Wie is de volgende?

Het is half vijf in de ochtend en er staat iets in de brand. De jonge brandweerman wrijft de slaap uit zijn ogen. Hij neemt een paar slokken water en stapt uit bed. Het is begin november, dus al fris. Hij schiet een broek en trui aan, en haast zich in het donker op zijn fiets naar de brandweercentrale.
Daar staan veel mensen voor de deur.
“Vreemd,” denkt hij, “wat doen ze hier om deze tijd?”
Door de menigte worstelt hij zich richting de deur. Maar het volk laat niet toe dat hij die opent. De centrale blijft gesloten.
“Ruik dan,” zegt hij gefrustreerd, “er staat iets in de brand, we moeten de brandweerwagens … ”
“Vandaag niet.” schreeuwt iemand.
“Maar …” Een vuistslag maakt een einde aan zijn antwoord. Dan wordt hij vastgepakt en voordat hij erg in heeft ligt hij op de grond. Hij wordt geschopt en over de straat gesleept. Met zijn armen probeert hij zijn hoofd te beschermen.
Als hij stil ligt schreeuwt iemand hem toe dat hij daar moet blijven. Hij krijgt een paar schoppen in zijn lenden en kruipt van de pijn ineen.
Na een paar minuten kijkt hij heel voorzichtig richting de woedende menigte voor de brandweercentrale. “Wat is er in Godsnaam aan de hand?”
Met pijn in zijn ribbenkast komt hij behoedzaam overeind. Zijn hoofd bloedt en één oog zit half dicht. Hij kijkt rond. Een paar meter verderop staan twee agenten. Daarachter de groep mensen voor de centrale. Even verderop ligt een man. Hij schuifelt er naartoe en hoort de agenten lachen.
Van dichtbij ziet hij dat het lichaam op de grond van zijn collega en goede vriend Otto is. Die ziet er heel slecht uit, alsof er een auto over hem heen gereden is. Otto maant hem en hij bukt voorzichtig: “Johann, wees stil. De synagoge staat in brand. Ik kwam er langs en probeerde het vuur uit te maken. Maar werd direct in elkaar geslagen.”
Het komt er met kreunen en steunen uit. Otto heeft duidelijk pijn. Hij vertelt dat hij wist te ontsnappen, maar vervolgens bij de centrale nog een keer werd belaagd.
Johann weet niet wat hij moet zeggen. Vol ongeloof staart hij de grote Otto aan: “In elkaar geslagen? Jij?”
Meer brandweerlieden hebben zich verzameld. De mensen voor de centrale maken zich uit de voeten. De agenten zijn ook weg.
Voorzichtig rijden de brandweerlieden de wagens naar buiten en gaat het richting synagoge.
Het plein voor dat gebedshuis staat vol met burgers, een aantal van hen draagt rode vlaggen. De vlammen slaan uit de ramen. De rode lijn verhindert dat de bluswagens het gebedshuis bereiken.
Een man met een hoed meldt zich bij de brandweercommandant. Ze herkennen hem als een regionaal politicus die de centrale meerdere malen heeft bezocht. Het is een joviale kerel.
Er volgt een lang gesprek. Johann ziet de emoties bij zijn commandant oplopen.
Als de politicus wegloopt, draait de commandant zich om: “We mogen niet blussen, zet de wagens uit.”
Dat gaat in tegen de eed die de brandweerlieden gezworen hebben. Er is gemor, gevolgd door openlijke woede. Een vrijwillige brandweerman pakt een schep. Een ander een pikhouweel.
De commandant steekt zijn hand op: “Dit heeft geen zin mannen. Ze zijn met meer en de politie steunt hen. Wij hebben scheppen, zij vuurwapens. We kunnen het beste afwachten.”
De sfeer is grimmig en de vlammen slaan inmiddels hoog uit de synagoge. De menigte joelt en juicht, terwijl mensen met een rode band om de arm een aantal joden dwingt om voor de brandende synagoge te knielen, om zo hun afkomst af te wijzen.
“Wat gebeurt hier?” Vraagt Johann, terwijl hij naar de rij Joden wijst.
“Shht”, zegt Otto en doe die hand omlaag. “Zo zit je daar ook.”
Even later meldt de man met de hoed zich weer bij de brandweercommandant. Er volgt een kort eenzijdig gesprek. De politicus praat, de diener knikt.
De commandant roept de ploeg bij elkaar en legt de bedoeling uit: “We mogen blussen, maar alleen om het vuur in de synagoge te houden. We moeten voorkomen dat het overslaat naar aanpalende gebouwen. De synagoge mag onder geen voorwaarde geblust worden.”
Otto pakt een bats en gebruikt die als wandelstok. “Neem een paar emmers zand en scheppen, en volg me!”
De vier brandweerlieden lopen met een boog om de zingende menigte naar de naar de overkant, om zo bij de synagoge te komen. De wind jaagt het vuur op, de rode vlaggen wapperen fier.
“Ze lijken te genieten van de fik.” Zegt Johann, die zich verbaast over de burgers.
Otto wrijft over de korsten op zijn gezicht: “Ik weet het. Ik heb het enthousiasme van de burgerij hier vanochtend zelf ondervonden.”
In de steeg naast de synagoge doven ze met een paar goed gemikte scheppen zand het smeulende vuur. Zo blijft de buurman de ellende bespaard. In ieder geval voor nu.
“Weet je,” zegt Johann, “Wie zijn er na de Joden aan de beurt? Protestanten? Of wij, de Katholieken?”
—
Gebaseerd op brieven van brandweerlieden die de Reichspogromnacht (Kristallnacht, 9-10 november 1938) in functie meemaakten. Ze schreven hun woede van zich af. De Duitse onderzoeker Erich Lodni bracht die in kaart.