Leica Vrijheidstrein

Afbeelding voor

Camerafabrikant Leica is uitvinder van de 35mm fotografietechniek en heeft talloze patenten op haar naam staan. In de jaren 30 van de vorige eeuw was ze marktleider en maakte in die hoedanigheid in de tweede wereldoorlog de fotocamera’s voor nagenoeg alle strijdende partijen en de meeste journalisten. Alle kanten van de oorlog werden op die manier met een Leica vastgelegd. Minder bekend is de Leica Freiheitszug (de vrijheidstrein). 

Leica is opgericht in Duitsland, maar had in de jaren ’30 fabrieken over de hele wereld en was nog altijd eigendom van de familie Leitz die het bedrijf oprichtte. Met Ernst Leitz II stond de tweede generatie aan het roer. 

Leica stond bekend om zijn robuuste en compacte camera’s, en om zijn goede personeelsbeleid. In de tijd dat vakbonden nog vochten voor hun bestaan kende Leica al iets dat we nu een social plan zouden noemen. Leica zorgde voor zijn medewerkers, ook als ze ziek waren, of uit een milieu kwamen dat geen recht (!) had op bepaalde medicijnen. 

Ruim voordat Hitler aan de macht kwam werd het sentiment richting Joden heel negatief. Ze werden ze stapsgewijs uitgesloten van deelname aan delen van de samenleving. De Joodse gemeenschap trof voorbereidingen om het land en zelfs het continent te verlaten. Ernst Leitz zag het met lede ogen aan bedacht de ‘Vrijheidstrein’. 

In 1933 werd Hitler onderdeel van de Duitse regering en kreeg de NSDAP politieke macht en daarmee werden de maatregelen tegen Joden steeds strenger. Een jaar later had de man met de snor de absolute macht en kon het alleen maar slechter worden, aldus de familie Leitz. 

Ernst Leitz zette de Vrijheidstrein in beweging en hielp iedereen die weg wilde Duitsland uit. Hij gaf ze een Leica personeelsnummer en plaatste ze met hun familie over naar fabrieken en kantoren in het verre oosten, Engeland, Canada of de Verenigde Staten. Daar kregen ze een Leica camera en een uitkering tot ze werk hadden gevonden. De Vrijheidstrein bereikte haar hoogtepunt na de Kristalnacht in 1938 en hield op toen Duitsland in 1939 de grenzen sloot.

Ernst Leitz II maakte maximaal gebruik van de positie die hij als internationale marktleider had. Leica was immers een belangrijke bron van vreemde valuta voor het Derde Rijk en producent van hoogwaardige optische camerasystemen. Helemaal ongeschonden kwamen ze niet uit die periode, want diverse leden van het management werden opgepakt onder verdenking van het helpen van Joden en moesten door Leica worden vrijgekocht. 

Dochter Elsie Kuhn-Leitz werd opgepakt door de Gestapo toen ze Joden hielp ontsnappen naar Zwitserland. Na stevige martelingen werd ze uiteindelijk vrijgelaten, maar tijdens de oorlog weer opgepakt toen ze de werkomstandigheden van dwangarbeiders in de fabrieken probeerde te verbeteren. 

De familie wilde ook na de oorlog geen publiciteit rond de Vrijheidstrein en de diverse onderscheidingen die Ernst Leitz II en dochter Elsie Kuhn-Leitz voor hun werk ontvingen. Ze vonden het de normale gang van zaken. 

Eenmalig werkte de familie mee aan een boek over deze situatie. Dat was pas nadat alle betrokkenen waren overleden. Dat boek is geschreven door de Amerikaanse Rabbi Dabba Smith: “The Greatest Invention of the Leitz Family: The Leica Freedom Train.”

< < < < < – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – > > > > > 

Ken je de Radioman?

De koffer.

Deel dit:

Alle voorstellingen tot eind 2021 afgelast

Afbeelding voor None

Ik ben geboren in een land dat gelukkig niet meer bestaat. Op mijn 17e ontvluchtte ik het door mijn leven in een platic tasje te stoppen en een bus naar ‘ergens’ te pakken. 

Vrijheid voor mensen met het juiste stempeltje

Waar ik geboren ben, behoorde ik bij een volk dat je ‘anders’ moest behandelen. Die status werd ooit bedacht zodat mensen rekening konden houden met de religie van mijn voorouders, maar het ontaarde in een systeem waarin ze steeds minder mochten en konden.

Toen ik er woonde was goede zorg alleen haalbaar als we doktoren kenden en bereid waren die zwart te betalen. Naar specifieke scholen kon je alleen tegen betaling buiten het systeem om. Ik kan meer voorbeelden noemen, maar u heeft vast een idee omtrent de warmte in die samenleving. Wij werden gezien als derderangs burgers en aldus behandeld. 

Mijn leven in een plastic tasje

En dus pakte ik een paar spullen en vluchtte ik. Weg van mijn vrienden, weg van mijn geboortegrond. In de nacht bereikten we de grens. De grenswacht die mijn moederland moest beschermen vernietigde conform procedure mijn paspoort en met een verborgen geboortebewijs belandde ik in Hongarije, waar ik direct op een vliegtuig werd gezet naar Israël. 

Na de landing kreeg ik in het vliegtuig een gasmasker. Of ik dat even op wilde zetten, want het was midden in de eerste golfoorlog en Saddam Hoessein had besloten Jerusalem met Scud raketten te beschieten. Er was angst dat het een chemische aanval betrof. 

Vrijheid in een gasmasker

Met een gasmasker op, kwam ik binnen in het land dat gebouwd is door overlevers van de holocaust. Het was ook nog Purim, ook wel Joods carnaval genoemd. Het is een populaire Joodse feestdag die de bevrijding van het Joodse volk herdenkt van een complot om ze allemaal te vernietigen, zoals beschreven in het boek Esther. Israël zou nooit mijn thuis worden en ik vluchtte verder naar Polen en België, om uiteindelijk mijn rust te vinden in Amsterdam. 

En nu word ik hier ook geconfronteerd met een QR-Code voor handige administratie, ontstaan uit goede bedoelingen. De overheid spreekt van het koppelen van diverse informatiesystemen, waarin robots dan automatisch op zoek kunnen naar trends en ontwikkelingen, zodat medische personeel en opsporingsdiensten beter hun werk kunnen doen. Het Parlement is ontzettend kritisch, maar het kabinet geeft aan desnoods de weg buiten de Volksvertegenwoordiging om te zullen bewandelen. Zo’n noodwet is wellicht handig, maar de gang van zaken voelt als een déjà vu en ik vrees het hellend vlak. 

En dan nog dit

In mijn vakgebied wordt op speellocaties (theaters, festivals, etc) gewerkt met vrijwilligers. Deze mensen moeten volgens onze overheid gaan controleren op de geldigheid van een QR-code en ongeldigheid gaan handhaven. Daar kun je op zich al wat van vinden, want die vrijwilligers zijn in de meeste gevallen niet opgeleid als opsporingsabtenaar. 

Maar in de praktijk gaan deze vrijwilligers geconfronteerd worden met bezoekers die een zwabberend overheidsbeleid op hen gaan afreageren. Dat vinden we met elkaar natuurlijk niet goed, maar dat gaat wel gebeuren. 

Ik vind dat we geen enkele medewerker, laat staan een vrijwillige -, dat aan moeten doen. Deze gedwongen discriminatie resulteert in discussies die alleen maar verliezers kent en leidt tot een geaccepteerde vorm van onderscheid. Dat nooit weer, weet u nog? 

Dus tot het eind van het jaar speel ik geen reguliere voorstellingen. Deze beslissing heb ik genomen na er een aantal dagen goed over te denken, overleg te hebben met mijn team en de betrokken theaters en festivals. Wel speel ik rond de kerst gratis een aantal gesloten voorstellingen. Als je in zo’n bijzondere voorstelling geïnteresseerd bent, dan kun je me hier bereiken.

Deel dit: