Arum dem Fayer

In Muziek van een volk op de vlucht zingt Ksenia liederen in divers talen en ze acteert de betekenis. Op de foto de actrice in diverse uitdossingen bij verschillende liederen.

Het is 1922 in Odessa Oekraïne, ook wel Mama Odessa genoemd, en het speelt de hoofdrol in één van de liederen uit de Joodse diaspora. De havenstad huisvest het grootste aantal Joden in Oekraïne. De bevolking zit er doorheen. Ze is moe van de Eerste Wereldoorlog. Moe van een revolutie. En moe van een burgeroorlog die ruim 5 jaar duurde. De mensen op straat zijn arm en lijden honger. Een Joodse verkoopster werkt hard om haar bagels te verkopen ….

Het joodse volk vluchtte in 4000 jaar naar alle hoeken van de wereld en maakt overal muziek. In de muziektheatervoorstelling ‘Muziek van een volk op de vlucht’ speel en zing ik liederen in diverse talen, zoals Jiddisch, Hebreeuws, Pools, Jemenitisch Hebreeuws, Russisch, Ladino en Oekraïens. Ik vertel over het ontstaan van de talen, de plaats daarvan in de joodse samenleving van nu en acteer de betekenis.

Een kaart van Europa met pijlen die de reis van het joodse volk weergeven. Een reis die wordt verteld in de muziektheatervoorstelling Liederen uit de joodse diaspora van Ksenia.

Muziek van een volk op de vlucht

Ruim 3500 jaar geleden werd een volk verbannen uit haar geboortestreek. En hoewel ze een paar keer terugkeerde, was dit het begin van een proces dat vele eeuwen zou duren. Het werd in diverse regio’s herhaald, waardoor de vlucht hen naar alle uithoeken van de wereld bracht.

Ze integreerden, namen lokale gebruiken over en spraken de regionale taal. Ze hielden zich aan de regels, hoe discriminerend die soms ook waren. De levensovertuiging bleef iets voor achter de huisdeur. Ze leefden, maar bleven diep van binnen altijd op zoek naar hun thuis.

Enige geborgenheid vonden ze in de taal van vroeger. Een taal die van ouders op kinderen werd overgedragen, maar die zich niet meer ontwikkelde. Die taal bleef bevroren in de tijd, maar mixte zich met regionale klanken en woorden uit andere windstreken.

Door de jaren heen ontstonden zo nieuwe talen, zoals het Jiddisch in Noordwest-Europa en Ladino in Spanje. Voor de één een dialect, voor de ander een identiteit.

Het zijn talen die nu nog worden gesproken en waarin wordt gezongen. Ouders zingen er wiegend hun kinderen mee in slaap. De muziek werd het thuis van dat volk op de vlucht.

Mijn eigen achtergrond

Zelf worstelde ik lang met mijn joodse identiteit. Het was in de USSR vroeger een scheldwoord, maar achter de huisdeur iets om trots op te zijn. Die kloof was erg verwarrend voor de jonge Ksenia. Door discriminatie was toegang tot scholing en zorg bovendien niet vanzelfsprekend, waardoor ik uiteindelijk mijn geboorteland ontvluchtte.

Toen Frénk van der Linden me onlangs in NTR Kunststof op NPO Radio 1 over mijn identiteit vroeg, kon ik er voor het eerst een passend antwoord op geven. Dat heb ik aan de muziek (en theater) te danken, want daarin vond ik mijn ziel.

Wat dat precies is, kon ik moeilijk omschrijven, dus eigenlijk gaf ik een half antwoord. Dat is prima, zo leerde ik van Oma Rozerood, want volgens haar hebben alleen onbelangrijke vragen een duidelijk antwoord.

Muziek van een volk op de vlucht is een a-politieke en non-religieuze muzikale reis door 4000 jaar geschiedenis. Het is een meertalige muzikale vertelling, afgewisseld met persoonlijke anekdotes en geacteerde betekenis van de liederen.

Deel dit: