De koffer uit toneelstuk Zij zagen Oorlog

De koffer uit toneelstuk Zij zagen Oorlog maakte de processen tegen nazi-criminelen in Leningrad mee.
De koffer bij het holocaust-monument in hartje Berlijn.

Een koffer staat voor een reis. Een vlucht of een nieuw begin. Eenieder die mijn voorstelling gezien heeft, die weet dat de koffer beide rollen in mijn toneelstuk Zij zagen Oorlog speelt. Maar er zit ook een heel persoonlijk kantje aan deze specifieke koffer en dat leg ik graag uit.

We kennen de processen tegen de nazi’s aan het einde van de oorlog in Neurenberg. Ze zijn gefilmd, goed gedocumenteerd en prachtig geduid. Veel minder bekend zijn de processen tegen de nazi’s in het oosten van Europa.

Bijna iedere grote stad in de USSR hield haar eigen rechtszittingen op het moment dat het uitkwam en dat waren grote openbare evenementen, niet zelden theatrale tribunalen. In mijn geboortestad Kharkiv was de eerste zitting al een paar maanden nadat de nazi’s voor de laatste keer waren teruggetrokken. Er was geen stromend water en elektriciteit, maar wel een rechtbank met een galg. In december 1943 werden drie nazi’s en één handlanger ter dood veroordeeld en direct opgehangen en dat was slechts het begin …

Pas na het eind van de oorlog waren er ook processen in Leningrad. Deze beperkten zich niet tot het gedrag van nazi’s bij de belegering van de stad, maar gingen over veel situaties in het oosten van Europa, tot en met Hongarije en voormalig Joegoslavië aan toe. In tegenstelling tot andere zittingen waren deze niet openbaar. Sterker nog, de notulen en opnames van die zittingen zijn nog altijd Russisch staatsgeheim.

Je mocht alleen bij de zitting aanwezig zijn als je daar voor je werk moest zijn. En daarvoor kreeg je een uitnodiging (lees: bevel) op naam. Eén van die wetenschappelijke medewerkers die dat betrof was de broer van mijn oma aan wie ‘Zij zagen Oorlog’ is opgedragen, hij werkte voor het ‘wetenschappelijke bureau van de ussr’.

Deze koffer droeg hij altijd mee naar zijn werk. Hierin zaten zijn documenten, agenda, schrijfgerei en wie weet wat nog meer. Deze koffer maakte alle zittingen mee en ook de executies die daaruit voortkwamen.

Ik kende de koffer van de rommelzolder in het huis van mijn oma en ik wist een beetje van de achtergrond. Toen ik voor toneelstuk Zij zagen Oorlog een koffer nodig had, kon dat er uiteraard maar één zijn.

Deel dit:

4 Mei in Wageningen

4 Mei in Wageningen speelde ik Zij zagen oorlog, als onderdeel van de landelijk herdenking.

Op 4 Mei in Wageningen speelde ik ‘zij zagen oorlog’. Ik begon na dodenherdenking om 21.05 en eindigde voor het uitdelen van het ‘Vuur van de Vrijheid’ op het 5 Mei Plein. Woorden ontbreken me om aan te geven hoe eervol ik het vind dat ik in Theater Junushoff mijn voorstelling mocht spelen.

Marc-Robin Visscher kwam namens Nieuws en Co van NPO Radio 1 kijken bij de warming up en het stellen van het licht. Samen met hem nam ik de rekwisieten door. Hij maakte daar een prachtige reportage van die hier terug te luisteren is.

Deel dit:

Bewust keuzes maken

Bewust keuzes maken betekent dat je moet nadenken. Wat doen we eigenlijk? En waarom?

Op 3 Mei in 1942 werd het dragen van de Jodenster in Nederland verplicht. De sterren werden geproduceerd door Textielfabriek De Nijverheid in Enschede.

Voor iedere Joodse Nederlander werden vier sterren gemaakt en het totaal zat rond de 570.000. Een ster kostte 4 cent en die moesten de Joden zelf betalen.

De fabriek stond onder leiding van een Duitse toezichthouder, maar het waren Nederlanders die de inkoop deden en de producten maakten. Het was een Nederlander die de boekhouding bijhield en de prijs van 4 cent bepaalde. Het was een Nederlandse controller die uiteindelijk de factuur stuurde.

Deze Nederlanders kozen ervoor om het opgedragen werk te doen. Ze zeiden geen ‘nee’.

Deel dit:

Nederlands leren met Radio 1

Nederlands leren met Radio 1 - een foto van Ksenia nu als gast bij Radio 1, het station dat ze vroeger luisterde om de Nederlandse taal te leren.
Eindeloos luisterde ik vroeger naar Radio 1, want ik wilde graag Nederlands leren. Nu was ik er zelf te gast.

Medio jaren ’90 arriveerde ik in Nederland. Ik sprak Russisch, Oekraïens en Hebrews. Met Engels kon ik me redden en verder kende ik wat Pools. Ik trainde in Amsterdam bij Chakuriki onder Thom Harinck en droomde van een Japanse carrière als lichtgewicht Thaiboxer. Overdag was ik schoonmaker bij verschillende gezinnen in Oud-Zuid in Amsterdam. Tijdens dat werk luisterde ik bewust naar Radio 1, want ik wilde heel graag Nederlands leren.

Daarvoor had ik een grote hoofdtelefoon. Een gele, van Sony. Aan de ene kant zat de radio waar ik stations kon kiezen en aan de andere kant was er plek voor vier batterijen. Het ding was groot, lomp en zwaar, maar had geen kabels en was dus ideaal voor wat ik ermee deed.

Het grote voordeel van de Nederlandse radio is de duidelijke articulatie van de presentatoren. Hun taalbeheersing is zo goed. En met een koptelefoon hoor je elke klank en lettergreep.

Eindeloos luisterde ik naar de radio. Het nieuws, de interviews en de praatprogramma’s. Ze hielpen me de Nederlandse taal te verstaan en te begrijpen. Geleidelijk ging ik zinnen nazeggen. Nog altijd word ik warm van binnen als ik die woorden hoor: “Van harte welkom bij het Radio 1 ochtendjournaal.”

En nu is het eind maart 2022 en ben ik zelf te gast bij Radio 1. We spreken over mijn theatervoorstelling Zij zagen Oorlog. Maar in mijn hoofd zit ik in die gele koptelefoon. Ik ben even terug in die keukens die ik schoonmaakte. De vloeren die ik boende. Het is een gesprek van een paar minuten, maar voor mij voelt het alsof ik bovenop de Himalaya sta.

Je kunt het gesprek terugluisteren bij NPO Radio 1, Nieuws & Co. Het gesprek vind je na 1 uur en 22 minuten. Of 8 minuten voor het eind.

Deel dit:

Het spoor van de bevrijders

Het spoor van de bevrijders als leidraad voor de theatertournee van Ksenia die met haar theatervoorstelling zij zagen oorlog door het land om verhalen te vertellen over universele emoties in tijden van oorlog.
Met Zij zagen Oorlog volgt Ksenia het spoort van de bevrijders in 1945

De theatertournee van ‘Zij zagen Oorlog’ volgt in 2022 het spoor van de bevrijders. Dus speel ik mijn toneelvoorstelling op dagen dat een stad, dorp of regio stilstaat bij offers van de bevrijders. Want ook Nederland had ooit hulp van buitenaf nodig om haar vrijheid terug te krijgen. Zij zagen Oorlog, opdat we nooit vergeten.

Toneelvoorstelling onderdeel van Herdenkingen

Door het jaar herdenkt Nederland de bevrijding en eren we de mensen die vielen voor onze vrijheid. Dat gebeurt nationaal op de Dam in Amsterdam en bij Hotel De Wereld in Wageningen. Het zijn indrukwekkende gebeurtenissen waar ik altijd kippenvel van krijg.

Nog meer indruk maken regionale herdenkingen op me. Dat zijn gebeurtenissen waar een een half dorp uitloopt om stil te staan bij omgekomen vliegeniers. Of bij vier soldaten die omkwamen omdat een tank werd opgeblazen. Ieder jaar weer. Vaak al tientallen jaren. Die herdenkingen halen zelden de landelijke media en worden betaald door lokale ondernemers, zoals de slager en bakker.

Nederland vindt dat soort herdenkingen heel normaal. Ik vind ze heel bijzonder.

Bezoek een voorstelling bij u in de buurt!

Alle baten van deze reprise tournee van theatervoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ zijn bestemd voor Oekraïense weeskinderen.

Het vieren van de Vrijheid, een prachtige traditie

Ik kom uit Oekraïne, toen nog onderdeel van de grote USSR, een land waar ook herdacht werd. Bij herdenkingen in de Sovjet Unie gaat het over de Staat die het grote kwaad verslaat. Herdenkingen in Rusland zijn bombastische militair geladen vieringen en hebben een bijpassende naam: De Dag van de Overwinning, De Dag van de Special Forces, De dag van de Verdediger van het Vaderland.

Nederland benadert het vanuit de kernwaarde Vrijheid. En viert het ook vanuit dat perspectief. Een herdenking is hier geen bombastisch spektakel, maar een ingetogen geheel. Veelal afgesloten met een groot feest om de vrijheid te vieren. Dat vind ik een wonderschone traditie.

Daar wilde ik met Zij zagen Oorlog iets aan bijdragen en dus zocht ik bewust regionale theaters, dorpshuizen en herdenkingen op. Ik vind het een grote eer om daar voor u in vrijheid te mogen spelen.

  • Speeltijd: 75 minuten, geen pauze.
  • Genre: Geacteerde verhalen & Liederen.
  • Leeftijdsadvies: vanaf 12 jaar.

NPO Radio 1 over Zij zagen Oorlog.

Alle baten van de gehele tournee komen ten goede aan onafhankelijke Russische media en onderwijs ten behoeve van Oekraïense weeskinderen.

Ksenia speelt Zij zagen Oorlog, opdat we nooit vergeten.

Speellijst

7 April – Nieuw-Weerdinge, De Badde, ter ere van de Britse, Belgische, Franse en Poolse bevrijders.

10 April – Emmen, Grote Kerk Cultureel, ter ere van de Poolse bevrijders.

12 April – Heino, Theater Podium Heino, ter ere van de Canadese bevrijders.

13 April – Dalfsen, Theater De Stoomfabriek, ter ere van de Canadese bevrijders.

14 April – Windesheim, Dorpshuis De Molenkamp, ter ere van de Canadese bevrijders.

22 April – Leerdam, Stadspodium GO, ter ere van de Britse bevrijders.

1 Mei – Zwolle, Wresinski Cultuur, ter ere van de Canadese bevrijders.

4 Mei – Wageningen, Theater Junushoff, ter ere van de Canadese bevrijders.

5 Mei – Meppel, Schouwburg Ogterop, ter ere van de Canadese bevrijders.

9 Mei – Amsterdam, Polanentheater, de dag van de finale capitulatie, ter ere van alle bevrijders.

Deel dit: