vrouwen met een baan? Nog niet zo lang geleden was dit een buitengewoon vieze gedachte. Het was zelfs verboden! Tot in de jaren ’60 kregen vrouwen ontslag als ze gingen trouwen. Dat verliep conform de wet “Arbeidsverbod gehuwde vrouwen”.

In 1991 zag ik voor het eerst in mijn leven zwarte mensen. Ik was 21 jaar oud en woonde in een hotel. Ik wist niet wat me overkwam toen ik plotseling tussen diverse groepen lange slanke mensen met grote bruine ogen liep. Ze waren in het wit gekleed en liepen op blote voeten.

De zomervakantie komt er aan. En met vakantie doel ik op de periode waarin theaters vanaf medio juni dicht zijn. Tot eind juni speel ik echter nog diverse voorstellingen, maar in de zomervakantie volg ik doorgaans workshops en opleidingen die ik door het jaar niet kan doen.

Mijn familie werd bijna 2000 jaar geleden met geweld weggejaagd uit het Midden-Oosten. Behalve hun geschiedenis, tradities en muziek namen ze niets mee. De stam viel uit elkaar en vluchtte alle kanten op. Vluchten om te overleven Een deel trok naar Noord-Afrika.

Op school moesten mijn vrienden vechten voor hun leven. Niet om wat ze deden of nalieten. Maar vanwege hun afkomst. Vanaf hun geboorte waren ze gemerkt. Dat gold ook voor mij, maar de achternaam van mijn vader maakte dat ik die afkomst makkelijk kon verbergen en zelfs ontkennen.

Het uitgangspunt is dat het Eurovisie Songfestival niet politiek mag zijn, maar dat is nooit houdbaar geweest. En ook nooit hard afgedwongen. Want hoe ga je dat regelen? Het gaat al jaren niet meer om de beste zanger, maar om entertainment en verborgen belangen. Zo ook de afgelopen editie.

“Heeft u een afdeling gevonden voorwerpen?” Een jongeman van een jaar of 25 kijkt me verwilderd aan. “Ik ben op zoek naar een fotoboek.

In Rusland was ze niet Russisch genoeg. Het hielp ook niet dat ze Joods was. In Israël vond de jury haar niet Israëlisch genoeg. In Malmö moet ze door honderden agenten beschermd worden tegen …. Ja, tegen wie eigenlijk? 20 jaar oud en op basis van afkomst nooit geaccepteerd. Hoe dan?

Bevrijdingsdag 2024 in Venlo was emotioneel en indrukwekkend. Op 5 Mei speelde ik in een vol Theater de Garage mijn muziektheater-voorstelling Arum dem Fayer. Na afloop genoten we met een aantal bezoekers van een Vrijheidsmaaltijd aangeboden door Nationaal Comité 4 & 5 mei. Aan tafel spraken over de voorstelling en over de betekenis van vrijheid.

Op 1 Mei wordt in grote delen van de wereld de invoering van de achturige werkdag gevierd. Een traditie die teruggaat op 1890. Deze feestdag noemen we de Dag van de Arbeid.

3 jaar geleden was ik druk met het ontwerpen van Oscar en Oma Rozerood. Bepaalde scenes waren zo uitnodigend dat mijn dochter daarbij hielp. Samen bestudeerden we bijvoorbeeld hoe doeken door de lucht bewegen.

Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat je lichaamshouding 70% van de boodschap bepaalt. 20% komt uit de stem (oa. volume en toon). De gesproken woorden zijn slechts voor 8 tot 9% relevant om de boodschap over te brengen. Dit is essentiële informatie voor veel beroepen, waaronder die van mij als actrice.

Onlangs gaf ik een inkijkje in mijn leven. In die blog richt ik me op het fysieke aspect, zoals de trainingen en workshops die ik wekelijks volg. Ik negeerde die belangrijke andere kant van acteren en daar kreeg ik vragen over die ik in dit stuk beantwoord.

Ja, acteren voelt als een verslaving. Het greep me toen ik moeder werd en met mijn dochter ging spelen. Als nerd verdiepte ik me in speltechnieken en ontdekte zo theatersport en in het verlengde theater. Mijn eerste optredens waren improvisatie-optredens. Ik speelde ook ruim een jaar met Retteket improvisatietheater voor – en met kinderen.

Vandaag is de geboortedag van de man met de snor (1889-1945). Hij loog vaak, maar niet over zijn haat tegen Joden en hun lot. De wereld stond erbij, liet het gebeuren en ontkende na afloop alles. Tot 1955 mocht iedereen met goedkeuring van alle geallieerden doen alsof ze van niets wist.

De film Chef (2014) vertelt het verhaal van een Chefkok die in een beroemd restaurant niet lekker in zijn vel zit en het plezier in zijn werk verliest. Hij wordt ontslagen na een publieke discussie met een recensent. Privé gaat het ook niet lekker.

Vorige week nog at ik in Israël in dit Arabisch restaurant op de kruising van Latrun. Hier zijn een paar grote historische plekken en dus toeristische trekpleisters naast elkaar te vinden. Het beroemde Christelijke klooster van Latrun staat nabij de plek waar Jezus verscheen aan zijn volgelingen in Emmaüs (Zie: Lucas 24:13-35).

Voordat ik mij verloor aan het toneel en acteren, programmeerde ik op grote internetwinkels. Het was de tijd dat internet net ontstond en we moesten alles uitvinden. Dat winkelmandje dat je nu in elke shop vindt?

In Nederland voelde ik me voor het eerst in mijn leven echt vrij. Dat was een onbeschrijfelijk gevoel. Een gevoel dat veel mensen gelukkig niet kennen, want ze zijn nooit onvrij geweest. Op 5 Mei vier ik Vrijheid. Het thema vrijheid is belangrijk in alle voorstellingen die ik maakte.

De overheid stelde eisen aan mij en in ruil daarvoor deed ze een belofte. Dat was in 2005. Gedurende 20 jaar kwam ik die eisen na, maar inmiddels begint de overheid de belofte te breken. In 1994 kwam ik aan in Nederland. Tien jaar later kreeg ik tijdens een formele ceremonie de Nederlandse Nationaliteit.

We waren in Israël om tijd te besteden met vrienden en familie daar. We komen er vaak, juist ook in moeilijke tijden. Het land en zijn eeuwige optimistische bewoners doen altijd meer met me, dan die talloze raketwaarschuwingen die dagelijks op mijn mobiele telefoon binnenkomen.

“De culturele sector reageert niet op het brede antisemitisme in de samenleving”, aldus de politiek. En volgens sommige columnisten. En volgens mensen die de berichtgeving van die columnisten delen. Ik reageerde wel. Niet alleen afgelopen week, maar herhaaldelijk sinds 7 oktober. Ik zong diverse liederen online, paste een theaterprogramma aan.

In de USSR was verse groente schaars. Winkeltjes hadden van die metalen rekjes met daarin verrotte handel. In Nederland geef je dat nog niet aan de geiten. Op een enkele appel na was fruit helemaal zeldzaam. Misschien dat ik daarom nog altijd zo geniet van het kopen van groente en fruit.

Door zintuiglijke observatie en zelfobservatie, merk je hoe je vijf zintuigen reageren op een grote verscheidenheid aan situaties. Je moet alert zijn met al je zintuigen en voortdurend bewust zijn. Dit is de reden waarom ik me als actrice nooit verveel.

Vorige week spraken vele makers in de culturele sector zich uit tegen het subsidiebeleid. Meer en meer bepalen die financiële geldstromen richting en toon van culturele producties.

The Help gaat over de plek van mensen van kleur in het Amerika van de jaren ’60. Het verhaal wordt verteld door de ogen van de werksters die voor een hongerloon kinderen van witte mensen opvoeden, terwijl hun eigen kind thuis door anderen wordt opgevoed.

Bijna de helft van de vrouwen voelt zich onveilig op straat. Een kwart van de mannen trouwens ook. Een derde van de ondervraagde vrouwen gaat als het donker is de straat liever niet op. En als ze weg moeten, dan neemt 75% bewust een omweg om bepaalde routes te vermijden.

Gru en zijn 2 miljoen minions. Zo noemde de heer Timmermans gisteren PVV leider Wilders en de ruim 2 miljoen Nederlanders die op de PVV stemden. Gru is een superschurk en de minions zijn mensachtige wezens die een kwaadaardige meester willen dienen.

De Oscaruitreiking is jaarlijks het grootste filmevenement ter wereld. Het is de avond waar creatieve inspanningen beloond worden met het beroemde gouden beeld. De Amerikaanse filmindustrie is een product van discriminatie, wist je dat? De TV- en Filmstudio Warner Brothers is wereldberoemd. Maar heb jij je weleens afgevraagd wie de Warner Brothers eigenlijk zijn?

In vier dagen speel ik in Leiden vier verschillende voorstellingen. Drie daarvan zijn solo-producties die ik de afgelopen jaren in de theaters in Nederland en Vlaanderen speelde. De vierde is een klassieker die afgelopen december in première ging en ik met een gezelschap speel. Van Leids Ontzet naar het Leids Kwartet.

Tien rollen speel ik in Oscar en Oma Rozerood, het prachtige verhaal van Eric-Emmanuel Schmitt. Het verhaal greep me toen ik het voor het eerst las. Ik vind het een prachtig boek, warm en vol hoop. Na het eerste hoofdstuk wist ik al dat ik er een theaterstuk van moest maken.

Al weer twee jaar geleden schrok de wereld wakker door de Russische inval in Oekraïne. Steden en dorpen werden platgegooid en burgers waren het doelwit. Ik stond aan het begin van een tour met mijn anti-oorlogsvoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ langs Nederlandse bevrijdingsfestivals en wist me geen raad. Ik was boos en verdrietig, en bang.

Je kunt kwartetten met je identiteiten” zeiden ze ooit bij de NPO op Radio 1 en Radio 5. En misschien is dat wel zo. Zeker is dat je in Leiden in maart kunt Kwartetten met mijn theatervoorstellingen! 4 voorstellingen dus in vier dagen: – 14/3: Zij zagen Oorlog, over de oorzaak van oorlog.

De documentaire ‘Ordinary men’ toont hoe gewone mensen verwerden tot moordenaars. Dan heb ik het niet over bewakers van kampen. Ik heb het over de politie-eenheden die samen 2 miljoen joden executeerden, veelal één op één. Ordinary Men is een documentaire die je moet zien, nu op Netflix.

Tijdens de Kerst kwam de Britse schrijver/acteur/regisseur (en meer) Stephen Fry uit de kast als Jood. In zes minuten legt hij uit dat hij nooit zo stil had gestaan bij die Joodse afkomst, totdat afgelopen najaar openlijk antisemitisme de kop op stak.

Na een voorstelling ben ik altijd beschikbaar voor een gesprek met publiek. Dan delen we gevoelens of beantwoord ik vragen. Veel vragen gaan over het maken van de show. Ik leg uit dat het het met een idee begint en iets wordt door te doen. Ik vertrouw op het proces.

Zondag 10 december spelen we om 15:00 uur de première van ‘Een Poppenhuis’, Henrik Ibsen’s klassieker. Het stuk was baanbrekend voor de rol van de vrouw in de samenleving en de vonk die de vrouwenbeweging hielp ontstaan. Ik speel ‘Nora Helmer’, de vrouw des huizes.

De NOS, BBC en AP erkennen vandaag (pas!) dat er met burgers gruwelijke dingen zijn gedaan bij de aanval op Israëlische dorpen en het muziekfestival. Dat is ruim twee maanden nadat de eerste films met de ellende online verschenen. Notabene omdat de daders een deel van de ellende zelf streamden.

In December speel ik vlak voor de kerst drie keer Oscar en Oma Rozerood. “Een fabel van liefde en vriendschap, een anti-gif vol tolerantie en harmonie”, aldus een recensent. Een warme voorstelling dus voor in de donkere dagen. Tickets:

Zaterdag speelde ik in het kader van de Internationale dag van de Palliatieve Zorg mijn voorstelling Oscar en Oma Rozerood twee keer in Apeldoorn. Het was een geweldig weekend. Ik vond het spannend, want twee keer achter elkaar stond ik voor een zaal vol mensen zoals Oma Rozerood.

Bij het begin van de Russische aanval op Oekraïne vluchtten vrienden van me met hun oma en kinderen naar Nederland. Ze zaten in de zaal toen ik op vorig jaar 9 mei in Amsterdam mijn theatervoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ speelde. Het was een emotioneel weerzien.

Mijn eerste kennismaking met de Michael Checkov acteertechniek was een 30-jaar oude opname van een workshop. Docente Joanna Merlin legde de techniek van het psychologisch gebaar uit. Dat is een simpele en ontzettend doeltreffende acteertechniek om je transformeren tot een karakter.

En zo wonen mijn beide ouders in een land dat in oorlog is. Ongelofelijk. Als ik dit tik zie ik berichten over jonge vrouwen die in Zuid-Israël worden verkracht, daarna vermoord om vervolgens naakt over straat te worden gesleept. Wat denkt Hamas met deze acties te bewijzen?