Zonder vrijwilligers geen theater

Zonder vrijwilligers geen theater, want de meeste theaters hebben geen volle budgetten voor een brede betaalde loonlijst of bestuursvergoedingen.

Voorstellingen draaien niet alleen op een decor, een berg licht of een artiest, maar ook op mensen zoals Richard daar op de ladder. Ik krijg de erkenning en het applaus, maar zonder vrijwilligers heeft het merendeel van de Nederlandse podia geen mogelijkheid tot bestaan.

Werkdruk vrijwilligers pittig

Een vergis je niet in de werkdruk bij die vrijwilligers. Ze krijgen documentatie van een vreemde voorstelling voor hun kiezen. Die documentatie is op zijn best aangepast aan de omgeving, maar veelal conceptueel van aard. Natuurlijk moet dat anders, maar dit is de realiteit. Die documentatie houden ze aan tegen ‘hun theater’ en dan gaan ze aan de bak om het ‘te fixen’.

Achter de schermen, veelal anoniem, ploeteren en zeulen ze. Lampen worden opgehangen of verhangen. Kabels getrokken en stekkers geprikt. Er wordt een lichtcomputer geprogrammeerd om aan schijnbaar onlogische wensen van mijn techniek en ontwerp te voldoen. Het werk is divers, deadlines hard (voorstelling start om X uur) en dagen zijn lang.

Lange dagen troef

Richard ontving onze groep gisteren om 8.30 uur met koffie (en zelfgemaakte – wowowowow – Kombucha!!!!!!) in Theaterkerk Wadway. Daarna losten we de bus en bouwden we met elkaar een decor op. En daarna volgde het licht: verhangen, stellen en creatieve oplossingen bedenken. Toen dat allemaal geregeld was, begon de voorstelling. 145 minuten later bouwden we af en pakten we in. Richard controleerde voor de zekerheid nog de gladheid, vanwege code ‘oranje’ ivm. ijzel. Nadat wij vertrokken maakt Richard het theater gereed voor de volgende groep. Dan sluit hij af en gaat hij om ca 18.15 uur (gok) naar huis.

Zonder vrijwilligers geen theater

De ziel van een theater wordt gemaakt door mensen zoals Richard. De ontvangst en de relaxedheid waarmee alles gebeurd, bepaalt mede de kwaliteit van de voorstelling. Gisteren kreeg ik veel complimenten over het spel en de voorstelling. Dat is het resultaat van een hele hoop dingen en veel daarvan is inzichtelijk (schrijver, artiest, regisseur, theater, bestuur, etc). Maar de vrijwilligers zijn echt net zo belangrijk, want zonder hen geen voorstelling.

Deel dit:

Vier je geen Joods-kerstfeest?

Vier je geen Joods-kerstfeest? Nou wel en niet. Chanoeka is niet een joods kerstfeest, maar heeft wel met bevrijding te maken. In de foto staat Ksenia in het donker voor een aantal verlichte kerstbomen.

“Hey, vier je geen Joods-kerstfeest?”

– “Joods-kerstfeest? Oh, Chanoeka bedoel je!”

“Ja, dat! Altijd rond het eind van het jaar. Duurt dat niet een week of zo?”

Onduidelijkheid troef dus laat ik het proberen uit te leggen. Ik doe dat kort en ongenuanceerd, in een vraag/antwoord model.

Is Chanoeka Joods-Kerstfeest?

Nee, niet echt, maar er is wel een raakvlak. Met Chanoeka vieren we primair het resultaat van de Maccabese opstand van 167 voor Christus tegen het Seleucidische Rijk. Het resultaat was 100 vrijheid in Judea en dat leidde 3 jaar later tot de herinwijding van de Tweede Joodse Tempel in Jerusalem. Het raakvlak is de vrijheid die Jezus (volgens bepaalde Christelijke stromingen) brengt door de erfzonde weg te nemen.

Is dat altijd aan het eind van het jaar?

Nee, Chanoeka vier je op de 24e dag van de Joodse maand Kislew. Dat is de derde maand van het jaar en die duurt 29 of 30 dagen. De Joodse kalender kent dertien maanden die niet of hooguit ‘zo ongeveer’ gelijk lopen aan de Gregoriaanse kalender die hier gebruikelijk is. De startdatum is dus wisselend, om wat voorbeelden te noemen: 7 december (2023), 25 december (2024 en 2025), 4 december (2026).

Hoelang duurt Chanoeka?

8 dagen. Dat heeft te maken met de inwijding, waarvoor olie nodig was. Ze vonden een kruikje olie dat voldoende zou moeten zijn voor 1 dag, maar het 8 dagen volhield, zo zegt de overlevering. Of de legende, zoals Oma Rozerood zou zeggen.

Vier ik Chanoeka?

Zoals ik kerstmis vier. Het is gevoelsmatig een warme periode, waarin ik stil sta bij veel dingen: vrijheid, mijn familie dichtbij en ver weg en de wereld om me heen.

En dit jaar?

Dit jaar begint Chanoeka op zondag 18 december, altijd een belangrijke datum voor me. Maar dit jaar dubbel belangrijk, omdat ik dan Oscar en Oma Rozerood speel in Spanbroek. Dus al zou ik het willen vieren: morgen is een dag van voorbereiden, concentreren en intens spelen.

Bonus-weetje voor als je dit jaar met Kerst Triviant moet spelen

De Maccabaeën die de Joden aan Chanoeka hielpen, zijn genoemd naar de Priester-familie “Maccabi” die de opstand leidde. Veel voetbalclubs gebruiken de heldennaam in hun clubaanduiding, voorbeelden zijn de grote Israëlische clubs Maccabi Haifa en Maccabi Tel Aviv.

Deel dit:

Huisvrouw met een hobby

Schermafdruk uit film: Ratatouille van Pixar. Criticus Anton Ego ontmoet nieuw talent Remy, ook zo'n huisvrouw met een hobby
Schermafdruk uit film: Ratatouille van Pixar. Criticus Anton Ego ontmoet nieuw talent Remy.

De wereld is zelden vriendelijk tegen nieuwkomers. En het helpt niet als je een vrouw bent en je kribbetje niet in Nederland stond. Want hoewel je het niet verwacht heersen ook in theaterland vooroordelen. Zo schreef een programmeur van een “gesubsidieerd theater met een regionale functie” me drie jaar geleden af met de melding dat ze geen “huisvrouw met een hobby” programmeerden. Zo’n reactie van een levensvorm met de empathy van een Ammoniet is toch even slikken. Maar, zoals Oma Rozerood zegt, er is altijd wel een zakje bloem ( = een oplossing), want er zijn mensen die wel in je geloven en die nieuw en onbekend een kans willen geven en je in huis halen.

Dat vertrouwen wil ik dan waarmaken. Of dat nu in een theater, kerk, huiskamer, festival of tuin is. Daar doe ik alles voor. Eindeloos heb ik gewerkt aan de beheersing van de Nederlandse taal en het kwijtraken van een accent. Ik leef heel bewust, repeteer veel en ben constant aan het bijleren.

Het is fijn te merken dat het aantal bezoekers verdubbelt of verdrievoudigd op locaties waar ik terugkom. En ik merk de toenemende interesse ook in de reacties via mijn website en op social media. Toeschouwers vinden het mooi wat ik maak, het raakt ze en zet mensen aan het denken. De reacties zijn vaak hartverwarmend.

En zo af en toe zijn er van die momenten waar ik dan extra bij stilsta. Dat interview van ruim een uur op Radio 1 en de eerste voorstelling die binnen een week uitverkocht, als recente voorbeelden. Of de eerste voorstelling die ruim voor de speeldatum in de voorverkoop al meer dan honderd bezoekers deed. Het is vast klein bier voor bovengenoemde programmeur, maar een grote stap voor deze “huisvrouw met een hobby” die de 2 uur durende theatervoorstelling als Oscar en Oma Rozerood minimaal zo’n 60 keer door het hele land speelt.

Deel dit:

Dag van de Vrijwilliger

Veel warmte in de samenleving wordt verzorgd door vrijwilligers. Denk alleen maar aan die talloze zorgmedewerkers die vrijwillig helpen. En aan al die mensen die als vrijwilliger helpen om theaters, bioscopen, bibliotheken en musea open te houden. Of mensen die vrijwillig noodhulp bieden, hier op straat of heel ver weg. Zonder die vrijwilligers zou de samenleving een heel stuk killer zijn.

7 December is het de dag van de vrijwilligers. Een moment waarop we extra stilstaan bij al die inspanningen van veelal onzichtbare mensen.

Deel dit:

Cheers Kirstie Alley, voor alles.

2013 was voor ons niet een makkelijk jaar, al waren het – zo terugkijkend – vooral luxe-problemen. Onze dochter was twee en had ons leven redelijk op zijn kop gezet. We waren net verhuisd en vonden zo 1-2-3 niet onze draai. We zaten in een gekke werk-situatie waarbij we met onze kleine organisatie in een gedwongen huwelijk moesten samenwerken met een beursgenoteerde moloch vol politiek. Zelf had ik net ‘Improvisatie-theater ontdekt’ dus ook op dat vlak borrelde er van alles.

“Making your way in the world today takes everything you have got.

Taking a break from all your worries sure would help a lot …”

Conform de titelsong van ‘Cheers’ besloten we er een paar weken tussenuit te gaan. We zochten de herfst op in de Verenigde Staten.

Cheers ontdekte ik via North & South, een serie die ik keek vanwege mijn grote held Patrick Swayze. Daar zag ik Kirstie Alley voor het eerst. Zij speelde de sterke en eigengereide vrouw Virgilla Hazard. Toen ze later Shelly Long verving in Cheers verhuisde ik met haar mee. Ze deed dat op zo’n grandioze manier dat Cheers één van de weinige langlopende series is waarvan ik eigenlijk iedere aflevering wel heb gezien. Toen we daar in de buurt waren, moest ik dus even een kijkje nemen in het café gezicht gaf aan het café Cheers.

We hadden een fantastische vakantie in uitgestrekte bossen vol beren en wolven. Maar die weken zullen ons het meeste bijblijven door alle brandweerkranen waar mijn dochter op wilde klimmen. Zoals die gele voor de Mayflower. Het klimmen en spelen duurde en duurde. Uiteindelijk konden we die replica van het schip waarmee de Christelijke Pelgrims naar Amerika kwamen uiteindelijk niet bezoeken. Boeien.

“Als puntje bij paaltje komt, dan is het niet de wetenschap die je overeind houdt, het is de overtuiging, de spirituele kant van het leven, die dat doet, ongeacht welke religie je hebt.” Dat zei Kirstie Alley toen ze haar vroegen waarom ze ondanks haar ziekte zo vrolijk bleef. Oma Rozerood had het niet beter verwoord. Cheers!

Deel dit:

Warme gevoelens bij Theater De Garage

Iedere voorstelling die ik ontwikkel speel ik in een bepaalde vorm tientallen malen op dezelfde plekken, zoals mijn studio, een studio bij mijn regisseur Paul Dekker en de oefenzaal van de Meisner Toneelacademie ‘s-Hertogenbosch. In die zaal speel ik dan ook altijd de eerste voorstellingen waar een paar mensen publiek bij aanwezig is. Warme gevoelens bij Theater De Garage heb ik omdat zij als eerste externe partij ooit mijn voorstelling in de agenda zetten.

Er komt natuurlijk een moment waarop ik met een voorstelling naar buiten ga. Dan ga ik het spelen op plekken waar ik het nog niet eerder gespeeld heb. Dat is een bijzonder gevoel, want iedere locatie heeft zo zijn eigen energie.

Het is niet vanzelfsprekend dat je overal mag spelen. Integendeel, want theaters zijn druk en ruimte en middelen zijn beperkt. Iedere keer als een theater dan voor me kiest en mijn voorstelling in een agenda zet, dan is het alsof de zon mijn hart verlicht.

De eerste keer dat me dat gebeurde was begin 2020 en dat was een bijzonder moment. Mijn voorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ was net klaar en we waren met diverse partijen in gesprek over speeldata. Ik had een paar foto’s, maar geen video-promo, geen website, geen nieuwsbrief en geen facebook. Toch besloot Theater de Garage in Venlo om mijn voorstelling voor december 2020 in de agenda te zetten, een onbeschrijfelijk gevoel.

Het prachtige theater is gebouwd in een oude garage en heeft een fantastische zaal met 98 zitplaatsen. Als zoveel theaters draait het op vrijwilligers. Het is werkelijk een geweldige plek om te spelen en ik was wat trots dat ik er een jaar later terug mocht komen met de reprise van ‘Zij zagen Oorlog’. 8 december ben ik er weer en wel met het kerstverhaal Oscar en Oma Rozerood.

Deel dit:

De trommel uit theatershow Zij zagen Oorlog

Meisje zit op de grond en speelt met een snaartrommel. De trommel uit theatershow Zij zagen Oorlog speelt een belangrijke rol in een scene.

Eerder vertelde ik over de authentieke koffer die ik gebruik in ‘Zij zagen Oorlog’. Die was van de broer van mijn oma aan wie ik de voorstelling heb opgedragen. En de bril. Nu wil ik het hebben over de trommel uit de voorstelling.

Ik heb er twee, beide zijn origineel uit de jaren ’40. De goed oplettende toeschouwer of kijker van de video’s kan het verschil gezien hebben, want de trommels zijn niet gelijk. De ene trommel is iets groter en die grote wijkt ook qua kleur af.

Eerst over de kleine trommel. Die is iets dunner dan de grote en de diameter is heel iets kleiner. Het is een originele trommel met zwart/witte driehoeken en rode details, duidelijk van de militaire jeugdbeweging tot 16 jaar. We kochten hem van een Russische verzamelaar in Waddinxveen.

De grote trommel zie je hier op de op foto. Toen we hem kochten hadden we niet echt een idee hoe hem te gebruiken, maar we wisten dat ie een rol moest krijgen. De verkopers vonden het een jeugdtrommel van hun opa en dat baseerden ze op zijn verhalen en de afwijkende kleuren: geel met rood.

Wat ze niet zagen of wilden zien, is dat de trommel is overgeschilderd. Het origineel was niet rood/geel, maar zwart/wit. Dit is een trommel van de beruchte elite-afdeling van het toenmalige Duitse leger en dat wijst erop dat opa waarschijnlijk als Nederlandse vrijwilliger dienst deed in dat leger.

Beide trommels passen in ‘Zij zagen Oorlog’, want ze zijn het instrument van de naïve jonge Brigitte. Zij heeft grote dromen en is heel duidelijk in haar normen en waarden, en ze bereid pijn te lijden voor haar principes.

De persoon op de foto naast de trommel is mijn dochter. Precies de persoon die tijdens de bijna 50 theatervoorstellingen van ‘Zij zagen Oorlog’ het geluid deed en die me altijd helpt met mijn teksten en de muziek.

Meer over attributen die ik in ‘Zij zagen Oorlog’ gebruik: 

Deel dit:

Het behouden huis

Foto van Het behouden huis, een groen houten huis achter rijen bomen.  Actrice Ksenia bracht hier veel tijd door in haar jeugd.

Op 30 November 1939 viel Rusland Finland binnen. Ze leden gruwelijke verliezen, maar wisten toch de met rood-gemarkeerde gebieden af te pakken. Karelië noemen we ook wel ‘Fins Rusland’ en daar bracht ik een groot deel van mijn jeugd door, want toen pendelde ik tussen mijn moeder in Kharkiv en mijn vader in Sint-Petersburg.

Sprookjesbos

In die bossen tussen Sint-Petersburg en Helsinki, aan de Finse Golf, staat het houten huis van mijn grootmoeder aan wie ik mijn vorige theatervoorstelling (Zij zagen Oorlog) opdroeg. Zij kreeg de plek en de bouwvergunning als beloning voor haar werk aan de accu’s van het Russische ruimtevaartprogramma dat oa. de Spoetnik voortbracht. 

Ze mochten een huis bouwen in het bos, op voorwaarde dat er geen bomen gekapt werden. Afrastering tot ca. 1.20m was toegestaan op voorwaarde dat het transparant was. Geen dichte schuttingen dus, maar zoveel mogelijk het behoud van zichtlijnen in dat uitgestrekte bos. 

Toen ik in de USSR woonde en daar vaak kwam was de regio verlaten. Er waren geen wegen, maar paden van zand met prachtig handgeschreven naambordjes. Groot wild, zoals Elanden, waren rond het huis te vinden. Water haalden we uit een waterput en het hart van het huis is een grote smeedijzeren Finse stookkachel met daaraan het fornuis. 

De omgeving is een groot moeras. Daarin kun je eindeloos wandelen, zonder een mens te zien of iets te horen. Je loopt op een dikke bodem van mos dat drijft op water met plantenresten. Met wat beleid zou je daar turf van kunnen maken. De bodem is bezaaid met struiken waaraan blauwe bessen groeien en in het najaar staat het bos vol met paddenstoelen. 

Koude Oorlog

Het huis overleefde de Koude Oorlog, met Chroesjtsjov, Brezjnev, Andropov en Tsjernenko. Het sprookjesbos sukkelde in slaap tot het wakker geschud werd door de Perestrojka van Gorbatsjov en Ivasjko die de ‘nieuwe rijken’ naar de regio bracht. Daarna volgde de uitverkoop van Jeltsin waardoor de nieuwe politieke elite zoals Medvedev en Poetin zich met grote vakantiehuizen in de regio nestelden.

Tot de oorlog in Oekraïne begon, ging ik jaarlijks op bezoek bij mijn vader en oma. Dan bleef ik daar een week of zes, soms acht. En met elkaar zochten we naar bessen en paddenstoelen. Dan was het alsof de tijd even stil stond. 

Dat de tijd niet heeft stilgestaan zie je goed buiten het bos. Bij het kleine treinstation zitten nu twee moderne supermarkten ipv. die ene kleine winkel van Sinkel. Er rijdt tien keer per dag een hogesnelheidstrein door de regio en een zesbaans snelweg brengt je in een half uur in Sint-Petersburg.

Zware winters 

De laatste keer dat we er waren, bleek de winterschuur ingestort. Dat is de grote schuur waar mijn vader bouwmateriaal, groot gereedschap en vele kubieke meters stookhout bewaart. Hij wilde niet dat we hem zouden herbouwen, want vond het zonde van de tijd, dus initieel deden we dat ook niet. Maar een dag of vijf voordat we terug gingen, kreeg mijn man het toch op de heupen en begon die met de herbouw.

Met elkaar sloopten we het restant van die oude schuur uit de jaren ’50 en bouwden we een grote nieuwe winterschuur. Met een waterdicht dak dat leunde op boomstammen, want het moet in de winter wel metershoge sneeuw kunnen dragen. We noemden de nieuwe schuur ‘Het Behouden Huis’ en schilderden de naam in het Nederlands en het Russisch. 

Ik denk vaak aan mijn familie daar en mis het huis en die plek enorm. Maar er is geen haar aan mijn hoofd die eraan denkt om die kant op te gaan, ook al doet Turkije alle moeite om Rusland te helpen sancties te ontwijken. Iedere roebel die ik daar zou uitgeven, aan eten bijvoorbeeld, komt uiteindelijk terecht in de staatskas en daarmee wordt die vuile oorlog in Oekraïne gefinancierd. 

Mijn vader zegt altijd: “Rusland is een prachtig land, met een prachtige cultuur, dat op zoek is naar democratie, maar in de mist een verkeerde afslag heeft genomen. Het is geen doodlopende weg en de cultuur zal overleven.” Ik hoop dat van harte met hem en dat het gebeurt zonder bloedvergieten. Bovenal hoop ik dat ze de komende winter goed doorkomen in hun ‘Behouden Huis’. 

Deel dit:

Waar komen die chocoladeletters eigenlijk vandaan

Waar komen die chocoladeletters eigenlijk vandaan?

Toen ik net in Nederland woonde vielen die letters me op. Van chocolade, banket en suikerwerk. Nederlanders vinden het heel gewoon, maar het valt ontzettend op als je hier niet geboren bent. Ook een traditie heeft een startpunt, in dit geval zelfs educatief.

Daarvoor moeten we terug naar de middeleeuwen, toen kinderen leerden lezen in kloosters. Dat gebeurde onder meer met letters die gemaakt waren van deeg. Als de kinderen hun werk goed gedaan hadden, dan mochten ze de letters opeten. Daar ligt het begin van de letter-traditie.

Later, en dan heb ik het over het einde van de 19e eeuw, werden cadeaus voor (niet-arbeiders-)kinderen bedekt met doeken, lakens of dekens. Dit om de verrassing te bewaren. Om te weten welke stapel voor welk kind was, maakten moeders dan van brooddeeg de beginletter van de naam en die lag dan op de deken of het laken.

En nu hebben we letters in alle maten en alle soorten. En die zijn hier echt bijna overal te koop, tot aan het tankstation aan toe. Letterlijk een heerlijke traditie en ik vind het echt prachtig dat geboren Nederlanders dat heel normaal vinden.

Deel dit:

Meer Norel graag

9 November is de geboortedag van de Nederlandse schrijver en journalist K. Norel. Hij is bekend van zijn boeken over de tweede wereldoorlog, zoals het beroemde Engelandvaarders. Klaas Norel is voor mij één van Nederlands beste schrijvers en ik vind dat hij ondergewaardeerd wordt. Meer Norel graag in het onderwijs, daar wordt de jeugd beter van.

Als de tweede wereldoorlog Nederland bereikt, dan is Norel 21 jaar. Hij weigert te voldoen aan de wensen van de Duitse bezetter en is één van de eerste journalisten die wordt gearresteerd. Nadat hij wordt vrijgelaten weigert hij lid te worden van de verplichte Kulturkamer. Norel duikt onder en gaat schrijven voor de verzetskrant Trouw.

Schrijver van boeken

Na de oorlog wordt hij schrijver van boeken en jaarlijks publiceert hij meerdere titels. Norel staat bekend om zijn grondige onderzoek, waardoor zijn boeken – behalve zeer vermakelijk – ook prachtige onderwijsmiddelen zijn.

Klaas Norel was actief lid van de gereformeerde kerk en dat lees je in zijn boeken terug. Later zag hij meer in de Oecumene en was hij betrokken bij het samensmelten van diverse religieuze politieke stromingen tot het CDA.

Ondergewaardeerd

In het huidige gejaagde schrijversland krijgt Klaas Norel zeker niet de waardering die hij verdient. Zijn trage vertellingen brengen je heel dicht bij de hoofdpersoon. Je maakt het leven door hun ogen mee en leeft hun leven. Het is een fantastisch schrijver die zelfs de kleinste details uitzocht, want alles moest kloppen.

De Mannen van Sliedrecht is mijn favoriet. Het boek vertelt het verhaal over de opkomst van de Nederlandse baggerindustrie door de ogen van de 11 jarige Jan. Hij doet het heel goed op school, maar moet baggeren om centen te verdienen voor het grote gezin waarvan de vader is overleden. Jan gebruikt zijn hersens, innoveert de branche en is bij grote projecten betrokken. In tranen beleefde ik het gereedkomen van de afsluitdijk door de ogen van Jan.

Meer Norel graag

Hoofdpersonen zijn bij Klaas Norel nooit perfect en geen helden. Het zijn mensen, zoals u en ik. Mensen die twijfelen aan hun eigen nut en die zich doorlopend afvragen of hetgeen ze doen wel het juiste is. Het zijn mensen die hun uiterste best doen, meestal voor een ander.

Meer dan ooit heeft de wereld behoefte aan mensen zoals Klaas Norel.

Deel dit: