Actrice Ksenia - Toneel dat je echt raakt - Blog

De USSR leerde me dat homo’s ziek zijn

Wed, 29 Jul 2026 09:55:34 GMT

In de Sovjet-Unie leerde de communistische partij mij dat homoseksualiteit een ziekte is, waarvoor je behandeld moest worden. Homoseksualiteit was ook een misdaad. Joden hadden het niet makkelijk in die socialistische heilstaat, maar voor homoseksuelen waren er strafkampen en daar werden ze gruwelijk behandeld. Toen ik het land ontvluchtte wist ik niet beter dan dat homo’s zieke mensen waren. In Tel Aviv zag ik mannen hand in hand lopen en vrouwen elkaar zoenen. Gewoon op straat en niemand die het raar vond. Het zorgde voor totale kortsluiting bij me. Toen ik even later in Amsterdam woonde (begin jaren ‘90) zag ik dezelfde taferelen en had ik dezelfde reactie. Het duurde vele jaren voordat ik begreep hoe normaal homoseksualiteit is. Hans Klok heeft helemaal gelijk. Maar als je het jarenlang door een autoriteit opgelegd krijgt hoe iets in elkaar zit, dan leer je dat met een inburgeringscursusje niet zo 1-2-3 af. En ik denk dat heel veel mensen dat proces onderschatten. Nu schaam ik me nog altijd voor mijn gedachten en vooroordelen van toen.

Vraagt u me nu echt of ik kroketten heb?

Tue, 14 Jul 2026 18:30:39 GMT

Patat had ik zin in. Na een lange inspannende theaterdag waren we onderweg naar huis. Ik zocht een snackbar op in Amersfoort en leidde ons er naartoe. We parkeerden en stapten uit. Mijn man zag de handgeschreven reclameborden en constateerde op basis van het aanbod dat het een goede tent moest zijn. Ruim 30 jaar woon ik in Nederland en nog altijd kan ik niet wennen aan de overdaad van ook maar de eenvoudigste snackbar hier. Ben de laatste tijd voor diverse projecten druk met de Sovjet-Unie. Ik vind die reis naar het verleden uitermate boeiend, maar ook wel confronterend. Logisch gevolg van die speurtocht is dat ik bijna alles van nu vergelijk met de USSR van toen, dus ook dat enorme assortiment van die snackbar. We leerden in de Sovjet-Unie van alles, maar niet om te kiezen. Buurtwinkels waren leeg of verkochten verrotte groente. Bananen kende je hooguit van de foto en voor een kilo boekweit stond je een halve dag in de rij. Je kocht wat er was, want er viel niets uit te zoeken. Als je creatief en niet te veeleisend was, dan leed je geen honger, maar een vetpot was het nooit. In die mooie socialistische USSR was iedereen gelijk, aldus de Communistische Partij. Daarvoor moest je dan wel voldoen aan de door hen gestelde norm en niet de verkeerde liederen zingen. Of om de verkeerde dingen vragen. Bij sommige winkels stonden lege verpakkingen in de kasten om te suggereren dat ze iets op voorraad hadden. Zo bezien was er inderdaad gelijkheid, want ook thuis waren de kasten leeg. De schijf van vijf op een broodje In Nederland maakte ik bij Cafetaria Alberto, wereldberoemd in Zwolle, aan de Vechtstraat ooit kennis met hun legendarische broodje gezond. Daarop zat een grotere verscheidenheid aan groente en fruit dan ik in de Sovjet-Unie ooit bij elkaar heb gezien. Dat broodje van Alberto was een waar kunstwerk, de belichaming van de oorspronkelijke schijf van vijf. In de Sovjet-Unie was ik blij wanneer er eten te koop was, bij een snackbar in Nederland voel ik opluchting wanneer ik eindelijk besloten heb wat ik ga eten. De overdaad in Nederland is enorm, met keuzestress als logisch gevolg. Een luxe-probleem, waar ik bewust van geniet. Bij Cafetaria De Dalton in Amersfoort begon het genieten al met die handgeschreven borden buiten. Het riante assortiment in de vitrine binnen deed er nog een schepje bovenop. Mijn hoofd probeerde de opties op een rijtje te zetten. Ik hoorde mijn man bestellen. Hoe doet hij dat zo snel? Is dat iets Nederlands of zo? De lieve eigenares keek mij aan, boog zich iets naar me toen en vroeg hoe ze mij kon helpen. Kortsluiting Ik stamelde: “Eh …. Eh … heeft u ook kroketten?” Ze boog zich verder naar me toe en begon hardop te lachen: “Vraagt u me nu echt of ik kroketten heb?” Mijn man grapte dat ik een migrant ben, die nog niet zo lang op “assimileren” zit. Maar in mijn jeugd leerde ik niet te vertrouwen op mijn ogen en geen verwachtingen te hebben bij het uitgestalde assortiment, in welke winkel dan ook. De planken met lege verpakkingen staan me nog altijd op het netvlies. “Mevrouw, ik heb kroketten van Kwekkeboom, van Van Dobbe en een traditionele draadjesvleeskroket”, klonk het vriendelijk. Ik koos de laatste, met patat van zoete aardappelen. Die merkkroketten zeggen me niets. Als iemand met het verschil kan uitleggen, dan hoor ik het graag. Terwijl het in alle rust bereid werd, keek ik rond. Snackbar als buurthuis Cafetaria De Dalton in Amersfoort is een soort mini-galerie die vol hangt met originele posters van historische tentoonstellingen en films. Zoals een prachtig buurthuis. “Is de hobby van mijn man,” vertelde de eigenares attent, “Hij wisselt ze regelmatig.” De eigenzinnigheid bevalt me. Net als de kwaliteit van de frituur. Echte ambachtslieden, met hart voor hun zaak. “De beste snackbar van de regio,” vertelde één van drie bouwvakkers die zaten te schaften. Immaterieel erfgoed leerde ik later.

Tapas in de mooiste stad van het land

Mon, 13 Jul 2026 12:05:51 GMT

Een zomerbries waaide door de openstaande kloosterramen. Buiten klepperden de ooievaren die voor het seizoen op het dak van het Klooster van Museum Elburg wonen. Binnen speelde ik Tapas voor de allereerste in het openbaar. Het deed me heel goed om een aantal bekende gezichten te zien. Sommigen kwamen helemaal uit Emmen. Een eer, maar tegelijk maakte me dat natuurlijk ook wat nerveus. Zij kennen me van Oscar en Oma Rozerood en Zij zagen Oorlog, twee voorstellingen die ik tientallen keren speelde voordat ze die zagen. Nu zaten ze bij “de allereerste” TAPAS en spookte het door mijn hoofd hoe ze dat zouden ervaren. Iedere live-voorstelling is bijzonder, want met elkaar beleef je iets dat in die setting nooit meer terug komt. Het is een uniek moment, waarin je elkaar voor even tegenkomt. Een momentopname, maar tegelijk is het een ervaring voor de eeuwigheid. En dat op een zondagmiddag in de mooiste stad van Nederland. Het was me een waar genoegen. Dank jullie wel.

Theatervoorstelling Tapas

Wed, 01 Jul 2026 22:23:24 GMT

Mijn voorstellingen beginnen over het algemeen met een idee dat ik heb. Of een gevoel waar ik iets mee wil. Tapas begon met een duidelijk verzoek: of ik voor een festival een overzichtsvoorstelling van mijn werk kon maken, met een totale duur van ca. 20-25 minuten. Overzichtsvoorstelling voor een festival Een overzichtsvoorstelling? Ik had er nog nooit van gehoord, dus ik vroeg door naar wat precies de bedoeling was. “Nou, zet gewoon wat dingen achter elkaar. Er hoeft geen verhaal in te zitten, als het maar een beetje divers is. Het is voor een podium in een lounge-achtige setting.” Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, maar geen uitdaging te hoog, dus ging ik met mijn team aan de slag. Of ik wel direct even een titel voor die voorstelling kon noemen, want dat was nodig voor het programma-boekje van het festival. Een titel? Concreet ging het om een onsamenhangend overzicht van unieke stukjes uit eerdere voorstellingen voor publiek, dus hapjes waar je in een sociale setting van geniet. Dat werd TAPAS. We grasduinden door de voorstellingen die ik tot dusver maakte. We maakten een longlist van onderdelen die zich voor zo’n “overzichtsvoorstelling” zouden lenen. Het was een bonte verzameling liedjes, monologen en vertellingen. Geinig, maar het miste een verhaal en spanningsboog. Meh. Maar gelukkig hadden we nog tijd om het voor dat festival aan te passen en uit te werken. Van overzichtsvoorstelling naar een volwaardige nieuwe voorstelling We herschreven stukken. En plakten halve liedjes aan elkaar. We schreven bruggetjes om de onderdelen aan elkaar te breien. Met een maand te gaan hadden we een overzichtsvoorstelling, maar een lekker gevoel hadden we er niet bij. We besloten een aantal onderdelen te vernieuwen. Van de initiële overzichtsvoorstelling waren alleen wat liederen over, maar nu hadden we een product waar we blij mee waren. Hij was met 35 minuten wel te lang, maar kwalitatief stonden we er achter. Het was inmiddels januari en dus speelden we de voorstelling een aantal keer, waaronder drie keer in Hilversum . De tranen van het publiek waren echt, de feedback was goed en ons gevoel ook. Zo goed dat we besloten de liederen te vervangen. De nieuwe TAPAS combineert (eigen) liederen met anekdotes, duurt 40 minuten en is Voor het eerst te zien op 12 juli in het refter van het Klooster in de prachtige stad Elburg .

Naar Berlijn

Thu, 25 Jun 2026 22:33:26 GMT

Druk aan het werk met een nieuwe korte voorstelling “Naar Berlijn”. Deze vertelt het verhaal over de tweede wereldoorlog in het oosten van Europa. Het gaat niet over grote getallen of veldslagen, maar zijn persoonlijke verhalen van individuele mensen. Naar Berlijn combineert een historische vertelling over cultuur en gebeurtenissen met passende liederen in een korte pakkende show. Dejavu? Als je me al lang volgt, dan weet je dat ik in 2020 en 2021 onder deze titel een avondvullende voorstelling heb gemaakt. Die voorstelling hebben we een keer of 10 gespeeld, ook voor streams (want Corona dus theaters dicht). Dat was een echte lange historische vertelling met liederen in het Russisch. Deze voorstelling kon ik na de Russische inval in Oekraïne niet meer spelen , omdat ik er fysiek onpasselijk van werd. Die heb ik toen gearchiveerd. Toch is het thema te belangrijk om te laten liggen, want Rusland is – hoe je het ook wendt of keert – het grootste land van Europa. Het is belangrijk dat we begrijpen hoe de voormalige Sovjet-staten de Tweede Wereldoorlog beleefd hebben, want die ervaring bepaalt vandaag de dag nog altijd een groot deel van hun beslissingen. Naar Berlijn 2026 De nieuwe voorstelling heeft dezelfde titel, maar een andere opzet. De vertelling focust op de man en vrouw op straat, en alle liederen zijn Nederlandstalig. De voorstelling duurt 41 minuten en is vanaf het najaar te ervaren. Op dit moment zijn we druk met het schrijven van liederen en het zetten van de scenes. En zoals je op de foto ziet, doen we dat met heel veel plezier.

De eerste keer

Mon, 22 Jun 2026 20:35:09 GMT

De allereerste try-out van een nieuwe voorstelling is altijd bijzonder. Dit keer dubbel speciaal, omdat het de eerste voorstelling is die ik bewust voor jongeren maakte. Een aantal persoonlijke liederen maakte dat ik echt wel een drempeltje over moest voordat ik hem durfde te spelen. Daarom koos ik een bijzonder vertrouwde locatie voor deze eerste voorstelling voor een select gezelschap jongeren en een aantal vrijdenkende volwassenen. Met elkaar hadden we een uitgebreid nagesprek, dat naderhand via telefoon en chat nog een vervolg had. Vannacht alles maar verwerken. Morgen een tweede en overmorgen een derde. Ik kijk er naar uit, al is het veel minder spannend dan die allereerste. En dan wacht Het Klooster in Elburg, waar ik TAPAS op 12 juli voor het eerst op een voor mij vreemde locatie zal spelen. Voor veel mensen die ik niet ken. De eerste keer, altijd bijzonder …. spannend. Tickets via het Klankenklooster van Museum Elburg .

Het blijft toch je kind heh

Tue, 16 Jun 2026 22:06:56 GMT

Al vroeg was ik op straat. Poolse liederen op m’n oortjes en rennen. Ik genoot van iedere stap en kwam een uur later voldaan thuis. Daarna wandelden we op ons gemak de stad in om een Wit-Russische vriend te bezoeken. Hij is gevlucht naar Polen en woont er maar wat graag. Ik geef hem geen ongelijk, want het is een heerlijk land om te wonen (maar om begrijpelijke redenen wel zwaar xenofobisch richting Russen). We dronken koffie. Hij had warme chocolade met vruchten. Aan een tafeltje achter me hoorde ik mensen in gesprek. Zij sprak Pools, hij Oekraïens. Buurtalen die veel klanken delen, zoals het Nederlands en Duits. “Hoe is het met je zoon,” sprak ze zacht. “Goed, dank je. Gezond, gewoon aan het werk.” “Niet in het leger?” “Nee, daar betalen we voor. “Veel?” “Och, het is mijn enige kind.” “Hoeveel betaal je?” “475 Euro … per maand.” “Oh! Al lang?” “Bijna 11 duizend euro.” “Aan wie? De overheid?” “Aan iemand wiens business het is om dat met de overheid te regelen.” “Zijn business?” “Ja, wat moet ik anders?!” “Een corrupte ambtenaar?” “Nou, ik zie het meer als iemand met een oplossing.” “Oh zo.” “Nog thee?” “Lekker!”

Eeuwige zitplaats

Wed, 10 Jun 2026 11:10:27 GMT

In 1928 bezochten 700 genodigden de opening van de nieuwe Synagoge in Enschede , nog altijd de mooiste van West-Europa. In 1945 was bijna de helft van hen vermoord om wie ze waren, niet om hun daden. In de Synagoge vind je ter herinnering een foto bij hun zitplaats. Als je van achteren naar voren kijkt, dan spreekt het aantal kaartjes boekdelen. Hele rijen mensen zijn vermoord, want volgens de nazi-rassenleer was hun lot onvermijdelijk. In dat magnifieke gebouw greep de sobere presentatie me aan. Zitplaats 273 is voor eeuwig van de Tukker Nathan Cohen. Een paardenslager, geboren in Enschede in 1893. En vermoord in 1941 in het Oostenrijkse Mauthausen. Hij is van de stam van Levi, net als ik.

Vestingval 2026

Fri, 22 May 2026 20:16:48 GMT

Tweemaal speelde ik mijn theatervoorstelling Zij zagen Oorlog in een overvol huis op Vestingval in het hart van de prachtige Hanzestad Elburg. Het elfdaagse festival geeft met kunst, dans, muziek, eten en theater bezoekers de gelegenheid de geest te verruimen. Ik genoot van de goede organisatie en de gastvrijheid. En de energie die we met elkaar creëerden voelde fantastisch. Zij zagen Oorlog maakte ik naar aanleiding van verhalen van mijn oma die in Leningrad de belegering meemaakte. Inclusief de aanloop, waarin ze door het rode leger ter werk werd gesteld om loopgraven te graven, duurde haar ellende zo’n 4 jaar, waarvan ze 872 dagen met honger opgesloten zat in haar geboortestad. De Nederlandse schrijver Jaap ter Haar schreef een wonderschoon jeugdboek over kinderen tijdens die belegering, echt een aanrader . Mijn oma maakte verschrikkelijke dingen mee , want dat doet oorlog. De nazi’s waren geen lieverdjes, maar het rode leger ook niet. En de burgers om haar heen net zo min, want een wanhopig mens met honger doet vreemde dingen. Mijn oma had het grootste mededogen met de Duitsers, maar werd onpasselijk bij de gedachte aan oorlog. Dat nooit meer. De wereld is niet zwart of wit, maar een veelkleurige lappendeken. Ellende ontstaat op het moment dat we niet bereid zijn om naar de ander te luisteren, of wanneer we zelfs weglopen voor een gesprek. Met Zij zagen Oorlog probeer ik dat te laten voelen. De voorstelling vond plaats in het kerkje Rehoboth, een naam die is afgeleid van het Hebreeuwse woord “wijde plaats” en “verruiming”. De naam staat symbool voor een veilige plaats die gelegenheid biedt voor persoonlijke groei en dat geldt voor het hele festival. Dank jullie allen voor jullie komst. Dank ook aan de organisaties die zulke geweldige festivals mogelijk maken en aan al die vrijwilligers die zich ervoor uit de naad werken. Ik heb genoten van alle bijzondere ontmoetingen en er voor elkaar zijn.

De Kunst van het Samenzijn

Sun, 17 May 2026 17:40:39 GMT

“De oude stad van Elburg is sprookjesachtig mooi, met de warmte van de protestantse gemeenschap als het hoogst haalbare. Ze hebben alles bereikt wat in de Bijbel staat.” Het is een Russische vluchteling die tijdens het Vestingval Verbindingsdiner zegt wat ik zo dikwijls voel als ik ergens mijn theatershow “ Zij zagen Oorlog ” heb gespeeld. Vooral in nagesprekken met gezelschappen met protestantse wortels ervaar ik vaak een sterk positieve energie. Ik was zelf niet in staat het zo treffend onder woorden te brengen. Het verbindingsdiner is een jaarlijks initiatief van kunst-festival Vestingval en gericht op het stimuleren van toevallige ontmoetingen. Onder de oude bomen van de Kloostertuin schuif je in de eeuwenoude vesting-/vissersstad aan bij “de Kunst van het Eten”, een viergangen-verrassingsdiner. Je ontmoet wildvreemde mensen uit de brede regio, inclusief campings. Ik maakte kennis met mensen uit onder meer Elburg, ’t Harde, Oldebroek, Doornspijk, Nunspeet, Biddinghuizen, Dronten, Rusland en Polen. De gerechten werden verzorgd door lokale samenwerkende restaurants en leden van de rotary. De ijsboer van bij de Vischpoort serveerde het dessert. Live-muziek werd verzorgd door het Elburgse Koor Koraal, terwijl de DJ van om de hoek vanaf vinyl de afterparty kleurde. De Kunst van het Eten in Elburg is een samenzijn zonder poespas, gericht op de puurheid van de verbinding. In 2026 speel ik “Zij zagen Oorlog” tweemaal tijdens Vestingval op 21 mei: om 15:30 uur en om 19:30 uur. Tickets via Vestingval .

Van gedwongen verhuizing tot wederopbouw

Thu, 14 May 2026 11:54:41 GMT

De zwarte tulp staat voor totale toewijding en liefde, voor veerkracht en het overwinnen van uitdagingen. In de Islamitische cultuur is het een symbool voor de goddelijke perfectie en overvloed. “Zwarte Tulp” is de naam die de Nederlandse overheid na de Tweede Wereldoorlog koos voor de operatie die alle Nederlanders van Duitse komaf het land uit moest gooien. De aan de nazi’s gelieerde Duitsers waren (ruim) voor de bevrijding al vertrokken, grotendeels vrijwillig maar soms ook met geweld weggejaagd. Een aantal overleefde dat niet, want wraakgevoelens hadden vrij spel. Hoeveel doden er vielen is onbekend, want “de afrekening” werd niet geregistreerd. Toch hoopte de Nederlandse regering tijdens “Zwarte Tulp” nog zo’n 25.000 mensen uit te kunnen zetten. Dat betroffen vooral families die ruim voor de oorlog naar Nederland waren verhuisd en hier soms al tientallen jaren woonden. Maar er zaten ook Joodse vluchtelingen van Duitse komaf bij. Voor Minister van Justitie Kolfschoten (KVP) maakte die achtergrond niet uit, want ze moesten er allemaal uit, en al hun bezittingen werden in beslag genomen. De economische omstandigheden maakte dat niet iedere Nederlander met Duits bloed uitgezet kon worden. Een aantal was van cruciaal belang voor de industrie en velen werkten in de land- en mijnbouw. Uiteindelijk wist de Nederlandse overheid toch duizenden mensen statenloos te maken, uit te zetten en hun bezittingen in te pikken. Nederland was daarin niet uniek, want in de periode 1946-1949 werden er wereldwijd miljoenen mensen weggejaagd en uitgezet. In Europa waren dat er rond de 18 miljoen, in het Midden-Oosten zo’n twee miljoen. Het meerendeel van deze mensen werd opgevangen, kreeg een nieuwe nationaliteit en hielp bij de regionale wederopbouw. Duitsland ving 14 miljoen mensen op, Polen 2 miljoen, Oekraïne (toen onderdeel van de USSR) 500.000, Nederland 340.000 (voornamelijk uit Nederlands-Indië), Hongarije 250.000, Slowakije 75.000 en andere landen elk tienduizenden. In het Midden-Oosten ving het jonge Israël zo’n 700.000 mensen op, waaronder 250.000 Moslims. 700.000 Palestijnse vluchtelingen konden niet rekenen op enige barmhartigheid en werden door Jordanië en Egypte na de verloren oorlog met valse beloften in kampen gestopt. Ruim negentien miljoen vluchtelingen kregen zo mogelijkheden om in moeilijke omstandigheden en zonder bezit aan een toekomst te bouwen. Ze kozen voor vrede, lieten haat voor wat het was en zetten de schouders eronder. Als de Jordaniërs, Syriërs en Egyptenaren die Palestijnen in geest van de Zwarte Tulp in 1949 dezelfde kans hadden gegeven, dan was Gaza met zijn prachtige stranden een tweede Dubai geweest en dan stond nu in elke westerse keuken olijfolie uit Palestina.

Armenië moet waken voor Oekraïens scenario

Thu, 07 May 2026 19:39:03 GMT

Bij de NOS lees ik berichten dat Armenië de blik op de EU richt nu de relatie met Rusland bekoeld is. Het is andersom, want de relatie met Rusland kwam onder druk toen de EU zich jaren terug al op Armenië stortte talloze handelsdeals sloten. Brussel doet er werkelijk alles aan om Rusland daar weg te krijgen, maar heeft nog geen idee hoe ze de Russische troepen het land uit krijgen. Wel een puntje van aandacht, want als we niet oppassen, dan wordt Armenië het kind van de rekening, zodra Rusland het rond Oekraïne rustiger krijgt (of extra troepen mobiliseert). Armenië is voor mij een goede reisbestemming, omdat ik hier zonder gedoe mijn Russische- en Wit-Russische familie kan ontmoeten. Sancties verhinderen onze reguliere locaties, zoals bij ons in Nederland of bij hen. Armenië biedt visumvrije reismogelijkheden voor alle kanten, is veilig, buitengewoon tof en inspirerend, en heeft een Opera die tamelijk okay is. Veel pluspunten dus. Eerder vergeleek ik het land qua positie en sfeer vorig jaar met wat ik weet over Portugal in de Tweede Wereldoorlog. Enfin, de EU loopt al wat jaartjes in Armenië de deur plat en hield er de afgelopen 4 en 5 mei in Jerevan de eerste bilaterale top. Dat moeten we vooral zien als een steun in de rug voor de zittende president Nikol Pashinyan die op 7 juni wederom de verkiezingen moet zien te winnen. En dat is geen gelopen koers, hoewel hij kan rekenen op de steun van het grootste deel van de jongeren. Zij delen zijn visie dat pijn uit het verleden niet een rooskleurige toekomst in de weg moet staan en zij snappen dus de consessies die zijn gedaan voor vrede met Azerbaijan. De jeugd is optimistisch en maakt volop gebruik van de nieuwe economische mogelijkheden, juist geboden dankzij goede relaties met de EU. Maar de ouderen willen terug naar de grote tiet van grote broer Rusland. De corruptie die daarvoor terugkomt nemen ze voor lief. Zij hechten aan claims op delen van (bv) Azerbaijan en zien weinig in vrede. Ze willen dat het gevoerde economische beleid van pragmatiek en realisme per direct plaats maakt voor iets gestoeld op tradities. Tot 7 juni zal de EU alles uit de kast trekken om hun kandidaat aan de overwinning te helpen. Op radio, tv en internet vliegen de door Brussel betaalde advertorials je om de oren. Beelden van ministers uit EU-landen die deals tekenen en zakken geld komen brengen, worden zo’n beetje als testbeeld gebruikt want de Armeense staatsomroep slaapt nooit. En ja, dat geeft Poetin zeker hoofdpijn. Gek genoeg is de EU nog niet in staat geweest om uit te leggen wat ze precies gaat doen als Rusland zijn in Armenië gelegerde troepen op trektocht stuurt. Of wanneer een paar bataljons groene mannetjes de “Armeense Krim” bezetten. Maar van de situatie in Oekraïne hebben we geleerd dat Brussel snel van niets weet wanneer de vlam in de pan slaat.

Geef vrijheid door

Wed, 06 May 2026 15:22:00 GMT

“Moi”, zei een wildvreemde in het voorbijgaan tegen me. De hartelijke groet overviel me. Want wat moest die snuiter van me? Toen ik geschrokken omkeek, zag ik alleen de rug van een man die op weg leek naar de buurtsuper even verderop. Hij wilde dus niets van me, anders dan me het gevoel geven dat ik gezien werd. Botsing van culturen Op dat moment woonde ik in hartje Amsterdam, maar ik was die dag in Zwolle om een appartement te schilderen. Tot dan had ik alleen in hele grote steden gewoond, zoals Charkiv, Sint-Petersburg en Moskou. En vergeleken bij die miljoenensteden is zelfs de Nederlandse hoofdstad een dorp. Maar in geen van die steden trof ik de hartelijkheid die op straat in Zwolle zo normaal is en die ik later in grote delen van het land ontdekte. Op het bevrijdingsfestival in Zwolle mocht ik vertellen over mijn ervaringen als vreemdeling hier. Mijn gesprekspartner was veteraan Bas van de Berg, die als militair diverse missies in het buitenland meemaakte. Hij vertelde dat “wederopbouw” voor ons een logisch begrip is, maar dat men daar in een andere cultuur niet altijd op zit te wachten. De botsing tussen die Nederlandse insteek en de afwijkende reactie van lokale bewoners is een “Moi” in het groot. Afleren van vooroordelen De warme inborst van de Nederlander vind ik bijzonder en zal ik nooit als vanzelfsprekend ervaren. De hulp die ik van wildvreemden kreeg toen ik in de jaren ’90 met niets in dit land terechtkwam, staat me nog helder voor de geest. Ook een overheid die er voor je is en de politie die je de weg kunt vragen. Nederlanders vinden het allemaal heel normaal, maar realiseer je dat dit voor mensen uit andere culturen niet automatisch een gedeelde waarde is. Dat geldt voor zoveel meer. In de socialistische Sovjet-Unie leerden we op school bijvoorbeeld dat homoseksualiteit een westerse ziekte is. Eenmaal aan deze kant van het IJzeren Gordijn duurde het wel wat jaartjes voordat ik inzag hoe anders de werkelijkheid is. Ik denk dat de meeste Nederlanders onderschatten hoe moeilijk het is om een aangeleerd stigma af te leren. Kiezen voor geluk Ik kwam heel bewust naar Nederland, deed alles om de taal te leren en te assimileren. Met een open vizier trad ik de samenleving tegemoet. Ik leefde met Nederlanders, tussen Nederlanders, en koos ervoor om hier gelukkig te zijn. En nog had ik een aantal jaren nodig om bepaalde aangeleerde vooroordelen kwijt te raken. Kun je nagaan hoe dat is als je de intrinsieke motivatie mist om lokale normen en waarden te omarmen. Als je ook nog tussen culturele soortgenoten blijft wonen, dan is het nagenoeg onmogelijk om bepaalde vooroordelen kwijt te raken. Inmiddels woon ik al ruim 25 jaar in Zwolle en de stad is in die tijd met bijna een derde gegroeid. Ook ik merk dat de samenleving grimmiger wordt. Toch wordt er op straat nog wel gegroet, bijvoorbeeld door mensen zoals ik.

Wat een mazzel

Tue, 05 May 2026 01:41:32 GMT

Mijn grootouders spraken in de USSR onderling Jiddisj, al probeerden ze dat voor mij verborgen te houden. Ze vonden het beter dat ik van die Joodse achtergrond niets mee zou krijgen, want in de USSR was je als Jood een tweederangs burger. Maar de slaapliedjes die ze voor me zongen nestelden zich in mijn hart. En als ik de klanken hoorde, dan werd ik warm van binnen. Jiddisj lijkt een Duits dialect, met Slavische en Hebreeuwse invloeden. Een taal die veel woorden leende aan het Nederlands, zoals gein, jatten, kapsones, gabber en mazzel. Om er maar een paar te noemen. Hoe meer ik me in die taal verdiepte, hoe vreemder ik het vond dat mijn grootouders die zo diep in Oekraïne spraken. Het onderzoek naar die oorzaak bleek een verhaal van vluchten, pogroms en andere ellende. Verdreven, en eeuwenlang overal en nergens gewoond. Mijn grootouders kwamen zo terecht in Charkiv, een grote industriestad in de USSR. Omdat mijn opa in een tankfabriek werkte, werd de familie met de fabrieken geëvacueerd. Daardoor overleefden ze de tweede wereldoorlog. Achter de Oeral hielp mijn opa de tank ontwerpen waarmee de USSR de oorlog won, maar eenmaal terug in Charkiv was hij na de oorlog weer gewoon die tweederangs burger. Ik vluchtte ook en kwam uiteindelijk in Nederland terecht, om mijn thuis te vinden in Zwolle. In die prachtige groene hanzestad woon ik al bijna 30 jaar. Ik werd er Nederlandse, trouwde in de prachtige Statenzaal, en werd moeder van een blauwvinger. In de historische Synagoge in die oude binnenstad leerde ik zingen in het Jiddisj, de taal van mijn voorouders. En vandaag speelde ik op die plek mijn filosofische voorstelling “Zij zagen Oorlog”. Het was bomvol, het was magisch.

Hoop

Sun, 03 May 2026 13:21:28 GMT

Op de Ierse TV zag ik een interview met Boy George, het icoon dat voor San Marino meedoet aan het Eurovisie songfestival. Zijn open mind doet me sterk denken aan Boris Grebenshchikov, waar ik onlangs nog met mijn dochter naartoe ging . In de USSR zong Grebenshchikov vroeger over straatvegers en wakers. Hiermee doelde hij op de vrije creatieven die in de Sovjet-Unie vaak een eenvoudig baantje namen om aan de werkverplichting te voldoen. Werkelozen waren parasieten volgens de Communistische Partij en werkloosheid was strafbaar. Als stoker of nachtwaker was je werkboekje compleet, terwijl je dankzij het eenzame werk in je hoofd kon creëren. Boris was een zgn. “vrije rockmuzikant”, de stem van de creatieven, ongewenst door de overheid. De eerste paar regels uit een song zetten gelijk de toon: Een generatie van straatvegers en bewakers. is elkaar kwijtgeraakt in een grenzeloos en weids verschiet. In de tijd waarin er helden zijn bij de vleet, Pennen zij geen betoog. En zij zingen niet mee. Ze staan als stevige treden, terwijl de brandende olie door trappenhuizen gutst. Om te repeteren reisde hij van zijn woonplaats Leningrad naar een oefenruimte in een klein stadje, zo’n 2 uur verderop. Want in de miljoenenstad durfde niemand het aan om hem een ruimte aan te bieden. Hij kon in de USSR geen plaat maken, want hij was niet een door de overheid erkende kunstenaar. Dat veranderde in 1987, toen een tape met een opname zijn weg vond naar het buitenland en op LP werd gezet. Dat eerste album was zo populair dat de Sovjets er niet omheen konden en dus besloten hem dan maar te omarmen. Boris Grebenshchikov gaf ons vroeger hoop. Zoals Boy George dat nu doet. Als je geen tijd hebt voor de hele video van bijna 19 minuten, scroll dan naar 10:30.

Sobere 9 mei herdenking in Rusland

Fri, 01 May 2026 15:18:45 GMT

De 9 Mei herdenking vieren ze in Rusland dit jaar sober. Er zijn geen spectaculaire demonstraties en parades van het leger, omdat er onvoldoende troepen en tanks beschikbaar zijn. In Moskou is het aantal genodigden voor de “grootse viering” beperkt en in Sint-Petersburg zelfs teruggebracht van ca 6.000 naar amper 300. Zo bang zijn de Russische heersers voor Oekraïense drones en commando’s. Internet ligt plat en VPN-verbindingen worden actief gestoord. Voor het eerst in 30 jaar kon ik mijn vader op zijn verjaardag niet bellen en moest ik het doen met een kort appje “Alles goed, tot snel.” Oorlogswinter: mijn Nederlandse kennismaking met WO2 In Nederland maakte ik kennis met de tweede wereldoorlog in West-Europa toen mijn man Oorlogswinter van Jan Terlouw voorlas aan onze dochter en mij. Het verhaal over de 16-jarige Michiel toont alledaagse situaties in tijd van oorlog. Meesterverteller Terlouw maakte met Oorlogswinter diepe indruk op me en ik was ontroerd toen ik hem in Zwolle na een voorstelling de hand mocht schudden. Leven in Nederland ging zijn gangetje In de USSR groeide ik op met verhalen over de Grote Patriottische Oorlog, zoals die verschrikking in de Sovjet-Unie heet. Dat waren niet alleen platte heldenverhalen en propaganda. Er zijn ook hele goede boeken geschreven door geweldige Sovjet-schrijvers, die zeker niet onderdoen voor Jan Terlouw, zoals Boris Polevoy en Lev Kassil. Maar het boek Oorlogswinter leerde me het verschil tussen de oorlog hier in Nederland en die in het oosten van Europa. Tijdens de bezetting ging het leven in Nederland eigenlijk gewoon zijn gangetje. Winkels waren open, net als cafés en scholen. Het was niet zoals voor de oorlog, maar er was min of meer een normale omgang tussen de Duitse bezetter en het Nederlandse volk. Hoe anders was dat in de Sovjet-Unie! Totale vernietiging in het oosten In bezet gebied in de USSR bestond geen relaxed leven. Er was geen normale relatie tussen de bevolking en de bezetter. Winkels, cafés en scholen waren niet open, omdat hele dorpen werden platgebrand. Waar openlijke strijd in Nederland na de meidagen van 1940 verdween, bleef het bezette gebied in de Sovjet-Unie een strijdtoneel. Het aanvalsfront schoof weliswaar steeds meer op naar het oosten, maar het achterland bleef belangrijk voor voorraden. Om die wegen en spoorlijnen te beschermen tegen die ruim 100.000 Sovjet-verzetstrijders (partizanen) zetten de nazi’s SS-eenheden in, die met extreem bruut geweld optraden tegen de lokale bevolking. Nederland herdenkt terecht de Razzia van Putten, maar in de Sovjet-Unie heeft elke streek zo’n moordpartij meegemaakt en vaak meer dan eens. Dat maakt dat er in het oosten van Europa heel anders over de tweede wereldoorlog wordt gedacht dan hier in het westen. Ervaringen Oost-Europa ondergewaardeerd in het onderwijs Dat verschil in beleving en de effecten daarvan is in het Nederlandse onderwijs ondergewaardeerd. Hier kijken we liever naar Amerika, dan naar de grote landen in Europa. We zijn drukker met Israël, dan met de actuele relatie tussen Duitsland en Turkije. Of tussen Tsjechië en Rusland. Ogenschijnlijk onschuldige uitspraken van Westerse politici leiden daardoor gemakkelijk tot pijn, verdriet en woede in Oost-Europa (inclusief Rusland). In 2020/2021 maakte ik een theatervoorstelling over dat verschil . Deze voorstelling vertelt het verhaal vanuit het oogpunt van de individuele mens op straat. Het is een voorstelling over de gruwelen van oorlog en de impact ervan op gezinnen en families. Dat bepaalt vandaag nog de geest van types als Poetin en mensen die hem – ondanks alles – nog steunen, maar ook die van onze NAVO bondgenoten in Polen, Finland, de Baltische Staten en Hongarije. Theatervoorstelling Naar Berlijn werd geboren …. en gecanceld Op zoek naar een goede vertelvorm deed ik een serie try-outs in corona-tijd in Oost-Nederland. Toen de voorstelling eind 2022 gereed was, hing oorlog tussen Rusland en Oekraïne in de lucht en stelde ik de première uit. Ik archiveerde de voorstelling toen Rusland de oorlog met Oekraïne begon. Niet omdat het thema onbelangrijk is, want het tegendeel is waar. Maar toen het geboorteland van mijn vader dat van mijn moeder (en mij) aanviel, kon ik die voorstelling emotioneel niet aan. Toch moet het een keer verteld worden. Want wat daar in (en rond) de jaren ’40 gebeurde vormt nog altijd generaties Russen, Wit-Russen en Oekraïners. De ellende in West-Europa is internationaal erkend, maar de totale vernietiging in met name de USSR wordt nog weleens gebagatelliseerd. Hoe denk je dat zo’n oordeel overkomt bij mensen wiens familie voor 75% werd uitgeroeid. Neem de Sovjet-deelstaat Wit-Rusland, dat in de jaren ‘40 net als Nederland negen miljoen inwoners telde. Op vier mei herdenken we hier zo’n 235.000 Nederlanders die in Europa in vijf jaar het leven lieten en dat is inclusief 102.000 Joden. Wit-Rusland verloor in vier jaar bijna 3.000.000 mensen, een derde van al haar inwoners. Nederland kende één gruwelijke hongerwinter, het Europese deel van de Sovjet-Unie leed 4 jaar honger.

Theater na de Dam

Sun, 26 Apr 2026 22:17:37 GMT

Wat is Vrede voor jou? Geen oorlog? Of voeding, schoon drinkwater, onderwijs voor vrouwen en kinderen, en veiligheid? Is blijvende Vrede realiseerbaar? Of is het slechts een tijdelijke rust in een wereld vol conflicten? Vrede is subjectief, afhankelijk van je eigen normen- en waardenmodel. Mogelijk zelfs niet meer dan een momentopname. Zij zagen Oorlog: zes mensen hebben elk goede bedoelingen en nemen een beslissing. Eerstvolgende “ Zij zagen Oorlog “: Theater na de Dam, in de Zwolse Synagoge. 21:00 uur, aansluitend aan de Zwolse Dodenherdenking in het nabijgelegen Ter Pelkwijkpark.

Er is geen absoluut goed of fout

Tue, 21 Apr 2026 11:38:05 GMT

In mijn nieuwsbrief een aantal korte, waargebeurde verhalen uit de Tweede Wereldoorlog. Ze spelen allemaal in Zwolle , binnen een paar honderd meter van waar ik nu woon.

Dood vanwege je bloed

Tue, 14 Apr 2026 07:41:00 GMT

Vermoord worden om hoe je geboren bent. Niet om wat je gedaan of gezegd hebt, maar om wie je bent. Om welk bloed er door je aderen stromen. Tijdens Jom Hasjoa herdenken we de ca 6 miljoen mensen die vermoord werden omdat ze Joods waren. De afgelopen jaren bezocht ik talloze concentratiekampen, vooral Auschwitz-Birkenau maakte veel indruk op me. Met name door de getallen. 15.000 keer per dag werd er in dat ene vernietigingskamp iemand vermoord. En dat iedere dag weer. En ze hadden zes van die vernietigingskampen. Allemaal bedacht door mensen. Gepland door mensen. En georganiseerd door mensen. Gewone mensen, die werden ingehuurd en waar facturen voor werden gestuurd. Iedere dag weer. Nauwelijks te bevatten.

Met mijn dochter naar Boris Grebenshchikov

Mon, 13 Apr 2026 17:47:42 GMT

Toen ik als puber helemaal betoverd werd door de liederen van Boris Grebenshchikov, had ik geen idee dat ik bijna viertig jaar later mijn vijftienjarige dochter dezelfde ervaring kon bezorgen. Wat een prachtige muziek en wat een ongekend mooie show. In elke noot en in elk woord hoor je het vakmanschap van deze grondlegger van de Russische rockmuziek. Begonnen als een “ideologisch vijandelijk element” in de USSR, terug bij af als “buitenlandse agent” in Putin’s Rusland (een land dat hij inmiddels verlaten heeft). Omgeven door topmuzikanten zong en speelde deze 73 jarige filosoof de sterren van de hemel. Altijd trouw aan zichzelf en zijn kunst. Dankjewel Boris!!!

Vestingval Elburg 2026

Fri, 10 Apr 2026 15:03:24 GMT

De twaalfde editie van Vestingval Elburg brengt kunst in de breedste zin naar de prachtige Veluwse Vestingstad. Vestingval betekent dat je tien dagen op bijzondere locaties kunt genieten van: films, gedichten, muziek, toneel, lezingen. Je kunt workshops volgen en diverse musea bezoeken. Vestingval is geschikt voor alle leeftijden. Zelf speel ik op 21 mei in de Rehobothkerk tweemaal mijn voorstelling “Zij zagen Oorlog”. Tickets reserveer je hier .

Van bevrijding naar vrijheid

Thu, 19 Mar 2026 17:19:42 GMT

Die eerste keer in een grote stad buiten de USSR herinner ik me als de dag van gisteren. Als een Alice in Wonderland viel ik van de ene in de andere verbazing. Alles dat in dat nieuwe land als vanzelfsprekend ervaren werd, was voor mij bijzonder. Bevrijding In de Sovjet-Unie was eten noodzaak, iets dat je vaak solo tussendoor deed, maar in die mooie stad waar ik als vluchteling terechtkwam was het een avontuur dat je met elkaar beleefde. De lokale keuken met al die salades en de gegrilde vis was fantastisch. Net als de sfeer. En dan had je er supermarkten met ingrediënten uit talloze andere culturen, zoals Grieks, Ethiopisch, Japans, Marokkaans, Italiaans, Frans en noem maar op. Ik keek mijn ogen uit, en rook en proefde de grote wijde wereld. Het was bevrijdend, alsof er in Israël een sluier van mijn hoofd werd getrokken. Vrijdag Echte vrijheid vond ik in het brede aanbod in de media, theaters, kranten, tijdschriften en boeken. De boodschap werd niet centraal bepaald door één eigenaar en ik kon alles tot me nemen. Ik zag en las dingen waar ik niet op voorhand enthousiast over was, maar die me wel vormden. Weg met die comfortzone Nog altijd lees en kijk ik veel buiten mijn comfort-zone. En dat is best veel werk, want het betekent dat je moet zien te ontsnappen aan de vele feeds op op social media, inclusief de apps van kranten en omroepen. Hun algoritmen zijn gericht op dwangvoeding. Ze proberen je in een silo te vangen en houden die silo zo klein mogelijk, want dan ben je voor een adverteerder het meeste waard. Regelmatig heb ik hier ook gesprekken met vakgenoten over en probeer ik ze er subtiel op te wijzen vooral ook buiten hun bubbel te lezen. Vrijheid is niet vanzelfsprekend, het komt met de verplichting er goed voor te zorgen en dat begint bij jezelf, door uit die bubbel te stappen en actief te gaan lezen.

Ben je bewust Joods?

Thu, 12 Mar 2026 18:58:22 GMT

Nog niet zolang geleden was ik dichtgeslagen na zo’n vraag. Dan had ik om het antwoord heen gedraaid, of een elegante uitvlucht gezocht. Zoals die keer in 2022, toen Frénk van der Linden hem stelde op Radio 1. Wat lachten we om mijn zoekende en eerlijke antwoord, dat hij handig gebruikte als bruggetje naar een ander thema waar ik me prettiger bij voelde. Maar sindsdien is er veel gebeurd en heb ik nog meer geleerd. Dus hoorde ik mezelf antwoorden: “Sinds 7 oktober ben ik drukker met die Joodse bloedlijn. Waar ik kom bezoek ik Joodse buurten en synagoges. Dan loop ik door wijken die ooit bruisden van Joods leven en dan denk ik na over de vernietiging ervan. En over hoe dat begon. En thuis vieren we feesten zoals Pesach en Chanoeka, zoals we dat ook doen met Sinterklaas en Kerstmis.” “Ja, dat snap ik wel. Mooi hoor.” Dat positieve antwoord van mijn gesprekspartner overviel me, want in mijn culturele vakgebied moet ik doorgaans rekening houden met vijandigheid. In het beste geval valt het gesprek dan dood, in het slechtste geval word ik door iemand die slecht geïnformeerd is verantwoordelijk gehouden voor alles wat er rond Israël gebeurt. Ik vind dat gek, want we sluiten ook niet alles Moslims op als een Islamiet ergens iemand aanvalt. Maar inmiddels ben ik wel aan de vijandigheid gewend. Nu voelde ik de opluchting door mijn bloedvaten trekken, want voor het eerst maakte ik mee dat er een normaal gesprek volgde op een eerlijk antwoord van mijn kant.

Zij zagen Oorlog

Thu, 19 Feb 2026 17:29:06 GMT

Elke beslissing is persoonlijk. Net als een goede bedoeling. Zo is elke oorlog mensenwerk, net als vrede. In theatervoorstelling Zij zagen Oorlog neem ik u mee naar zes mensen die in een moeilijke tijd een beslissing nemen. Niets doen vinden ze geen optie en ze kiezen voor de consequenties van hun handelen. Zij zagen Oorlog gaat over mensen met goede bedoelingen. De voorstelling Zij zagen Oorlog draag ik op aan mijn beide oma’s die de Tweede Wereldoorlog in Oost-Europa overleefden. Mijn Joodse oma uit Charkiv (Oost-Oekraïne) kon tot haar dood het Duits niet horen. Mijn Russische oma overleefde de belegering van Leningrad, maar heeft het grootste mededogen met de Duitsers. De strijd tussen goed en kwaad is persoonlijk, niet absoluut. 4 Mei, Zwolle 21 Mei, Elburg, 15:30 uur. 21 Mei, Elburg, 19:30 uur.

Spelen in een volle woonkamer is een super intieme beleving

Mon, 02 Feb 2026 13:08:12 GMT

Relatief veel jeugd gisteren bij de drie keer dat ik TAPAS in Hilversum speelde. Dat vind ik het allermooiste van festivals als Gluren bij de Buren , want die generatie zie ik nauwelijks in theaters. Huiskamer- en tuinfestivals weten dat door hun laagdrempeligheid en met steun van alle deelnemende gastvrouwen/heren wel te bereiken. TAPAS is een voorstelling van 30-40 minuten over identiteit en gelijkwaardigheid, over keuzes maken en jezelf mogen zijn. Het is muziektheater, dus liederen met anekdotes. Ik speelde de voorstelling drie keer in de prachtige woonkamer van de familie Vennix in Hilversum. Iedereen ervaart hetgeen gebracht op zijn eigen manier en zo creëeren we met elkaar een energie die uniek is voor dat moment. Spelen in een volle woonkamer is een super intieme beleving. Dat is het bijzondere van een live-voorstelling en dat komt nooit meer op die manier terug.

Een boek waar ik niet aan wilde

Tue, 27 Jan 2026 09:10:50 GMT

Enige tijd terug kreeg ik “Geboren om te lijden”, een imposant boek over de Holocaust in Oekraïne. Daarin vind je indringende portretten en getuigenissen van 33 overlevenden. Dat zijn mensen die ontkwamen aan pogroms van de Duitsers, en hun Roemeense en Oekraïense bondgenoten. Die verhalen gaan je niet in de koude kleren zitten. Lang hikte ik tegen het boek aan, want mijn geboorteland en de holocaust is niet een fijne combinatie. Alleen in Oekraïne werden in amper drie jaar meer dan 2 miljoen Joden vermoord. En voor de tweede wereldoorlog waren er al moordpartijen. Een deel van mijn familie overleefde die pogroms, maar de verhalen daarover zijn uiterst pijnlijk. Ik was bang om in de interviews die pijn van mijn voorouders tegen te komen. De Tweede Wereldoorlog bracht een systematische industriële vernietiging van het Joodse ras. Mensen die werden gedood om hoe ze geboren waren, niet om wat ze zeiden, geloofden of deden. De bloedlijn was bepalend, keurig vastgelegd in de Rassenwetten van Neurenberg. De nazi’s kwamen een eind, want anno 2026 zijn er wereldwijd nog altijd minder Joden, dan er waren in 1939. En Oekraïne deed op grote schaal mee. Aan herdenken deden ze vanzelfsprekend ook niet. Het duurde tot 1976 voordat er bij Babi Jar, het ravijn in Kiev, aandacht kwam voor de 100.000 tot 250.000 Joden die daar in luttele dagen werden vermoord. Maar het monument dat uiteindelijk werd geplaatst herdacht omgekomen Sovjet-Burgers en maakte niet duidelijk dat het bij de executies exclusief om Joden ging. Oekraïne zette dit direct na haar onafhankelijkheid recht en sinds eind 1999 staat er een monument dat de holocaust herdenkt. Maar in dat uitgestrekte land zijn op veel locaties Joden omgebracht. Soms een paar, soms tientallen tot duizenden. Daar vind je geen monumenten met uitleg, want de meeste plekken zijn vergeten. Bewust of onbewust. Het zijn soms niet meer dan rare bobbels in een veld. De Nederlandse organisatie die dit boek maakte, heeft op vele plekken in Oekraïne monumenten geplaatst. Ik herinner me goed dat dhr Roos, eindredacteur, me foto’s toonde van een bobbel in een bos. Op basis van een halve tip was hij afgereisd naar een dorpje. Daar vroeg hij voorzichtig of iemand zich iets van executies kon herinneren. Na veel moeite kreeg hij medewerking en bracht iemand hem naar dat bobbeltje tussen de bomen: het zoveelste anonieme graf van tientallen Joden. De portretten in “geboren om te lijden” zijn uitvoerig. Ze geven een diep inzicht in de wortels van antisemitisme en vertellen over alle aspecten van leden van een stam die de consequenties moesten ondergaan. Het zijn diep ontroerende verhalen van pijn en ellende, van verraad en eenzaamheid, met hier en daar toch nog een sprankje hoop. Een uitgebreide recensie over “Geboren om te Lijden” vind je hier .

Tapas in Hilversum

Fri, 23 Jan 2026 20:32:49 GMT

Zondag 1 februari speel ik TAPAS in de grote woonkamer van de familie Vennix in Hilversum aan de Rita Reyshof 8 . De drie voorstellingen zijn onderdeel van festival Gluren bij de Buren en duren elk zo’n 30 minuten. Ik start om 12:00, 13:30 en 15:00 uur. Tijdens TAPAS combineer ik delen van lopende shows met nieuwe dingen die ik uitprobeer. TAPAS is muziektheater met liederen en geacteerde monologen. Het is een lappendeken met een verhaal. Met TAPAS geef ik je een dubbel kijkje in mijn ziel. De voorstellingen zijn persoonlijk en sommige dingen heb ik nog nooit eerder voor extern publiek gespeeld. Ik geniet er ontzettend van en probeer zulke laagdrempelige festivals als Gluren bij de Buren (ook Toeren bij de Boeren en Struinen door Tuinen) daarom altijd te combineren met theaters en festivals. Na Gluren bij de Buren wacht het buitenland en speel ik pas in mei weer in Nederland. De Rita Reyshof is goed bereikbaar en je kunt er ruim parkeren. Tot in Hilversum!

Kring van Menselijkheid

Mon, 19 Jan 2026 12:10:13 GMT

“Duisternis kan duisternis niet verdrijven; alleen licht kan dat. Haat kan haat niet verdrijven; alleen liefde kan dat.” (Martin Luther King Jr) Zo eens met deze uitspraak van Martin Luther King Jr. En in een belangrijke mate komt dat omdat ik vanwege dezelfde culturele achtergrond zijn normen en waarden deel. Maar een label als “Duisternis” is erg subjectief. Voor de één is het een wereld met geweld, de ander leeft in “duisternis” zolang er iemand van een ras nog leeft. Beide hebben ze goede bedoelingen. De één wil een eind maken aan geweld, de ander wil met geweld een eind maken aan de ander. (Martin Luther King Jr) “Ik heb de stoutmoedigheid te geloven dat volkeren overal ter wereld drie maaltijden per dag kunnen hebben voor hun lichaam, onderwijs en cultuur voor hun geest, en waardigheid, gelijkheid en vrijheid voor hun geest.” Hetzelfde geldt voor termen als “Vrede” en “Geborgenheid”. De één ervaart vrede als het hebben van drie maaltijden per dag en het kunnen leven in een wereld zonder geweld. Voor de ander is “Vrede” een wereld waarin iedereen dezelfde god aanbidt. Beide uitgangspunten staan op zijn minst op gespannen voet met elkaar. “Uiteindelijk zullen we niet de woorden van onze vijanden herinneren, maar het zwijgen van onze vrienden.” (Martin Luther King Jr)

Vrijheid

Thu, 15 Jan 2026 18:27:29 GMT

In de hoek stond een oude zwart/wit-televisie met een VHS-videorecorder. ’s-Avonds en ’s-nachts keken we hier films op. Westerse films natuurlijk. Dat was officieel niet toegestaan, maar die haalden we uit het zwarte circuit. Tijdens de films dronken we Pepsi-cola, en spraken we over vrijheid en over onze hunkering naar het westen. En wij waren niet de enige. Van Glasnost tot Perestrojka Van buitenaf bezien leek de USSR een gesloten blok, maar onder de schil bruiste en borrelde het. In deze snelkookpan introduceerde de partijleider Glasnost, een poging om de overheid dichterbij de burger te brengen. De censuur werd minder en je mocht op straat discussiëren over de wandaden van de overheid (zolang je het niet te bont maakte). Mikhail Gorbachov haalde even de druk van de ketel. Daarna volgde Perestrojka, een reeks hervormingen gericht op het voorkomen van het instorten van de Sovjet economie. We mochten kleine ondernemingen starten en prijzen werden niet meer centraal bepaald. Er ontstond iets van een markteconomie, zoals die er ondergronds al jaren was. Het voorkwam het ontploffen van de snelkookpan, maar de gang naar een meer kapitalistisch systeem was onomkeerbaar in gang gezet. Wankelende democratie Bij onze buren in Oost-Europa ging het sneller. Het Warschau-pact wankelde en vreedzame omwentelingen maakten een einde aan diverse communistische regimes. Verdeeld tussen hoop en vrees keken we naar Polen en Hongarije. Wat zou daar ontstaan na al die jaren van communisme? Zou het dood en verderf worden, zoals onze partijleiding voorspelde? Er ging immers niets boven het communisme. Of zouden al die burgers gewoon hun weg vinden? En hoe zou onze partijleiding erop reageren? Scheuren in het perfecte systeem In de USSR leerden we dat er niets zo perfect was als het communisme. De partij wist wat je nodig had en beloofde daarvoor te zorgen. Als je bent opgevoed in de wetenschap dat wat je hebt beter is dan de ellende elders, dan word je toch onzeker wanneer je geloofsfundatie begint te scheuren. Over de grens zagen we fragiele stappen naar een democratie. Landen waren zoekend en er was onzekerheid, maar de bevolking was vrij. Er werd gelachen op straat en de vrijheid werd uitzinnig gevierd. Politie en militia waren in geen velden of wegen te zien, of vierden zelfs mee. Wow, dat wilden wij ook, maar hoe? Lont in het kruitvat Onze Communistische partijleiding was al een stap verder en zag de democratische ontwikkelingen als een grote bedreiging voor hun eigen positie. Wat in Polen en Tsjechoslowakije gebeurde mocht niet overslaan naar de USSR. Het was de Zingende Revolutie in de Baltische Staten die daar toch voor zorgde. Deze drie landen waren in 1940 door de Sovjet-Unie geannexeerd, maar verklaarden zich in 1990 onafhankelijk. Het was de lont in het kruitvat. Met harde maatregelen en het gebruik van geweld probeerde Gorbachov de geest in de fles te houden. De censuur was terug en er vielen doden. Linkse hardliners vonden de ingrepen nog te soft en probeerden samen met de KGB de macht over te nemen. Dat mislukte en we herinneren ons allemaal de beelden van Jeltsin op de pantserwagen voor het Russische Parlement. De USSR viel daarna uit elkaar, omdat de burgers hunkerden naar vrijheid. Nachtmerrie voor de absolute monarchieën Ik vraag me af in welke mate dit USSR-scenario een rol speelt in de besluitvorming van Saoedi-Arabië en Qatar jegens Iran, en of het een verklaring is voor hun kille houding gisteren richting de VS. De Arabische landen delen in de essentie hetzelfde bestuurlijke systeem, waarin een kleine almachtige elite rechtvaardiging voor zijn handelen zoekt in een gecontroleerde religieuze raad. Die Arabische landen zitten niet te wachten op een Iraanse buurman met kernwapen, maar ze zitten helemaal niet te wachten op een succesvolle democratie die de theocratie vervangt. Want reken maar dat een groot deel van hun inwoners net zo kijkt naar de Iraanse opstand, als wij toen druk waren met Oost-Europa. Zoals de communisten toen geen vrij Polen in de buurt wenste (en KGB-er Poetin een broertje dood heeft aan een democratisch Oekraïne), zo bang zijn de absolute monarchieën van Saudi-Arabië en Qatar voor een democratische samenleving in Iran met een gelijkwaardige relatie tussen man en vrouw.

Het ene bloed is het andere niet

Tue, 13 Jan 2026 22:28:29 GMT

Op de Nederlandse radio hoorde ik een item over de Amerikaanse schietpartij in Minneapolis, waarbij de ICE Agent Jonathan Ross met drie kogels een einde maakte aan het leven van Renee Good. De Nederlandse radio-journalist noemde de Amerikaanse ICE (Immigratie en Doune) agent een Sovjet-stijl militant die opereert namens het “bijna dictatoriale” Amerika. Ja, de spelregels in Amerika zijn anders dan in Europa, maar het is geen USSR. Als individu geen keuze onder een dictator De journalist heeft geen idee van wat een dictatuur inhoudt, of hoe het er in de Sovjet-Unie aan toeging of van hoe bepalend een dictatuur is. In onze keukenlade in de USSR lag metalen bestek waarin de prijs was geslagen. Centraal was bepaald dat onze vork 60 kopeke kostte. De rode overheid bepaalde ook wat je mocht lezen, wat er in de krant stond, en wat de radio en TV uitzonden. Bij het behalen van je schooldiploma was door een comité al vastgesteld waar je in die hele grote Sovjet-Unie gedurende drie jaar ging werken en wat je daar zou verdienen. Als individu had je geen keuze, maar hooguit een goede kennis waarmee je een stukje van het systeem kon omzeilen. En dan moest je niet gepakt worden, want respressie was spijkerhard. Van boetes tot ontslag, en zelfs gevangenisstraf. En natuurlijk kreeg je de gevreesde aantekening in je werkboek, een soort persoonlijk dossier van ‘verdiensten’. Op basis van die status in dat werkboek mocht je naar hartelust worden gediscrimineerd door wie dan ook. Moed nodig om je als individu tegen het collectief te keren Als ik de beelden uit de VS terugkijk, dan is er voor de schietpartij sprake van een (gepolariseerde) dialoog tussen mevrouw Good en agent Ross (en collega’s). Mevrouw Good schreeuwt tegen de politie en lijkt de agent zelfs uit te schelden. Nou, dat was in de USSR geen optie hoor, want op het moment dat je als burger aanstalten maakte om iets terug te zeggen, dan had je de wapenstok al onder je kin (of erger). Als je tegen de instructie in naar je auto wees dan had je al 6 kogels in je rug, laat staan dat je aan het stuur kon draaien. In de Sovjet-Unie vermeed je elk conflicht met politie en militie. Kwam je ze op straat tegen, dan stak je over. Was er ergens een controle, dan nam je een andere route naar huis. Je zocht ze nog niet op om de weg te vragen. De journalist heeft geen idee hoeveel risico je in een dictatuur loopt wanneer je met ‘het apparaat’ te maken hebt en hoeveel moed er nodig is om je als individu tegen het collectief te keren. Gemiddelde journalist is naïef Misschien is dat gebrek aan kennis de reden dat de opstand in Iran zo weinig aandacht krijgt. Daar is voor de 6e keer in een paar jaar een opstand van het volk tegen de zittende macht. Ze eisen vrijheid om zelf te bepalen wat ze aan willen trekken. En ze willen gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen. Ze willen niet langer gebonden zijn aan een relieuze raad van ‘Hoeders’ die bepaalt wat iemand wel of niet mag lezen, dragen of doen. Ze willen niet langer voorgeschreven krjigen wat ze leuk moeten vinden en wat ze moeten haten. Net als in Wit-Rusland trekken vrouwen de kar bij deze opstand. De Islamitische Klerken slaan hard terug. De republikeinse politie schiet met scherp en zet zwaar materieel in. En in steden waar de politie de kant van de opstandelingen gekozen heeft, worden huurlingen van Hezbollah ingezet om de opstand met heel veel geweld neer te slaan. Volgens rapporten uit Engeland vielen er in één week meer dan 15.000 doden. Waar West-Europa besloten heeft weg te kijken, trekt het bloed uit de lijken rode lijnen in het zand.

Vrijwilliger bedankt!

Sun, 07 Dec 2025 15:11:26 GMT

Voordat ik opkom sta ik altijd achter de schermen te wachten. En in de introductie bedanken we altijd alle vrijwilligers die zo’n optreden mogelijk hebben gemaakt. Dat zijn mensen die theaters onderhouden, of een locatie tot theater ombouwen. Maar het zijn ook de gastheer/gastvrouw van de avond, de techneuten die hun licht en apparatuur koesteren en zij die een organisatie bestuurlijk op de been houden. Zonder die duizenden vrijwilligers zou de culturele sector in Nederland niet kunnen bestaan . Dank jullie wel! En dat geldt trouwens niet alleen voor mijn sector, want heel veel warmte in samenleving wordt mogelijk gemaakt door vrijwilligers. Denk aan alle mensen in de (thuis)zorg en die druk zijn met daklozen. Denk ook aan alle vertalers en taaldocenten in opvangcentra. Het is allemaal nodig en wordt heel vaak verricht vrijwilligers. Daar zouden we iedere dag bij stil moeten staan, maar zeker op 7 december: de dag van de Vrijwilliger.

Kakofonie #32

Fri, 05 Dec 2025 14:34:32 GMT

De Rendieren van Sinterklaas zijn in het oosten van Oekraïne op pad met cadeaus. In mijn laatste nieuwsbrief meer hierover.

Die eerste keer

Mon, 10 Nov 2025 15:09:02 GMT

Elke voorstelling bereikt een keer het moment dat je er voor het eerst mee naar publiek gaat. Het product is dan verre van klaar, maar als maker zoek ik dan een emotionele terugkoppeling op de grote lijnen. Klopt het verhaal bijvoorbeeld? En zijn overgangen goed? Passen de liederen? En meer van dat soort dingen. Het zijn hele vroege toonmomenten die je het liefst speelt voor mensen die je kent, want je opent toch je ziel. Een hele vroege Arum dem Fayer speelde ik voor het eerst op een klein festival in Haarlem, voor een zaal onbekenden. Ik zou daar eigenlijk “Zij zagen Oorlog” spelen, maar de organisatie vond die bij nader inzien te lang en vroeg me of ik er 20 minuten af kon halen. Dat is bij die voorstelling geen optie, zonder het verhaal grof aan te tasten. Na enig overleg vroeg de programmeur toen of ik dan niet een zgn “Work in progress” van Arum dem Fayer wilde spelen. Zo’n pre-try-out is al heel spannend, maar dit keer was ik heel erg nerveus want het is mijn meest persoonlijke productie ooit. Dat is nu zo’n twee jaar geleden. Interview Een voorstelling begint normaal gesproken met een vaag idee, vaak conceptueel. Dat probeer ik te vertalen naar een plot gevangen in theatrale scenes. En langzaam ontstaat er dan iets, maar soms ook niet. Bij “Arum dem Fayer” liep het anders, want daar werd het onderwerp me min of meer door de strot geduwd, zonder dat de dader zich daar trouwens bewust van was. Frénk van der Linden had een bijzondere inleidende vraag over identiteiten voor een interview bedacht. Nadat hij hem stelde, merkte hij dat ik moeite had met het antwoord. De mate waarin ik ermee worstelde wist hij niet, maar hij vond de hele gebeurtenis grappig. Ik wist me uiteindelijk goed uit de vraag te redden en gaf naar eer en geweten antwoord. Ik meende elk woord van wat ik zei, maar toch voelde ik dat het niet juist was. Het was alsof ik mijn afkomst verloochende, en niet in een achterkamertje, maar live op Radio 1. Eigenlijk zet ik in Arum dem Fayer dat antwoord recht. Verstopte Jodenhaat In Haarlem deed ik dat voor het eerst voor publiek in een uitvoering van 40 minuten. Het kale verhaal van mijn afkomst en mijn opgroeien in een land waar antisemitisme normaal was, maakte diepe indruk op de aanwezigen. De Jodenhaat dreef in de USSR niet op de oppervlakte, maar zat verweven in het hele maatschappelijke systeem. De KGB had daar een speciale afdeling voor en de communistische partij zelfs een grote commissie. Op identiteitskaarten hadden we bijvoorbeeld een specifieke toevoeging op onze nationaliteit, waardoor op de arbeidsmarkt kon worden gediscrimineerd zonder dat het ras erbij gehaald hoefde te worden. De functie vereiste dan een USSR-nationaliteit “zonder toevoeging” en die hadden we niet, dus kwamen we voor dat soort functies niet in aanmerking. In de zorg en het onderwijs gebeurde datzelfde. Thuis spraken we daar niet over en gebruikten buitenshuis andere namen om vooral niet op te vallen. Altijd blijven lachen Inmiddels duurt Arum dem Fayer ruim 100 minuten en is het breder dan mijn persoonlijke verhaal. Voor een tweetal liederen dat ik in Haarlem zong is geen plaats meer, maar de ode aan mijn oma (foto) en al die werkende vrouwen zit er nog wel in. Net als die bagels. De kleding is anders, zo ook de techniek (ligt, audio). Arum dem Fayer is vooral grappiger geworden, want mensen die lachen zijn gezonder en worden ouder.

Kakofonie nummer 31

Sun, 09 Nov 2025 19:37:20 GMT

Mijn verse nieuwsbrief is uit. Lees hem hier.

Relaxed kantoorbaantje

Fri, 24 Oct 2025 10:52:58 GMT

Tot dusver heb ik die hele verkiezingscampagne aan me voorbij laten gaan. Maar aangezien ik voor theaterwerk en filmopnames een paar dagen naar het buitenland moet, ga ik iemand machtigen om voor me te stemmen. Daarom keek ik gisteren via de socials wat video’s terug, nadat ik eerder al een aantal programma’s doorlas. Ik zag veel kort door de bocht populisme. Frans Timmermans sluit drie miljoen PVV-kiezers buiten. En vervolgens vindt hij het asociaal dat Geert Wilders een miljoen Nederlandse moslims buitensluit. Hoe zou dat in zo’n hoofd werken? In aantal programma’s gaat het mes in de boeren en de tuinders. De grond kan volgens sommige partijen beter gebruikt worden voor huizen. Er wordt veel over BBB gesproken, maar weinig met BBB (of ik kon de interviews niet vinden). SGP is keurig en genuanceerd als altijd, net als de Christenunie. En toen stuitte ik op een interview over arbeidsomstandigheden. Daarin meldde de SP dat ze zorgen hebben over de veiligheid van fysieke arbeid. Jimmy Dijk noemde het zwaar werk met risico’s, niet vergelijkbaar met een relaxed kantoorbaantje achter een computer. Die opmerking van de SP stak me, want toevallig had ik ooit zo’n “relaxed kantoorbaantje”, dus laat ik daar eens iets over vertellen. Relaxed kantoorbaantje Drie dagen werkten we non-stop aan de laatste loodjes van de software waarmee seizoensarbeiders zouden worden geregistreerd. We liepen op ons tandvlees. Opdrachtgevers waren LTO en het CWI (voorloper van het huidige UWV). Ik had zelf als migrant veel ervaring met (juridische) procedures rond nieuwkomers en arbeidsmigranten, dus het was logisch dat ik er als programmeur bij betrokken was. Ik spreek ook een beetje Pools en dat hielp. De processen waren complex, opdrachtgevers ‘taai’ en de druk enorm. Een andere softwareleverancier was halverwege afgehaakt, omdat ze het proces niet snapten. Wij moesten dus opnieuw beginnen, maar de opleverdatum bleef staan, omdat de politiek besloten had dat de software voor de start van de seizoenen beschikbaar moest zijn. Intake van Seizoensarbeiders Na 14 dagen van ca zestien uur, zaten we als team in de eindsprint. Het was heel vroeg in de ochtend en het slaapgebrek begon zijn tol te eisen. Her en der doezelden collega’s in hun stoel, terwijl de verantwoordelijk account-manager onder een bureau lag te slapen. Overal stonden lege bekers en vuile borden. Op elke verdieping lagen dozen van pizza-tenten uit de buurt en zakken van snackbar Norp van om de hoek, inmiddels gesloten maar wereldberoemd in Zwolle. Ons kantoor leek een slagveld. Met mijn collega en goede vriend Joost zette ik even voor vier uur in de ochtend de software online, om daarna nog een paar uur te testen voordat LTO in de loop van de dag met een proef zou beginnen. Hoge werkdruk de norm Eind jaren ’90 was die werkdruk in onze branche niet uitzonderlijk, want er waren veel meer klussen dan de industrie aankon. Lange werkdagen waren de norm, weekenden en vakanties bestonden niet. Ik werkte aan een veelheid uiteenlopende projecten, zoals grote webwinkels en intranetten voor kerkgenootschappen. Maar ook aan software voor politieke partijen en processoftware voor de medische wereld. En ik automatiseerde dus de intake en registratie van seizoensarbeiders in de land- en tuinbouw. Wekelijks trokken we nachten door. Gezond was anders, maar je hebt het niet altijd voor het kiezen. Na ruim drie jaar keihard werken had ik voor het eerst drie dagen vrij en eind 2002 ging ik voor het eerst op vakantie. Dat project voor LTO leerde me veel, bijvoorbeeld dat land- en tuinbouw qua werkdruk niet onder deed voor ons. Feitelijk hadden zij het nog zwaarder, omdat het weer heel bepalend is voor wat je (met machines) op akkers kunt doen. Dreigende regen, uitblijvende zon of vroeg invallende vorst zet veel druk op de ketel. Om nog maar te zwijgen over de beschikbaarheid van (huur-)machines en seizoensarbeiders, wanneer het weer de boeren dwingt om allemaal tegelijk te oogsten. Planningen voor boer en tuinder zijn strak, waarbij veel nachtwerk nodig is om die akkers en velden op tijd gereed te hebben. En de IT? U leest dit op mijn blog of social media. Stuk voor stuk platformen die realtime in de lucht worden gehouden door techneuten die met regelmaat onder extreme druk hun werk doen. Afgelopen week ging half internet plat, omdat er een probleem was bij AWS. Zo’n Jimmy Dijk heeft werkelijk geen idee hoe het er bij zo’n “relaxed kantoorbaantje” aan toe kan gaan.

Het einde van de kerstmarkt

Sat, 18 Oct 2025 11:16:29 GMT

In Berlijn bezocht ik gisteren de premiere van de musical Little Shop of Horrors, gespeeld door het onafhankelijke gezelschap Encore. Zo’n 15 acteurs/zangers speelden met een live-band van acht muzikanten een show die ruim twee uur duurt. Het was vermakelijk en leerzaam. De Little Shop of Horrors is een noodlijdende plantenwinkel in een Amerikaanse Vogelaarswijk. Een winkelmedewerker kweekt een nieuwe plantensoort die leeft op vlees en bloed. De plant eet mensen om hem heen op en groeit tot immense proporties. Hij blijkt veeleisend en intolerant, met alle gevolgen van dien. In de pauze leerde ik aan de bar van een onderzoeker van Max Planck Research dat het aantal kerstmarkten in Duitsland dit jaar wederom daalt. Voor Corona waren er zo’n 3000, nu een derde minder. Veel zijn korter dan vroeger en beperken zich alleen tot de (advents)weekenden, of zelfs tot één weekend. Er zijn personele problemen. En minder vaklieden, want die verkopen makkelijker via internet. Maar het zijn vooral de torenhoge beveiligingskosten die kerstmarkten onmogelijk maken. Risico’s zijn ook niet meer te verzekeren. Publiek geeft ook aan dat beveiligingsmaatregelen en zwaar bewapende politiepatrouilles niet sfeerverhogend werken. Een toenemend aantal mensen blijft door de dreiging weg. De beroemde kerstmarkten in grote steden gaan gewoon door, maar veel kleinere steden durven het feest van het licht anno 2025 niet meer aan. Encore speelde de “Director’s Cut” van Little Shop of Horrors . Waar de winkelbediende in de reguliere vertelling het gevaar van intolerantie inziet en de bijl zet in de wortels van de bloeddorstige plant, neemt het verhaal in director’s cut een andere wending. Nu wordt de intolerante plant omarmd door een activistische bioloog. Deze zaait vervolgens dood en verderf door vele stekjes van de bloeddorstige plant de wereld over te sturen. Onbewust trok ik een parallel met de huidige samenleving waarin extremisten de wereld rond vliegen en ruim baan krijgen om hun intolerante gedachtengoed op te leggen. Als de bijl niet in de wortels wordt gezet, dan gaat hier langzaam het licht uit, zoals ook bij de kerstmarkten. Wat rest is een bloederig eind, net zoals bij de director’s cut van Little Shop of Horrors .

Natuur heeft weinig waarde

Fri, 17 Oct 2025 12:03:36 GMT

Het westen is verrot en Amerika is de belichaming van het grote kwaad. Dat leerden we vroeger op school in de Sovjet-Unie. We renden regelmatig naar schuilkelders als oefening voor het moment dat de bom zou vallen. Want het was onvermijdelijk dat onze mooie USSR door het arrogante westen naar de steentijd zou worden gebombardeerd. Eenmaal over het IJzeren Gordijn, leerde ik pas de andere kant van de medaille kennen. Mijn buurman is onder de indruk als ik hem vertel dat ik een paar dagen naar Berlijn ga vanwege een voorstelling en wat workshops (want ik ben er toch). Ik kom er vaker en vind het een fijne stad door de combinatie van de geschiedenis en cultuur. Maar ik vind het niet zo sprankelend als Boedapest of Tel Aviv. Voor mij is Berlijn een rauwe stad, zoals Keulen en Rotterdam. Deutsche Bahn maakt de reis naar Berlijn wel wat avontuurlijker dan vroeger. Er is veel werk aan het spoor, dus je moet vaker dan vroeger overstappen. Vertragingen zijn tegenwoordig de norm en conducteurs weten net zo min als jij waar de trein aan toe is. Het is niet uitzonderlijk dat je een overstap mist of dat de trein ergens twee uur stilstaat. Maar dan nog brengt de trein je uiterlijk binnen een uur of acht in hartje stad. Drie weken geleden moest (mocht?) ik naar een Deens eiland voor een zelfde mix aan verplichtingen. Dat is een reis met veerboten, langs een kust uit krijtrotsen. In Denemarken sliep ik op een eiland met prachtige bossen en zag ik de herten over het strand achter mijn huisje rennen. Waar Berlijn bewondering oogstte, werd die prachtige reis voor kennisgeving aangenomen.

Wortelen

Sun, 12 Oct 2025 09:10:24 GMT

Ze was extreem rijk en liet bij haar overlijden in 1615 haar hele vermogen na aan haar nageslacht. Niet aan haar directe kinderen, maar aan generaties nakomelingen. Iedere telg die trouwde kon zich melden en kreeg gedurende tien jaar een jaarlijkse uitkering voor de kinderkamer. Bij leven regelde ze dat het beheer verzorgd werd door (voorgangers van) het Nederlandse Ministerie van Financiën. En die waren daar druk mee. Want iedereen die zich meldde moest worden nagetrokken. Mensen moesten worden getraceerd en de uitkeringen moesten cash worden uitbetaald, want bankrekeningen waren er nog niet. Er was een hele afdeling mee bezig, want dat vermogen moest ook nog worden bewaakt en beheerd. Ruim 300 jaar later moest de Nederlandse overheid bezuinigen vanwege de recessie van de jaren ‘20, die volgde op de eerste wereldoorlog. In het potje zat toen nog zo’n 514.000 gulden (nu ca. 25 miljoen euro). De afdeling die het beheerde moest eraan geloven. Leden van de familie kregen vanaf dat moment uitsluitend een eenmalige uitkering, waardoor de druk op de ambtelijke molen afnam, want die hoefden niet langer de periode van tien jaar per nieuwgeborene bewaken. Na de tweede wereldoorlog werd het hele potje geliquideerd via een eenmalige uitkering aan alle nog levende nakomelingen. Eén van die ontvangers was de opa van mijn man, een ex-verzetsman en schoenmaker, die ik nog bijna 4 jaar heb meegemaakt. Hij kreeg 25 gulden, hetgeen in 1922 een klein fortuin was. De vrouw heet Clara van Spaerwoude, oorspronkelijk Katholiek. Maar op advies van buurman en vriend Willem van Oranje bekeerd tot de Protestantse Kerk, omdat “daar meer te verdienen viel”. Ze ligt in de grafkelder van de oude kerk van Delft, naast vloothelden als Piet Hein en Maarten Tromp, schilder Johannes Vermeer en microscoop uitvinder Anthony van Leeuwenhoek.

Trio shows in Annatheater in Helmond

Thu, 09 Oct 2025 23:59:47 GMT

In drie dagen speel ik het Annatheater drie verschillende voorstellingen. Het zijn avondvullende solo-producties. In het Annatheater in Helmond Donderdag 20/11: Vrijdag 21/11: Zaterdag 22/11: Per voorstelling: Euro 15,- Passe Partout die toegang geeft voor alle voorstellingen: Euro 35,- Theater dat je echt raakt We maken voorstellingen die je beleeft. Je wordt erin gezogen. En het raakt je echt. Je voelt het. Luister naar bezoekers na een show ergens in het land. Thema’s met diepgang Ja, mijn shows gaan ergens over. Er valt genoeg te lachen. Ik ben geen predikant, dus vertel je niet hoe je de wereld moet zien. Dat is helemaal aan jezelf. Maar met mijn voorstellingen hoop ik je aan het denken te zetten. Alles in je leven is immers een gevolg van de keuzes die jezelf maakt. Als je een ander resultaat wenst, dan zul je andere keuzes moeten maken. Ik ben geboren in de USSR. In die cultuur, ook in het Rusland van nu, gaat het vooral om mannen. Zij vinden zich de baas, zij zijn partijleider en generaal. Maar de echte samenleving draait op vrouwen. Op moeders en oma’s. Mensen die alles, maar dan ook echt alles, over hebben voor hun gezin. Er is geen kinderopvang. Vrouwen zorgen voor de kinderen, ze hebben een carrière zodat er eten is en spelen thuis ook nog de ideale echtgenoot. Vrouwen zijn belangrijk in mijn voorstellingen. De wijze Oma Rozerood is een groot voorbeeld voor me. Zij zagen Oorlog is opgedragen aan mijn beide oma’s die de tweede wereldoorlog aan het oostfront overleefden . Arum dem Fayer gaat over het bloed dat van ik van mijn moeder, oma, overgrootmoeder en betovergrootmoeder kreeg. En in een Truly Stoked worstel ik als moeder met een dochter en haar – voor mij – vreemde ambitie. De dochter wordt overigens gespeeld door mijn eigen dochter Sofia, dus dat is altijd spannend. Zij is een groot talent met onwijze discipline en werklust en stem als een nachtegaal. Op de eenwieler behoort ze tot de absolute wereldtop in haar leeftijdscategorie. Er zitten ook mannen in de voorstellingen hoor. En vrouwen zijn niet beter dan mannen, maar we zijn ook niet ondergeschikt of ongelijkwaardig. Muziek en de voorstellingen Muziek is ook belangrijk voor me. Het is letterlijk de schuilplaats voor mijn ziel. Alle muziek in de voorstellingen is gearrangeerd en/of gecomponeerd door Irena Scalerica . Zij maakte eerder filmmuziek in Hollywood, Kazachstan, Rusland, Oekraïne en het Midden-Oosten. En won daar heel veel prijzen mee. Voor de Amerikaanse – en Australische markt maakte ze een ballet over Vincent van Gogh. Ze dirigeerde koren en orkesten. Muziek is alles voor Irena, net als voor mij. Productie: Stage Royalty

Delft, 12 oktober – Arum dem Fayer

Tue, 07 Oct 2025 22:20:53 GMT

Liftend kwam ik als migrant naar Nederland. Hier wilde ik wonen. Ik vond werk en leerde de taal met de Nederlandse radio. Dit werd mijn land, want ik hou van de lachende mensen en waardeer het dat je politie gewoon de weg kunt vragen. Jaren later verloochende ik in een interview mijn afkomst. Dat deed ik automatisch, want dat heb ik vroeger aangeleerd. Dat was gezonder, zeg maar. Beter voor mijn voortanden, enzo. Maar toen op Radio 1 had ik er direct spijt van, want ik voelde dat mijn antwoord niet klopte. In Arum dem Fayer neem ik u mee naar de USSR. Naar vroeger. Ik vertel over VHS videobanden, de lekkerste worstjes die ik ooit proefde en het mooiste feest dat ik hier ontdekte. Ik zing en speel de liederen die mij vormden. Dat zijn liederen van vroeger thuis en van onderweg naar hier. Arum dem Fayer, op 12 oktober in de Synagoge van Delft en op 20 november in het Annatheater in Helmond .

De Laffe Verlosser

Mon, 06 Oct 2025 12:21:28 GMT

In zijn nieuwste theatershow “ De Laffe Verlosser” is Hans Teeuwen zowel talkshowhost als de alwetende bekende Nederlander. En terwijl de host vooral met zichzelf bezig is, kopt Teeuwen als expert allerhande dooddoeners door open deuren. In bijzinnen fileert hij de rafelrandjes van de samenleving. “De Laffe Verlosser” komt traag op gang, maar gaandeweg toont Teeuwen zich de grandioos acteur en meesterverteller die hij is. Het is absurd en verrassend, bij vlagen hilarisch. Zijn kleine verhalen zijn echte juweeltjes, met het slotstuk over de schaatser en echte liefde voor mij als hoogtepunt. Ik verheugde me op een avontuur met een coole gids, maar wist niet goed wat te verwachten. Teeuwen is geestelijk flitsend snel, en lichamelijk vloeiend en lenig. Geen seconde heb je het gevoel te kijken naar iemand die 58 jaar oud is. Hij heeft weinig op met aangeleerd gedrag en houdt de zaal op soms hele brute manier een spiegel voor. “De Laffe Verlosser” is als een goede achtbaan. Het begint rustig, maar je ziet uiteindelijk alle hoeken van de samenleving. Teeuwen is niet belerend. Hij speelt een reeks kleine verhalen die je raken. Over liefde en de maakbare samenleving. Over klimaat en racisme. Als hij acteert dan doet zijn hele lijf mee. Alles. En ieder woord telt. Het is intens en oprecht. In Hoorn improviseerde hij een fantasie over een jonge studente en een kleine studentenkamer. Hij transformeerde flitsend van de getapte talkshowhost, naar een man met verregaande erotische gedachten. En weer terug. Het uitstapje duurde misschien 10 seconden en was echt geweldig. In een andere scene speelt hij tegelijk een zonderling, een strandjutter en de voice-over. De dialoog is waanzinnig en zijn timing onnavolgbaar. Teeuwen is erg komisch, maar op de eerste plaats vooral een groot acteur. Gezien: Hoorn, 5 oktober 2025.

Nieuwe Kakofonie – mijn laatste jaar in de USSR

Sun, 05 Oct 2025 12:51:03 GMT

Over mijn baantje in mijn laatste jaar in de USSR, wapenhandel en cola. Of zoiets.Nieuwe Kakofonie – mijn laatste jaar in de USS R

Goede bedoelingen

Wed, 24 Sep 2025 11:23:01 GMT

Vannacht zat ik de documenten die Google publiceerde over hun gedrag in oa. corona-tijd door te lezen, omdat ik de adrenaline na mijn voorstelling in Emmen een plek moest geven. De verklaring van Google gaat over censuur in onze mooie Westerse wereld en mikt vooral op Biden en de EU. De melding van Google is een reactie op een dagvaarding door Jim Jordan, voorzitter van de Commissie van Justitie van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden. De documenten spreken over opgelegde censuur en dat verbaast mij niets. Toezicht In onze gereguleerde samenleving valt veel onder toezicht en daarvoor zijn toezichthouders aangesteld. Dat zijn ondemocratische en veelal ontransparante organen die regels opstellen en handhaven. Ze maken overheidsbeleid en bewaken de uitvoer. Vroeger werkte ik als database-architect en software-engineer regelmatig aan projecten in branches met toezicht, zoals de medische wereld, finance en telecom. Ik maakte daar van alles mee. In die branches leerde ik kritisch te zijn op stappen die gereguleerde commerciële bedrijven ogenschijnlijk zelfstandig nemen. Toen de covid-krankzinnigheid toesloeg besloten veel commerciële bedrijven vrijwillig op grote schaal censuur toe te passen. Gebruikers die kritisch waren op overheidsbeleid werden wereldwijd van platformen verwijderd. In het beste geval werden accounts bevroren. De commerciële clubs deden dat omdat posts in strijd met voorwaarden zouden zijn. Facebook was er al eerder heel duidelijk over: we voerden overheidsbeleid uit. In de VS kreeg het platform instructies van de overheid onder Biden, in Europa van de EU. Gebruikers werden dus gecanceld op verzoek van de overheid. Die platformen stuurden voor die acties een factuur naar de overheid en daar zijn vaste tarieven voor. Iedere dag je BSN naar de overheid Dat geloof je misschien niet, dus laat ik je een concreet voorbeeld geven. Iedere internetprovider in Nederland (EU-breed overigens) geeft dagelijks aan de overheid door wie er klant bij ze is (naam, bsn, adres, handtekening, etc), welk product ze gebruiken en waar het gebruikt wordt. Iedere dag opnieuw. En voor die data krijgt die internetprovider per klant een vergoeding ter dekking van gemaakte kosten. Deze vergoeding wordt bepaald door de toezichthouder. Voor kleine providers met een paar duizend klanten is dit snel een ton per jaar, grote providers pakken tientallen miljoenen euro’s door onze identiteit iedere dag over de schutting te gooien bij de opsporingsautoriteiten, conform verzoek toezichthouder. Ik reageer soms kritisch op ophemelende posts over het nieuwste social network dat het toch echt gaat doen. Of het nu Substack heet, of Bluesky, of vroeger Friendster. Het is uiteindelijk één pot nat: dezelfde investeerders, dezelfde toezichthouders en dezelfde overheid. Ongeacht wie de president of regering vormt. Ze komen bij elkaar thuis, gaan met elkaar naar gala’s en op vakantie. Die kliek betaalt, dus bepaalt en daarom ben ik kritisch. Eén pot nat De documenten van Google vertellen over censuur en wijzen naar Biden en de EU. Facebook wees eerder naar Obama. De verklaring van de zoekmachine-gigant komt op verzoek van Jordan, een Republikein en persoonlijke vriend van Trump. Hij is al jaren (indirect) onderdeel van de geldmachine van internet. Jordan is niet slechter of beter dan de rechterhand van Biden of Obama. Zoals de overheid onder Biden en Obama de censuur toen bepaalden, doet de regering onder Trump het nu. Het enige waar je goed over na moet denken is je eigen gevoel. Waarom noem je de acties van Trump snel autoritair en vind je hetzelfde gedrag van Biden en Obama wel okay? Het is hetzelfde proces, met dezelfde middelen (tegen dezelfde vergoeding) en ze hebben allemaal goede bedoelingen.

Het antwoord is liefde, altijd liefde

Mon, 22 Sep 2025 13:58:19 GMT

Ze is weduwe en ook moeder. Haar toespraak tijdens de begrafenis van haar jonge man ontroerde me tot op het bot. Vol liefde en warmte. Een schril contrast met de “verkiezings-rant” van De Donald (en van velen wereldwijd, links en rechts). Erika Kirk, vechtend tegen de tranen: “That young man …. That young man … On the cross our saviour said: father forgive them for they not know what they do. That man …. That young man … … I forgive him. …. The answer to hate, is not hate. The answer is love and always love.”

Zullen we de wereld opheffen?

Sat, 13 Sep 2025 19:00:56 GMT

Daar staat ze dan. Met een hooivork in een donkere kelder. Op de grond ligt een gewonde man. Hij is verantwoordelijk voor de dood van haar gezin. Ze weet niet of hij daar zelf bij betrokken was. Maar hij draagt hetzelfde pak als de daders, dus wat maakt het verder uit? Als u mijn voorstelling “Zij zagen Oorlog” heeft ervaren, dan herkent u hier het voorlaatste dilemma. Ik noem de vrouw Maria en ze draagt een groene jurk. Het is één van de zes korte verhalen waarin iemand een keuze maakt en geconfronteerd wordt met de gevolgen daarvan. “Het dringt door tot diep in de ziel”, aldus een bezoeker in Hoogeveen vorig jaar. De afgelopen dagen dacht ik vaak aan Maria. Nadat een conservatief influencer in de Verenigde Staten werd doodgeschoten, zag ik veel Nederlanders online feestvieren. Onder de jubelende menigte opvallend veel mensen uit het onderwijs. Een docent (Burgerschap) wenste zijn volgers bijvoorbeeld een prettige “Charlie Kirk”-dag. Een andere leraar vroeg “welk stuk vuil we deze week in de nek gaan schieten”. Ophef was het gevolg, waardoor scholen zich genoodzaakt zagen diverse docenten te schorsen. Het meest schokkende vind ik het gebrek aan zelfreflectie bij deze mensen, temeer daar ze werkzaam zijn in het onderwijs. Van beleving bij hun voorbeeldfunctie was geen sprake, want direct na hun schorsing schreeuwden ze dat de vrijheid van meningsuiting in gevaar kwam. Alsof een werkgever niet mag constateren dat je gedrag conflicteert met de normen en waarden die de school hanteert en probeert over te dragen op jonge mensen. Hoe diep moet je als zo’n docent eigenlijk in een kliekje zitten, om ervan uit te gaan dat iedereen met je meedoet als je op een graf danst? In Amerika stonden door het hele land tienduizenden jongeren onder een blote hemel stil bij de aanslag. Er waren geen oproepen tot geweld en er werd niet geplunderd. Deze jongeren brandden kaarsjes en zongen met elkaar het Avé Maria. Die warmte greep me aan. De woorden van Spencer Cox, de Gouverneur van Utah, de Staat waar de moord plaatsvond, troffen me ook: “Als iemand ook maar een beetje blij is met het nieuws over de schietpartij, dan zou ik hem of haar willen vragen om in de spiegel te kijken en te zoeken naar een betere versie van jezelf.” Een waarheid als een koe, want een betere wereld begint inderdaad bij jezelf.

Zij zagen Oorlog in Antwerpen

Wed, 10 Sep 2025 09:53:39 GMT

Op 26 September speel ik “Zij zagen Oorlog” in Het Koetshuis in Antwerpen. Dat is voor mij om heel veel redenen een hoogtepunt. De belangrijkste is Paul Dekker, die op veel vlakken ongelofelijk belangrijk voor me is. Hij regisseerde “Zij zagen Oorlog”, is geboren en getogen in de Belgisch/Nederlandse grensstreek, en al jaren woonachtig in Vlaanderen. “Ik hoor iets Vlaams” Nederlands is niet mijn eerste taal. Ik beheers het prima, maar heb nog altijd een klein accent. Als ik in Nederland speel, dan krijg ik vaak de vraag of ik uit Vlaanderen kom. Ik vind dat een mooi compliment, maar zo poëtisch als de Vlaming vind ik mezelf (helaas) niet klinken. Ooit woonde ik in Antwerpen Muay Thai bracht me in 1993 naar West-Europa. Via Polen kwam ik op weg naar Nederland met een bus terecht in Antwerpen. Daar woonde ik een aantal maanden, toen ik werkte als kinderoppas bij grote gezinnen. Ik weet niet meer precies in welke straat het was. Maar kom nog altijd graag in de stad, dit jaar vierden we er nog Moederdag. 26 September in Het Koetshuis De eerste try-outs met “Zij zagen Oorlog” voor “vreemd publiek” speelde ik in België. Dat was op blote voeten in het zand. Nu kom ik er terug in het prachtige Koetshuis .

Tegenstrijdige gevoelens over Hongarije

Fri, 15 Aug 2025 12:05:57 GMT

Onze vlucht uit de USSR herinner ik me als een stressvolle busreis die eindigde met het eten van de lekkerste worstjes ooit in Boedapest. De volgende dag werden we doorgestuurd en verlieten we het land. Dat reis in dat vliegtuig is één van de meest dierbare herinneringen die ik heb. Dat is nu bijna 35 jaar geleden en tot deze zomer was ik daar nooit terug, en daar had ik eigenlijk ook helemaal geen behoefte aan. Anders dan mijn man heb ik niet zoveel met dat deel van Europa. Als ik de familiegeschiedenis erbij pak, dan is hun tocht door dat deel van de wereld een tragedie van geweld en vluchten (zoals ik vertel in deze voorstelling ). Maar het was het Europees Kampioenschap eenwieleren dat Hongarije als bestemming in onze agenda bracht. Voor onze dochter ( en mijn tegenspeler bij TaleSpinners ) was dat vierdaagse EK in de grote industriestad Miskolc haar laatste wedstrijd als junior . Haar team participeerde een week daarvoor in een vijfdaags trainingskamp op het werkelijk sprookjesachtige Szentendre-eiland midden in de Donau. Het huisje waarin we verbleven, lag in een buurtschap vol zandwegen en kronkelige voetpaden. Herten liepen overal. Het deed me denken aan onze Dacha in de Finse bossen in Rusland, waar de tijd ook vaak leek stil te staan. En tot slot waren we nog een paar dagen in Boedapest, een heuse metropool. Op veel plekken zie je de invloed van de EU. Moderne snelwegen doorkruisen het land. En in stedelijke gebieden vind je veel overblijfselen van de met EU geld verhuisde zware industrie. Die oude fabrieksgebouwen worden omgetoverd tot sfeervolle appartementencomplexen of culturele hotspots, zoals de Factory Arena waar het EK eenwieleren gehouden werd. De bekende blauwe vlaggen met gele sterren sieren vele gebouwen en natuurgebieden, en als je bij een wandeling door een stad er goed op let dan ontdek je heel veel EU-bordjes die aangeven met welk geld het allemaal betaald is. Ik merkte dat ik in Hongarije vaak de parallel trok met Oekraïne, want het lijkt zo op elkaar. Beide landen zijn nu een jaar of 30 onafhankelijk en worstelen onder hoge druk met de invoering van bepaalde delen van het democratisch proces (Nederland deed daar ruim 100 jaar over trouwens). De meeste jongeren voelen zich Europeaan en spreken accentloos Engels en vaak ook nog redelijk Duits. Ze werken hard om het land op te bouwen en mooi te houden. Hongarije heeft sinds 2004 hulp van de EU en dat merk je overal (zoals ik hierboven schrijf). Wat gun ik Oekraïne zo’n zelfde positie. Mijn gevoel over Hongarije zit vol tegenstrijdigheden. Ik vind veel vergelijkbaar met het Amerikaanse platteland. De natuur is adembenemend mooi en de straten zijn brandschoon. Anders dan op veel plaatsen in Nederland kun je als vrouw in de avonduren gewoon alleen de straat op. De bewoners zijn trots op hun cultuur, met diepgewortelde normen en waarden, en doen er alles aan die te beschermen. Als het buitenland zich daar tegenaan bemoeit, dan krijgt het echter snel een nationalistische karakter met allerhande rafelrandjes en risico’s. Maar als je erin past, dan is het is het vast heerlijk wonen. Ik kom hier zeker terug en dat gaat niet weer 35 jaar duren.

Hypocriete herdenkingen

Wed, 06 Aug 2025 20:17:53 GMT

We herdenken deze maand dat de Amerikanen 80 jaar geleden met 2 atoombommen een einde maakten aan de Tweede Wereldoorlog. Die bombardementen en de nasleep koste het leven aan honderdduizenden mensen, voornamelijk burgers. Met dat aantal slachtoffers werd een invasie voorkomen die (volgens analyses) een half miljoen geallieerde soldaten en miljoenen burgers het leven had gekost. Het gaat het bij die herdenking uitsluitend over de Japanse slachtoffers, nooit over de context, en dat irriteert me. 350.000 doden Die twee atoombommen maakten direct een einde aan het leven van zo’n 200.000 Japanners en daarna stierven er nog zo’n 150.000 aan de gevolgen van de straling. Een fors aantal, dat echter in het niet valt bij 80-85 miljoen doden die vielen vanaf het moment dat Japan in 1937 in China aan het moorden sloeg, tot en met het einde van de tweede wereldoorlog (straling slachtoffers meegeteld). En een groot aantal van die doden komt direct op conto van de Japanners. Ik heb daarom grote moeite met het negeren van die context. Wandaden Het Keizerlijke Japan viel vele landen binnen en misdroeg zich daar gruwelijk. Die misdaden worden – in tegenstelling tot de wandaden van de nazi’s – veel minder belicht. Japan voerde bijvoorbeeld op zeer grote schaal gruwelijke medische experimenten uit op gevangenen , ook op Nederlandse krijgsgevangenen. Er werd ook breed op bevolkingsgroepen geëxperimenteerd met chemische – en biologische middelen. De Japanners probeerden via het drinkwater om de Chinese bevolking van grote steden te vergiftigen en onvruchtbaar te maken. Om het moraal op te vijzelen liet het Japanse leger soldaten met bajonetten oefenen op levende burgers. Honderdduizenden vrouwen werden verkracht. Tienduizenden krijgsgevangenen en burgers werden onthoofd of levend begraven. Alleen al in de stad Nanjing vielen bij georganiseerde militaire acties tenminste 200.000 burgerdoden en werden tienduizenden vrouwen gericht verkracht. Miljoenen burgers kwamen om door uithongering en dwangarbeid. De lijst met verschrikkingen is eindeloos gedocumenteerd, maar toch blijft Japan bij herdenkingen altijd het slachtoffer van die kernwapens. Duitsland als voorbeeld Waarom moet Duitsland tot op de dag van vandaag moreel bloeden voor de wandaden van de nazi’s, maar waarom doen we bij Japan altijd net alsof die kernwapens hen uit het niet overkwam? Duitsland deed boete en maakte uitvoerig excuses. Ze zuiverde – na initiële strubbelingen – het overheidsapparaat en compenseerde vele (families van) slachtoffers financieel. Veel Duitse bedrijven brachten boeken uit over hun oorlogsverleden, ze steunen musea of hebben musea. Duitsland helpt ook bij de opsporing van oorlogsmisdadigers en leverde op verzoek diverse staatsburgers uit. Japan erkende daarentegen nooit haar wandaden en maakte ook nooit expliciete excuses. Vanaf 1993 heeft ze drie keer gemeld ‘spijt’ te hebben, maar altijd met een slag om de arm of een “Maar” … Japan wees door de jaren heen alle verzoeken om uitlevering van oorlogsmisdadigers van de hand en werkt onderzoeken naar begane misdaden tegen. Diverse Japanse prominenten kwamen ondanks hun oorlogsverleden gewoon terug in hoge politieke functies. En het bedrijfsleven doet net of ze voor augustus 1945 niet hebben bestaan. En toch zien we het land van de Rijzende Zon bij de herdenking altijd als weerloos slachtoffer. Ik heb grote moeite met dat meten met twee maten. De grapjes over de gestolen fietsen door Duitsers zijn zo’n beetje Nederlands Erfgoed. Net als de “Aufmachen!” grap over de Duitse Oester-eters. Door de brute nazi’s kwamen zo’n 250.000 Nederlanders (waarvan 104.000 Joods) om, dus daar mag je een grap over maken. Maar over de Japanners, die alleen in Nederlands-Indië 4 miljoen inwoners van ons de dood in dreven, niets dan goeds. We huilen met ze mee om die 350.000 doden en negeren hun wandaden. Ik vind dat hypocriet.

Het perron

Sat, 02 Aug 2025 17:42:24 GMT

Het is het proces dat me raakt, de eenvoud en efficiency, alles gericht op volume. Mensen worden tot nummer gemaakt en als product via gaskamers en crematoria verwerkt. 15.000 per etmaal. Dag in, dag uit, in weer en wind. Een bezoek aan de moordfabriek Auschwitz-Birkenau brengt me heftig van mijn stuk. Op het perron bepaalt een arts op het oog of je kunt werken of direct naar de gaskamer gaat. Stel je dat eens voor. Je hebt dagen, soms weken in een goederenwagon geleefd. Nauwelijks gegeten en weinig daglicht gezien. Dan gaat de deur open, hoor je honden blaffen en mensen schreeuwen. Je moet je bagage achterlaten. En een oogwenk later ben je op weg naar een werkbarak of een gaskamer. 1.3 miljoen mensen stappen op dat perron van de trein. Ruim 1.100.000 overleven dat niet. Het meerendeel wordt direct na aankomst vergast, voornamelijk Joden (ruim 1 miljoen), maar ook Roma, Sinti, en Russische en Poolse Krijgsgevangen. Op het perron wordt behalve de menselijkheid ook de laatste bagage afgenomen. Die spullen gaan naar het deel van Auschwitz-Birkenau dat het “Kanada Kommando” heet. Dit is de geldmachine van het kamp, want hier wordt alle bagage doorzocht op waardevolle spullen. Tubes tandpasta worden leeggespoten in emmers, want wie weet heeft een Jood er goud of een edelsteen in verstopt. Mensen zoals u en ik De restanten van de kachels geven aan waar de barakken stonden. Vele velden vol. Onwerkelijk. Zeker wanneer je realiseert dat de moordfabriek Auschwitz-Birkenau is bedacht door politici, wettelijk mogelijk gemaakt door juristen, ontworpen door ingenieurs, geoptimaliseerd door wetenschappers en operationeel geleid werd door artsen . Journalisten en radiomakers hielpen de ontmenselijking aan de man te brengen. De holocaust is een racistisch project . Er werd gemoord vanwege ras en niet om daden van de slachtoffers. Uiteindelijk werden er ongewapende mensen, zoals u en ik, koelbloedig vermoord. Door mensen zoals u en ik . En dat werd administratief vastgelegd, door mensen zoals u en ik . En verzekerd, door mensen zoals u en ik . En daar werd een factuur voor gestuurd, door mensen zoals u en ik .

Geleidelijke gewenning

Wed, 30 Jul 2025 20:50:37 GMT

Op een zonovergoten dag wandel ik in Krakau door de stad. Ik ben er om onderzoek te doen voor een voorstelling van me. Plots hoor ik Joodse muziek, en zie aanprijzingen in het Hebreeuws en Jiddisj. Bij een cultureel centrum hangen foto’s van gegijzelde Israëliërs. De deuren van een synagoge staan wagenwijd open. Op straat wandelen mensen met een davidster om hun nek en op terrassen wordt uitbundig gelachen. Eeuwigheid Onbewust ben ik de Joodse wijk in gewandeld. Ik sta op stenen die in de middeleeuwen zijn gelegd, toen Polen de Joden met open armen opving toen ze in Duitsland en Frankrijk aan de dood ontsnapten. De vluchtelingen kregen van de Poolse Koning toestemming om hun geloof openlijk te belijden. Ze mochten begraafplaatsen met eeuwigdurende grafrechten kopen en hun eigen scholen oprichten. Om me heen voel ik nog veel van die verdraagzaamheid. Geen verwarde mensen Op dat moment realiseer ik me hoeveel we in Nederland kwijt zijn. In Polen staat geen politie voor de deur van het Joodse cultureel centrum, want dat is niet nodig. Er is niemand die een poster van de muur trekt. Hier geen bunkers die dienst doen als Joodse scholen. En er liggen ook geen betonblokken om ons te beschermen tegen “verwarde” automobilisten. Ik schaam me voor ons kikkerlandje, het land waar ik zoveel van hou, maar waar veel Joden eigenlijk geen leven meer hebben. Ik schaam me ook voor mezelf. Want die geleidelijke gewenning aan de intolerantie is het begin van het einde.

Ik ben mijn eigen weg

Fri, 18 Jul 2025 20:35:27 GMT

Motto’s of mantra’s Zij werd geboren in de tweede wereldoorlog en groeide op onder het communistische regime. Ze mocht niets, maar ging gewoon haar eigen gang. Ze studeerde op het conservatorium en werkte na sluitingstijd tot diep in nacht aan haar stem. Het was een periode van eindeloos oefenen en ontdekken. Dat is ook de kern van haar methodiek: geloof in jezelf, train en zing voor jezelf. Je kiest aan het begin de workshop één van haar motto’s of mantra’s en daar ben je dagen mee aan het werk. Ik kies “Ik ben mijn eigen leraar. De weg wordt afgelegd door wie hem bewandelt. Ik ben mijn eigen weg.” Flashbacks naar mijn kindertijd De workshop is midden in een woonwijk, zo’n typische oostblok-wijk met veel flats van 5 verdiepingen hoog. Tussen de flats vind je speelplaatsen, kleine parkjes met eindeloos veel looproutes. De wijk doet me denken aan Kharkiv, toen ik bij mijn oma woonde. De Polen die ik er tegenkom kunnen net zo goed Oekraïeners zijn, ze geven me het gevoel door mijn kindertijd te lopen. Gayropa Je merkt aan alles dat Polen veel doorstaan heeft. De bevolking is trots op haar traditionele waarden en de veiligheid die daardoor geborgd wordt. Maar ze zijn ook warm en gastvrij, en dat geldt ook voor de politie en conducteurs in het openbaar vervoer. Het is een schril contrast met Rusland waar ik net voor Corona voor het laatst was. Daar moesten we ons als “bezoeker” registreren en werden we bijzonder onvriendelijk, zelfs vijandig, behandeld. Waar Rusland niets wil weten van van “Gayropa”, is Polen een gezond Europees land met harde werkers en vrije geest.

Zij zagen Oorlog tijdens de Vredesweek 2025

Wed, 16 Jul 2025 22:34:04 GMT

De Vredesweek is een week van bezinning en actie die jaarlijks plaatsvindt in de week van 21 september, de door de Verenigde Naties uitgeroepen Internationale Dag van de Vrede. In het kader van de Vredesweek speel ik mijn voorstelling “Zij zagen Oorlog” op diverse plekken in Nederland en Vlaanderen. Emmen, Groningen, Antwerpen, Almelo, Helmond, Alle opbrengsten van deze voorstelling zijn bestemd voor de Rendieren van Sinterklaas. In onderstaande film leg ik uit wat dat voor een vrijwilligersorganisatie is en wat ze precies doen.

Over slavernij gesproken

Tue, 01 Jul 2025 00:01:48 GMT

Alexander II was Tsaar van Rusland, Groothertog van Finland en Koning van Polen. Die laatste titel verkreeg hij tijdens het congres van Wenen, waar ook Nederland tot een Koninkrijk werd gemaakt. De oma van mijn oma (foto, zittend) was een slaaf onder Alexander II, zoals onze hele familie dat was sinds 1649. Op 3 maart 1861 verkreeg ze haar vrijheid. Het afschaffen van de slavernij was onderdeel een grote liberale hervorming die Alexander II doorvoerde. Mijn eerste vrije voorouder (aan mijn Russische kant) trok van het platteland naar Sint-Petersburg, de modernste stad van het Tsarendom. In Piter – gevormd is naar het grote voorbeeld Amsterdam – begon die jonge vrouw een eigen bedrijf. Als kok liet ze zich inhuren door de welgestelden. Tot hoge leeftijd kookte ze voor de aristocratie en was ze kind aan huis bij adel, politici en generaals. Een gietijzeren pan, met pannenhouder, ging van haar over op haar dochter een kwam zo terecht bij mijn oma. Zij gaf hem aan mij. Net voor ze stierf . Ik kook er bijna dagelijks mee en ben er heel zuinig op. Maar stel je toch even voor wat die pan heeft doorgemaakt: Koninklijke feestjes in de 19e eeuw, de Soviet-revolutie, 900 dagen belegering van Leningrad in de tweede wereldoorlog, de Koude Oorlog, Gorbatjov’s Perestrojka en uiteindelijk de geboorte van mijn dochter, de nieuwe beheerder van dit erfstuk. Mijn leven en toekomst laat ik niet leiden door de trauma’s van mijn voorouders. Zij maakten slavernij mee en een uitzichtloze belegering, mijn Joodse voorouders overleefden pogroms en de holocaust. Zij waren slachtoffer, niet ik. Ze eren doe ik door het beste uit mezelf te halen en dat over te brengen op mijn dochter.

29 juni: Stoked in Zwolle

Fri, 13 Jun 2025 13:37:48 GMT

Op 29 juni spelen we in Zwolle als de TaleSpinners onze festival-editie van Stoked in Speeltuin Assendorp aan de Geraniumstraat 1. Het is een mini-musical met een vleugje circus. Je kunt ons twee keer gratis zien en horen: 14:30 uur 16:00 uur Stoked is Engelstalig en voor alle leeftijden. Meer informatie .

Raw Stoked in Gouda op 28 juni

Fri, 30 May 2025 12:28:51 GMT

Op 28 juni speel ik met TaleSpinners onze festivalshow Raw Stoked tijdens Gouda Leeft. Het festival is onderdeel van De Goudse Popweek. Raw Stoked is het interactieve en spectaculaire zusje van onze theatermusical Truly Stoked. In een half uur zingen we vijf eigen songs en is er veel actie op een eenwieler. En zoveel meer. Je vindt ons bij om 15:00 uur bij het IJsselhuis en om 16:30 uur aan de Stadskant. Raw Stoked is volledig Engelstalig! Meer informatie .

Bijzondere mensen

Wed, 21 May 2025 12:29:31 GMT

Rond onze voorstellingen ontmoeten we vaak bijzondere mensen. Het is vermoedelijk de consequentie van het spelen van filosofische voorstellingen. Het trekt mensen die bezig zijn met zichzelf en daar vaak hele interessante beschouwingen over hebben. Op 7 juni speel ik een voorstelling ter ere van zo’n bijzonder mens. Het is een besloten evenement, op een bijzondere locatie. Ik heb er heel veel zin in en maak er een unieke voorstelling met veel warme muziek voor. De opbrengsten van deze voorstelling komen volledig ten goede aan de Rendieren van Sinterklaas .

Nieuwe huisstijl STOKED van de TaleSpinners

Sun, 18 May 2025 16:59:54 GMT

We ontvingen het nieuwe artwork voor STOKED van de TaleSpinners voor het festivalseizoen 2025. Voor de zomer hebben we diverse optredens in het buitenland op het programma staan, waaronder oa. Engeland, Duitsland en Hongarije. Vooraf hebben we nog een paar try outs in Zwolle. Afgelopen week speelden we tijdens de play offs in de eredivisie basketbal in Zwolle een zogenaamde “half-time show”. Dat was heerlijk om te doen. Van de training/repetitie vind je hier een korte impressie:

Tapas

Tue, 06 May 2025 21:32:55 GMT

Zaterdag 10 mei speel ik met TaleSpinners in Stadshagen in Zwolle in het kader van festival “ik toon op de stoep” twee keer de korte voorstelling TAPAS: een serie liederen met een verhaal. Meezingen gegarandeerd, toegang gratis. 14:00 uur, Bistro De Stadshoeve, Arendshoorstlaan 23, Zwolle. 15:25 uur, Speeltuin Plattenborgstraat, Zwolle.

Bevrijdingsdag in Gouda

Mon, 05 May 2025 14:36:49 GMT

Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid. Dat leerde ik in het land waar ik werd geboren. Het is fragiel en begint bij jezelf. Ik vind het een eer om mijn voorstelling Zij zagen Oorlog te mogen spelen op bevrijdingsdag, zoals vandaag in Gouda.

Vrijheid in Groningen

Fri, 02 May 2025 14:42:06 GMT

Met mijn voorstellingen speel ik op uiteenlopende plekken en veelal voor mensen die niet vast zitten in vooroordelen. Mensen die – net als ik – een gevoel proberen te krijgen bij niet te bevatten grote mysteries. Mensen die het in zichzelf zoeken en van daaruit proberen de wereld een klein stukje mooier te maken.

Rendieren van Sinterklaas

Wed, 30 Apr 2025 13:52:04 GMT

Al jaren speel ik mijn voorstelling Zij zagen Oorlog om geld in te zamelen voor kleine organisaties die zich richten op kinderen in oorlogsgebied. In 2025 en 2026 zijn dat de Rendieren van Sinterklaas. In de film vertel ik wat ze doen en dan snap je dat we dat willen ondersteunen. Als je ons wilt helpen en een ruimte (gebedshuis, theater, sporthal, etc) hebt, dan kom ik graag spelen. Ik breng licht en alles mee. Laat het me dan weten .

Wat als?

Wed, 30 Apr 2025 12:30:35 GMT

In zijn jonge jaren zat hij vaak in theaters en hij kon veel klassieke werken woord voor woord citeren. Stukken van zijn toespraken zijn zelfs te herleiden naar werken van de beroemde toneelschrijver Ibsen. De jongeman hield van muziek en architectuur. En hij kon bovendien aardig tekenen. Hij droomde van een carrière in de kunst, maar hij leefde op straat. Hij had niet het geld om een plekje te kopen op een kunstacademie en moest daarom auditie doen. De directeur van de opleiding had een voorkeur voor portretten en iconische mythologische schilderijen en wees de kandidaat af omdat “de zachte werken teveel landschap-georiënteerd waren en te weinig gezichten bevatten.” Kortom, de jonge kunstenaar was niet ‘het soort mens’ dat ze op die school zochten. Hoe zou de wereld er vandaag uitzien als Hitler wel was toegelaten tot die kunstacademie?

Ongewenst maar broodnodig

Fri, 25 Apr 2025 20:34:20 GMT

Vanaf zijn geboorte is hij ongewenst in de Sovjet-samenleving, maar tegelijkertijd onmisbaar. Hij is fanatiek communist, maar wordt desondanks behandeld als een tweederangsburger. Met de nazi’s voor de poorten van de stad Charkiv, moet de belangrijkste tankfabriek van het land op de trein naar het oosten. Evacuatie dus. En de arbeiders moeten mee, inclusief die belangrijke ingenieur, want hij is broodnodig. Na de oorlog keren ze terug in Charkiv, de op één na grootste stad van Oekraïne. Er is vijf keer om gevochten en de verwoesting is enorm. Iedereen kent de verhalen over Leningrad en Stalingrad, maar de strijd trof Charkiv het hardst. Kameraad Stalin De tweede wereldoorlog vindt haar opvolger in de Koude Oorlog die wereldwijd via guerilla’s en zogenaamde proxy-oorlogen wordt uitgevochten. Er is bovendien sprake van een wapenrace. Kernwapens dus. Het is niet genoeg om de aarde twintig keer te kunnen vernietigen en dus wordt er veel onderzoek gedaan naar groter, zwaarder en nog destructiever. Kerncentrales zijn het nieuwe goud. Ze duiken overal op en worden zelfs ingebouwd in schepen. Dat is het decor voor de wederopbouw van Europa, dus ook van Charkiv. De ingenieur en zijn vrouw hebben de USSR aan hun belangrijkste tank geholpen en ook na de oorlog doet hij uitvindingen. Hij heeft tenminste één patent op zijn naam staan en schrijft artikelen voor toonaangevende vakbladen. Hij nog altijd is een fanatiek lid van de communistische partij en bezoekt iedere 1 mei demonstratie (foto). Desondanks ontsnappen ze niet aan de zuiveringen die in 1952 worden doorgevoerd, want ze worden gedwongen hun grote woning in het centrum te verruilen voor een veel kleiner appartement aan de rand van de stad. Als overtuigd communist kan hij zich niet voorstellen dat de partijleiding hiervan op de hoogte is. Het komt zeker niet bij hem op dat hun gedwongen verhuizen het resultaat van door de Sovjet-overheid geïnitieerd beleid is. Hij besluit zijn onvrede via een brief te delen met kameraad Stalin. Tevergeefs, want tot het midden van de jaren ‘80 verandert er niets. Tsjernobyl Dan is de USSR bankroet en begrijpt een deel van de communisten dat het roer om moet. Het IJzeren Gordijn gaat op een kier en tweederangsburgers worden aangemoedigd het land te verlaten op voorwaarde dat iemand ze wil hebben. Druppelsgewijs verlaten mensen het land. De ingenieur vindt een vertrek niet aan de orde. Hij is idealist en een partijman in hart en nieren, dus de USSR is zijn land. Hij is inmiddels directeur van één van de grootste technische bureau’s van de Sovjet-Unie en reist stad en land af om advies te geven aan ingenieurs die verantwoordelijk zijn voor het machinepark in hun fabriek. Als hij de opdracht krijgt zich te melden in een complex een paar honderd kilometer boven Kiev, maakt zijn vrouw zich zorgen. Twee jaar eerder is niet ver daar vandaan de kerncentrale van Tsjernobyl ontploft. Ze vraagt hem niet te gaan, maar hij negeert haar verzoek. Want als je land je vraagt, dan heb je niet te weigeren. Niet lang na die klus overlijdt de ingenieur aan een agressieve vorm van maagkanker en is zo een indirect slachtoffer van die beruchte kernramp van 1986. Alles voor de kinderen Om de kinderen een betere toekomst te geven, besluit de weduwe gebruik te maken van de vertrekregeling. Ze wil weg van de communistische ellende en vraagt papieren aan. Ze is op leeftijd en ziet enorm op tegen de reis en al het gedoe. Maar alles voor kinderen en dus stopt ze haar leven in één tas en trekt ze naar de grens. De vlucht is niet eenvoudig, maar enige weken later wonen ze met elkaar in een kleine kamer in een overvol hotel in Jerusalem. Ze hebben weinig ruimte en het is rumoerig. Maar het is thuis en ze zijn voor het eerst in hun leven echt vrij. De ingenieur en zijn vrouw zijn mijn opa en oma, waar ik altijd gewoond heb. Ze zijn als ouders voor me. Ik ben 17 als we in het holst van de nacht de grens over steken en afscheid nemen van onze sovjet-nationaliteit. In het vliegtuig van Boedapest naar Tel Aviv staat mijn oma doodsangsten uit. Tijdens de gehele vlucht hou ik haar hand vast en dat is één van mijn meest dierbare herinneringen.

Slonzig naar de opera

Tue, 22 Apr 2025 12:10:53 GMT

Elke millimeter nemen haar ogen op. Ze beginnen bij mijn schoenen en eindigen bij mijn haar. Dan weer terug. En weer omhoog. Om op ooghoogte te eindigen. Ik zie afkeur, misschien zelfs walging. Ze schudt het hoofd kort om haar gevoel kracht bij te zetten. Ik weet dat ik schuldig ben en voel me ongemakkelijk. Ik wil iets zeggen, maar wat? Ze loopt weg. Ik bekijk mezelf door haar ogen. Sneakers die niet brandschoon zijn. Daarop jeans met een sobere linnen blouse. Mijn haar gekamd, maar niet gestileerd. Een glas witte wijn in mijn rechterhand, maar niet aan het voetje. Ik snap haar teleurstelling. Drie uur eerder ren ik nog door het bos, want ik ben hier voor mijn werk. Ik speel een rol in een korte film over euthanasie. In de spectaculaire openingsscènes ben ik op de vlucht. De opnames verlopen volgens planning, tot de regen komt. Een kort uitstel wordt na het raadplegen van de weerradar gevolgd door afstel. Een nieuwe poging in mei. En zo heb ik plots vrije tijd. Ik heb geen in in een regenachtige avond in mijn kleine onderkomen, dus wat te doen? Ik check de theaters in de omgeving en ontdek La Traviata van Verdi in Düsseldorf bij die Deutsche Oper am Rhein. Dat is dichtbij en daar wil ik eigenlijk wel naartoe. Maar avondkleding heb ik niet bij me. In mijn koffer vind ik die spijkerbroek, schoon en zonder scheuren. En op een hanger heb ik die linnen blouse. Het is niet sjiek, maar kan ermee door. De echte uitdaging zijn de schoenen. Ik pak mijn witte sneakers en die poets ik zo schoon mogelijk. En zo vertrek ik naar het theater. Mijn kleren zitten me dwars. Het hoeft voor mij allemaal niet super sjiek of in vol ornaat, ook niet bij de opera. Maar een beetje netter had ik fijn gevonden. Ik ben blij dat mijn Russische vader niet mee is, want die had dit vast niet geaccepteerd. Dat schuldbewuste gevoel komt boven wanneer ik diep in de ogen kijk van die vrouw in een lange avondjurk met een prachtige sjaal. Een broche houdt het samen. Ze is eerder 80 dan 70. Het witte haar zit strak langs het hoofd en komt bij elkaar in een nagenoeg perfecte knot. Oorbellen en make up maken het af. Haar hand draagt een zilveren (of zilverkleurige) toneelkijker. Het is geen overdaad, maar gewoon keurig. En ze is niet uniek, want dat is de norm in Duitsland. Ik ben de dissonante. Die mevrouw heeft misschien dagen uitgekeken naar deze avond. En ruim de tijd gehad om zich voor te bereiden. Ik stel me voor hoe druk ze is geweest met het uitzoeken van de combinatie, of het vinden van die sjaal die perfect past bij die oorbellen. Dan heb je al die moeite gedaan en dan tref je in het publiek zo’n slons. Als blikken konden doden, dan had ik dit niet kunnen schrijven. Maar zonder haar mond open te doen loopt ze door. Vanochtend spreekt ze er vast over met vrienden, zoals ik het van me af schrijf. Ze vertelt over de geweldige muziek van het Symfonieorkest uit Düsseldorf. Over de zang, die me herhaaldelijk van ontroering deed huilen. Ze zal uitwijden over dat verrassende decor dat spectaculair oogt (maar de verwachting niet helemaal waarmaakt). En dan …. Dan zal het onvermijdelijk gaan over die persoon die daar in haar alledaagse kloffie naar de opera durfde te gaan. Ze zal er schande van spreken: “Vast weer zo’n Oekraïense vluchteling die geen gevoel heeft bij onze normen en waarden.”

Van vader op zoon

Sun, 20 Apr 2025 13:02:53 GMT

Bovenop een berg beleef ik een paasvuur. Het is geen groot evenement en ook niet aangekondigd. Het is een feest voor het dorp, georganiseerd door een paar bewoners. Dat doen ze al tientallen jaren. Altijd op deze plek en altijd kleinschalig. Het toeval maakt dat ik erbij ben. Overdag sprintte ik voor filmopnames door het bos. Ik moest bergop, bergaf, springen en vallen. Mijn conditie is echt prima, maar rond een uur of vier was de pijp wel leeg. De laatste scenes waren op vlakke grond, verhard bovendien. Een verademing, al genoot ik intens van de hele dag. In de schemering loop ik vermoeid richting het kleine huisje op de berghelling dat voor deze paar dagen thuis is. Tot mijn verbazing moet ik me eerst een weg banen door een groep mensen en de brandweer. Voordat ik iets kan vragen zet die bluswagen zich in beweging richting de onverharde landweg naar boven. De mensen lopen er achteraan, veel kinderen dragen een brandende fakkel. Nieuwsgierig als ik ben pak ik snel een jas en even later ren ik weer een berg op. Op de top ligt een hoop met takken waar een klein vuurtje in brandt. Het zijn niet de stapels pallets die ik uit Nederlandse nieuwsberichten rond vreugdevuren ken. Het is een berg natuurhout van een meter of 5 hoog en met een diameter van ca. 15-20 meter. Het kleine vuurtje wordt rap groter en voordat ik het door heb zijn de vlammen een meter of tien hoog. Om het vuur staan een paar honderd mensen uit het dorp en de boeren uit de omgeving. En ik. Een kraampje verkoopt frisdrank en bier. En worst en schnitzel, vers gebakken op de bbq. Voor een broodje braadworst met een halve liter koud bier vragen ze Euro 3,50. Zelfs in Zwolle koop je daar nog niet een kop thee voor. De sfeer is gemoedelijk. Met de Nederlandse discussie over paasvuren vers in het achterhoofd, besluit ik wat rond te vragen over deze traditie hier. Een oudere Duitse man vertelt me dat zijn vader met zijn ouders hier al voor de oorlog paasavond vierde. In een reflex vraag ik welke oorlog hij bedoelt. De man schrikt, maar antwoordt voordat ik me kan verontschuldigen voor de lompe vraag: “Nou ja, de laatste grote oorlog hier.” Timide bedank ik hem en met “Frohe Ostern” maak ik me uit de voeten. Even verderop overdenk ik mijn vraag, terwijl ik in het smeulende hout staar. De gloeiende brokken lijken te leven. Dansende vlammen spuwen duizenden vonken in de lucht. Het is een machtig spektakel, rustgevend bovendien. Een brandweerman tikt me op de schouder en vraagt hoe oud het meisje en de jongen voor me op de grond zijn. Als ik naar ze kijk zie ik ze hevig zoenen, maar van hun leeftijd heb ik geen idee. Aangezien ik wel benieuwd ben waarom hij dat wil weten vraag ik hem dat. Ik krijg een eerlijk antwoord: “Ze lijken me een jaar of 12-13 en op die leeftijd moet je niet zo … eh … uitgebreid druk zijn met elkaar.” Hij onderbreekt ze en er volgt een kort gesprek. Dan staat hij op, kijkt me kort aan en mompelt: “16 en 17, dus niets aan de hand.” Even later is het vuur nog “slechts” een meter of zeven hoog en zeker niet meer zo uitbundig als eerst. Veel mensen gaan rond het vuur zitten en jongeren houden stokken met deeg en marshmallows in de buurt van het gloeiende hout. De brandweermannen hebben blijkbaar het zwaarste deel van hun toezichthoudende taak erop zitten, want ze staan in de rij staan bij de bbq. Nooit eerder woonde ik een paasvuur bij. En het stond ook niet op mijn bucket list. Vuur heeft in een deel van mijn familie een nare bijsmaak. Je weet dat ik uit een Russisch taalgebied kom, net als het woord “Pogrom”. De rest kun je raden, dus details zal ik je op deze Paas-zondag besparen. Maar het samenzijn van gisterenavond vind ik op de één of andere manier een bijzondere ervaring. Op mijn gemak loop ik terug naar mijn huisje. Het is aardedonker en ik voel de sterren op me neerkijken. Amper twintig minuten van deze plek stond vroeger één van de grootste synagoges van Duitsland en ook die werd ter bevordering van de saamhorigheid in brand gestoken. Hoeveel mensen die ik net rond het vuur trof, zouden familie hebben die in 1938 als toeschouwer naar de dansende vlammen hebben staan staren? Hoe moeilijk zouden ze het daarmee hebben? Ik weet dat ik zo niet mag denken, maar ik kan het gewoon niet onderdrukken.

Meer dan ik vroeger had

Fri, 18 Apr 2025 17:04:46 GMT

In een trekkershut in Duitsland speel ik volksliedjes op een guitarlele. Ik ben hier voor filmopnamen en doe heel voorzichtig een warming up van mijn stem voor later op de dag. Ik werd hier wakker met verse theaterboekingen uit het buitenland. Een machtig gevoel. Mijn tijdelijke onderkomen hier op het Duitse platteland is klein, maar droog en verwarmd. Ik heb een comfortabel vast bed en dat is meer dan ik vroeger had. In de Sovjet-Unie had een gemiddeld appartement één echte slaapkamer en die was voor je ouders of inwonende grootouders. Andere mensen sliepen op slaapbanken of stoelen in de woonkamer. In sommige gevallen kon je het smalle balkon ombouwen tot slaapkamer. Maar zodra temperaturen beneden het vriespunt daalden, was die kamer eigenlijk niet bruikbaar. Als kind sliep ik daarom op een opklapstoel in de woonkamer en mijn moeder op een slaapbank. De slaapkamer was voor mijn opa en oma. Iedere ochtend bouwden we de slaapplekken om tot zitkamer. En iedere avond werd die stoel weer mijn bed. Een eigen slaapkamer heb ik nooit gehad. Mijn kleding en spulletje lagen in een kast in de gang, die de woonkamer verbond met de kleine keuken. Aan die gang vond je ook een badkamer met bad, een smalle kast voor boodschappen, een losse toilet en de deur naar het trappenhuis. Het leven in het appartement draaide om de eettafel van 80 × 80 centimeter in de keuken. De ruimte was zo beperkt, dat er alleen krukjes stonden. De persoon aan het hoofd van de tafel zat op een klein trapje, dat ook gebruikt werd om bovenin de keukenkastjes te komen. Dat we niet in de woonkamer leven, maar in de keuken heeft te maken met boeken. Ik kom uit een wetenschappelijke en muzikale familie. Overal staan boeken, voornamelijk wiskunde, mechanica of muziek. Alleen in de keuken vind je geen boeken, maar uitsluitend omdat er totaal geen ruimte voor is.

Kick off festivals

Mon, 07 Apr 2025 17:12:15 GMT

Afgelopen weekend trapten we ons festival-seizoen af. Na jaren theaters wilde ik wat meer straat, net als vroeger. Toen zong ik als tiener met mijn gitaar protestliederen in parken in de USSR. Waar ik overigens herhaaldelijk voor werd opgepakt. Ik hunker naar de sfeer van buiten en de intieme interactie (niet die Sovjet-gevangenis haha). En hoewel ik mijn opwachting zal maken op diverse grote meerdaagse evenementen, gaat mijn hart vooral uit naar kleinschalige festivals, zoals afgelopen week in Winterswijk. Midden in het dorp speelde ik voor een paar honderd toeschouwers die elkaar bijna allemaal kennen. Het voelde alsof ik op een verjaardag of bruiloft speelde. We genoten intens, maar leerden er ook veel van. Want anders dan tijdens een theatertour, deel je het podium met andere artiesten. Tijdens je optreden ben je alleen, maar de stage staat vol met versterkers en speakers van gitaristen, een piano en een drumstel. Overal liggen kabels. Je stapt er makkelijk overheen, maar het is lastig manoeuvreren met eenwielers. Zeker op een hoge eenwieler die we voor onze dans gebruiken. De documentatie die we vooraf naar festivals sturen hebben we direct aangepast. In die rider schrijven we sowieso dat we we liever niet op een podium spelen en een voorkeur hebben voor een vlakke straat. Dan staan we namelijk voor de neuzen van toeschouwers en krijg je een veel intiemere situatie, met veel meer participatie. Vanuit technisch oogpunt bezien is een festival een gecontroleerde chaos. Ook dat hebben we onderschat. Je moet snel ombouwen, inprikken en gaan. Echt tijd voor een soundcheck is er niet. Onze technische theater-setup schoot in die hoedanigheid tekort, dus daar hebben wij werk aan de winkel. Maar de kop is eraf en het was heerlijk.

Ksenia’s Kakofonie

Fri, 04 Apr 2025 10:49:56 GMT

15 keer per jaar stuur ik mijn Kakofonie, een verzameling losse schrijfsels (via Substack ). Die is vanzelfsprekend gratis en dat blijft hij ook. Als je die wil ontvangen, dan registreer je hier: De laatste Kakofonie vind je hier.

Over de empathische teloorgang van de samenleving

Tue, 01 Apr 2025 20:21:37 GMT

Via Cultuurpers kreeg ik een blog onder ogen over de empathische teloorgang van de samenleving, geschreven door de Honest Broker . Het is een lang stuk waarin Internet en talloze miljonairs (Musk voorop) eigenlijk de schuld krijgen van de vervlakking en kilte. Het is interessant en ik ben het op een paar punten met de schrijver een. Maar in essentie vind ik de post erg kort door de bocht. Hij romantiseert de vrijheid die we vroeger op internet hadden en vergeet dat de mens zelf gewoon de belangrijkste rol speelt. Onderstaand mijn reactie met hier en daar een geknipt citaat uit de oorspronkelijke post. Vroegâh Voordat ik mijn hart verloor aan het theater, had ik een aardige carrière in IT. Ik hou van internet sinds het me hielp mijn beste vriendin van vroeger terug te vinden. In de digitale frontlinie maakte ik drie dotcom-bubbels mee. Zo bouwde ik lang geleden aan (oa) IRC en vele internetprojecten van overheden, apotheken, kerken en startups daarna. En ik automatiseerde ruim 10 jaar lang de techniek van een gespecialiseerde internetprovider. Maar ik werd ook geboren in een land waar ik geen vrijheid kende en waar we altijd een speelbal waren van de overheid. Ik prijs me gelukkig nu in de EU te wonen en stem trouw, maar pas ervoor om te geloven dat ik als burger centraal sta in de goede bedoelingen van welke overheid (of haar verlengstukken) dan ook. Providers in dienst van de overheid Internet was nooit “van ons”. Zo is het niet bedacht, niet ontworpen, niet gebouwd en dus nooit geweest. We mogen gebruik maken van een heel klein stukje, en daar experimenteren en zelfs van genieten, maar wel met mate. Internet is altijd gedomineerd door commerciële partijen. Zij bedachten consumentendiensten waarmee strategische producten van de overheid konden worden gerealiseerd en betaald. De overheid had via toezichthouders, vergunningen en geldstromen altijd de hand aan de kraan. Alle technologiebedrijven zijn in die hoedanigheid een stroman. Als we er iets tegen willen doen, dan moeten we in bepaalde onderdelen van onze processen stoppen met het gebruik van die producten, of ze nuttig inzetten. Van de jaren ‘90 tot nu In de jaren ’90 was “het web” nog geen 5% van wat “heel internet” toen was, nu is het nog minder en dan tel ik alle sociale netwerken mee. Het zichtbare internet is altijd een bijproduct met veel toezicht geweest. Daaruit worden overheidsproducten voor defensie, onderzoek en opsporing betaald. Het was altijd een verzameling gesloten netwerken van (semi-)overheden en daar direct aan gerelateerde educatieve – en onderzoeksinstituten, en providers die gereguleerd hun business mochten doen. Via speciale gecontroleerde en gefilterde koppelingen wisselen deze partijen informatie (je e-mailtje, chatje, sms’je, etc) met elkaar uit. Of je het nu Ziggo, Verizon, het ziekenhuis of je universiteit noemt. En op die uitwisseling zit op diverse niveau’s toezicht en dat is deels censuur (denk maar aan de berichtgeving indertijd rond covid-19). Die censuur wordt op veel niveau’s bedacht. Je hebt een mening van aandeelhouders, landelijke overheid en Europees beleid als het gaat over een provider in de EU. En er zijn bijzondere gebruikers met specifieke bevoegdheden, zoals zoals defensie, justitionele opsporingsdiensten, geheime diensten, de sociale dienst en de belastingdienst. Om er een paar te noemen. Dan heb je nog regulering voor specifieke producten, zoals zorg-data, alarmsignalering en betaalverkeer. Dat toezicht wordt uitgevoerd door externe commerciële partijen die hun opdracht na uitvoerige lobby in de wandelgangen hebben verkregen. Je wilt niet weten hoeveel toezichthouders wij in certificeringstrajecten hebben moeten opleiden, waarna wij in ruil voor de certificering (die zegt dat we deugen) de factuur voor ons werk kregen. De wereld op zijn kop dus. Het zijn allemaal losse koninkrijkjes die om financiële redenen bepalen wat jij en ik mogen doen en zien, en hoe. Hoge bomen en wormen De Amerikaanse GPS die je in je auto (en op je smartphone) gebruikt is een goed voorbeeld van zo’n bijproduct van de defensietaak waar die satellieten voor zijn bedacht. De data die we voor ons MAPS gebruiken is een fractie van wat die satellieten verzamelen en uitzenden. Als ze alleen GPS aan consumenten zouden moeten aanbieden, dan kunnen tenminste 4 van de 5 satellieten uitgezet worden. Ons gemak zorgt voor de budgetten die het grote systeem onderhouden en zelfs uitbreiden. Dit geldt idem voor het modernere en preciezere Europese Galileo en de ultra-moderne Russische en Chinese varianten. Het satelliet-netwerk van Musk vinden we slecht omdat we aan hem twijfelen (zeg ik heel keurig). En dat doen we omdat hij met zijn hoofd boven het maaiveld zo lekker zichtbaar is. Maar letterlijk iedere provider heeft al jaren dezelfde macht als Musk en er zijn er genoeg die veel groter zijn dan zijn clubje. Die providers hebben geen tienduizenden kleine satellieten in de ruimte (zoals Musk), maar enige tientallen hele grote. Die partijen zijn nagenoeg onzichtbaar, net als de producten die ze aanbieden. Maar als jij via Instagram loopt te bluffen dat je het gras gemaaid hebt en dat het zo’n coole workout was, dan zijn het deze toko’s die de beelden kunnen aanleveren om je claims te weerleggen, niet Musk. Jij kunt je op je op Tinder anders presenteren dan je bent, maar die partijen weten beter. Dat ze het niet tegen je gebruiken, dat betekent dat je momenteel niet relevant genoeg voor ze bent. Maar al deze onzichtbare partijen bepalen op de achtergrond al tientallen jaren dagelijks hoe de digitale wereld er voor jou en mij uitziet. Noord-Korea aan de Noordzee Als je wat ouder bent, dan weet je dat we vroeger in Nederland ons eigen digitale Noord-Koreaanse voorbeeld hadden. KPN vond toen dat ze Internet gesloten kon houden met een ommuurde editie vol door hen (en de overheid) gecontroleerde content. Dat noemden ze “Het Net”. Toen hadden we gelukkig ca 250 onafhankelijke providers (met duizenden merken) en konden we buiten Nederlandse knooppunten “het open internet” op en dus stierf “Het Net” onder druk van een beter product een snelle dood. Maar inmiddels hebben we er nog maar drie aanbieders en is er geen optie meer om buiten een Nederlands knooppunt om de wereld te bereiken. En net als de overheid vrezen ook deze drie providers Musk, omdat hij een (ogenschijnlijk betaalbare) vierde keuze toevoegt die bovendien buiten hun controle ligt en je verkeer direct aflevert bij een knooppunt buiten de EU. De bijl aan de wortels van de macht De schrijver heeft het over miljoenen mensen die bezig zijn met een pushback. Ik snap wat hij zegt, maar die piek is geweest. Elke pushback gebruikt zo’n beetje het systeem, of het nu ChatGPT is of TikTok. Demonstranten lopen met door AI gegeneerde slogans en affiches en alles wordt met behulp van internet georganiseerd. Het zijn allemaal gecontroleerde silo’s, waar je met likes en instemming door algoritmen geconditioneerd wordt. De explosieve adoptie van op Open Source technieken gebaseerde besturingssystemen was de laatste echte grote autonome pushback die de bijl had aan de wortels van de macht. Die had zijn piek toen er decentraal tig soorten *nix-achtige besturingssystemen zeer relevant begonnen te worden. Toen kwamen de giganten en werd talent en techniek ingelijfd, en via toezicht en certificeringen was daarna alles weer onder controle. Ook dat maakte ik aan het front mee. Internetmiljardairs conditioneren ons op ons eigen verzoek De vervlakking in de samenleving wordt grotendeels veroorzaakt door onze selectieve blindheid en het gericht wegkijken van onszelf. Mensen die we leuk vinden mogen alles en dat liken en delen we allemaal. Mensen die we minder leuk vinden leggen we onder een vergrootglas. Andersdenkenden zijn paria’s, waar we niets mee te maken willen hebben en die we het liefst digitaal affikken. Met likes en reacties vertellen we de algoritmen hoe we in de film zitten en die gaat ons vervolgens blij maken door ons meer te tonen van hetgeen we wel leuk vinden. Ons eigen gedrag maakt dat onze silo steeds smaller wordt en dat we verder afstompen. En de steeds groter wordende ruimte tussen de silo’s zorgt voor meer onbegrip en polarisatie. Van een gemêleerde samenleving naar silo’s en hokjes Toen ik net in Nederland woonde maakte ik feestjes (etc) mee waarin mensen met afwijkende meningen door elkaar liepen. Punkers dronken bier met JOVD-types, terwijl ze stevig discussieërden over de staat van de wereld. Dat is niet meer, omdat het respect voor andersdenkenden er niet meer is. Anno 2025 wordt er niet meer met andersdenkenden gepraat, maar louter geschreeuwd. Nu wordt er niet meer geluisterd naar ideeën, maar we zijn druk met het meten van pigment en het tellen van identiteiten. Alsof we niet allemaal dagelijks meerdere malen naar de WC moeten. Laat die algoritmen werken voor een warmere samenleving Het laatste vlammetje in de samenleving wordt gedoofd, omdat we ervoor kiezen om niet objectief naar een feitelijke situatie te kijken. De klimaatcrisis mag zorgen voor de opwarming van de aarde, maar de relatie tussen mensen onderling is killer dan ooit. Als we daar nog iets aan willen doen, dan moeten we individueel kritisch in de spiegel kijken en ons gedrag aanpassen. Meer buiten onze silo’s kijken en op een constructieve manier omgaan met wat we daar zien en daarvan leren. En als je ook nog in staat bent om constructief te reageren op posts buiten je comfort-zone en ze misschien te liken of te delen, dan gaan al die algoritmes je helpen je blikveld te verbreden.

Pindakaas

Sat, 29 Mar 2025 17:14:46 GMT

In de jaren ‘80 deelde ik in Moskou een piepklein appartement met een groep Vietnamese gastarbeiders. Ze maakten voor mij het lekkerste eten dat ik ooit in de USSR proefde. Het waren kippenpoten in een marinade. En met poten heb ik het niet over een drumstick of een dijbeen, maar over de looppoten. De ‘vlerken’ zeg maar. Het was onwerkelijk lekker en een schril contrast met de kool waar ik eerder over schreef. Tien tijdzones kende het land waar ik geboren ben. Geografisch bekeken is het een enorm groot land en als je op het toenmalige regime afgaat dan is de USSR het beste land ter wereld. Als je er woont, dan weet je wel beter. En als je – zoals ik – behoort tot een onderdrukte minderheid dan ben je al blij dat je het leven hebt. Als ik de benen neem, verandert alles. Eenmaal over het hek ontdek ik de andere wereld ten volle. De smaak van de worst die ik in Hongarije krijg zal ik nooit vergeten. Net als de zoete geur die in Israël in de lucht hangt. Het is allemaal niet genoeg om me daar te houden, want ik moet en zal naar Nederland. En hoewel ik niet voor de keuken ga, is het aan de Noordzee waar mijn smaakpapillen in de overdrive gaan. Het is de Indische keuken die me pakt. Ik ben in Nederland voor topsport, dus kan maar heel mondjesmaat van al dat lekkers proeven. Iedere gram telt, want ik moet in vorm blijven. Van de overheid ben ik geen fan, dus ik doe geen beroep op een uitkering. Om financieel in leven te blijven werk ik als schoonmaker bij grote gezinnen. Mijn dagen beginnen heel vroeg en eindigen laat. Tijd om me te verdiepen in het land en haar geschiedenis heb ik niet, maar van die stoofpotjes geniet ik intens. Het wordt anders als ik mijn man ontmoet. Hij is een wandelend geschiedenisboek. Toen ik hem vertelde dat ik vroeger als tienjarige met de trein van Charkiv naar Sint-Petersburg reisde, vertelde hij me langs welke stations die treinen liepen. Ik vond het al een wonder dat hij wist dat Charkiv een grote stad is en was totaal verbaasd dat hij de spoorlijnen en knooppunten kende. Zijn kennis is het resultaat van diepgaande studies over de tweede wereldoorlog, met als specialisatie Oost-Europa. Hij leerde me zelfs een paar dingen over mijn eigen geboortestad, maar vertelde me ook uitvoerig over het Nederlandse koloniale verleden, met zijn volkeren en talen. Hij liet me zien hoe immens groot die Indische archipel was en hoeveel mensen daar wel niet woonden. Het is net zo uitgestrekt als heel Europa (van Schotland tot de Oeral). Hij vertelde ook over de gitzwarte bladzijden en de invloed daarvan op de huidige samenleving, omdat iedere 5e Nederlander een band heeft met voormalig Nederlands-Indië. We bezochten herdenkingen en monumenten en ik leerde dat de komst daarvan geen automatisme is. Dat er nog altijd hard voor gestreden wordt. Ook ontdekte ik dat veel Indische herdenkingen betaald worden door de Indische gemeenschap en sponsors, en georganiseerd worden door vrijwilligers. De oogkleppen van de samenleving komen misschien nog het beste naar voren op 5 mei. Dan vieren we in Nederland de bevrijding, omdat het land aan de Noordzee toen grotendeels vrij was (op de Waddeneilanden na). In het grootste deel van het Koninkrijk ging de oorlog nog ruim drie maanden door, een periode waar in voormalig Nederlands-Indië meer slachtoffers vielen dan in vijf jaar oorlog aan de Noordzee, 104k Joden meegeteld. En daarna volgde de Bersiap waarin opstandelingen huis hielden met bamboe-speren. Een uiterst gewelddadige periode die een voorschot nam op de revolutie en de Nederlandse onderdrukking daarvan. Bij elkaar nog vijf jaar ellende, direct gevolgd door de oorlog in Papoea. Die strijdt woedt daar nog altijd, maar de doden door toedoen van het Indonesische leger halen nooit het nieuws. Als vluchteling voel ik met ze mee. Misschien omdat ik de pijn van een volk op de vlucht ken. Zij kozen er niet voor om te vertrekken, maar werden gedwongen. Dat ze 75-80 jaar later nog altijd moeten strijden voor erkenning vind ik best gek voor zo’n sociaal, intelligent en rijk land.

TaleSpinners

Wed, 26 Mar 2025 21:15:01 GMT

STOKED! speelde ik tot dusver met Sofia van Veen onder de artiestenaanduiding “Van Veen tot Marasanova”. We vonden dat een leuke woordspeling op onze achternamen. Maar als artiestennaam bleek het te lang en te complex en hoe doe je dat dan weer met een website? Etc. Dat hebben we opgelost, want vanaf nu spelen we STOKED! als duo onder de noemer “TaleSpinners”. De ondertitel zegt precies wat we doen: Big Stories. Small Cast. Pure Magic. Kan zijn dat we zo af en toe een gastacteur erbij hebben, maar doorgaans spelen we met zijn tweeën. De nieuwe website van de TaleSpinners vind je hier .

Winterswijk in Actie voor Cultuur

Wed, 26 Mar 2025 12:20:50 GMT

Op 6 april komt Winterswijk in actie om iedereen toegang te geven tot les in dans, schilderen, muziek en theater, of te wel: Cultuur voor Iedereen. Het festival vind je vanaf 12 uur in het Vrijheidspark. Samen met Sofiavveen speel ik net voor 1300 uur een half uurtje STOKED! Cultuur voor Iedereen is een festival voor alle leeftijden, met live muziek, DJ’s en theater, diverse andere activiteiten en foodtrucks. STOKED! Is een Engelstalige mini-musical over ambitie, dromen en vooroordelen.

Tussen hoop en vrees

Fri, 21 Mar 2025 11:58:13 GMT

Het is nog ochtend als we ons in de bergen vergapen aan bijzondere formaties basalt. Het is één van die wonderen der natuur. Voor ons loopt een groep van zes mannen en vrouwen erg luidruchtig te wezen. Een aantal draagt een glas met rode wijn, sommigen drinken direct uit de fles. Twee mannen hebben een grote patch van een motorclub met de Russische vlag op hun rug. De lelijke ruwe taal die de Russen uitkramen staat haaks op de op de onbeschrijfelijke schoonheid van de omgeving. Die vlag die zo prominent de rug siert geeft me een moeizaam gevoel, alsof ik naar eens stel nazi’s kijk. Tegelijk begrijp ik ook wel dat ik niet een heel volk moet veroordelen op een paar rotte appels die wellicht in Armenië op vakantie zijn om even te ontsnappen aan de ellende thuis. Groter acht ik trouwens de kans dat ze zijn gevlucht om de dienstplicht te ontlopen, want nationale trots betekent niet automatisch dat je zelf ook bereid bent ervoor te bloeden. Ik besluit mijn aandacht te verleggen naar een beekje dat met hoge snelheid kristalhelder water afvoert. Armenië heeft ergens iets weg van het Portugal uit de Tweede Wereldoorlog. Dat land had toen directe vliegverbindingen met bijvoorbeeld Engeland, Duitsland en Italië. Elk land had er zo zijn eigen ambassade met medewerkers, inclusief spionnen. En voor het verzet in West-Europa was Portugal de bestemming voor alle geredde vliegeniers. Het land leefde op de rand van de vulkaan, er werd gefeest en gedeald, want iedere dag kon de laatste zijn. Dat niet iedere Armeen gelukkig is met de komst van vijftig- tot honderdduizend Russische vluchtelingen merk je her en der op straat waar leuzen tegen Poetin gescandeerd worden. Maar in de opkrabbelende economie heeft pragmatiek de overhand en dus proberen handelaren er vooral een slaatje uit te slaan. Op de markt vind je diverse boekwinkels met Russische nationalistische literatuur. Ook Hitler’s Mein Kampf is er in alle soorten en maten te koop: van nieuwe Russischtalige herdrukken in handig pocketformaat tot originele Duitse uitgaven uit de jaren ‘30 en ‘40. Ook de nieuwe Duitstalige wetenschappelijke editie staat er tussen. Armenië leeft tussen hoop en vrees en bidt dat oorlog dit keer aan hen voorbij gaat. Meer Armenië.

Wat Oekraïne kan leren van Armenië

Wed, 19 Mar 2025 10:35:17 GMT

Voor juni 2026 zijn verkiezingen gepland in Armenië. Ruim 20 partijen vechten dan om voldoende stemmen voor één van de 101 stoeltjes. Een kiesdrempel van 5% voorkomt een totaal versnipperd parlement. De zittende president Nikol Pashinyan deed veel goed voor het land, maar toch is er een grote kans dat hij het veld moet ruimen. Pashinyan kwam aan de macht na een fluwelen revolutie die hij leidde. Daarna schreef hij direct verkiezingen uit. Nadat hij die won zette hij in op een degelijke economie en bouwde daarvoor de benodigde infrastructuur. Hij pakte ook de gierende corruptie keihard aan. Vroeger kon je alles afkopen, inclusief een veroordeling voor moord. Pashinyan koos voor een betrouwbare overheid en rustte alle agenten uit met body-camera’s. Dat ging allemaal niet zonder slag of stoot en op bepaalde posten moest hij wel een keer of acht de verantwoordelijke minister vervangen totdat hij iemand vond die corruptie ook met wortel en tak wilde uitbannen. De meeste Armeniërs kunnen zich wel vinden in deze maatregelen, maar voor een aantal is deze mate van gelijkwaardigheid ongewenst. Hij hervormde het ministerie van financiën en voerde duidelijke belastingregels in. Tegenwoordig betaalt iedereen naar rato. Veel bewoners betalen daarom voor het eerst belasting en zijn daar niet blij mee. Enkele steenrijke Armenen, die voor “beleid Pashinyan” hun belastingverplichtingen afwikkelden met een doekje voor het bloeden, moesten plots de volle mep betalen. Een aantal heeft het land inmiddels verlaten. Armenen die terugkeren naar Armenië hebben veelal in een buitenland belasting betaald en vinden de werking van de lokale dienst, als ook de belastingdruk, meer dan fatsoenlijk. Zittend president Pashinyan ziet ook een grote rol voor de EU weggelegd en doet veel om die relatie te verbeteren. Zo tekende hij onlangs een vredesregeling met buurland Azerbaijan en daarmee maakte hij een einde aan ruim 40 jaar oorlog. Hij belooft af te zien van claims op historische gebieden en plaatste het leger in defensieve posities. Hij kreeg weinig garanties terug, maar hij vindt uitzicht op een plek in de EU het verdrag meer dan waard. Het gemor van de oudere bevolking hierover neemt hij voor lief. Europese politici doen via media hun best om de EU aan de man te brengen. En de vele handelsverdragen die Europese landen afsluiten is de boter bij de vis. Bij de verkiezingen zal het gaan tussen de jongeren en ouderen. De jeugd deelt, net als de terugkerende Armeniërs, de visie van de president dat pijn uit het verleden niet een rooskleurige toekomst in de weg moet staan. Ze zijn optimistisch en maken gebruik van de nieuwe economische mogelijkheden. Zij kijken reikhalzend uit naar een goede relatie met de EU. De ouderen zweren bij de onderdanige relatie met grote broer Rusland en zien de belastingen het liefst gisteren afgeschaft. De corruptie die daarvoor terugkomt nemen ze voor lief. Zij hechten aan claims op delen van (bv) Azerbaijan en willen dat het gevoerde beleid van pragmatiek en realisme per direct plaats maakt voor iets gestoeld op tradities. Het is de vraag in welke mate de zittende president in staat is voldoende economische groei te tonen, zonder dat de veiligheid van het land in het geding komt. Het Oekraïne van Zelensky kan (net als Erdogan’s Turkije) veel leren van Pashinyan’s Armenië. Het actief bestrijden van corruptie is bijvoorbeeld al een hele grote stap in betere betrekkingen met de EU (en de VS). Hij moet sturen op meer gelijkwaardigheid en de culturele verschillen in diverse regio’s erkennen. Verder moet hij een einde maken aan die krankzinnige afkoopregelingen waarmee rijke inwoners voorkomen dat hun kroost het leger in moet. Meer Armenië

Hun deel van de Armeense koek

Mon, 17 Mar 2025 08:24:54 GMT

Op een klein strand bij een immens meer praten we met timmerlui over het hout dat ze gebruiken bij de bouw van wat we in Nederland een strandtent zouden noemen. We hebben geluk met het weer, zo horen we. De 20 graden die de temperatuur vandaag aantikt is niet gebruikelijk. Dat beeld wordt bevestigd door de hopen sneeuw en ijs die her en der liggen. We zijn hier voor opnames en foto’s, onder meer met een drone. Die vliegt ruim honderd meter boven ons. Op de monitor volg ik wat de drone “ziet”. Het water in het meer lijkt turquoise van kleur. En even verderop staat een oud klooster. Tussen de opnames door praten we over de uitzichtsloze Economische situatie van Armenië. De hele wereld reist zo’n beetje visumvrij naar Armenië, maar zelf mogen ze bijna nergens naartoe. Dat heeft te maken met hun relatie met Rusland en Iran. De Armeense economie is diep vervlochten met die van Rusland. Dat land zorgt ook voor de veiligheid, want in verschillende grensgebieden met Azerbaijan en Turkije vind je Russische vredestroepen. En het zijn Russische wapens die Armenië de mogelijkheid geven zich te verdedigen. Bij gebrek aan reismogelijkheden om elders te werken, ontsnappen veel Armeense mannen aan werkloosheid door gedurende zes maanden per jaar als gastarbeider in Rusland te werken. Bij gebrek aan alternatieve handelspartners, trekt Armenië zich weinig aan van de sancties tegen Iran en dus is er sprake van een (min of meer) open handelsrelatie. Op de markten vind je talloze producten uit Iran, zoals de wereldberoemde saffraan en thee. Voor de Iraniërs is Armenië ook de ideale party-zone. Aan de grens verruilen de Iraanse vrouwen hun Nikab voor een korte broek om even een paar dagen de wind in de haren te voelen en mens te zijn in Jerevan met zijn talloze clubs, restaurants en cafés. Met zijn drie miljoen inwoners is Armenië een geopolitieke speelbal. Het is een buffer tussen de Soennieten in het zuiden (Turkije, Azerbaijan) en de Iraanse Shiieten in het noorden. Zowel Rusland als Iran gebruiken het Armenië om sancties te omzeilen, en als vakantieland. China heeft Armenië ontdekt en probeert er voet aan de grond te krijgen, maar de regering van het Christelijke land voelt zich prettiger bij de EU en doet er van alles aan om die relatie beter te maken. Terwijl al die spelers druk zijn met hun deel van de koek, probeert de bevolking er het beste van te maken en hopen ze dat die Russische vredestroepen niet plots verdwijnen …. Meer Armenië.

Genieten van de warme Armeense cultuur

Sat, 15 Mar 2025 19:47:47 GMT

Op de markt en in de straten geniet ik van de opgewekte en warme Armeense cultuur. Ik zie een volk hard werken aan een mooie toekomst. Het Engels van de jongere generaties is nagenoeg perfect. Met de ouderen spreek ik Russisch. Ik herken de gezichten uit mijn jeugd, van hardwerkende vrouwen die op de markt hun streekproducten verkopen. Bij de kerken staan oudere vrouwen met bloemen. Ik zie een mix van Soviet-architectuur en moderne in lokaal natuursteen opgetrokken woontorens. De sfeer is echt heerlijk en het mooie weer dat we hebben helpt daarbij. Anders dan de grote steden in Rusland is de miljoenstad Jerevan ongelofelijk veilig. Straatartiesten laten hun spullen staan als ze ergens gaan eten, ook als het donker is. En ook op terrassen blijven notebooks achter op tafels als de gebruiker naar toilet moet, en niemand die er naar taalt. Armeníë is met zijn vriendelijke bevolking en markten zonder zakkenrollers een geweldig voorbeeld van dat een moderne civilisatie niet gepaard hoeft te gaan met vernielzucht en zwerfafval. De bewoners beschouwen zichzelf als de directe afstammelingen van Noach, die volgens Genesis (Torah, Bijbel/OT) met zijn ark aanmeert op de berg Ararat. Voor de oervolkeren uit deze regio is dat nog altijd een heilige berg, al ligt die door oorlog niet in Armenië. Armenen zeggen te leven naar zijn bedoeling en proberen de allerbeste versie van zichzelf te zijn, ook voor de ander. Dat voel je in elk contact en dat 24 uur per dag, want de meeste supermarkten en cafés hebben nog ooit gehoord van een sluitingstijd. Meer Armenië

Een ontmoeting in Armenië

Wed, 12 Mar 2025 12:30:43 GMT

In een taxi hobbel ik met mijn half-zus door nachtelijk Jerevan, de hoofdstad van Armenië. We zijn hier om een paar dagen door te brengen met onze Russische vader. De moeder van mijn halfzus komt uit Wit-Rusland en is ernstig ziek. Onze vader haalt haar op en samen reizen ze naar Jerevan. Dat Armenië voor ons allen visumvrij te bereiken is, maakt het de ideale ontmoetingsplek. Voor het eerst in ruim zes jaar zie ik mijn vader. De lockdowns maakte reizen een tijdje onmogelijk en daarna viel Rusland op een zeer brute manier mijn geboorteland Oekraïne binnen. Aangezien ik direct met woord en daad partij koos, was het veiliger voor me om Rusland “even” niet te bezoeken. Het maakte dat ik de begrafenis van mijn oma moest missen, maar ik ben blij dat ik mijn 77 jaar oude vader via deze omweg toch kan omhelzen, al is het maar voor een paar dagen. We eten met elkaar en brengen traditioneel diverse toasts op het leven uit. En we pakken cadeaus uit die mijn vader nog samen met mijn oma voor ons kocht. We drinken van granaatappels gemaakte wijn uit Armenië bij onze Georgische maaltijd. En sluiten af met Armeense koffie. Voor heel even is de boze buitenwereld met zijn oorlog en ellende ver weg. Meer Armenië

De laatste Oscar

Sun, 09 Mar 2025 06:02:12 GMT

Op 30 maart speel ik na ruim 2 jaar mijn allerlaatste Oscar en Oma Rozerood in Nederland. In Theater Posa in Lelystad kun je nog één keer genieten van het warme verhaal over de jonge en zieke Oscar die vol scepsis een gesprek met God begint. 6 april spelen we STOKED! op een Winterswijk in actie ten behoeve van jeugdcultuur in Winterswijk. Later in april is het tijd voor Arum dem Fayer, in besloten setting. Begin mei kun je Zij zagen Oorlog ervaren in Gouda en Groningen.

Doe maar de nummer 3

Thu, 06 Mar 2025 13:16:13 GMT

Aan de tafel naast me wordt gesproken over de wijn. Ik hoor een man overleggen met een vrouw. Hij: “Die nummer drie ziet er wel lekker uit.” Zij: “Rood of wit?” Hij: “Rood. Wit is me te koud.” Zij: “Okay.” In het boekje kijk ik naar die nummer drie. Een Rioja uit Chili, van 2023. Ik ben geen kenner, dus het zegt me niet zoveel. Voor mij even geen wijn, want de dag is nog lang. Ik heb behoefte aan water en ik denk dat ik er een zwarte thee bij neem. De jonge ober negeert me en loopt naar de andere tafel. Hij vraagt of ze eerst wat willen drinken, terwijl ze het menu bestuderen. Geen slecht advies, gezien de enorme papierwinkel die op tafel ligt. “We willen beginnen met een rode wijn,” zegt de man. De ober vindt het een “uitstekend” idee en biedt de huiswijn aan. De vrouw vraagt waar die wijn vandaan komt. Dat kan de ober niet vertellen en hij stelt voor om dat even na te vragen. De man wacht daar niet op en bestelt “de heerlijke Riejowa uit 2023”. Ik schiet in de lach, want ik begrijp genoeg van het Spaans om te weten dat je het anders uitspreekt. Maar ik waardeer het zelfvertrouwen van de man en geniet graag van praktijktheater, waarin niemand weet waar ze mee bezig zijn en, hoewel ze dat van elkaar weten, toch mee gaan in dat spel. In iedereen schuilt een acteur. De ober begrijpt niet wat de man bedoelt en vraagt hem de wijn in het boekje aan te wijzen: “De nummer 3 is een geweldige keuze meneer. Ik kom hem zo brengen.” Een paar minuten later schroeft de ober de dop eraf en vraagt de man of hij wil proeven. Die twijfelt even en kiest er dan volmondig voor. Voor hem staat een groot glas met een bodempje wijn. De man kijkt ernaar, pakt het glas op en ruikt er voorzichtig aan. Gooit het dan in één keer naar binnen en nog voor het glas weer op tafel staat krijgt de wijn het predikaat “Heerlijk”. De ober lacht hartelijk en schenkt twee glazen in. Daarna bestel ik mijn water en een zwarte thee. De ober is er niet zeker van of ze zwarte thee hebben, maar hij verzekert me dat ze in ieder geval “gewone thee” hebben. En ze hebben een theelijst, die hij, terwijl hij dat zegt, zonder te zoeken uit de stapel papieren op tafel trekt. Ik kies een Ceylon. Naast me gaat het gesprek inmiddels over eten. De man en vrouw overleggen of ze vegetarisch zullen bestellen. Ik voel dat de vrouw daar weinig zin in heeft. Maar de man geeft niet op en wijst haar op de vegetarische entrecote. Onbewust denk ik weer terug aan de USSR. Als je een roze bril op zet, dan kun je stellen dat die misdadige communisten zeer progressief waren. Alles werd opgegeten, ook al was het verrot. Moest ook wel, want anders had je niet te eten. En gehaktballen van wortel, en schnitzels van bloemkool, waren voor het volk talrijker dan welk stuk vlees dan ook. Voor het volk natuurlijk, want zelf aten de communistische leiders wel lam en koe. Gevalletje van “doe als ik zeg en niet wat ik doe.” Dan ben ik aan de beurt om te bestellen. Ik kies voor de “boerensalade” met veel “tomaten en komkommer”. En uit de broodlijst neem ik het mandje “ambachtelijk platbrood met choemoes”. Hij kijkt me vragend aan, of ik het wil aanwijzen. Dat doe ik: “Ah, de humuus bedoelt u.”

Nieuwe video STOKED!

Sun, 02 Mar 2025 22:15:40 GMT

https://youtu.be/LLeiVslKsfI Deze voorstelling (of mini-musical) vertelt het verhaal van de 14 jarige Esther en haar dromen. De mensen om haar heen zijn minder enthousiast over haar ideeën en dat frustreert Esther. Ze zoekt hier en daar het conflict en blijkt dan zelf ook niet vrij van vooroordelen. We hebben STOKED! (de editie van 30 minuten) inmiddels diverse malen in binnen- en buitenland gespeeld en konden op basis van videomateriaal daarom een nieuwe nieuwe video voor STOKED! maken. Meer over de muziektheater-voorstelling STOKED!

Bandar-log

Mon, 24 Feb 2025 19:29:01 GMT

Voor een voorstelling bestudeer ik het gedrag van dieren met menselijke trekjes en daarom lees ik The Junglebook, in het Russisch. Schrijver Rudyard Kippling geeft in de verhalen- en dichtbundel op magistrale wijze een gezicht aan alle kanten van het mens zijn, zonder dat iemand zich aangesproken hoeft te voelen. Vroeger, in de USSR, las ik het boek uit 1894 graag. In één verhaal wordt het mensenkind Mowgli ontvoerd door de “Bander-log”. Deze anarchistische extremisten ballen herhaaldelijk hun vuist dreigend naar de hemel. Dan schreeuwen ze slogans met wilde claims, gevolgd door “vinden wij en dus is het waar.” Vanwege hun krankzinnige en gewelddadige gedrag wil geen ander dier iets met ze te maken hebben en daarom zijn ze de pariah van de wereld. In het Hindoestaans staat ‘bander’ voor ‘aap’ en ‘log’ voor ‘mens’. Aapmensen noemt Kippling deze losgeslagen bende anarchistische hersenlozen dus. Ik moet er nog altijd erg om lachen. De zoektocht van de Witte Zeehond Kotick naar een thuis komt voorbij. Net als de nieuwkomer Rikki-Tikkie-Tavi die moet zien te integreren. De olifantenverzorger Tomaai is natuurlijk van de partij, net als Messua en haar echtgenoot die Mowgli uiteindelijk adopteren. Ik vind het knap hoe Kippling de zachtheid en het zorgzame, maar ook de barbaarse kanten van de mens laat zien in die veelheid aan korte verhalen en gedichten. Ook het tweede boek (uit 1895) is het lezen waard. Van delen uit die bundels zijn diverse bewerkingen gemaakt en het meest bekende is wellicht de uitvoering van Disney. Op Internet zoek ik naar een promo van een Jungleboek-uitvoering. Op mijn startscherm vind ik het laatste nieuws van CNN. Onbewust klik ik het aan. Ik zie een stadion met tienduizenden mensen “Dood aan de Joden” schreeuwen, als ze hun vuisten ballen naar de hemel. Deze Bander-log zeggen het, dus voor hen is het waar.

STOKED in Zwolle was heerlijk genieten

Sun, 23 Feb 2025 20:35:35 GMT

In het kader van toevallige ontmoetingen speelden we in het Wresinksi Theater in Zwolle onze kleine musical STOKED! Na afloop hebben we met een aantal bezoekers genoten van een grandiose soep en quiche in de foyer. Dat was heerlijk. Onze kleine musical STOKED! duurt 30 minuten en heeft vijf liederen. Het is een korte uitvoering van “Truly Stoked”, een voorstelling van bijna 100 minuten. We spelen STOKED! om de 14-jarige hoofdrolspeler Esther (gespeeld door Sofia van Veen) ervaring op te laten doen met eenwieleren in een kleine omgeving, en spelen en zingen voor publiek. Het was de zesde keer dat we samen spelen en dat was weer ontzettend genieten.

Wat wil je later worden?

Thu, 20 Feb 2025 17:54:45 GMT

Wat wil je later worden? Het is een vraag die elk kind vanaf een jaar of 6 regelmatig gesteld krijgt. De woorden lijken onschuldig, maar als je nog iets moet worden, dan ben je nu blijkbaar niets. Het pure mens En dat terwijl het kind de mens in de meest pure vorm is. De jonge ziel is nog niet geteisterd met vooroordelen over rangen en standen, over kleuren en over afkomst. Het jonge mens kijkt vol verbazing en met eindeloos ontzag naar deze prachtige planeet. Wilde fantasieën stromen eindeloos. Als je jong bent, dan is het einde van het universum de limit. Je bewondert de schoonheid van een zonnestraal die een blad aait. Uren ben je bezig met een plas water en een stok. Elke zwerfsteen is een grote schat. Een takje is wat je fantasie ervan maakt. Spelenderwijs verwerk je met je vrienden alle prikkels om je heen. Je ontdekt, groeit en wordt ouder. Het systeem Maar dan gaat het systeem in de weg zitten. Je moet je huiswerk maken en op tijd naar bed. Ruimte voor vrij en ongedwongen onderzoek is er niet meer, want spelen is voor kinderen. Sport, tekenen en muziek vindt men hobbies waar je veel te veel tijd aan besteedt. Wat je wil worden noemt men onrealistisch en helemaal niemand zit te wachten op wat je denkt, voelt of vindt. Het jonge mens en haar dromen staan centraal in STOKED! De jonge Ether (gespeeld door Sofia van Veen ) heeft een droom, waar ze hard voor traint. Omstanders zijn minder enthousiast en vol goede bedoelingen proberen ze haar te helpen. Maar met wat? Met wat je later wil worden, of met wie je nu bent? STOKED! Een introductie van karakters en verhaal proef je zondag 23/2 bij Theater Wresinski in Zwolle. Je hoort vijf liederen en ziet een aantal karakters. STOKED! is een antwoord op “Wat wil je later worden” in (ca) 30 minuten van Truly STOKED! (Ca 100 minuten). Theater open: 16:00 Aanvang: 16:30 Adres: Floresstraat 21, 8022 AD Zwolle Reserveer je

Geluk en Optimisme zijn een manier van denken

Fri, 14 Feb 2025 21:23:52 GMT

Een bevende hand zet een oude aluminium pan op tafel. Deuken en roet vertellen van een intensief verleden. In modern jargon noemen het een hapjespan, maar dat woord bestond vast nog niet toen deze kookpot werd gemaakt. In een geel/groene saus liggen brokken vlees en gesneden wortels. Ik zie ook aardappels en uien. Het ruikt ongelofelijk lekker. De hand is van een man op leeftijd. Een keer of tien loopt hij op en neer naar de keuken om de tafel te vullen met nog meer warm eten. Hij oogt fragiel, maar zijn geest is vlijmscherp en zijn grote ogen zien alles. We mogen hem niet helpen met het dekken van de tafel, zoals we hem ook niet mochten helpen met koken. Hij schenkt voor ieder een glas wijn in en dan gaat hij zelf zitten. Hij zegt een gebed in een taal die ik niet herken. En dan eten we. “Wat is dit ongelofelijk lekker.” Zeg ik enthousiast. Ik meen dat echt. De man kijkt op en lacht. “Het is niet moeilijk om lekker te koken als je alles hebt. Mensen maken er vaak geen tijd voor. En ze genieten er ook te weinig van.” Het is even stil. “Er was een tijd,” zegt de man, “dat ik soep maakte van vuil water en gras. Soms kon ik het verhitten. En als we heel veel geluk hadden, dan vingen we een muis en hadden we zelfs vlees.” De man met wie ik de maaltijd deel overleefde Auschwitz, Buchenwald en Bergen-Belsen. Als geboren Hongaarse Jood verstaat hij Hongaars, Jiddisch, Tsjechisch en Duits als hij op 15 jarige leeftijd wordt opgepakt. In de kampen is de kleine jonge nuttig als vertaler en dat helpt hem om te overleven. Daar leert hij bovendien Frans, Russisch, Oekraïens en Pools. Na de bevrijding ontdekt hij dat hij niets en niemand meer heeft. Zijn familie is vermoord, zijn ouderlijk huis gesloopt. Hij verblijft in een kamp in het westen van Duitsland, maar onder Frans beheer. Ze weten niet wat ze met hem aan moeten en zetten hem vervolgens op de boot naar het Engelse mandaatgebied Palestina (het huidige Jordanië, Israël, Palestijnse gebieden en delen van Libanon en Syrië). Opgeruimd staat netjes, denken die Fransen. Maar de Engelse overheid ziet dat anders en laat de marine het schip terug sturen naar Marseille in Frankrijk. In de haven helpt de jongen als vertaler het Franse leger met het Joodse vluchtelingenprobleem. Hij is van grote waarde en de Fransen beloven hem een nationaliteit in ruil voor een paar jaar dienstplicht. Als vertaler voor het Franse leger leert hij vloeiend Engels, Frans en Duits spreken en schrijven. De Franse staat komt haar belofte echter niet na en zet de jongen na enige tijd in Duitsland op straat. Het zuiden van Duitsland is onder beheer van de Amerikanen. Daar vindt hij tegen min of meer dezelfde voorwaarden als vertaler werk bij het Amerikaanse leger. Na verloop van tijd sturen zij hem naar het front in Korea waar hij de Amerikaanse nationaliteit verdient. Op zijn 27e zit zijn dienstplicht erop en vestigt hij zich als kleermaker in New York. Daar begint het leven voor hem pas echt. Hij sticht een gezin en leert Hebreeuws. Na zijn pensioen verhuist hij naar Israël, waar hij hij op 95-jarige leeftijd overlijdt. Zijn naam is Dov Klayn. Hij leerde me dat geluk en optimisme een manier van denken zijn, onderdeel van je mentaliteit.

STOKED! in Gouda was grandioos

Sun, 02 Feb 2025 21:02:47 GMT

In één middag speelden we STOKED! in de huiskamer van Gouda drie keer. De locatie en de gastvrouwen en -heren waren geweldig. Het publiek wisselde natuurlijk tussendoor. De speelruimte was beperkt, dus het was voor ons een hele goede voorbereiding op het Zomerse festivalseizoen. We hebben echt genoten van de gastvrijheid in Gouda en de reacties van het publiek. STOKED! in Gouda was grandioos. Ik kreeg een paar vragen over Sofia en of zij het volhield. Goede vragen op zich, maar zij hield zich heel goed staande. Als topsporter is ze de intensiteit natuurlijk gewend. Eenwieler-wedstrijden tijdens EK’s en WK’s hebben vaak een kwalificatie in de ochtend en finales in de middag en duren snel uren. En met haar eigen voorstelling ETERS speelde ze diverse malen meerdere keren er dag op verschillende festivals in Nederland. Voor mij is het een waar genot om met mijn dochter samen te spelen. Het podium is al jaren mijn werkplek. Daar kan ik haar van alles in de praktijk leren. Ik vind het prachtig om die leergierigheid mee te maken en geniet werkelijk van iedere minuut.

Waarom je op 20 januari niet met Trump bezig moet zijn.

Sun, 19 Jan 2025 10:52:14 GMT

Om 1 minuut over zes klonk een schot. Op een balkon van een motel in Memphis zakte een man ineen. Zijn laatste woorden sprak hij tot jazz-muzikant Ben Branch: “Ben, zorg dat je in de vergadering vanavond ‘Take my hand, precious Lord’ speelt. En doe het goed.” Het was 4 april 1968 toen Dr. Martin Luther King Jr. stierf. Gelijkwaardigheid Hij werd geboren op 15 januari (1929) en daarom staan ze begin van het jaar altijd stil bij deze unieke persoon. Hij verkoos een route van geweldloos protest om volledige gelijkwaardigheid af te dwingen. In de USSR kregen we hier veel over uitgelegd, omdat formele rassenscheiding een voorbeeld was van hoe slecht en onmenselijk het in het westen allemaal geregeld was. Dat hetzelfde onderscheid in de USSR van toepassing was, zij het niet formeel vastgelegd, werd er niet bij gezegd. De oorlog in Vietnam Relatief bezien dienden er in de Vietnam-oorlog meer donkeren, dan witten, om de terminologie uit de USA-army statistieken aan te houden. 80% van het leger was wit, 20% zwart. Maar van de bevolking was maar 10% zwart. Dr. King vond die verdeling verkeerd en protesteerde hevig tegen dit onrecht, tot grote ergernis van zijn zwarte achterban. Daar aan het front werden ze gelijkwaardig behandeld en ze kregen er nog riant voor betaald ook. Reden te meer om er na de dienstplicht vrijwillig nog een paar jaar bij aan te plakken. Ruim de helft deed dit, tegen 18% van de witten. Zo was het toch geweld dat een gelijkwaardige behandeling dichterbij bracht, zij het dat het geweld op een ander continent plaatsvond. STAX Records veranderde de wereld Booker T. & the M.G.’s, Isaac Hayes en Diane Ross. Het is een kleine greep uit de honderden zwarte artiesten die tijdens de opkomst van de Soul de (witte) huiskamer, clubs en harten veroverde. De bazen van de studio’s (zoals STAX Records) waren wit, maar de meeste grote talenten zwart. King overleed op 39-jarige leeftijd, maar had volgens de arts een hart van een 60-jarige. Dat werd toegeschreven aan zijn harde leven en alle stress die daarmee gepaard was gegaan. Zijn moordenaar was een ontsnapte gevangene die ontkwam. Twee maanden later werd hij in Londen opgepakt, daarna in de VS veroordeeld tot 99 jaar gevangenisstraf en hij overleed in 1998. Precious Lord, take my hand, Lead me on, let me stand, I am tired, I am weak, I am worn; Through the storm, through the night, Lead me on to the light: Refrain Take my hand, precious Lord, Lead me home. When my way grows drear, Precious Lord, linger near, When my life is almost gone, Hear my cry, hear my call, Hold my hand lest I fall: Refrain Take my hand, precious Lord, Lead me home. When the darkness appears And the night draws near, And the day is past and gone, At the river I stand, Guide my feet, hold my hand: Refrain Take my hand, precious Lord, Lead me home. De VS is vandaag druk met de nieuwe Amerikaanse president en de Martin Luther King Jr. dag zal er daarom wel bij in schieten. Maar je gaat niet veranderen wat Trump van plan is. Wel kun je invloed hebben op de toekomst en dat is reden genoeg om stil te staan bij de beweegredenen- en prestaties van Martin Luther King Jr.

2 februari Gouda: STOKED!

Mon, 13 Jan 2025 11:32:29 GMT

Op 2 februari spelen we STOKED! in Gouda tijdens festival Gluren bij de Buren. Onze voorstelling duurt 30 minuten, is vrij toegankelijk en de locatie is rolstoelvriendelijk. We spelen de voorstelling drie keer en starten om: 12:15, 14:15 en 15:45 uur. Details voorstelling STOKED! In Gouda Genre: Taal: Engelstalig. Leeftijdsindicatie: alle leeftijden. Tickets: toegang is vrij. Adres: Bernhardhof 400, Gouda. https://youtu.be/L9OCkoy1CEw?si=lNPTPewXybEpvTsp Aanvang voorstelling STOKED! 12:15h 14:15h 15:45h Meer info.

Verse nieuwsbrief

Sat, 11 Jan 2025 23:06:30 GMT

In deze nieuwsbrief vertel ik over mijn heimwee naar dat huisje waar ik zoveel leerde en zoveel plezier had.

Achter de deur wacht 2025

Tue, 31 Dec 2024 09:38:00 GMT

Lijstjes en jaaroverzichten zijn niet aan mij besteed. Als iemand die in de Sovjet-Unie geboren is, beleef ik deze periode altijd wat minder uitbundig dan in het westen normaal is. Tot 2000 had deze dag nog wel enige magie, maar sindsdien is nieuwjaarsdag eigenlijk een dag als alle anderen. Waarom moeten we vandaag terugkijken en niet overmorgen, of volgende week? En al dat vuurwerk. Nee, voor mij hoeft dat allemaal niet. Op een forum zie ik een oproep voorbij komen van een vrouw die haar lieveling kwijt is. Weggelopen na een harde knal. Er staat een foto bij met twee honden. Links een witte, rechts een zwart met witte. Het gaat om het rechter hondje, een Franse bulldog, zo te zien. Onder de noodroep staan al tientallen reacties van mensen uit de stad en zelfs van daarbuiten. Ze adviseren om contact op te nemen met een aantal opvangplekken. En dierenambulances worden genoemd, met telefoonnummers. Zelfs noodnummers. Het bericht staat nog geen uur online en is al 52 keer gedeeld. Al scrollend rol ik in een artikel over het vieren van de jaarwisseling in New York City. Op Times Square kun je de bal zien vallen en terwijl de confetti op je neerdaalt luid je dan met vele duizenden onbekenden het nieuwe jaar in. In een spontane opwelling besloten wij dat een jaar of twintig geleden ook een keer te doen, want we zijn toch in de buurt. Het is echt stervenskoud als we ons door sneeuw en ijs een weg banen naar het plein. De politie leidt alles in goede banen en met een man of 1000 worden we in een vak gestopt. Achter ons wordt het hek gesloten. Als je eruit gaat, dan ben je die plek kwijt. In die kaarsrechte straten van Manhattan is de wind de baas. Het is min 10, gevoelstemperatuur van min 25. We staan in het derde of vierde vak van voren, net achter een hele groep Japanners. Zij zijn iets ouder dan wij en hebben zich met luiers goed op de avond voorbereid. Ze hebben warme snacks in de jaszaken en drinken bloedhete thee uit kleine thermoskannen. Wij hebben wel iets te eten bij ons, maar er niet bij stilgestaan dat het onmogelijk is om daar naar toilet te gaan. Het is net negen uur, dus we moeten nog even. En dan sta je daar, als haringen in een ton op een plein dat koud optrekt. Hele fijne sneeuw raast over ons heen en de kou snijdt in onze gezichten. Om kwart voor tien houden we het voor gezien. Koukleumend verlaten we ons vak. We vieren de jaarwisseling uiteindelijk een straat verder, met jazzmuziek in ons hotel. De herinnering aan die ’thuiskomst’ in die warme en gezellige lobby doet me glimlachen. Ergens moet ik trouwens nog een bril hebben van die jaarwisseling. Zo’n witte, met blauwe en rode strepen, en zilveren sterren. Als ik hem tenminste niet heb weggegooid. Opgewekt klik ik die webpagina dicht. Daaronder staat het forum nog open. Het bericht van de vermiste lieveling is inmiddels enige honderden keren gedeeld. Duizenden mensen hebben gereageerd en louter positief. Er is zelfs een oproep om met een groep buurtbewoners actief te gaan zoeken. Dat vind ik lief en ik hoop voor hen dat de lieveling niet vast zit in een enge donkere tunnel … Het opkruipende cynisme weet ik verder te onderdrukken. Ik ga me voorbereiden om de kaarsen in de kandelaar aan te steken. Dag zeven vandaag, dus één kaars extra en één minuut meer daglicht dan gisteren. Fijne jaarwisseling en een vredig 2025.

Filmrecensie: Mary

Mon, 23 Dec 2024 17:21:21 GMT

Op Netflix vind je de film “Mary” die in 100 minuten vertelt over het leven van Maria, moeder van Jezus. De film begint met een beeld van een vrouw in de woestijn en een voice-over die zegt: “Je denkt dat je mijn verhaal kent, maar neem van mij dat dit niet zo is.” Dat klinkt heel uitdagend, maar de productie maakt dat helaas niet waar. Als actie-film in een historische setting is “Mary” je tijd zeker waard, maar reken er niet op dat je Maria leert kennen. Geen onvergetelijk succes Het Bijbelse verhaal over de geboorte van Jezus is één van de bekendste ter wereld. Wellicht zelfs het bekendste. Het verhaal waarin eeuwenoude mythen samenvallen met feitelijke geschiedenis leent zich bovendien ontzettend goed voor een prachtige visuele vertelling. Neem alleen de karakters al. Naast Maria en Jozef zijn dat ondermeer de Engelen Gabriël en Lucifer, en Koning Herod. En dan de tijdloze geschiedenis waarin de Romeinse bezetter de regionale heerser Herod gebruikt om een volk te onderdrukken. En dat in een schilderachtige omgeving met met mysterieuze woestijnen vol prachtige oases met paradijselijk groen en het imposante Jerusalem. De katholieke regisseur D.J. Caruso en historisch schrijver T. M. Hayes hadden bovendien een fors budget en dus genoeg elementen om er een onvergetelijke film van te maken. Historische actiefilm Dat het een middelmatig product is geworden ligt primair aan het gebrek aan ontwikkeling in de karakters. De acteurs zijn elk goed, maar je leert niemand kennen. De personages blijven stuk voor stuk vluchtige passanten in een actiefilm met waanzinnig mooie (digitale) decors en prachtig camerawerk. En dan zijn er bepaalde onbegrijpelijke stijlkeuzes. De presentatie van de Engel Gabriël zou een hoopgevend lichtpunt moeten zijn. Een magnifieke verschijning om het zo te zeggen. Helaas kiest de regisseur voor een duistere benadering die eerder angst dan een gevoel van bevrijding inboezemt. En zo kan ik meer voorbeelden noemen, maar dan zou ik de film verraden. Het is alsof regisseur en schrijver het Evangelie volgens Lucas nooit hebben gelezen. Herod is een betere titel Mary is een prima actiefilm voor tijdens het uitbuiken van al dat overmatige eten. Je zou hem alleen al moeten zien vanwege de geniale Anthony Hopkins die de beste Herod ooit neerzet. De ontwikkeling van heerser naar totaal paranoïde tiran is grandioos, doch bloederig en gewelddadig. Nu ik er zo over nadenk had ik ‘Herod’ een betere titel voor de film gevonden. —->> Liever iets zonder al dat geweld? Spirited!

Veel licht

Fri, 20 Dec 2024 12:31:29 GMT

Chanoeka begint dit jaar op eerste Kerstdag en daarmee vallen die feestdagen voor het eerst in misschien wel 20 jaar samen. Traditioneel wordt Kerst uitbundig en met heel veel licht gevierd, denk aan de versierde straten, huizen, kerstmarkten en de talloze kerstborrels. Meegesleurd door de Christelijke wereld staan Joden tegenwoordig wat meer stil bij Chanoeka dan vroeger, maar in essentie is het een klein feest. De vieringen vallen dit jaar samen omdat de data in de Hebreeuwse kalender – waarin een jaar 354 dagen heeft – overlappen met de Gregoriaanse kalender die 365 dagen kent. Humor Wij eten van alle walletjes en hebben een kerstboom en een Chanoekia. Dat is een kandelaar met 9 armen: 8 voor de kaarsjes die je op opeenvolgende nachten ontsteekt en één voor de dienaarkaars. Als je toevallig een thematische (school)voorstelling van Arum dem Fayer hebt gezien, dan weet je dat ik daarin de laat-antieke legende rond de Makkabeeën uitleg. Ik vermijd geen lampjes, want zonder licht is er slechts duisternis …. En zoals alle Joodse feesten vier je Chanoeka met eten en dierbaren. En met humor. Neem die kleinzoon, die op bezoek gaat bij zijn oma. Ze is net verhuisd naar een zorgflat, dus hij belt haar voor instructies. Ze legt uit hoe hij bij haar komt: “Als je op het adres bent, dan zie je drie grote deuren met panelen met knoppen. Je moet de meest rechtse hebben en op het paneel druk je met je elleboog op bel 131. Ik open op afstand de deur en dan loop je naar binnen. Neem de linker lift. Met je elleboog kies je de 11e verdieping. Boven sla je rechtsaf en mijn appartement zit in de hoek. Met je elleboog druk op je op de bel en dan open ik de deur.” Die kleinzoon schrijft alles op en zegt: “Klinkt haalbaar. Maar waarom moet ik die knoppen met mijn elleboog bedienen?” Oma antwoordt beledigd: “Je komt toch niet met lege handen?” Fijne dagen en blijf gezond.

Filmrecensie: Spirited!

Wed, 11 Dec 2024 17:50:02 GMT

Bij Apple TV+ vind je Spirited, een ruim 2 uur durende TV-musical in een kersterig thema. Of Bollywood-film. Hoe je het ook noemen wilt: een kleurrijke film met veel liederen en grote dansscenes. De remake van het klassieke kerstverhaal Scrooge (van Charles Dickens), met een twist of twee (maar dan weer niet Oliver Twist). Grappig, 100% feel good en super toegankelijke muziek. Ik ga er vanuit dat je het klassieke verhaal met de drie kerstgeesten kent. Daarom zal ik niets vertellen over verschillen tussen het origineel en deze versie die trouwens gebaseerd is op de Muppet-vertelling van de Dickens-klassieker. Als je thuis bent in filmklassiekers, dan herken je veel kleine (muzikale) verwijzigingen naar andere producties. En in een aantal gevallen wordt er in de film zelfs over gesproken. Als Geest Marley met zijn kettingen opduikt, en zijn verhaal wil doen dan onderbreekt ‘de bad guy’ hem direct met “dit wordt toch geen Christmas Carrol?” Waarop Marley volmondig antwoordt “Welzeker, zoals het boek van Dickens en de film met Bill Murray en iedere andere vertelling waar niemand ooit om gevraagd heeft.” De grootse dans-scenes zijn imposant. Zeker met alle digitale film-technologie die zorgdraagt voor machtig dynamische en hele warme decors. De presentatie voor de kerstbomenindustrie is grappig. De twists maken dat de film niet je klassieke Scrooge is en zorgen zelfs hier en daar voor een grimmig detail in de zee van vrolijkheid en optimisme. Spirited is een drukke, maar ontzettend leuke film, vol zelfspot en kleine grapjes. Zelfs als je niet van musicals houdt, zit er wel iets in dat je leuk vindt. Dus een buil val je nooit, hoewel twee uur dan wel een lange zit is. Ben je een liefhebber van dit genre, dan kijk je deze film jaarlijks rond kerst. —> Liever iets met actie? Mary!

STOKED! in Duitsland

Mon, 02 Dec 2024 13:44:41 GMT

Afgelopen weekend speelde ik voor de allereerste keer de volledig eigen productie STOKED! in het Engels voor een anderstalig publiek. In de grote zaal zaten sporters uit Duitsland, België, Nederland en Engeland. En dat STOKED! een heuse familievoorstelling is, merkte ik aan de gemiddelde leeftijd van het publiek: die lag ruim onder de 35 jaar. Het was een machtig gevoel. Nieuw stukje van je ziel Een nieuwe voorstelling geboren voelen worden, is voor mij één van de mooiste dingen die er is. Ver voor dat moment lees je een script en ontwikkel je een gevoel bij de personages. Je probeert één te worden met spanningsboog en dan ga je de scene vormgeven. En die ga je repeteren en beter maken. En uiteindelijk speel je de eerste paar try outs om je eigen gevoel en ideeën te toetsen bij het publiek. Je gaat met de billen bloot en toont onzeker, maar vol verwachting een nieuw stukje van je ziel. Nog altijd een unieke ervaring. Ik deed het jarenlang met solo-voorstellingen die ik speelde in het Nederlandstalig taalgebied en soms voor Nederlanders in den vreemde. STOKED! voegt aan die ervaring een paar dimensies toe. Ten eerste speel ik de voorstelling samen met iemand anders. We bedachten de voorstelling met elkaar en werkten in een klein team nauw samen aan de liederen. STOKED! is Engelstalig en dat brengt me als performer voor een ander soort publiek met een ander referentiekader en mogelijk onverwachte reacties. Een half uur STOKED! introduceert vier personages, presenteert 5 liederen en heeft waanzinnige eenwieler-tricks. De versie van een half uur geeft inzicht in de spanningsboog, maar vertelt natuurlijk niet het hele verhaal. We spelen een een vermakelijke introductie en die sloeg aan, als ik af mag gaan op de lachers in de zaal. Prachtige familievoorstelling De reacties naderhand waren positief. Veel sporters herkenden veel van hetgeen hoofdpersonage Esther (gespeeld door de 14-jarige Sofia van Veen ) overkomt, en zichzelf aandoet. Er is ook veel interesse voor de volledige uitvoering die we vanaf de zomer van 2025 spelen. Het leverde ons ook veel inzichten op over de personages en voor het perfectioneren van diverse scenes. De komende weken trekken we met een 10-minuten versie langs circussen en diverse kerstvieringen. Daarin zingen we 3 liederen en introduceren we 3 personages. En natuurlijk is er veel magie op een eenwieler. Ik vind het een heerlijke voorstelling.

STOKED! – de voorstelling

Tue, 26 Nov 2024 13:02:36 GMT

Tot aan het breken van mijn vliezen, nu 14 jaar geleden, werkte ik in de IT. Daarna ontdekte ik toneel en acteren. Er ging een wereld voor me open. Ik werd als het ware zelf opnieuw geboren. Na vijf solo-theaterprogramma’s sta ik nu samen met die grote productie van toen op het toneel in de voorstelling STOKED! https://youtu.be/L9OCkoy1CEw?si=Exi1dYKQfTpdz8Wf In het niet-biografische STOKED! speelt Sofia van Veen de 14-jarige Esther die één grote passie heeft: Eenwieleren. Niet in het circus, maar als topsport. De wereld om haar heen deelt het enthousiasme niet. Esther moet vechten tegen vooroordelen en blijkt daarin ook niet vrij te zijn van enige vooringenomenheid. STOKED! is een Engelstalige muziek-theatervoorstelling over identiteit en vooroordelen. De muziek is van Irena Scalerica, Joke van Veen deed de kleding en het verhaal/script is van Roy van Veen . Aangezien de voorstelling Engelstalig is, kunnen we hem internationaal spelen. Dat gaan we ook doen. De eerstvolgende voorstellingen zijn in Duitsland.

Die eerste Sinterklaas

Sat, 23 Nov 2024 12:21:28 GMT

We zitten in de auto en rijden door een prachtig maar koud coulissen landschap naar de warmte van mijn schoonouders, in een huis op de Duits/Nederlandse grens. Die Achterhoek leer ik pas later kennen, want op dat moment heb ik er geen oog voor. Ik zit op de bijrijdersstoel te dichten en heb mijn allermooiste jurk aan. Die is rood en van wol en de beperkte lengte – zeker gezien het seizoen – verraadt mijn Oekraïense afkomst. Het is zondag 5 december 1999 en ik ben op weg naar mijn allereerste Sinterklaasviering. De reden van het late dichten is meerledig. We wonen net samen, dus ik ben ad hoc toegevoegd aan de sinterklaasviering van mijn schoonfamilie. Daarnaast hebben we een opkrabbelend bedrijfje waar we alle tijd die we hebben in stoppen. De poëzie moet dus wachten tot het allerlaatste moment. De autoreis van Zwolle naar dat warme huis in die mooie Achterhoek duurt ruim anderhalf uur. Ik weet niet wat ik van een traditionele sinterklaasviering moet verwachten en ben op een gezonde manier gespannen. De mensen waar ik een gedicht voor schrijf heb ik een enkele keer ontmoet, sommige zelfs nog nooit. Het dichten doe ik samen met mijn vriend (nu echtgenoot) als een soort spel van vraag en antwoord. Even later zit ik op de bank bij mijn schoonouders en hoor ik de gedichten hardop worden voorgelezen. Mensen lachen om grapjes over gebeurtenissen van het afgelopen jaar. Veel gaat aan me voorbij, want toen hoorde ik nog niet tot deze familie. Maar de warmte raakt me diep. Sinterklaas in huize Van Veen gaat over de ander. Het gaat over luisteren en inleven. De moeite die mensen hebben genomen om kleine zeer passende cadeaus te vinden en daar het ultieme gedicht bij te schrijven vind ik fantastisch. Sinterklaas is het allermooiste feest dat ik ken.

Het volk wil geen oorlog

Tue, 19 Nov 2024 09:09:32 GMT

Het volk wil geen oorlog, lees ik vandaag over Oekraïne en Rusland. Als met het volk de mensen op straat wordt bedoeld, dan denk ik dat het klopt. Maar het volk heeft daar veel minder te willen dan hier in Nederland. Bovendien spelen er andere belangen zodra een land eenmaal in oorlog is. Dan gaat de buitenwereld zich ermee bemoeien. Politieke en economische organisaties gaan dan voor hun wapenindustrie op zoek naar contracten. Ze gaan hun belangen beschermen of zien te vergroten. En dan staan industriëlen op die maar wat graag een graantje van de ellende meepikken. Het verloop van zo’n oorlog wordt daarom nooit op straat of in de loopgraaf bepaald. Pas wanneer er met wederopbouw meer verdiend kan worden dan met de dood, is er kans op vrede. Dat klinkt cynisch, maar kijk de berichtgeving er maar op na. Het gaat altijd over geld. Zodra er ergens een olietanker wordt beschoten dan spreekt de krant over de impact daarvan op onze keuken en de verwarming. Wat zouden we met zijn allen eigenlijk moeten betalen voor wereldvrede? En hebben we dat er dan voor over of staan dogmatische religies dan in de weg?

De uitlaatklep

Mon, 18 Nov 2024 17:18:12 GMT

Mijn Oekraïense grootmoeder was een bron van energie. Ze was een ras optimist. Het glas was altijd half vol. Ze werkte hard en had diverse banen tegelijk. Zo verkocht ze verzekeringen en breidde ze in de avonduren kleding op bestelling. Daarnaast speelde ze accordeon op feesten en partijen. In mijn voorstelling Arum dem Fayer vertel ik verschillende anekdotes over deze onvermoeibare vrouw die ogenschijnlijk voor niets en niemand bang was. Afreageren door anderen te intimideren Pogrom is een Russisch woord dat staat voor gewelddadige acties bedoeld om mensen te intimideren, van oudsher Joden. De pogrom werd in Rusland gebruikt als uitlaatklep. Russen konden zo legaal hun frustraties over de Tsaar afreageren wanneer het economisch of militair weer eens tegenzat. In de 19e eeuw ging dat vooral om kleinere stroop- en knokpartijen die bedoeld waren om de Joodse bewoners te intimideren. Er vielen een beperkt aantal doden en hier en daar ging een huis in vlammen op. Die pogroms waren vooral bedoeld om mensen te motiveren te vertrekken. Na de verloren oorlog tegen Japan in 1904/1905 ging de Tsaar een stapje verder. Met ministeries financierde hij antisemitistische campagnes die de bevolking opstookten zich af te reageren op de Joden. Daarbij vielen duizenden doden. Dat zorgde uiteindelijk voor de grote exodus naar de Verenigde Staten, een actie waar we de moderne filmindustrie aan over hebben gehouden. Ook daar vertel ik over in Arum dem Fayer . Gruwelijke herinneringen Bij het horen van het woord ‘pogrom’ kroop mijn trotse oma ineen. Ze kon het alleen maar fluisteren. Ook wij verloren familieleden in pogroms en zij maakte dat actief mee. De herinneringen daaraan nam ze mee in haar graf, al circuleren er in onze familie wel wat verhalen over wat voor gruwelijks ze meegemaakt heeft. Als we nu aan pogroms denken of op YouTube naar de beelden zoeken, dan zien we de grote zuiveringen uit de tweede wereldoorlog. Dat zijn acties waarbij hele dorpen werden platgebrand en duizenden mensen – vooral joden – bij omkwamen. Of we denken aan moordpartijen die achteraf het etiket ‘pogrom’ hebben gekregen, zoals de moord op duizenden joden in het Marokkaanse Fez in 1033. Of die uit 1096 in Mainz bij het begin van de Eerst Kruistocht. En wat te denken van het verbranden van 110 joden in 1309 in Born. Ja, de eerst Nederlandse program vond plaats in wat je zo’n beetje de achtertuin van Frans Timmermans kunt noemen. Het woord ‘pogrom’ associeren we daarom veelal met grootschalig geweld waar vele doden bij vielen, maar het vindt zijn oorsprong in knokpartijen en achtervolgingen gericht op intimidatie. Spijt Mevrouw Halsema heeft er spijt van dat ze het woord pogrom gebruikt heeft in haar eerste beschrijving van het geweld rond de voetbalwedstrijd van Ajax tegen Maccabi Tel Aviv. Ze vindt het jammer dat het beladen woord gebruikt wordt in propaganda tegen de daders. Ik snap wat ze bedoelt, maar tegelijk moet je de juiste bewoording voor een situatie kunnen gebruiken. Het was een pogrom, gelijk die van 1881 in Rusland. Je kunt er als burgemeester geen rekening mee houden dat de kwaliteit van het onderwijs te wensen overlaat en dat Nederland teveel tere zieltjes heeft die niet tegen de waarheid kunnen. Het was een pogrom en daar deden duizenden – voornamelijk – Amsterdammers aan mee. Met de draai kiest de bestuurder ervoor om de geweldplegers te beschermen en weer niet serieus te nemen , maar daarmee neemt ze afstand van de Joodse gemeenschap in onze hoofdstad. Deze mensen brengen dagelijks kun kinderen naar scholen die zwaarder beveiligd worden dan een gemiddelde gevangenis. Dat zijn Amsterdammers die geen taxi durven te bestellen, omdat ze bang zijn in elkaar te worden gebeukt. Het zijn Nederlanders die voor de viering van de intocht van Sinterklaas het advies kregen om niet herkenbaar als Jood langs de kant van de weg te gaan staan. Het zal je burgemeester maar zijn.

Amsterdam was de eerste stad waar ik me echt vrij voelde

Fri, 08 Nov 2024 12:46:27 GMT

Als je mijn theatershow Arum dem Fayer hebt bezocht, dan herken je dat citaat wellicht. Het was vroeg, de zon was nog niet op. De dag moest nog gemaakt worden. In de cabine van een vrachtwagen reed ik die prachtige hoofdstad van Nederland binnen. Het gevoel dat ik 30 jaar geleden had is onbeschrijfelijk. Dat koester ik nog dagelijks. Maar het brute nieuws over de gebeurtenissen van vannacht maakt duidelijk dat de stad van nu niet meer die stad van toen is. Die mooie stad aan het IJ, geregeerd door lieve en tolerante Nederlanders, is verworden tot een riool waar haat, antisemitisme en crimineel gedrag de norm zijn. De vrijdenkendheid en de tolerantie die mij de mogelijkheid gaven om een geweldig leven te hebben, faciliteren nu de ellende . Het doet me pijn. Fysiek pijn. Ik ga (nog maar een keer) douchen.

Voorbereiding voor een nieuwe rol

Wed, 30 Oct 2024 19:18:18 GMT

Het Meisner Theaterfestival galmt nog na in mijn hart en hoofd en toch ben ik al weer bezig met de voorbereiding van een nieuwe rol. Voor deze Engelstalige rol moet ik een ontzettende hoeveelheid tekst leren. En vanzelfsprekend is er veel verkenning en afstemming nodig met mijn tegenspeelster uit Engeland. We zien elkaar volgende week al en dus is haast geboden. Ik had veel eerder met de voorbereiding willen beginnen, maar ik was de afgelopen weken veel drukker dan ik had verwacht. Voor een acteur is het belangrijk om creatief werk in diverse stadia te hebben. Het is een beetje als het plukken van aardbeien: je plukt de ene, terwijl je de volgende die je gaat plukken al ziet en de derde onbewust reeds registreert. Voor een acteur is die aardbei die je aan het plukken bent een voorstelling die af is en die je speelt. Voor mij zijn dat Arum dem Fayer en Zij zagen Oorlog . Dan heb ik een voorstelling waar ik nog mee bezig ben, zoals STOKED! en dat project met die Engelse tegenspeelster voor een internationale workshop. En in ergens in mijn achterhoofd spelen een paar concrete ideeën voor volgende voorstellingen. Bij elkaar heb ik dan een pallet dat me op veel fronten uitdaagt en waardoor ik groei. Daarom zijn festivals als het Meisner Theaterfestival onontbeerlijk. Daar kun je als acteur iets spelen dat af is, maar ook nieuw werk uitproberen. En je kunt een workshop combineren met een voorstelling die je met elkaar in een paar dagen maakt. Bovendien zie je veel voorstellingen van anderen, hetgeen ook bijzonder leerzaam is. Zo’n theaterfestival is leerzaam en inspirerend tegelijk. Dank aan Paul Dekker en Martijn Hullegie voor het mogelijk maken van dit festival en voor alle hulp. Bedankt ook aan alle vrijwilligers, bezoekers, technici en acteurs. Ik had vier super intense dagen en genoot van elke seconde. Ik reken op een tweede editie en meld me hierbij vast aan als vrijwilliger. Foto’s: Meisner Toneelacademie ‘s-Hertogenbosch / Martijn Hullegie.

Van tekst via melodie naar lied

Wed, 09 Oct 2024 21:23:58 GMT

Voor de nieuwe muziektheatervoorstelling STOKED! schreven we alles zelf. Dat geldt ook voor de muziek en alle liederen. En met ‘we’ heb ik het over een breed team van makers: tekstschrijver, componist, muzikanten, arrangeur, etc. Het is een super interessant proces, dat bij ons veelal begint bij een liedtekst. Die heeft een plek in het verhaal, met personages, moment en emotie. Als theatermaker ken ik de personages en het verhaal. De liedteksten creëeren dan een soort extra laag, waarmee ik begin te puzzelen over setting, etc. Na verloop van tijd komt de muziek er bij. Eerst in een kale uitvoering, alleen melodie. Daarmee kunnen we dan voelen of de tekst past. Na passen, meten en schaven komt dan uiteindelijk het definitieve lied in een werkformat erbij. Daarmee kunnen we repeteren en blijkt of het echt past. Als dat zo is, dan wordt het werkformat vertaald naar bladmuziek en wordt de muziek ingespeeld. Ik weet dat ik nog even moet wachten om het te laten horen, maar ik ben zooooo benieuwd naar wat jullie ervan vinden.

Tegen heug en meug

Mon, 07 Oct 2024 13:34:42 GMT

Zoals jullie weten ben ik gek op Nederlandse spreekwoorden en gezegden. Tegen heug en meug is zo’n juweeltje dat me vandaag goed past. Heug komt van verheugen en meug is een vervorming van mogen. Het betekent dat je ergens tegenop ziet of dat je iets met grote tegenzin doet. Deze maand bevat een aantal momenten waar ik tegen heug en meug doorheen moet. Vruchten van het najaar Het is herfst en dat betekent dat we paddenstoelen gaan zoeken en – beperkt – plukken. Daar groeide ik in de USSR mee op, want mijn Russische oma wist er echt alles van, zoals waar welke soort te vinden is en hoe je deze veilig kunt bereiden. Tot drie jaar geleden zochten we jaarlijks met haar naar paddenstoelen. In de uitgestrekte bossen rond haar prachtige huis leerde ze mij er veel over en ze bracht de liefde ook over op mijn dochter. Vroeger kon ik niet wachten tot het herfst was. Ook in Nederland heb ik reeds een lange traditie rond paddenstoelen. Ik schrijf er hier regelmatig over. Vele jaren wandelen we door de bossen, op zoek naar de pracht van de herfst. Met sommige vrienden doe ik dat al wel een jaar of 15. Daar keek ik vroeger naar uit, maar nu zie ik er tegenop. Ongemak troef Mensen waar ik jaren terug op de bruiloft was en geboorten van hun kinderen mee vierde, ontpopten zich het afgelopen jaar als antisemiet. Van een aantal vermoed ik dat het een soort meeloop-reflex is. Ze weten zelf weinig van de regio en de religies, en zijn nooit in Israël geweest. Ze horen her en der een eenzijdig verhaal en daar gaan ze in mee. Het betekent dat ik tijdens zo’n paddenstoelen-wandeling geconfronteerd wordt met een eindeloze stroom one-liners die ze leren op hun Instagram-academie. Het afgelopen jaar maakte ik verschillende ongemakkelijke situaties mee en daardoor realiseerde ik hoe kwetsbaar de Joodse situatie is en hoe weinig controle we hebben over hoe de wereld ‘ons soort mensen’ ervaart. We kunnen assimileren en volledig opgaan in de samenleving, zoals we ruim tweeduizend jaar hebben gedaan, maar ons bloed kunnen we niet ontkennen. Het afgelopen jaar bewijst dat een goed geleidde online marketingcampagne iedere Jood vogelvrij maakt om hoe we zijn geboren, niet om waar we voor staan.

Meisner Theaterfestival presenteert STOKED!

Tue, 24 Sep 2024 15:46:33 GMT

Van achteren kijk je een koe in de kont. Het is een bekende Nederlandse uitdrukking die zoiets betekent als ‘achteraf bedenken hoe iets had moeten gaan, heeft weinig zin: je kunt toch niet veranderen wat er is gebeurd.’ En zo is het natuurlijk. Maar we staan er niet bij stil dat beslissingen vaak tot stand komen na goed bedoeld advies. Iemand besluit niet zijn gevoel te volgen, maar kiest ervoor om te luisteren naar de raad van de oudere, die wijzer wordt geacht. In STOKED! heeft de jonge Esther een droom. En om zich heen zijn veel mensen die het allemaal beter weten. Dat zijn wijze mensen, met levenservaring …. en vooroordelen. Op het kruispunt van passie en realiteit worstelt Esther met het leven … en haar eigen vooroordelen. De eerste try-out in Nederland van het Engelstalige STOKED! spelen we op donderdag 24 oktober om 20:00 uur op het Meisner Theaterfestival in ‘s-Hertogenbosch. STOKED! is een unieke muziektheatervoorstelling met originele eigen muziek en een vleugje circus. Sofia van Veen speelt de jonge Esther . Ze maakte eerder de succesvolle en prijswinnende circustheater-act “Eters” die ze op talloze festivals speelde. “Spetterend, multidisciplinair”, aldus Circus got Talent. Circusweb: “Oprecht en gewoon leuk”. Sofia behoort tot de wereldtop in eenwieleren en is bovendien een goede zangeres (zoals ze aantoonde in “Eters”). Eters: De andere rollen speel ik. Met uitzondering van de hond Streaker, want die speelt zichzelf. Meisner Theaterfestival presenteert STOKED! Op 24 oktober in Den Bosch.

Over een drempel

Sun, 22 Sep 2024 16:03:59 GMT

Een week geleden speelde ik Arum dem Fayer in de prachtige Synagoge van Zwolle. De afgelopen week kreeg ik daar via de mail en zelfs mondeling nog diverse reacties op. Dat doet me ontzettend goed. Het is voor mij niet een makkelijke voorstelling om te spelen, want ik moet nog altijd over een drempel heen. Op de tafel in de woonkamer staan de gele bloemen die ik van de Zwolse Synagoge kreeg te genieten van de laatste prachtige zonnige dagen. Ze rekken zich uit en draaien mee met het zonlicht dat eerst van opzij komt en dan van voor op het huis schijnt. Een fascinerend proces, waar helaas voorlopig een eind aan komt ,want de radio vertelt me dat het weer omslaat. Ik geniet er niet minder om. Nederland blijft een heerlijk land, waar ik nog altijd min of meer mezelf kan zijn. Het is niet perfect, maar daar zijn we zelf bij en dan moet ik mezelf maar wat vaker over die drempel helpen.

De meest intensieve voorstelling

Fri, 20 Sep 2024 16:02:08 GMT

Zij zagen Oorlog is de meest intensieve voorstelling die ik speel. Met 75 minuten is het ook de kortste. De zes verhalen die ik in de voorstelling speel zijn enorm Intens. Ik beleef ze door en door, iedere keer weer. Zij zagen Oorlog vind ik een heerlijke voorstelling. Gisteren speelde ik Zij zagen Oorlog in de Vredesweek bij het Apostolisch Genootschap in Hoogeveen. Samen zamelden we geld in ten behoeve van schoon drinkwater in Oekraïne. Het was een heerlijke avond. Dictators zijn van alle tijden Terwijl ik dit bericht tik krijg ik een ‘nieuws-alarm’ over een raketaanval op mijn geboortestad Kharkiv. De oorlog daar duurt nog wel even, mogelijk nog vele jaren. Het bewijst nog maar eens hoe hard particuliere initiatieven nodig zijn om de bevolking een hard onder de te steken. Zij kozen niet voor een regering die de vernietiging van de vijand wenst.

Een stuk onbekende geschiedenis

Mon, 16 Sep 2024 18:45:49 GMT

Als ik Arum dem Fayer speel, dan voel ik me doorgaans als een docent die een stuk onbekende geschiedenis komt duiden. Op het podium kruip ik in de huid van familieleden en toon ik een stukje uit hun leven, dat raakt aan een grote historische ontwikkeling. Als een verteller speel ik die levende geschiedenis voor een publiek dat vaak voorzichtig lacht en af en toe een traan wegpinkt. Gisteren in Zwolle maakte ik de omgekeerde situatie mee. In de bomvolle synagoge van die prachtige Hanzestad mocht ik mijn familieverhaal Arum dem Fayer spelen. Ik keek door de ogen van mijn familieleden in de ogen van mensen die de geschiedenis door en door kennen, vaak aan den lijve gevoeld hebben. Mensen van wie de familienaam op de muren achter me staat. Ik vond het een grote eer en het ontroerde me tot op het bot. Normaal wil ik de mooiste voorstelling spelen die ik uit mijn lichaam kan halen, maar die van gisteren werd de meest oprechte. Arum dem Fayer kwam rechtstreeks uit mijn ziel . Er werd volop gelachen, meegezongen en meegeklapt, en die warmte deed me enorm veel. Na iedere voorstelling slaap ik doorgaans als een blok. Ook dat was gisteren anders. Ik had teveel te verwerken.

Op 11 September zat ik in Oss

Wed, 11 Sep 2024 14:18:02 GMT

Op 11 september zat ik in Oss te werken, toen de vliegtuigen het WTC invlogen. Met een collega was ik een complexe software-oplossing aan het opleveren voor het goedkoper maken van medische middelen. Op die locatie waren we afgesloten van de wereld. Het was voor ons een dag als alle anderen. Tot ik een SMS kreeg van mijn man, met nieuws dat we nauwelijks konden bevatten. Amper twee weken geleden ben ik bij het enorme monument in New York. Het is er relatief rustig, bijna sereen. De witte roos valt me op in de naam “Yudhvir S. Jain”. En boven die naam lees ik “Deanna Lynn Galante and her unborn child”. Ik laat meer namen op me inwerken. Namen van mensen die toen, zoals vast elke dag, nietsvermoedend aan het werk waren. Beelden van de rokende torens schieten door mijn hoofd. De brandweer die de gebouwen in rent om de mensen die bovenin vast zitten te redden. De paniek in de straten en de politie die de boel probeert af te zetten. Een schril contrast met die zonnige dag waarop ik daar loop na te denken over die witte roos. Wie zou die geplaatst hebben? En wat zou de relatie zijn tot Yudhvir Jain? Ondanks het mooie weer had ik het koud. Achter het monument klimmen kinderen lachend op enorme bronzen standbeelden. Ze zijn te jong om te bevatten wat op die plek ooit gebeurde. Her en der staan winkeltjes die souvenirs en ijsjes verkopen. Voor het museum staat een korte rij. Ik besluit het te laten voor wat het is en op zoek te gaan naar een normaal kopje koffie (hetgeen in die buurt een meer dan lastige opgave is).

Erfgoed geeft betekenis

Thu, 05 Sep 2024 13:35:53 GMT

In een museum bezocht ik een tentoonstelling van menora’s. Dat zijn kandelaars die al sinds de oudheid geassocieerd worden met het Joodse volk. De menora’s in deze tentoonstelling zijn honderden jaren oud en komen van over de hele wereld, ook uit Nederland, België en Duitsland. Toen ik langs de vitrines liep dacht ik aan wat die kandelaars moeten hebben meegemaakt. Ze overleefden gedwongen migratie, pogroms en de holocaust. Het museum is gevestigd in wat ooit een synagoge was. En niet zo maar één: het was in 1887 de grootste synagoge van New York en de eerste die gebouwd werd door migranten uit het oosten van Europa. Je vindt hem in de oude migrantenwijk van die bruisende stad. Een wijk die honderden jaren lang de eerste woonplaats was van al die groepen mensen op zoek naar een beter – of veiliger leven. De migranten stapten van het schip en gingen in deze wijk op zoek naar een een slaapplaats en een baan. Een slaapplaats was hier goedkoop, maar omstandigheden extreem slecht. Toch werd het deze wijk, want meeste migranten spraken geen Engels. Ze vonden hier soortgenoten die de taal van ‘thuis’ spraken. Hier konden ze daarom werk vinden en boodschappen doen. De paar straten in de ‘Lower East-Side’ werden zo voor vele nieuwkomers hun eerste woonplaats in het gouden land, zoals Amerika toen genoemd werd. Van Klein-Duitsland naar Chinatown De buurt stond initieel bekend als Klein-Duitsland, maar werd na de Ierse Hongersnood Klein-Ierland. Toen kwamen de Joodse vluchtelingen uit Oost-Europa en daarna maakten de Italianen er Klein-Italië van. Nu kennen we het als Chinatown en is het de grootste Chinese woonwijk van het westelijk halfrond . Welke groep mensen zal hier over twintig jaar wonen? Die synagoge is erfgoed en geeft betekenis aan de samenleving van nu en voor waar we naartoe gaan. Het gebouw laat ook zien waar we vandaan komen en hoe onze voorouders leefden. Die geschiedenis daagt ons uit om ervan te leren voor ons leven hier en nu. Landelijke monumentendag 15 september is de dag van Joods Cultureel Erfgoed, georganiseerd in 30 Europese landen. In Nederland zijn er activiteiten in Amersfoort, Amsterdam, Coevorden, Deventer, Groningen, Leek (Friesland), Ouderkerk aan de Amstel, Overveen Wieringermeer, Winsum, Zaltbommel, Zuidlaren en Zwolle. In de Synagoge van Zwolle aan de Samuel-Hirschstraat speel en zing ik om 15:00 uur mijn levensverhaal “Arum dem Fayer” . Dat is het verhaal van een migrant uit de USSR, die Nederland verkoos boven welke andere plek dan ook. Toegang Gratis, aanmelden verplicht .

Oorspronkelijke bewoners

Wed, 07 Aug 2024 14:20:50 GMT

In de Verenigde Staten is veel te doen over de rechten van de Oorspronkelijke Bewoners van Amerika. Die Volkeren worden inmiddels erkend, nadat ze honderden jaren genegeerd zijn. Maar er is nog altijd een grote discussie over het land dat ze is afgenomen, of waarvan ze zeggen dat het is afgenomen. Die oorspronkelijke bewoners kenden geen eigendom van land en registratie van eigendom. Vele stammen leefden volledig nomadisch en trokken achter de seizoenen aan. Andere stammen leefden meer als agrariër en bleven voor langere tijd – soms generaties – op dezelfde plek. Volkeren hadden onderling strijd, maar sloten ook (tijdelijke) verdragen. Het Amerika van 1500 na Christus is in die hoedanigheid goed te vergelijken West-Europa van 500 voor Christus (als je Europese metaalbewerking en gebruik van paard en wiel buiten beschouwing laat). Altijd weer die Romeinen West-Europa heeft een groot deel van zijn historische vastlegging te danken aan de Romeinen. In navolging van de Oude Grieken waren ze zeer geïnteresseerd in andere volkeren. Ze beschikten over een schrift en hadden een visie op archiveren. De oorspronkelijke bewoners van Amerika hebben daarin veel te danken aan de Europeanen, zowel aan de handelaren als aan de kolonisten. Beide groepen witte mensen registreerden veel van wat er in de omgeving en tussen volkeren gebeurde. Denk aan notulen, dagboeken, facturen, bedrijfsverslagen en brieven naar familie overzee, en die documenten geven een aardig inzicht in de ontwikkeling in sommige gebieden. Wat is oorspronkelijk? In Amerika is het nu gebruikelijk om de bewoning van de Amerika’s ‘sinds de schepping’ toe te wijzen aan de Oorspronkelijke bewoners. Regionaal wordt dat gekoppeld aan de stam die nu in een bepaald gebied woont. Dat levert soms best gekke situaties op. In het noorden van Minnesota trof ik in een museum een beschrijving over hoe dat specifieke merengebied sinds de schepping toeviel aan een bepaalde stam die er nu nog woont. In datzelfde museum staat ook duidelijk beschreven hoe juist die stam na strijd met een ander volk pas in 1883 in die regio terechtkwam, wie de ‘chief’ was en hoe die omging met de witte mensen (pels- en houthandelaars) die al in dat gebied woonden (vriendelijk, open en hartelijk). De historicus was in zijn beantwoording van mijn vraag duidelijk: “Het klopt dat het bewijs van de komst van die stam door aanwezige witte inwoners (veelal van Franse afkomst) geleverd is. En ook dat daarvoor een andere stam verdreven is. Maar er is geen bewijs dat de huidige stam niet voor die tijd ook al in dat merengebied woonde, omdat niet duidelijk is hoe de stam over het continent is getrokken. Aangezien de in 1883 verdreven stam niet meer bestaat, vinden we het beter om de geschiedenis zo te houden.”

Drie Zusters van Tsjechov

Wed, 03 Jul 2024 14:31:57 GMT

Momenteel ben ik in Chicago voor workshops . Maar gisteren bezocht ik het toneelstuk “Drie Zusters” geschreven door Anton Tsjechov, en gespeeld door de Invictus Theatre Co . Drie zussen willen ooit terugkeren naar Moskou, de gecultiveerde stad waar ze een rijk en volwaardig leven kunnen leiden. Dat wat ze vroeger hadden, toen de familie nog niet uit elkaar was gevallen. De pijn uit het verleden zit een keuze voor de toekomst in de weg, dus het is maar de vraag is of ze die oude stad ooit terugzien. Tsjechov vertelt in Drie Zusters een verhaal van verloren illusies, over onvermogen om richting te geven aan het eigen leven. Het wegtikken van de tijd en de doorlopende strijd tussen spijt en verlangen drukt zwaar en zuigt je steeds dieper het verhaal in. De voorstelling wordt gespeeld in een groot decor op een grote vloer en kent een cast van 13 acteurs. Het zijn stuk voor stuk grootheden, die volledig in dienst staan van hun karakters. Op toneel is geen plek voor ego’s. Ze nemen de vorm aan die het stuk van ze vraag. Het vloeit en knettert, en dat maakt het heerlijk om te ervaren. Ik zat er drie uur lang gebiologeerd naar te kijken.

Echte helden

Mon, 24 Jun 2024 11:40:19 GMT

De vrijwilligers die in oorlogsregio’s rondrijden met hulpgoederen zijn de echte helden. Vergeet dat nooit! Op deze zonnige dag in juni ben ik in het veilige Zwolle onder het genot van een kop koffie bezig met het plannen van voorstellingen voor oa. de Vredesweek. Ik hoor de vogels fluiten en een zomerbriesje ruist door de bomen. Heel soms zie ik een eekhoorn van tak naar tak springen. Terwijl ik in een sprookje woon, zijn mensen in het oosten van Europa in de weer om hulpgoederen bij weeskinderen te krijgen. Iedere dag weer, door weer en wind, dag en nacht. Soms verdwijnen chauffeurs voor enige maanden, omdat ze dan door het Russische leger voor ‘even’ worden vastgehouden. En soms rijden ze op een anti-tankmijn, zoals deze wagen met twee inzittenden vandaag bij mijn geboortestad Kharkiv. De afgelopen jaren heb ik tientallen theatervoorstellingen gespeeld om geld in te zamelen voor hulp aan (onder andere) Oekraïense weeskinderen. Vele Euro’s hebben we opgehaald en zorgvuldig verdeeld aan organisaties die geld nodig hebben. Dat zijn allemaal kleine organisaties waar vrijwilligers het werk doen en waar geen euro verkeerd terecht komt. Voor dat inzamelingswerk krijg ik altijd veel complimenten. Maar de echte helden zijn de mensen die met onbetaalde inzet van eigen middelen, op zo’n levensgevaarlijke locatie in extreme situaties, met gevaar voor eigen leven en alles doen om die hulpgoederen bij die kinderen te krijgen. Iedere dag weer riskeren die helden alles voor die ander. Alles. Letterlijk alles.

Nieuwe Haring

Wed, 19 Jun 2024 14:43:30 GMT

Zaterdag 22 juni is het Vlaggetjesdag! Dan vieren we de komst van de Nieuwe Haring. Dat betekent dat je die nieuwe haring op de woensdag ervoor al kunt kopen. Heerlijk en dus ging ik op een draf naar de viskraam voor een Hollandse Nieuwe. Niet veel mensen weten dat ik getrouwd ben met iemand die een jaar of vijf vis deed op de markt. Eerder vertelde ik over zijn puristische houding tov. Seizoensgroente. Nou, die mening heeft Roy ook over vis. Vis koop je op de markt en eventueel bij een viswinkel, maar zeker niet bij de supermarkt. De kwaliteit bij dat laatste verkoopkanaal is over het algemeen erg matig vergeleken bij een goede marktkraam. Initieel lachte ik daarom, maar na bijna 25 jaar training weet ik dat hij gelijk heeft. Als kind van de USSR zou het me trouwens niet zijn opgevallen. Daar aten we ook veel zoute haring. Die was groot en knetterhard. Tot ik Roy leerde kennen dacht ik dat de Hollandse Haring hetzelfde was, maar dan jonger, zachter en minder zout. Inmiddels weet ik dat het om een hele andere bewerking gaat van een product dat bovendien later in het seizoen gevangen wordt. Een Hollandse Nieuwe Haring is minimaal drie jaar oud en wordt gevangen in de periode van mei tot juli. Maatjesharing heeft bovendien voor minimaal 16% gezond vet. Alle gevangen haring gaat de vriezer in om de haringworm te doden. Soms al gekaakt en ingelegd, soms ook rauw. Tot november is het een Nieuwe Haring, daarna gewoon ‘een haring’. Verwarrend, want die haring die je in november eet is dankzij vriezers net zo goed van smaak als die haring die je nu koopt. Sterker nog, een haring van vorig jaar kan met een zorgvuldig vriesproces nog net zo goed smaken als een Nieuwe nu. Het verschil in naam is een overblijfsel van het verwerkingsproces van vroeger, zonder vriezer. Een goede Haring eet je van de staart en zonder uien. Die uien waren vroeger na november nodig, omdat de haring toen niet werden ingevroren maar gelijk in vaatjes werden ingelegd. Na maanden was het lekkere eraf en hadden veel haringen zelfs plekken van het liggen. Je gebruikte vroeger uien om die wat moeizame smaak te onderdrukken, maar dat is tegenwoordig al lang niet meer nodig. Je wilt je haring trouwens niet in stukjes laten snijden. Dat gebeurt met een mes dat ‘ergens’ ligt, bij een temperatuur waar bacteriën lekker van groeien. En dat mis is is eerder op de dag gebruikt. Je hebt geen idee of het is schoongemaakt en hoe. Daarom eet je die haring van de staart. Behalve in Amsterdam natuurlijk, maar daar krijg je er behalve uien ook zuur bij, dus die zullen qua smaak wel het één en ander te onderdrukken hebben. Mensen uit de USSR hadden de luxe niet en konden zich totaal niet druk maken over dat soort zinloze weetjes. Rijen voor de gigantische supermarkten met voornamelijk lege planken en verrotte groenten waren lang. Je was blij als je iets van vis kon vinden en kwaliteit en smaak was niet het eerste dat je bezig hield. Maar hier in Nederland kunnen we gelukkig wel bezig zijn met de kwaliteit. Een verse haring glimt en is van binnen zacht roze (bijna wit) of heel helder rood. Tussen het zilver aan de buitenkant zie je – als het goed is – wat bruin van het vet. Ik betaalde vandaag 7,50 voor 3 Hollandse Nieuwe Haringen, een heerlijk cadeau op deze mooie woensdag.

De allerlaatste Jood in Jemen

Tue, 18 Jun 2024 11:57:00 GMT

Als je in 2021 of 2022 aanwezig was bij mijn voorstelling “Liederen van een Volk op de Vlucht”, dan weet je wellicht nog dat ik die opende met een lied van Jemenitische Joden. In die die muziekvoorstelling vertelde ik het grote verhaal van een volk dat verdreven werd en uiteenviel. Ze vluchtten in alle windrichtingen en kwamen onder andere via Afrika in de derde eeuw na Christus terecht in Jemen. Tot het eind van de Middeleeuwen groeide de stam, daarna nam het aantal Joden langzaam af. In 1940 waren er nog zo’n 60.000 leden, maar gisteren overleed de allerlaatste Jood in Jemen. In het Islamitische land waren Joden tweederangs burger. Ze betaalden meer belastingen en leefden in beperking. Vanaf de 19e eeuw werden de touwtjes aangetrokken en mochten ze steeds minder. Ze mochten geen felle kleuren dragen, waren niet welkom op bepaalde markten en mochten geen hoge huizen bouwen. Aan het einde van de 19e eeuw kwamen steeds meer Joden door geweld om het leven en vluchtten ze het land uit, velen gingen terug naar Palestina. Het geweld nam steeds grotere vormen aan en bij Pogroms in 1947 kwamen er ruim honderd Joden om het leven. Systematische vervolgingen en vernederingen joegen de meeste Joden na de tweede wereldoorlog het land uit. Zo’n duizend Joden lieten zich niet wegjagen en weigerden te vertrekken. De omstandigheden waren moeilijk en uiteindelijk onhoudbaar. De afgelopen jaren evacueerde Israël er heimelijk zo’n 400. De rest kwam om het leven of stierf door ouderdom. Gisteren dus de allerlaatste.

Een krankzinnige situatie

Sun, 09 Jun 2024 11:28:24 GMT

Jaren geleden moest ik aan een soort toetsingscommissie uitleggen waarom ik als niet-in-Nederland geboren mens in Nederland onmisbaar zou zijn. Dat was best een krankzinnige situatie. Het ging uiteindelijk om hokjes, want ik moest in een database verwerkt worden. Dat kon blijkbaar niet als Ksenia of onder mijn burgerservicenummer. Nee, dat moest als functie, bv applicatie-programmeur, database-architect of webshop-bouwer. Ik herinner me goed hoe ik daar voor die groep grijze mannen stond. De jongste van de groep was 69 jaar oud. We hebben het over eind jaren ’90, de tijd dat computers nog geen gemeengoed waren en de smartphone nog niet bestond. De heren hadden werkelijk geen idee of ik van toegevoegde waarde voor Nederland zou zijn of niet. De meesten hadden nog nooit met een computer gewerkt, laat staan dat ze internet hadden gezien of ervaren. Zij moesten bepalen of ik hier in Nederland als ICT-er wel of geen toekomst zou hebben. Zij vonden van niet. Toch werkte ik hier jarenlang als internet-programmeur. Ik had het nooit echt naar me zin, maar zat mezelf ook niet echt in de weg. Tot ik mezelf even door control-alt-delete molen trok. Ik resette de boel dus, om het maar even zo te zeggen. Na de herstart wist ik waar mijn hart lag: op het toneel .

Rondje Zwolle

Sat, 08 Jun 2024 21:44:37 GMT

Vandaag staat Zwolle in het teken van het Halve Marathon Festival. Een prachtig event, al loop ik vandaag niet mee. Dat deed ik diverse jaren wel en dat was toch altijd wel een klein feestje, ondanks het afzien. De muziek langs de route is geweldig en het vele publiek dat je aanmoedigt geeft je vleugels. Tijdens de halve marathon maak je een prachtig rondje Zwolle en ik vind die stad geweldig. Een groot dorp Die liefde voor Zwolle was er niet automatisch toen ik hier kwam wonen. Ik ben een kind van de grote stad. Of beter gezegd: de hele grote stad. Mijn jeugd bracht ik door in de miljoenensteden Kharkiv en Sint-Petersburg. Daarna woonde ik achtereenvolgens in Jerusalem, Antwerpen en Amsterdam. Kleine stadjes vergeleken bij die miljoenensteden in de USSR, maar op straat was het net zo anoniem. Voor de liefde verhuisde ik naar Zwolle met (toen) minder dan 100.000 inwoners en ik vond het eerst maar een groot dorp. Wonen rond de binnenstad Ik woonde aan de Vechtstraat, op loopafstand van de binnenstad. Toen nog een hele diverse winkelbuurt, met twee foto-winkels, een winkel in LP’s met daarnaast een bedrijf dat kassa’s verkocht. Verder een videotheek, Super de Boer en een winkel in videorecorders en satellietproducten. Allemaal al lang verdwenen. Wat bleef was de kwaliteit (en humor) van kapper Rob Kijk in de Vegt, de geweldige service van Elektro Centrum en Alberto, één van de beste snackbars van Zwolle. En instituten als Stroomberg en Van Rossum. En ’T Speeltuygh, waar ik mijn gitaren kocht. Hestia, de eerste Shoarmazaak in die buurt, moest nog open gaan. Ik ben al jaren weg uit die buurt, maar doe er nog vaak boodschappen bij al die kruideniers gerund door mensen geboren in landen ver weg, zoals Syrië, Afghanistan, Iran en India. Op straat werd ik vroeger gegroet door wildvreemde mensen. De zwaai van de man achter de geraniums als ik naar de binnenstad wandelde. En het praatje in de Indische Buurt als we daar de auto parkeerden. Ik vond dat eerst gek, maar wende snel aan die vriendelijkheid. We wandelden veel in de polders en moerassen, het gebied dat we nu kennen als Stadshagen. De binnenstad kende bijna geen terrassen en Waanders en Van Beek zaten nog aan de Grote Markt. Vanuit de Vechtstraat was ik rennend snel op de ceintuurbaan, waar de stad toen eigenlijk ophield. Stadion De Oosterenk stond er en verder een enkel verdwaald kantoorgebouw. Berkum was een wijk achteraf. Hoe anders is het nu? Zwolle groeit al jaren hard. Met 125.000 inwoners is de stad een kwart groter dan toen ik er kwam wonen. Over tien jaar wonen er zo’n 150.000 mensen, als ik de krant mag geloven. De ring rond de binnenstad wordt stapsgewijs autovrij gemaakt en iedere vierkante meter wordt bebouwd. Hoogbouw is niet langer een vies woord en de binnenstad lijkt uitsluitend nog uit terrassen te bestaan. Voor mezelf veranderde er ook veel, want al wonend maakte ik ook een rondje Zwolle. Ik verhuisde van de Vechtstraat naar een klein huisje met het mooiste balkon in de Binnenstad. En daarna naar de Wipstrik waar ik al weer ruim tien jaar woon. In die tijd speelde ik in veel theatergezelschappen door het land en maakte 5 eigen theatervoorstellingen waarmee ik door Nederland (en een stukje buitenland) toer. Vier daarvan maakte ik in ’s-Hertogenbosch. Daar repeteer ik ook veel. Arum dem Fayer is mijn persoonlijke verhaal en die maakte ik thuis, dus in Zwolle. Geluk en geborgenheid In die voorstelling vertel ik over mijn ontdekkingsreis vanuit Charkiv naar Zwolle. Over mijn zoektocht naar veiligheid en geluk. En daar zing ik liederen over. Die liederen zong ik in Kharkiv, Sint-Petersburg, Jerusalem, Antwerpen, Amsterdam en ook aan de Vechtstraat, in de Zwolse Binnenstad en nu aan de Wipstrik. Het zijn de klanken van mijn ziel op zoek naar geborgenheid. Na (oa) Venlo, Amsterdam, Dalfsen, Leiden, ’s-Hertogenbosch, Rotterdam, Eindhoven, Spanbroek, Leeuwarden, Nijmegen, speel ik Arum dem Fayer op 9 juni om 16.30 uur in mijn eigen Zwolle bij Joseph Wresinski Cultuur Stichting . Daar kun je gratis bij zijn. Reserveren gewenst!

Was ik dan illegaal?

Fri, 07 Jun 2024 11:34:59 GMT

Het vluchtelingenbeleid in Nederland was eind jaren ’90 een chaos. Ik was formeel geen vluchteling, maar ook geen expat. Was ik dan illegaal? Ik had een BSN-nummer, huurcontract en bankrekening. En ik betaalde belasting. Het was de tijd dat ‘mensen van de harde aanpak’ met hete lucht over elkaar heen buitelden en de wetgever het allemaal amper kon bijbenen. In die tijd klopte ik aan bij ICT-bedrijven in Nederland. Toen mijn thaibox-carrière op zijn eind liep ging ik op zoek naar een stage. Er was zoiets als een millenniumprobleem en iedereen die ooit een computer had gezien kon wel ergens aan het werk. Veel bedrijven hadden interesse in mijn kunde, maar weinigen konden uit de voeten met de gekke situatie waar ik in zat. Tot ik belde met Alexander die werkzaam was voor een ICT-bedrijf in het midden van het land. Hij wist wel raad met de situatie, regelde de papierwinkel en in no-time was ik een applicatie-ontwikkelaar in Nederland. Bij dat bedrijf werkte ik aan vele applicaties, vooral voor arbeidsvoorziening en de waterschappen. Ik deed er veel kennis op, bedacht zelfs nieuwe regio’s en leerde er ook mijn man kennen. De vindingrijke Alexander, die zich niet liet afschrikken door een papierwinkel en een labiele overheid , heeft meer invloed op mijn leven gehad dan hij zich wellicht realiseert.

1206 euro voor schoon drinkwater in Oekraïne

Wed, 05 Jun 2024 10:38:43 GMT

Met mijn theatervoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ wil ik mensen bewust maken van hun rol in een conflict. Het is makkelijk om je te verschuilen achter grote getallen van een oorlog en verder je kop in het zand te steken en net te doen alsof het onrecht er niet is. Je kunt ook een keuze maken om je er niet neer te leggen bij de beslissing van een gestoorde dictator. Met de voorstelling zamelden we onlangs 1206 euro voor schoon drinkwater in Oekraïne in. De voorstelling Zij zagen Oorlog speel ik altijd voor een goed doel en de laatste jaren ligt dat in Oekraïne . Initieel zamelden we geld in voor weeskinderen in de oorlogsgebieden in Oekraïne. Onlangs speelde ik bij Apostolisch Genootschap om geld in te zamelen voor schoon drinkwater in Oekraïne. Gisteren overhandigde ik de cheque aan Maya Muraviova van singlegoal.org en het bestuur van MYzwolle Maya legde zich niet neer bij de beslissing van die onderdrukker in Moskou. Ze ontvluchtte haar Oekraïne niet, maar besloot de rommel op te ruimen. Met singlegoal.org voedt ze burgers die leven in de dynamische frontlinie en bouwt ze waterzuiveringsinstallaties zodat de mensen schoon drinkwater hebben. Ook dit jaar speel ik Zij zagen Oorlog voor MyZwolle en Single Goal. In de Vredesweek speel ik de voorstelling dit jaar tussen 14 en 22 september op diverse plekken in Nederland. Zie ik je bij één van die voorstellingen? Samen zorgen we voor schoon drinkwater in getroffen gebieden in Oekraïne.

Viktor Tsoj inspireerde een generatie

Mon, 03 Jun 2024 18:10:25 GMT

Eind jaren ’80 maakten wij gebruik van de ontspanning in de USSR om die dictatuur te ontvluchten. Zanger en songwriter Viktor Tsoj gebruikte die Glasnost om een album uit te brengen met liederen over armoede en onderdrukking en daarmee inspireerde hij de jeugd voor vele jaren. Toen het Russisch niet langer de verplichte en opgelegde voertaal was, vertaalden de jongeren de songs van Tsoj naar hun eigen taal, zoals het Oekraïens, Kazachs en Wit-Russisch. Je kunt wel stellen dat de songs van Tsoj hielpen de oorspronkelijke talen in regio’s terug te brengen. Met die maatschappij-kritische songs toerde hij door hij door de USSR, maar speelde hij ook in diverse West-Europese landen. Glasnost maakte mogelijk dat hij zijn toernee afsloot met een optreden voor 65.000 mensen in Moskou. Hij overleed in 1990 op 28 jarige leeftijd bij een auto-ongeluk, waarschijnlijk vanwege vermoeidheid (geen drank en drugs). Staatskrant De Pravda schreef bij zijn overlijden: Tsoj betekent meer voor de jongeren van onze natie dan welke politicus, beroemdheid of schrijver dan ook. Dit komt omdat Tsoj nooit heeft gelogen en zijn ziel nooit heeft verkocht. Hij was en bleef zichzelf. Het is onmogelijk om hem niet te geloven… Tsoj is de enige rocker die geen verschil kent tussen zijn imago en zijn echte leven. Hij leefde zoals hij zong… Tsoj is de laatste pure rockheld. Zo’n eerbetoon is nu ondenkbaar. De generatie die in 1990 16-25 jaar was, is nu vader en moeder van kinderen die vechten in de oorlogen in oa. Oekraïne, Armenië en Georgië. Dat zijn oorlogen waar Tsoj nooit achter zou hebben gestaan. Wat is er toch gebeurd dat die ouders die ooit dweepten met Tsoj die oorlogen nu gewoon laten gebeuren?

Arbeidsverbod gehuwde vrouwen

Sat, 25 May 2024 20:02:24 GMT

Getrouwde vrouwen met een baan? Nog niet zo lang geleden was dit een buitengewoon vieze gedachte. Het was zelfs verboden! Tot in de jaren ’60 kregen vrouwen ontslag als ze gingen trouwen. Dat verliep conform de wet “Arbeidsverbod gehuwde vrouwen”. Het recht was het aanrecht De gedachte was dat de vrouw het beste voor de kinderen kon zorgen. Haar recht was het aanrecht. Recessies, werkloosheid en oorlogsdreiging werden allemaal door de politiek misbruikt om de vrouw uit de betaalde baan te houden. Dat veranderde in Nederland wettelijk dus pas eind jaren ’50. Maar dat betekende niet dat getrouwde vrouwen overal aan de slag konden. Integendeel, want in veel branches heerste nog lang de verwachting dat een vrouw bij een huwelijk zelf ontslag zou nemen. Nederland geen koploper gelijkwaardigheid Anno 2024 mogen vrouwen werken, maar is er in Nederland nog lang geen sprake van een gelijkwaardige financiële beloning. Het gat tussen mannen en vrouwen is weliswaar kleiner dan het ooit was, maar is met 18% nog altijd fors. Europees bezien doet Nederland het bijzonder slecht. Gemiddeld verdienen vrouwen in de EU zo’n 12.5% minder dan mannen. In Luxemburg is er volledige gelijkwaardigheid. De loonkloof in Roemenië is slechts 3% en ook Polen en Slovenië doen het heel goed als je kijkt naar een gelijke financiële beloning tussen mannen en vrouwen. Ga stemmen 6 juni zijn er Europese verkiezingen. Er valt dus iets te kiezen en duik daarom in die verkiezingsprogramma’s. Wil je liever terug naar vroeger? Dat kan! Op 28 mei spelen we in Venlo bij Theater de Garage voor de allerlaatste keer “Een Poppenhuis” van Henrik Ibsen. Daarin speel ik Nora, de vrouw des huizes die een spannende keuze maakt en verwacht dat als puntje bij paaltje komt haar omgeving daarin meegaat ….

Een luxe duikschool

Fri, 24 May 2024 14:47:27 GMT

In 1991 zag ik voor het eerst in mijn leven zwarte mensen. Ik was 21 jaar oud en woonde in een hotel. Ik wist niet wat me overkwam toen ik plotseling tussen diverse groepen lange slanke mensen met grote bruine ogen liep. Ze waren in het wit gekleed en liepen op blote voeten. Ze waren vol emoties en schuifelden uiterst gracieus aan me voorbij. Later leerde ik dat het een Joodse stam uit Ethiopië was. Tegen betaling mocht Israël de laatste nog levende stamleden met vliegtuigen evacueren. Daar kregen ze 15 dagen voor, maar ze deden het in drie. Zo ontsnapte al die mensen aan een zekere dood. Zoals zij voor mij de eerste zwarte mens in mijn leven waren, was ik voor hen de eerste niet-zwarte Jood. Toen ik me later verdiepte in die stam, leerde ik dat de Israëliërs tientallen jaren druk zijn geweest met de redding van deze Afrikaanse stam. Het begon eind jaren ’60 met individuen. In auto’s werden ze naar een vliegveld gesmokkeld en daar vluchtten ze met valse papieren. Een luxe duikschool In de jaren ’70 besloot Israël de hele stam te evacueren en probeerde te komen tot een samenwerking met Ethiopië die een structurele redding mogelijk maakte. Dat lukte niet waardoor Israël alternatieve oplossingen moest zoeken. In buurland Soedan richtten ze aan de Rode Zee een luxe duikschool op. Talloze Ethiopische vluchtelingen werden daar met vrachtauto’s en bussen naartoe gebracht en vervolgens in de nacht met rubberbootjes overgevaren. Daarna volgde een trektocht door de woestijn, gelijk Mozes die ook maakte. Van deze operatie schreef een BBC-journalist Berg een zeer informatief boek: Red Sea Spies. Hij schreef het na interviews met talloze betrokkenen waaronder vele Afrikaanse vluchtelingen en Soedanese militairen en politici. Ook interviewde hij Israëlische geheim agenten die bij de luxe duikschool betrokken waren. Red Sea Spies geeft een fantastisch beeld van een hele spannende operatie die ruim tien jaar duurde. Het boek is later verfilmd en momenteel als “Red Sea Diving Resort” bij Netflix te zien. De film toont de complexiteit van de operatie en is in die hoedanigheid een mooi educatief middel. De vlakke dialogen, stereo-type personages en slecht ontwikkelde karakters maken hem voor de actrice in mij echter minder interessant. De Ethiopische Luchtbrug Na de duikschool maakte Israël een stel financiële deals met locale zetbazen. In ruil voor smeergeld mocht Israël met vliegtuigen af en toe enige honderden mensen tegelijk evacueren. De laatste 14.000 vluchtelingen werden in drie dagen geëvacueerd toen ik ook net als vluchteling in Israël was opgenomen. Om zoveel mogelijk mensen in één keer mee te nemen, sloopten de Israëli’s alle overtollige balast uit de vliegtuigen. Ook de stoelen werden verwijderd. Op 24 mei 1991 werd een wereldrecord gevestigd, want nooit eerder vlogen er zoveel mensen tegelijk in een Boeing 747: 1086. Het wereldrecord werd na landing bijgesteld naar 1088, want onderweg waren er twee babies geboren. Die Ethiopiërs zag ik de grond kussen toen ze in het hotel aankwamen. Na eeuwen verdrukking en vervolging waren ze eindelijk vrij en veilig.

Workshops en opleidingen in zomervakantie

Thu, 23 May 2024 22:23:46 GMT

De zomervakantie komt er aan. En met vakantie doel ik op de periode waarin theaters vanaf medio juni dicht zijn. Tot eind juni speel ik echter nog diverse voorstellingen, maar in de zomervakantie volg ik doorgaans workshops en opleidingen die ik door het jaar niet kan doen. Dat gaat vaak om trainingen die te ver weg gegeven worden of te intensief zijn om er even bij te volgen. Het selecteren daarvan is een lastige klus, al begrijp ik maar al te goed dat dit een eerste wereldprobleem is. De lat ligt hoog Om te begrijpen wat ik nodig heb, moet ik mezelf opzoeken. Ik moet diep in mijn ziel kijken om te voelen wat ik mis. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Bij Meisner Toneelacademie ‘s-Hertogenbosch leerde ik emotioneel tot het uiterste te gaan. In die veilige omgeving onder leiding van Paul Dekker kon dat. Dat was een magische tijd. Als ik ooit iets helemaal blanco opnieuw zou mogen doen, dan is dat het eerste jaar van de Meisner Opleiding. Dat intense genieten van die zoektocht naar die creativiteit in jezelf vond ik geweldig. Ik genoot van iedere seconde. En dat hoor ik van meer Meisner alumni om me heen. Als het in de zomervakantie uitkomt, dan probeer ik altijd een Meisner Zomerworkshop te doen. Dat is een week resetten, even in vogelvlucht door veel bouwstenen van die Meisner Technique. Het is heerlijk intensief thuiskomen. Workshops en opleidingen in zomervakantie Op mijn verlanglijstje voor de zomer van dit jaar staat verder scene study. Maar ik heb nog geen opleiding gevonden die binnen mij schema past. Verder hoop ik nog een meerdaagse workshop stemtechniek te doen. Iets dat bouwt op waar ik het afgelopen jaar mee bezig ben geweest. En verder zoek ik nog een opleiding gericht op het herontdekken van creativiteit en speelsheid. Zodat ik nog realistischer kan spelen en het “goed doen” nog meer durf los te laten.

Muziek van een volk op de vlucht

Sun, 19 May 2024 13:14:30 GMT

Mijn familie werd bijna 2000 jaar geleden met geweld weggejaagd uit het Midden-Oosten. Behalve hun geschiedenis, tradities en muziek namen ze niets mee. De stam viel uit elkaar en vluchtte alle kanten op. Vluchten om te overleven Een deel trok naar Noord-Afrika. Later moesten ze daar vertrekken en vonden ze tijdelijk rust en vrede in Spanje toen deels onder Moslim-bestuur ( Kalifaat Cordoba ). Na een paar honderd jaar namen de Christenen het over en werd de stam slachtoffer van de inquisitie en dus met geweld weggejaagd. Een groter deel trok via het huidige Turkije en Griekenland Europa in. Via omzwervingen werd Polen bereikt. Daar ging het goed tot de Russische Tsaar het gebied inlijfde. Mijn familie werd met talloze stamgenoten in een reservaat gestopt. Uiteindelijk reisden ze van Polen naar het oosten van Oekraïne in wat later de USSR werd. Van daaruit vluchtten we in 1991 naar het Midden-Oosten en gingen we dus terug naar huis. Muziektheater voor een festival Twee jaar geleden maakte ik voor het festival Muziek in de Tuin in Dalfsen de korte muziektheater-voorstelling Muziek van een volk op de vlucht . Ik speelde de voorstelling drie keer in de prachtige beeldentuin in Dalfsen. Met liederen vertelde daar het verhaal van de reis van mijn familie, zonder het heel persoonlijk te maken, want aan die spiegel was ik nog niet toe. Muziek van een volk op de vlucht Ruim 2000 jaar duurde de trektocht door heel Europa. In die 2000 jaar waren we nooit gelijkwaardig aan de lokale bevolking. We mochten ons niet vrij bewegen, moesten vaak duidelijk gemerkte kleding aan en mochten niet alle beroepen vervullen. En we kregen de schuld van droogtes en ziektes (de pest), en belandden vaak op brandstapels. We mochten niet veel bezitten en wat we hadden moesten we in de vlucht altijd achterlaten. Hoe vaak zijn eigenlijk met niets opnieuw begonnen? Het volk bleef op de been dankzij eeuwenoude tradities, verhalen van vroeger en muziek. Arum dem Fayer In de afgelopen twee jaar werd de voorstelling Muziek van een volk op de Vlucht langer en heel persoonlijk. 40 minuten liederen groeide naar een optimistische voorstelling die ruim 100 minuten duurt. Optimisme kenmerkt ons. De ellende is soms groot, maar het glas is altijd halfvol. Ze kunnen ons alles afnemen, maar er is altijd iets op te bouwen en om voor te leven. Een bekend modern gezegde is: “Ze probeerden ons te vermoorden en dat mislukte. Laten we eten.” En vaak maken we er daarna een feestdag van. Muziek van een volk op de vlucht werd zo Arum dem Fayer , een voorstelling over veerkracht en hoop.

Vechten vanwege hun afkomst

Thu, 16 May 2024 14:35:20 GMT

Op school moesten mijn vrienden vechten voor hun leven. Niet om wat ze deden of nalieten. Maar vanwege hun afkomst. Vanaf hun geboorte waren ze gemerkt. Dat gold ook voor mij, maar de achternaam van mijn vader maakte dat ik die afkomst makkelijk kon verbergen en zelfs ontkennen. Dankzij hem was mijn huidskleur ook licht genoeg om op straat en in het openbaar vervoer het voordeel van de twijfel te krijgen. Die vader dank ik aan het antisemitisme dat heerste in het oosten van Oekraïne, toen onderdeel van de USSR. Mijn zeer getalenteerde moeder werd vanwege haar afkomst bijvoorbeeld niet toegelaten op een conservatorium. Haar ouders hadden geen andere keuze dan haar 1500 kms verderop te laten studeren, alleen in een hele grote stad. Dat we in grote steden mochten wonen was overigens al heel wat, want dat was verboden voor mijn voorouders. In het vestigingsgebied tussen de Oostzee en de Zwarte Zee mochten ze kleine dorpjes zonder noemenswaardige faciliteiten bouwen. Dat reservaat besloeg een deel van het huidige Polen, Litouwen, Wit-Rusland en (het westen van) Oekraïne. De pogroms die daar plaatsvonden maakten dat veel inwoners na de eerste wereldoorlog de benen namen naar de Verenigde Staten. Anderen – zoals mijn betovergrootouders – geloofden in de voorzienigheid van de communistische heilstaat en vertrokken midden in de Russische burgeroorlog naar een zgn. ‘Rode regio’. In mijn voorstelling Arum dem Fayer treed ik in de schoenen van die voorouders. En beleef ik die dilemma’s.

Symboliek in de performance van Eden Golan

Mon, 13 May 2024 11:19:48 GMT

Het uitgangspunt is dat het Eurovisie Songfestival niet politiek mag zijn, maar dat is nooit houdbaar geweest. En ook nooit hard afgedwongen. Want hoe ga je dat regelen? Het gaat al jaren niet meer om de beste zanger, maar om entertainment en verborgen belangen. Zo ook de afgelopen editie. Aan de ene kant heb je diverse leden van vakjury’s, zoals ook de Nederlandse, die vooraf al anti-Israëlische uitspraken deden en aan de andere kant heb je het optreden van Eden Golan. Vakjury’s onprofessioneel Ik wil niet stilstaan bij die “vakjury’s” en hun puntentoekenning. Natuurlijk speelt een persoonlijke voorkeur mee bij het bepalen wat hoog moet scoren en wat niet. Professioneel is het niet, maar ik heb er wel begrip voor. Ik kan me zelfs voorstellen dat er binnen jury’s besloten is om het lied van Israël als niet-ingezonden te beschouwen, een stil protest tegen de organisatie die niet inging op hun verzoek om het land uit te sluiten van deelname. De visuele performance van Golan Inhoudelijk wil ik je meenemen naar Hurricane van Eden Golan. Ze moest de tekst diverse keren aanpassen, omdat de organisatie het te politiek vond. De goedgekeurde versie werd uiteindelijk een liefdesverhaal met veel diepgang, een lied over veerkracht en overleven na een turbulente gebeurtenis. In de tekst zijn voldoende aanknopingspunten te vinden die teruggrijpen op de ellende van 7 oktober. Maar ook in het visuele optreden zitten veel verwijzingen. Dan gaat het licht aan (foto hieronder) en staat ze rechtop in een gemarkeerde en geaccentueerde cirkel. Een meer dan subtiele verwijzing naar de ondergrondse gangen. De focus gaat op de tunnels op moment dat de dansers zich melden. De tunnels zijn zwart, als het kwaad. Daar buiten is het duister en grimmig, in de tunnels doen dansers een poging te leven en te ontsnappen. De jurk van Golan heeft scheuren. Of ze in de vorm van een 7 zijn laat ik in het midden. De scheuren zijn een verwijzing naar de kleren die de vrouwen van het lijf werden gescheurd voordat ze werden verkracht. Vanaf ca. 2 minuten wordt er optimistisch gedanst, waarbij voor het eerst het gehele podium wordt gebruikt. Het is het Supernova muziekfestival met jongeren die lol hebben en leven. Op 2:25 verandert de kleurstelling in oranje en geel, gevolgd door oranje/rode vlokken van vuur en ellende. Het eindigt met dansers die op de grond liggen, symbool voor die jongeren die op dat festival werden omgebracht. De dansers springen op en dansen uitbundig, waarna de Supernova op de achtergrond langzaam verdwijnt. Het is de belichaming van het veel gehoorde Joodse motto: “We will dance again!” Er zitten veel meer subtiele verwijzingen in. Ieder gebaar van de dansers telt. Ze vallen elkaar bijvoorbeeld met uitgestoken handen in de armen, maar vinden elkaar niet. Het vertelt het verhaal van de Noa Argamani die achterop de motor van haar ontvoerders in wanhoop maar tevergeefs haar armen uitstrekt naar haar vriend. De manier waarop Eden Golan door de dansers uit de tunnel wordt getild en boven hun hoofden aan het publiek wordt gepresenteerd. Het is een weinig subtiele verwijziging naar hoe er op 7 oktober de gegijzelden en de dode lichamen als buit aan het publiek werden gepresenteerd. Op het einde van de performance wordt het oranje licht van het kwaad steeds kleiner tot het verdwijnt. Wat blijft is een opgaande zon met – voor het eerst – warm licht, een boodschap van hoop.

Een nieuw begin

Sat, 11 May 2024 19:19:36 GMT

“Heeft u een afdeling gevonden voorwerpen?” Een jongeman van een jaar of 25 kijkt me verwilderd aan. “Ik ben op zoek naar een fotoboek. Dat zijn we in dit hotel kwijtgeraakt.” Mijn gedachten gaan ik terug naar begin jaren ’90 van de vorige eeuw toen ik met mijn familie werd opgevangen in een kamertje in dit hotel in Jeruzalem. We woonden daar tot er ergens een appartement beschikbaar was. Dat duurde uiteindelijk een half jaar. Die enorme receptie met die marmeren vloer was onveranderd. Over die vloer hebben tienduizenden mensen zoals ik gelopen. Mensen die niet geliefd waren in het land waar ze geboren zijn. Maar ook mensen die actief vervolgd en vermoord werden in hun geboorteland, zoals bijvoorbeeld Ethiopiërs. Na hun evacuatie kusten ze in Jeruzalem die marmeren vloer, omdat ze wisten dat ze eindelijk een veilig thuis hadden. Wij deelden de 15e verdieping met talloze Ethiopische gezinnen. In de nooduitgang hadden we met elkaar een piepkleine keuken. Daar waren altijd mensen druk in de weer. De geuren die ik rook, wow! We hadden dagelijks verplicht les in de taal en cultuur van het land en meerdere malen per week ging ik daarnaast naar een vrouw die me hielp met de uitspraak. Zij was in Jerusalem geboren, net als haar ouders en haar voorouders. Zij was over de 80 toen ze mij in 1991 hielp met mijn Hebreeuwse uitspraak. Ze is dus geboren in het Ottomaanse Palestina. Op papier verhuisde ze drie keer: van het Ottomaanse Palestina naar het Engelse Palestina naar Israël, maar fysiek woonde ze nog altijd op dezelfde plek als haar voorouders. Dit jaar was ik voor het eerst terug in dat hotel. Ik stond bij de receptie en liep over die marmeren vloer. In mijn gedachten zag ik die Ethiopiërs weer de vloer kussen. Die grote bruine ogen vol tranen van vreugde. Ze waren letterlijk aan de dood ontsnapt. Die emoties zijn niet beschrijven. “Wanneer heeft u dat fotoboek verloren en in welke kamer verbleef u?” De vragen van de receptionist brachten me terug naar nu. “Wanneer?” zei ik, terwijl ik hem aankeek. “Eh, een jaar of 30 geleden.” Ik realiseerde me dat hij toen nog niet geboren was. Hij lachte en zei verontschuldigend: “We bewaren gevonden spullen 30 dagen, geen 30 jaar. Sorry.”

Het joelen en fluiten maakt haar sterker

Fri, 10 May 2024 10:56:30 GMT

In Rusland was ze niet Russisch genoeg. Het hielp ook niet dat ze Joods was. In Israël vond de jury haar niet Israëlisch genoeg. In Malmö moet ze door honderden agenten beschermd worden tegen …. Ja, tegen wie eigenlijk? 20 jaar oud en op basis van afkomst nooit geaccepteerd. Hoe dan? De afwijzingen motiveerden haar om keihard te werken. Ze maakte diverse platen en deed vaak mee aan talentenjachten. Zij gaf niet op. En dat zal ze zaterdag ook niet doen. Het joelen en fluiten maakt haar sterker.

Bevrijdingsdag 2024 in Venlo

Mon, 06 May 2024 16:33:36 GMT

Bevrijdingsdag 2024 in Venlo was emotioneel en indrukwekkend. Op 5 Mei speelde ik in een vol Theater de Garage mijn muziektheater-voorstelling Arum dem Fayer . Na afloop genoten we met een aantal bezoekers van een Vrijheidsmaaltijd aangeboden door Nationaal Comité 4 & 5 mei . Aan tafel spraken over de voorstelling en over de betekenis van vrijheid. Een dag om nooit meer te vergeten. Arum dem Fayer is mijn verhaal op zoek naar vrijheid. Mijn muzikale reis leidt van de USSR naar Nederland om in vrijheid te kunnen leven en om mezelf te mogen zijn. Ik werkte zo’n twee jaar aan deze voorstelling en het is mijn meest persoonlijke stuk ooit. In Venlo speelde ik voor het eerst de volledige show, inclusief alle liederen en verhalen. 5 mei was voor mij daarom een hele bijzondere dag en niet alleen vanwege Bevrijdingsdag. De reacties na de voorstelling waren overweldigend en dat werd me een aantal keren bijna teveel. Bezoekers vonden het mooi, imposant en aangrijpend. Een educatieve voorstelling met vele lagen. De relatie tussen gebeurtenissen in mijn familie en het wereldtoneel maakte ontwikkelingen in de tijd duidelijk. Dat overviel me, want uiteindelijk ben ik ook niet meer dan een zandkorrel in die hele grote zandloper die we kennen als ‘de wereld’.

Dag van de Arbeid

Wed, 01 May 2024 08:00:34 GMT

Op 1 Mei wordt in grote delen van de wereld de invoering van de achturige werkdag gevierd. Een traditie die teruggaat op 1890. Deze feestdag noemen we de Dag van de Arbeid. In veel landen is het een officiële vrije dag, waarop wordt stilgestaan bij de grote ongelijkwaardigheid die er vroeger heerste tussen werkgever en werknemer. In Nederland is het geen vrije dag, omdat Koninginnedag op 30 april in de weg zat. Nederland viert liever de ongelijkwaardigheid tussen vorst en volk, dan de gelijkwaardigheid op de werkvloer. Dat is iets dat ik altijd wonderbaarlijk heb gevonden in dit prachtige land. Waarom wel een officiële vrije dag op de verjaardag van iemand die alles door overerving heeft bereikt en niet voor iets waar echt voor gevochten is: De rechten van de arbeider (1 mei) en de Vrijheid (5 mei)?

Iconische scene maakte ik met mijn dochter

Mon, 29 Apr 2024 19:47:33 GMT

3 jaar geleden was ik druk met het ontwerpen van Oscar en Oma Rozerood. Bepaalde scenes waren zo uitnodigend dat mijn dochter daarbij hielp. Samen bestudeerden we bijvoorbeeld hoe doeken door de lucht bewegen. Iedereen die Oscar en Oma Rozerood bij me in het theater heeft gezien, die herkent de iconische scene die het uiteindelijk geworden is. Vandaag ben ik in Zwolle bezig voor mijn muziektheatervoorstelling Arum dem Fayer in Theater de Garage in Venlo, terwijl diezelfde dochter in Rotterdam repeteert voor Rotterdam Circusstad Festival waar ze met een voorstelling onderdeel is van de openingsact Kabaal (1 mei). Eenzaam in mijn studio zing ik liederen en repeteer ik teksten voor die vijfde mei in Venlo. Maar af en toe gaan mijn gedachten naar mijn dochter die in Rotterdam druk is met haar eenwieler, maar ook met koord, acrobatiek en andere circustechnieken. Haar vrolijkheid en creativiteit zijn altijd erg aanstekelijk wanneer ze voor de lol meezingt of me helpt met teksten.

Lichaamshouding bepaalt 70% van de boodschap

Fri, 26 Apr 2024 19:48:06 GMT

Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat je lichaamshouding 70% van de boodschap bepaalt. 20% komt uit de stem (oa. volume en toon). De gesproken woorden zijn slechts voor 8 tot 9% relevant om de boodschap over te brengen. Dit is essentiële informatie voor veel beroepen, waaronder die van mij als actrice. Dit is de reden waarom ik zoveel tijd stop in het fysieke aspect van acteren . Ik doe veel oefeningen en ben altijd erg druk met mijn spieren, of het nu mijn ruggengraat, pink of mijn tong is. Maar meer mensen zijn druk met die lichaamstaal. Denk maar eens aan je reis naar een land waar je voor inreis vooraf bevraagd werd door een beveiliger. Ze kunnen in het Engels vaak net een vraag stellen en je weet zeker dat ze je antwoord niet zullen begrijpen. Je vraagt je dus af waarom ze in hemelsnaam die vragen stellen. Nu weet je dat dus. Het gaat ze niet om wat je zegt, maar alleen hoe je het zegt en luisteren dus goed naar de klank van je stem en lezen je lichaam.

Die belangrijke andere kant van acteren

Mon, 22 Apr 2024 11:54:12 GMT

Onlangs gaf ik een inkijkje in mijn leven . In die blog richt ik me op het fysieke aspect, zoals de trainingen en workshops die ik wekelijks volg. Ik negeerde die belangrijke andere kant van acteren en daar kreeg ik vragen over die ik in dit stuk beantwoord. Inspiratie en energie Als theaterverslaafde zit ik natuurlijk ook graag aan de andere kant, dus in het publiek. Ik haal daar energie vandaan en leer er ook veel van. Ik ben niet van de poptempels of rockfestivals. En ook wat minder van optredens in cafés. Over het algemeen is het geluidniveau me te heftig en bovendien wordt er teveel gepraat om te genieten van de artiesten. Ik hou van intieme optredens, zoals kleine semi-akoestische podia, geëngageerde vertellers en de kleine zalen in theaters. Wekelijks lees ik een toneelscript van een goede schrijver. Emotioneel word ik daar beter van. Het helpt bij de ontwikkeling van mijn fantasie, gevoel voor humor en mijn compassie. Zulk vakwerk van topschrijvers helpt me groeien. Ik lees heel veel boeken, vooral van acteurs en trainers. Die boeken gaan over methodieken, karakterontwikkeling of ervaringen. Daarnaast spar ik vaak met mensen om me heen over de rollen die ik mag spelen. Ik kan eindeloos praten over de drijfveer van een karakter en waar uitspraken vandaan komen. Of over de crux van een stuk, of de onderliggende thematiek. Verder kijk ik regelmatig naar films , documentaires en registraties van theaterstukken die niet meer gespeeld worden. Dat zijn oude stukken, maar soms ook nieuwe producties. Het zijn de kleine dingen die het doen Al die ervaringen komen uiteindelijk bewust of onbewust bij elkaar wanneer ik aan een voorstelling werk. Ik kan eindeloos zoeken naar een rekwisiet, ook al weet ik niet meer precies waar ik de inspiratie ervoor vandaan haalde. Neem die bril uit theatervoorstelling Zij zagen Oorlog . In Arum dem Fayer gebruik ik onder meer authentieke kranten. Die kleine dingen helpen mijn bij het neerzetten van de rol en ik ben ervan overtuigd dat ze daarmee bepalend zijn voor hoe een toeschouwer een voorstelling ervaart . .

Acteren voelt als een verslaving

Sun, 21 Apr 2024 14:05:51 GMT

Ja, acteren voelt als een verslaving. Het greep me toen ik moeder werd en met mijn dochter ging spelen. Als nerd verdiepte ik me in speltechnieken en ontdekte zo theatersport en in het verlengde theater. Mijn eerste optredens waren improvisatie-optredens. Ik speelde ook ruim een jaar met Retteket improvisatietheater voor – en met kinderen. Inmiddels speel ik door heel Nederland al bijna 5 jaar avondvullende voorstellingen. Voordat ik op mag voel ik een gezonde spanning, één die aanschurkt tegen opwinding. Ik hou van die druk. En ik weet dat ik een topprestatie moet neerzetten. Dat ben ik verplicht aan het publiek en ook aan de karakters waarin ik transformeer. Maar ook aan alle vrijwilligers waar de theaters op draaien. En aan de schrijvers van de scripts en de liederen, de muzikanten, arrangeurs, kleedmakers, decorbouwers en de techniek. Bovenal ben ik het verplicht aan mezelf, want iedere voorstelling helpt me groeien. Als op het podium de lichten aan gaan, dan voel ik de vlinders in mijn buik razen. Ik speel veel voorstellingen door elkaar. Soms twee verschillende op één dag. Dat is mijn vak. Daar heb ik voor geleerd en daar werk ik iedere dag ongelofelijk hard voor. Wekelijks heb ik zangles van Lucette van den Berg en voor mijn lichaam doe ik Alexander Techniek en Lucid Body. Naast al die structurele trainingen, volg ik ook veel losse masterclasses. Afgelopen week nog via Meisner acteerstudio Performance Expression Technique van Elsa van der Heijden. Dagelijks repeteer en zing ik. En ik loop hard, doe fitness en ga heel bewust om met voeding. Acteren is topsport.

De wereld liet het gebeuren

Sat, 20 Apr 2024 10:06:44 GMT

Vandaag is de geboortedag van de man met de snor (1889-1945). Hij loog vaak, maar niet over zijn haat tegen Joden en hun lot. De wereld stond erbij, liet het gebeuren en ontkende na afloop alles. Tot 1955 mocht iedereen met goedkeuring van alle geallieerden doen alsof ze van niets wist. Het was ‘ergens bedacht’ en ‘ergens ver weg gedaan’. Met de schuldigen was in 1948 en 1949 in Neurenberg afgerekend. Wir haben nichts gewusst en klaar. Een jonge Duitse Officier van Justitie kon zich niet vinden in dat herenakkoord. Ondanks heel veel tegenwerking van ook de hoogste niveaus, wist hij in 1963 17 hogere medewerkers uit kampen veroordeeld te krijgen . Dat waren mensen die inmiddels gewoon weer een normale plek in de samenleving hadden. Ze waren bv docent, bakker en rechter. Zijn doorzetten zorgde ervoor dat Duitsland haar beleid 180 graden draaide en besloot het beest in de bek te kijken. Dit maakte deze donkere periode, inclusief aanloop, menselijk gedrag en communicatie, een hoeksteen in het Duitse onderwijs. Dat is de reden waarom de Duitse overheid anders in de pro-terreur discussie staat. Antisemitisme wordt hard vervolgd, ook op social media. Straffen zijn hoog, variërend van stevige financiële boetes tot opsluiting. De hele pro-terreur gekheid gaat daar aan de jeugd voorbij. De Duitsers weten dankzij goed onderwijs beter en herkennen het kwaad. Nederland kan daar een voorbeeld aan nemen.

De geloofwaardige chefkok

Fri, 19 Apr 2024 14:48:40 GMT

De film Chef (2014) vertelt het verhaal van een Chefkok die in een beroemd restaurant niet lekker in zijn vel zit en het plezier in zijn werk verliest. Hij wordt ontslagen na een publieke discussie met een recensent. Privé gaat het ook niet lekker. Hij is een gescheiden vader en ziet zijn jonge zoon (10) deels door eigen onhandige keuzes amper. Hij besluit terug te gaan naar waar het voor hem als kok begon en opent een food-truck. Chef is een feel-good movie met prachtige (Cubaanse) muziek, geweldig eten en mooie beelden. De close ups van eten zijn voor liefhebbers om te genieten. Ook de cast is om door een ringetje te halen. Belangrijke bijrollen zijn bijvoorbeeld voor Scarlett Johansson, Sofia Vergara, Emjay Anthony, John Leguizamo, Robert Downey Jr. en Dustin Hoffman. De film is grappig en aandoenlijk. Ik raad het aan om hem een keer te kijken. Maar ik wil het in deze blog vooral hebben over hoofdrolspeler Jon Favreau, tevens de producent van deze low-budget film. Matig avonturenpark Jon Favreau speelt veel in hele dure superheld-films, zoals Iron Man en Spiderman. Ze worden in kale studio’s zonder decors opgenomen en alles wordt er achteraf met de computer in geplakt. Verhalen zijn altijd hetzelfde en emoties vlak. Bekende regisseurs nemen dit genre niet al te serieus. De beroemde regisseur Martin Scorsese vindt dat superheldfilms meer weghebben van een matig avonturenpark, dan van een echte film. Volgens hem hoef je er niet voor te kunnen acteren, want de geloofwaardigheid wordt bepaald door de special effects en als acteur ben je onherkenbaar door de outfit van de superheld. Liefhebber van kleine verhalen Die kritiek zal best hard aangekomen zijn bij de vakman Favreau die zijn carrière begon als komiek en verhalenverteller in kleine theaters. Hij stond bijna 15 jaar op vele podia, voordat hij een overstap maakte naar de film. Chef is wat dat betreft ook voor Favreau persoonlijk een terugkeer naar zijn roots, want het is een klein warm verhaal in een heel echt decor, waarin de acteur het verschil maakt. Om in alle omstandigheden geloofwaardig een chefkok te kunnen spelen volgde Favreau een opleiding op een koksschool. Daarna werkte hij als lijnkok in een restaurant en enige maanden bij een keten van in Cubaans eten gespecialiseerde foodtrucks . In die praktijk leerde hij hoe te koken en te eten, maar ook alles over inkoop van ingrediënten, gereedschap en het leven in een foodtruck. Zo’n voorbereiding gebeurt altijd buiten beeld. In het theater en in de bioscoop zie je alleen het eindproduct. Daar voel je iets bij en je vindt er iets van en veel daarvan wordt bepaald door de voorbereiding van de acteur op de rol. Transformatie tot chefkok Dat gaat veel verder dan die chefkok die Favreau speelt, want hij bedacht ook zijn voorgeschiedenis die hem tot die kok maakte. En hoe hij zijn vrouw leerde kennen. En wat ze met elkaar deden. Hij verdiepte zich in de genres muziek en hoe hij daarin zijn smaak vond. Zo bracht hij het karakter waarin hij transformeerde tot leven. Het zijn aspecten die je niet terugziet in het verhaal van de film, maar die wel bepalend zijn voor de manier waarop je Favreau ervaart als Chef Casper. Dit is ook van toepassing op de karakters die ik speel in mijn voorstellingen. In theatershow Zij zagen Oorlog bijvoorbeeld zien jullie korte verhalen met daarin 6 karakters. Voor mij zijn dat echte mensen, met een voorgeschiedenis en leven waaruit hun keuze komt. Ik speel die mensen niet, ik word ze. Bij Zij zagen Oorlog zie je die transformatie bovendien voor je neus gebeuren, want het licht gaat nooit uit en het gordijn doen we niet dicht.

Arabisch restaurant op de kruising van Latrun

Wed, 17 Apr 2024 10:37:30 GMT

Vorige week nog at ik in Israël in dit Arabisch restaurant op de kruising van Latrun. Hier zijn een paar grote historische plekken en dus toeristische trekpleisters naast elkaar te vinden. Het beroemde Christelijke klooster van Latrun staat nabij de plek waar Jezus verscheen aan zijn volgelingen in Emmaüs (Zie: Lucas 24:13-35). Daar tegenover ligt het grootste Israëlische militaire museum Yad La-Shiryon. De kruising heeft een belangrijke plek in de Israëlische geschiedenis. Belegering van Jerusalem Om de ca. 100.000 Joden in Jerusalem van water en voedsel te voorzien, moesten de konvooien in de jaren ’40 via deze kruising rijden. Een andere weg was er niet. De heuvel bij de kruising werd gedomineerd door een fort dat door Engelsen was gebouwd en door troepen van het Arabische legioen was bezet. Dit legioen was onderdeel van het Jordaanse leger en werd geleid door Engelse officieren. Na 1947 stond het legioen Joods gebruik van de weg niet meer toe, waarmee ze letterlijk over leven en dood van 100.000 mensen in de Heilige Stad beslisten. Joodse nederlagen Na het uitroepen van de Israëlische staat vielen de Joden direct het Arabische Legioen aan. Ze slaagden er niet in de tot de tanden toe bewapende en goede getrainde Jordaanse soldaten te verslaan en het kruispunt te veroveren. Sterker nog, de Joden leden vijf bloedige nederlagen op rij. Dat deed dubbel pijn, want de aanvallen werden deels uitgevoerd door Joodse holocaust-overlevers. Daarop besloten ze een noodweg door de bergen aan te leggen en zo de belegerde Joden in Jerusalem te voeden. Pas in 1967 wist het Israëlische leger het kruispunt in te nemen. Mythische status De strijd om de kruising kreeg door de jaren heen een mythische status in Israël. Deels vanwege de betrokkenheid van de holocaust-overlevers, deels vanwege het breken van het beleg van Jerusalem. Niet voor niets werd het veroverde fort het hart van dat historische museum. Op die heilige plek, met uitzicht op het beroemde klooster van Latrun en recht voor de ingang van dat militaire museum zit dus een groot restaurant van een Arabische eigenaar met Arabisch personeel en nog durft de media te spreken over de Israëlische apartheidsstaat.

Krommenië

Tue, 16 Apr 2024 17:41:02 GMT

Voordat ik mij verloor aan het toneel en acteren, programmeerde ik op grote internetwinkels. Het was de tijd dat internet net ontstond en we moesten alles uitvinden. Dat winkelmandje dat je nu in elke shop vindt? Dat soort dingen bedachten we in anonieme vergaderkamertjes waar we we complexe discussies over het proces voerden en notities maakten op whiteboards die nauwelijks meer schoon te krijgen waren. Een heel ander leven dus, maar zijdelings lees ik nog altijd wel wat IT nieuws en zo’n ingezonden brief in de New York Times die mijn vorige leven combineert met het huidige, brengt wel een grote glimlach op mijn gezicht (temeer daar ik een enorme hekel heb aan Microsoft vanwege het gebrek aan ethiek daar). Het grootste deel van mijn IT leven leefde ik in een programmeertaal waar inmiddels het halve internet mee werkt. Toen was het tamelijk nieuw. Uitgevonden in Nederland, maar – zoals met veel Europese vindingen gebeurt – op waarde geschat in de VS. Die taal kennen we als Python, gemaakt door de Nederlander Guido van Rossem. Maar mijn allereerste ICT-stapjes maakte ik in de jaren ’90 met software van Microsoft. Dat is niet het scherpste mes in de keukenlade. Het is ook niet de veiligste software. Maar iedereen gebruikte het en dus was het makkelijk instromen. Ik verdiepte me in de programmeertaal die toen onder meer terug te vinden was in Excel en Word en waarmee je kleine programmaatjes kon maken die we macro’s noemden. Mijn eerste grote en complexe project was het programmeren van talloze kleine programma’s voor de Waterschappen. Ja dat leest u goed: het bouwen van de controle-software voor de dijkbewaking in Nederland werd toevertrouwd aan een groot IT bedrijf, die het vervolgens liet uitvoeren door deze totaal onervaren migrant die de Nederlandse taal nog niet machtig was. Om mijn uitspraak te verbeteren las ik de namen van de regio’s die ik invoerde hardop voor. En zo ontstond het nieuwe rayon Krommenië. Enige tijd later belde ik er achteraan om een gemaal te checken. Niemand wist over welk rayon ik het had, hoevaak ik de naam ook herhaalde. Langzaam uitspreken bracht uitkomst: Krom-mee-ni-je. Want na enig puzzelen bleken ze wel te beschikken over een regio Krommenie.

Op 5 Mei vier ik vrijheid

Fri, 12 Apr 2024 11:17:56 GMT

In Nederland voelde ik me voor het eerst in mijn leven echt vrij. Dat was een onbeschrijfelijk gevoel. Een gevoel dat veel mensen gelukkig niet kennen, want ze zijn nooit onvrij geweest. Op 5 Mei vier ik Vrijheid. Het thema vrijheid is belangrijk in alle voorstellingen die ik maakte. Het staat zelfs centraal in mijn nieuwste voorstelling. Ik neem je mee op een muzikale reis door mijn leven, van de USSR tot Nederland. In Arum dem Fayer speel en zing ik liederen die we vroeger op straat niet mochten zingen , maar die mijn ziel gebruikte als onderduikadres. Op 5 mei speel ik Arum dem Fayer om 15:00 uur in Theater de Garage in Venlo. De voorstelling duurt ca 90 minuten en aansluitend genieten we van een Vrijheidsmaaltijd die wordt aangeboden door Comité 4 & 5 mei. Voorstelling en maaltijd zijn gratis toegankelijk, aanmelding is noodzakelijk via de site van Theater de Garage .

De overheid breekt haar belofte aan mij

Wed, 10 Apr 2024 17:28:13 GMT

De overheid stelde eisen aan mij en in ruil daarvoor deed ze een belofte. Dat was in 2005. Gedurende 20 jaar kwam ik die eisen na, maar inmiddels begint de overheid de belofte te breken. In 1994 kwam ik aan in Nederland. Tien jaar later kreeg ik tijdens een formele ceremonie de Nederlandse Nationaliteit. Ik vond het een grote eer en herinner me nog goed hoe de toenmalige Burgemeester Meijer uitlegde wat die naturalisatie betekende. Voortaan kon ik rekenen op bescherming van de Nederlandse overheid, voor zover ik me aan de wet hield. Een samenleving is een complex geheel Inhoudelijk veranderde er voor mij niet zoveel. Dankzij radio 1 beheerste ik het Nederlands al goed. Ik had zo’n 5 jaar in Amsterdam gewoond en vertoefde al weer 5 jaar in Zwolle. Daar was ik ook getrouwd en werkte al ik al enige jaren. Na tien jaar had ik een goed beeld van Nederland en de Nederlandse samenleving. Die samenleving is een complex geheel. Het kost moeite om er onderdeel vanuit te maken. Je moet waarden en normen leren, ook de verborgen lagen. En de taal en gebruiken. Je moet je leren gedragen in die nieuwe wereld. Geloof in anderen Elke dag is een training. Je beweegt je in de samenleving om je ding te doen. In mijn geval is dat het maken en spelen van een theatershow. Ook dat is een complex proces. Soms gaat dat goed, soms gaat het mis. Bijvoorbeeld wanneer je een parkeerverbod bij een theater over het hoofd ziet. Het leidt wellicht tot een goede anekdote, maar het is in ieder geval een les die je weer hebt geleerd. Iedere dag sta je op en duik je in die complexe samenleving. Zoals je zelf probeert te passen in de samenleving vertrouw je erop dat de omgeving werkt. Je rekent erop dat de treinen rijden en de bruggen doen waarvoor ze bedacht zijn. Je verwacht dat de politie voor je veiligheid zorgt, want dat is je beloofd. Je denkt er dus niet over om jezelf te bewapenen. Iedere dag is zo een oefening in vertrouwen en geloof in anderen. Benauwd Dat ging lang goed. Heel lang. Terwijl ik het ook in Nederland niet altijd even makkelijk had, hoefde ik niet te vrezen voor mijn leven. Ik weet niet of dat nog zo is. De bedreigingen en antisemitische incidenten stapelen zich op. De houding van de Nederlandse overheid is terughoudend. Of slap. Het is nog niet zo gevaarlijk als vroeger in de USSR, maar ik heb de indruk dat we daar niet heel ver vanaf zitten. Als ik overheidsvertegenwoordigers in Leiden (wethouder) en de burgemeesters van Amersfoort, Utrecht en Amsterdam antisemitisme hoor bagataliseren, dan krijg ik het benauwd. In de Sovjet-Unie stak ik de weg over als ik een groep jongens tegenkwam. Dat heb ik eind jaren ’90 afgeleerd, maar ik merk dat ik het inmiddels weer doe. Waarom breekt de overheid haar belofte? Dit is niet het land met de overheid die Henk-Jan Meijer mij indertijd beloofde. En dat terwijl ik me altijd braaf aan de wet gehouden heb en volledig ben opgegaan in de samenleving. Ik eet drop, pindakaas en boerenkool, ik respecteer de politie en stel geen enkele god of overtuiging boven de democratie. Ik heb 30 jaar in Nederland belasting betaald en heb gedaan wat er van me gevraagd werd. Ik heb nooit subsidie aangevraagd of een uitkering gehad, maar nu ik een beroep op ze doe voor mijn veiligheid verzaakt de overheid.

Over dromen en ambities

Wed, 03 Apr 2024 18:09:00 GMT

We waren in Israël om tijd te besteden met vrienden en familie daar. We komen er vaak, juist ook in moeilijke tijden. Het land en zijn eeuwige optimistische bewoners doen altijd meer met me, dan die talloze raketwaarschuwingen die dagelijks op mijn mobiele telefoon binnenkomen. Met mijn dochter wandelde ik een avond langs het strand en we spraken over dromen en ambities. We hadden het over te maken keuzes en het was een grandioze avond. In de USSR was er vroeger niets te kiezen. Afhankelijk van je afkomst ging je naar een school. Die doorliep je. En daarna werd je ergens ingedeeld om te werken. Daar bleef je min of meer tot je pensioen. Of de dood. Afhankelijk van wat eerder kwam. Zo zwart/wit als ik het opschrijf was het niet. Want als je zelf wat initiatief nam, dan kon je best een andere werkgever vinden. Maar als je tot je 23e hebt geleerd om ‘het systeem’ te volgen, dan is de kans niet groot dat je dat dan plots los laat. Het is zo’n contrast met de mogelijkheden die er in het westen zijn. Er valt iets te kiezen. Niet alleen voor je toekomst, maar ook over hoe je leeft. Ik ben hier al best wel lang, maar moet me nog altijd dwingen in mogelijkheden te denken. Het is zo makkelijk om in een systeem te functioneren of mee te gaan met de stroom. Als je even niet oplet dan is er weer een jaar voorbij. Dat lijkt niet zo’n probleem als je 14 bent, maar voelt anders wanneer je rond de 50 bent.

Politiek-correcte inclusieve stoelendans

Sat, 30 Mar 2024 19:21:16 GMT

“De culturele sector reageert niet op het brede antisemitisme in de samenleving”, aldus de politiek. En volgens sommige columnisten. En volgens mensen die de berichtgeving van die columnisten delen. Ik reageerde wel. Niet alleen afgelopen week, maar herhaaldelijk sinds 7 oktober. Ik zong diverse liederen online, paste een theaterprogramma aan. En cancelde shows op locaties die meegingen in de antisemitische tendens die in de samenleving inmiddels normaal is. Ik sprak theaters, media, reisorganisaties en mensen om me heen aan op hun antisemitische houding en/of misleidende communicatie. En ik ging in discussie met mensen die me verwijten maakten of erger (bedreigden, uitscholden, etc). En de reacties? Vanuit theaters was er vooral onbegrip. Andere mensen deden of hun neus bloedt. Er was gelukkig ondersteuning van een enkele politicus, lokaal (dank Swollwacht ) en landelijk. En van talloze vrienden, waarvan een aantal de ondersteuning publiekelijk uitsprak. Dat deed me heel erg goed. De meeste relaties, inclusief artiesten, reageerden privé. Ze willen in hun eigen omgeving geen gedoe hebben. Ze zijn bang voor een imago. Of bang om volgers te verliezen. Of bang voor bedreigingen. Veelzeggend, al waardeer ik hun steun. Er waren veel koude schouders. De ergste vind ik de nodige politiek-correcte reacties. Zoals “Een rabbijn mag natuurlijk nooit geslagen worden, maar …” of “En de PVV dan ….”. Het doet met denken aan de houding van de Joodsche Raad, een prachtige serie die de EO momenteel op TV uitzendt. Ben ik gerust op een goede afloop? Nee. Met het oog op inclusiviteit moet er bij de oud-Hollandse Stoelendans inmiddels voor iedereen een stoel staan. Behalve voor de Jood natuurlijk, maar daar is geen stoel voor nodig, want die mag toch niet meedoen.

Geniet van het kopen van groente en fruit

Wed, 27 Mar 2024 11:42:22 GMT

In de USSR was verse groente schaars. Winkeltjes hadden van die metalen rekjes met daarin verrotte handel. In Nederland geef je dat nog niet aan de geiten. Op een enkele appel na was fruit helemaal zeldzaam. Misschien dat ik daarom nog altijd zo geniet van het kopen van groente en fruit. Mijn man groeide op in de groentewinkel van zijn ouders in Nederland. En vooral in het begin van onze relatie hadden we regelmatig woorden over groente en fruit dat ik weer ergens vandaan had gehaald. Ik had geen idee dat er zoiets bestond als ‘seizoensproducten’ en ‘aardbeien van de koude zwarte grond’. Of ‘nieuwe oogst aardappelen en uien’. Een appel uit Nieuw-Zeeland was voor mij een avontuur, maar is voor hem als vloeken in de kerk. En laat ik vooral niet beginnen over aardbeien uit Marokko, Egypte of Spanje: “Hoe vaak moet ik je …..” Nee, aardbeien koop je in de zomer en komen bij voorkeur van een kleine boer uit Vlaanderen, eventueel uit Nederland en bij God’s gratie uit bepaalde regio’s in Frankrijk. Onze dochter weet veel van groente en fruit. Deels natuurlijk ‘van vader op dochter’ en ‘van oma op dochter’. Maar ze zoekt zelf ook veel uit, want ook zij geniet van het kopen van groente en fruit. Heerlijk vind ik de moeite die ze doet om de beste mix avocado’s op de markt te vinden: een rijpe voor vandaag en minder rijpe voor later in de week. Dat is eindeloos genieten.

Ik sta altijd aan

Tue, 26 Mar 2024 13:49:24 GMT

Door zintuiglijke observatie en zelfobservatie, merk je hoe je vijf zintuigen reageren op een grote verscheidenheid aan situaties. Je moet alert zijn met al je zintuigen en voortdurend bewust zijn. Dit is de reden waarom ik me als actrice nooit verveel. Elke gelegenheid, zelfs als ik midden in de nacht over straat loop, is een kans om te ontdekken wat er om me heen gebeurt. Ik weet immers nooit wanneer ik word opgeroepen om iets te spelen, en wanneer een bepaalde ervaring een rol zal spelen. Ik sta altijd aan.

Ach Nederland wat was je mooi

Mon, 25 Mar 2024 12:01:59 GMT

Vorige week spraken vele makers in de culturele sector zich uit tegen het subsidiebeleid. Meer en meer bepalen die financiële geldstromen richting en toon van culturele producties. De hoepeltjes waar je doorheen moet springen om je werk gefinancierd te krijgen worden alsmaar kleiner, omdat de overheid steeds strakker stuurt op wat ze wel en niet wil zien. De diversiteit wordt alsmaar kleiner. Heel zorgwekkend. Voor mij was het jaren terug al reden om niet te werken met subsidies. Gisteren merkte Lenny Kuhr dat de vrijheid op het podium ook in het geding is. Een groep Nederlanders vindt het nodig om alles en iedereen Joods te verhinderen op te treden. Het gebeurde mij eerder ook toen ik het verzoek kreeg om een aantal voorstellingen te verplaatsen. Dat is geen politiek activisme, maar antisemitisme. Dat het Lenny Kuhr overkomt is dubbel zuur. Zij zingt uitsluitend vredelievende liederen. Ze speelde in corona-tijd eindeloos gratis voor bejaardentehuizen en zorgcentra. Nu wordt ze terrorist genoemd en worden haar kinderen en kleinkinderen bedreigd. Dat burgemeesters er rustig op reageren ergert me. Zij zijn voorzitter van de veiligheidsdriehoek. Als iemand pal voor mijn veiligheid zou moeten staan, dan is het de burgemeester. De Minister van Justitie zei gisteren dat het “In Nederland niet voor zou mogen komen.” Als iemand op een plek zit waar ze het kan voorkomen, dan is zij het. Ook Frans Timmermans stond gisteren (en vanochtend) vooraan om te reageren. Hij was geschokt. Met oog op de antisemitische bijeenkomsten die zijn partijleden organiseren vind ik hem de laatste die op dit vlak iets zou moeten roepen. Hij kan laten zien hoe je antisemitisme bestrijdt. Hij kan een voorbeeld stellen voor al die weifelende burgemeesters. Gewoon in zijn eigen partij. Maar dat gebeurt niet, want Timmermans is van de holle woorden. Hij is onderdeel van het probleem. Ik ben niet vrolijk gestemd. De trend in de samenleving is niet gericht op gelijkwaardigheid. Brullers en de schreeuwers zitten aan de knoppen. Er wordt slechts geluisterd naar mensen die dreigen met geweld en die lak hebben aan normen, waarden en de wet. Ach Nederland, wat was je ooit mooi.

Mensen van kleur in het Amerika van de jaren ’60

Sun, 24 Mar 2024 13:13:35 GMT

The Help gaat over de plek van mensen van kleur in het Amerika van de jaren ’60. Het verhaal wordt verteld door de ogen van de werksters die voor een hongerloon kinderen van witte mensen opvoeden, terwijl hun eigen kind thuis door anderen wordt opgevoed. Het laat zien hoe witte kinderen in die werkster van kleur hun moeder vonden: You is kind. You is smart. You is Important. The Help laat de ongelijkwaardigheid pijnlijk goed zien. In New York speelde Jessica Chastain Nora in een Doll’s House. Sinds ik die complexe rol in een Nederlandse editie van Een Poppenhuis speel kijk ik heel veel uitvoeringen van ditzelfde toneelstuk. Jessica Chastain is weergaloos als Nora in het Hudson Theater en via haar CV kwam ik terecht bij The Help, een film waar ze een zeer interessante bijrol in heeft. Anders dan andere films en boeken over dit thema blijft The Help weg van fysiek geweld. De nadruk ligt op keurige witte mensen, die vol goede bedoelingen en met lieve woordjes hun werkster de ‘passende plek’ in hun samenleving geven. The Help is een kleine vertelling over een heel groot onderwerp. Lief gebracht, met diverse aandoenlijke en bijzonder grappige momenten. Hier en daar misschien te zoet neergezet, maar het thema maakt veel goed. En Jessica Chastain? Die speelt een prachtige rol. Ze is zo anders dan haar ‘Nora’ dat ik goed moest kijken om vast te stellend at ze het echt is. The Help is een aanrader en een must voor het onderwijs.

Onveilig op straat

Fri, 22 Mar 2024 12:15:57 GMT

Bijna de helft van de vrouwen voelt zich onveilig op straat. Een kwart van de mannen trouwens ook. Een derde van de ondervraagde vrouwen gaat als het donker is de straat liever niet op. En als ze weg moeten, dan neemt 75% bewust een omweg om bepaalde routes te vermijden. De cijfers zijn in de Randstad nog hoger trouwens. Ook het geweld tegen homo’s neemt in het hele land sterk toe. Volgens een deskundige op de radio (en bij Nieuwsuur) hebben daders een religieuze achtergrond, maar specificeren deed hij niet, omdat de journalist niet doorvroeg. De expert spreekt van een normale trend, omdat de samenleving nu eenmaal verandert. Op welke verandering hij doelde werd niet helder, omdat de journalist wederom niet doorvroeg.

De internationale dag tegen Racisme en Discriminatie

Thu, 21 Mar 2024 12:54:03 GMT

Gru en zijn 2 miljoen minions. Zo noemde de heer Timmermans gisteren PVV leider Wilders en de ruim 2 miljoen Nederlanders die op de PVV stemden. Gru is een superschurk en de minions zijn mensachtige wezens die een kwaadaardige meester willen dienen. De heer Timmermans zei het in hart van het democratie een dag voor de internationale dag tegen Racisme en Discriminatie , en de ophef was nihil. Deze buitengewoon onfatsoenlijke uitspraak van de heer Timmermans moet met vuur en zwaard bestreden worden. Hij serveert ruim twee miljoen landgenoten af, allemaal mensen met een Nederlands paspoort, mensen met stemrecht. Vandaag is het de internationale dag tegen Racisme en Discriminatie. De uitspraken van de heer Timmermans maken duidelijk dat we nog veel te winnen hebben. “Ja maar Wilders…” ik hoor het u denken. Door zijn uitspraken wordt Wilders weggezet als radicaal-rechts. Betekent dat dan dat je hem en zijn twee miljoen kiezers mag discrimineren en kleineren? Als we die denkrichting doorzetten, dan kunnen we de partij van Timmermans classificeren als radicaal-links. Betekent dat dan ook dat we die kiezers mogen discrimineren en kleineren? Nee. Ik vind het belangrijk om stil te staan bij de internationale dag tegen Racisme en Discriminatie. Onvoorwaardelijke gelijkwaardigheid zijn uitgangspunten in mijn voorstellingen ‘ Zij zagen Oorlog ‘ en ‘ Arum dem Fayer ‘. We zijn allemaal mensen en gaan allemaal gewoon naar de WC.

Amerikaanse filmindustrie is een product van discriminatie

Mon, 11 Mar 2024 13:38:13 GMT

De Oscaruitreiking is jaarlijks het grootste filmevenement ter wereld. Het is de avond waar creatieve inspanningen beloond worden met het beroemde gouden beeld. De Amerikaanse filmindustrie is een product van discriminatie, wist je dat? De TV- en Filmstudio Warner Brothers is wereldberoemd. Maar heb jij je weleens afgevraagd wie de Warner Brothers eigenlijk zijn? Het zijn de gebroeders Wonsal . Ze maakten er ‘Warner’ van om het toegankelijker te maken voor de Amerikaanse markt: Szmuel Wonsal werd Samuel Warner. Hirsz Wonsal vertaalde ze naar Harry Warner. En Albert Warner werd geboren als Aaron Wonsal. Columbia Pictures? Opgericht door Harry Cohn , ook een (Joodse) Europese vluchteling. Lazar Meir stond als Louis B. Mayer aan de basis van filmstudio Metro-Mayer-Goldwyn. Hij vond ook de Oscar uit. Joden gingen niet in de filmindustrie werken om de wereld over te nemen, maar omdat ze in de VS niet zoveel andere keuze hadden. In muziektheater-voorstelling Arum dem Fayer vertel ik kort over het ontstaan van die industrie. Ook mijn voorouders leefden in een Shtetl en konden naar de Verenigde Staten. Ze kozen voor een andere ideaal en bleven in Europa.

Van Leids Ontzet naar het Leids Kwartet

Wed, 28 Feb 2024 18:48:24 GMT

In vier dagen speel ik in Leiden vier verschillende voorstellingen. Drie daarvan zijn solo-producties die ik de afgelopen jaren in de theaters in Nederland en Vlaanderen speelde. De vierde is een klassieker die afgelopen december in première ging en ik met een gezelschap speel. Van Leids Ontzet naar het Leids Kwartet. In Imperium Theater Leiden – 14/3: Zij zagen Oorlog , 20:30 uur. Over de mens en oorlog. TikTok op een podium + liederen. – 15/3: Oscar en Oma Rozerood , 20:30 uur. Over leven, liefde en liefhebben. 135 minuten archetype-theater, inclusief pauze. – 16/3: Een Poppenhuis , 20:30 uur. Over de rol van de vrouw in de samenleving. 180 minuten klassiek theater inclusief pauze. – 17/3: Arum dem Fayer , 15:00 uur. Over identiteit, misplaatste schaamte en vooroordelen. 90 minuten muziektheater. Tickets zijn Euro 19,50 per stuk, per voorstelling. Voor 35 euro heb je een passe-partout de recht geeft op vier voorstellingen. Theater dat je echt raakt Ik maak voorstellingen die je beleeft. Je wordt erin gezogen. En het raakt je echt. Luister naar bezoekers na een show ergens in het land. Thema’s met diepgang Ja, mijn shows gaan ergens over. Maar ik dicteer je niet hoe je de wereld moet zien. Dat is aan jou. Ik ben geboren in de USSR. In die cultuur, ook in het Rusland van nu, gaat het vooral om mannen. Zij vinden zich de baas, zij zijn partijleider en generaal. Maar de echte samenleving draait op vrouwen. Op moeders en oma’s. Mensen die alles, maar dan ook echt alles, over hebben voor hun gezin. Er is geen kinderopvang. Vrouwen zorgen voor de kinderen, ze hebben een carrière zodat er eten is en spelen thuis ook nog de ideale echtgenoot. Vrouwen zijn belangrijk in mijn voorstellingen. De wijze Oma Rozerood is een groot voorbeeld voor me. Zij zagen Oorlog is opgedragen aan mijn beide oma’s die de tweede wereldoorlog aan het oostfront overleefden. Arum dem Fayer gaat over het bloed dat van ik van mijn moeder, oma, overgrootmoeder en betovergrootmoeder kreeg. En in een Poppenhuis ontdek ik als Nora dat ik de wereld verkeerd zie. Vrouwen zijn niet beter dan mannen, maar we zijn ook niet ondergeschikt of ongelijkwaardig. Muziek en de voorstellingen Muziek is belangrijk voor me. Het is letterlijk de schuilplaats voor mijn ziel. Alle muziek in de voorstellingen is gearrangeerd en/of gecomponeerd door Irena Scalerica . Zij maakte eerder filmmuziek in Hollywood, Kazachstan, Rusland en Oekraïne. En won daar prijzen mee. Voor de Amerikaanse markt maakte ze een ballet over Vincent van Gogh. En ze dirigeerde koren en orkesten. Muziek is alles voor Irena, net als voor mij.

Oscar en Oma Rozerood in Leiden

Tue, 27 Feb 2024 19:59:22 GMT

Tien rollen speel ik in Oscar en Oma Rozerood, het prachtige verhaal van Eric-Emmanuel Schmitt. Het verhaal greep me toen ik het voor het eerst las. Ik vind het een prachtig boek, warm en vol hoop. Na het eerste hoofdstuk wist ik al dat ik er een theaterstuk van moest maken. Op 15 maart speel ik Oscar en Oma Rozerood in Leiden. Ik las het boek midden in de periode dat theaters dicht waren ivm. de pandemie. Sommige locaties waren open op basis van een toegangsbewijs. Ik zag het niet zitten om met zo’n toegangsbewijs te spelen. Ik wilde al die hardwerkende vrijwilligers niet opzadelen met controles en discussies waar ze nooit voor gekozen hebben. Het was een grimmige tijd. En in die donkere dagen gaven Oscar en Oma Rozerood mij hoop. Ik vind het een genot om het stuk te spelen. Andere stukken speel ik ook graag, maar Oscar en Oma Rozerood komen echt uit mijn ziel. Tot gauw in Leiden, kus Oscar! Ps. Als u gek bent op theater dat u raakt, dan adviseer ik u van harte mijn Leids Kwartet ! Dat zijn vier verschillende voorstellingen op vier dagen.

Twee jaar oorlog in Oekraïne

Fri, 23 Feb 2024 10:45:56 GMT

Al weer twee jaar geleden schrok de wereld wakker door de Russische inval in Oekraïne. Steden en dorpen werden platgegooid en burgers waren het doelwit. Ik stond aan het begin van een tour met mijn anti-oorlogsvoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ langs Nederlandse bevrijdingsfestivals en wist me geen raad. Ik was boos en verdrietig, en bang. Na twee jaar oorlog in Oekraïne stel ik vast dat mijn grootste angst begint uit te komen. Licht aan het eind van de tunnel Journalist André Valkeman belde voor een interview. Zijn vragen en artikel brachten me terug op aarde. Hij bracht mijn worsteling elegant onder woorden. Aan de ene kant ben ik voor een vrij Oekraïne en ben ik woedend over Poetin en zijn oorlog. Anderzijds zat ik in de maag met mijn Russische vader en zijn moeder, mijn oma. Toen bijna 99 jaar oud. Ik was doodsbang dat er een nieuw IJzeren Gordijn zou ontstaan en dat ik ze nooit meer zou zien. Mijn anti-oorlogsvoorstelling Zij zagen Oorlog heb ik bewust neutraal ontworpen. Maar de situatie in Oekraïne maakte de voorstelling pijnlijk actueel. De verwijzing heb ik er uiteindelijk subtiel in aangebracht door bijvoorbeeld de rode klaprozen te vervangen door blauwe korenbloemen en gele klaprozen. De oorlog kreeg een steeds grotere rol in mijn leven. Ik bezocht demonstraties en verzamelende hulpgoederen. Ook werkte ik mee aan diverse benefit-festivals om aandacht voor de situatie te blijven vragen. Mijn voorstelling Zij zagen Oorlog speelde ik tientalen malen. Soms 2 x op een dag en soms wel 6 x per week. Ik stond met mijn voorstelling in theaters van groot tot klein, speelde op de 4 mei herdenking in Wageningen en op talloze regionale en lokale herdenkingen. Oorlog, dat echt nooit meer. Maar wanneer begint dat ‘nooit’ eigenlijk en hoe gaan we dat bereiken? Wit-Rusland Op een gegeven moment werd het de tendens in de media dat die oorlog wel even genoeg in beeld was. De ellende verdween naar de achtergrond, want Gordon had weer een nieuwe hond gekocht. Als ik het om me heen hoorde, dan vroeg ik ze over Wit-Rusland: weet je nog? Nee, dat wisten ze dan niet meer. Nou, in Wit-Rusland demonstreerden bijna twee jaar lang honderdduizenden mensen op vreedzame manier tegen het bewind. De dictator loopt aan de leiband van Poetin en reageerde dus met geweld. Tienduizenden mensen verdwenen in gevangenissen, ze werden gruwelijk mishandeld. Na de start van de oorlog in Oekraïne was het geweld in Wit-Rusland al vergeten. En dat terwijl Wit-Rusland het voorbeeld is van hoe Poetin het ziet. Naburige landen hebben een zetbaas die uitsluitend doet wat Poetin wil. Eerst Tsjetsjenië en Georgië, toen Oekraïne. Hierna wacht Kazachstan. En dan? Het is dus zaak om die oorlog en ook de situatie in Wit-Rusland iedere dag in het nieuws te houden. Cultuurverschil In West-Europa bekijken we de wereld graag door onze bril. Amerika werd bijvoorbeeld in 1492 ontdekt. Alsof die 100 miljoen mensen daar tot die tijd niet woonden. Hier vinden we een oorlog onzin en kunnen we ons niet voorstellen dat een land ondanks enorme verliezen gewoon door blijft vechten. Maar de Russische cultuur is een andere . De Russische cultuur is gebouwd op een dictator. Of het nu een Tsaar, een communistische partijleider of zo’n Poetin is. Russen proberen er zo min mogelijk mee te maken te hebben en leven buiten het systeem om gewoon hun leven. Leiders komen en gaan, maar het land blijft altijd bestaan. Russen kunnen improviseren en hebben bewezen met hele moeilijke omstandigheden om te kunnen gaan. Ik heb het vaker gezegd: met sancties ga je Rusland niet raken. Het land is tien tijdzones groot, heeft ongelofelijk veel mineralen en grondstoffen. Het vindt altijd wel iemand om te ruilen, dus die Nederlandse appels liggen daar gewoon in de winkels. En die voor wapens benodigde chips komen ook gewoon binnen. Poetin bekijkt die oorlog zoals een wurgslang naar zijn prooi kijkt. Het is een rekensom. Hij heeft meer soldaten dan Oekraïne en als hij meer raketten en granaten kan inzetten, dan wint hij. Hij weet dat de voorraden in het westen na twee jaar uitgeput zijn. Hij weet dat het jaren duurt voordat de productie opgeschaald is. Zolang het westen daar druk mee is, ruilt hij tonnen olie tegen wapens met China, Iran en Noord-Korea. Na twee jaar oorlog in Oekraïne hunkeren wij naar vrede, maar voor Poetin is het net begonnen. Oekraïne schiet zijn voorraden op en bloedt een generatie dood. Het westen wacht af, kibbelt en stuurt zo op moeizame vredesgesprekken waarin Oekraïne een deel van haar grond zal moeten afstaan. Dan is er even geen strijd, maar daarmee heb je geen blijvende vrede. En mijn oma? Haar 99e verjaardag vierden we via Skype. Vanwege mijn acties voor Oekraïne was het niet handig dat ik die kant op ging. We spraken af dat we haar 100e verjaardag sowieso met elkaar zouden vieren. Helaas kwam het daar niet van, want ze overleed enige maanden daarvoor. Ik kon niet naar de begrafenis, om dezelfde reden waarom ik haar 99e verjaardag miste. Voor mij vreselijk, maar klein bier voor al die inwoners van Oekraïne en Wit-Rusland die iedere dag moeten vrezen voor raketten op hun huis of de militia voor de deur.

Kwartetten met mijn theatervoorstellingen

Tue, 13 Feb 2024 15:23:27 GMT

Je kunt kwartetten met je identiteiten” zeiden ze ooit bij de NPO op Radio 1 en Radio 5. En misschien is dat wel zo. Zeker is dat je in Leiden in maart kunt Kwartetten met mijn theatervoorstellingen! 4 voorstellingen dus in vier dagen: – 14/3: Zij zagen Oorlog , over de oorzaak van oorlog. 75 minuten monologen en muziek. – 15/3: Oscar en Oma Rozerood , over leven, liefde en liefhebben. 135 minuten theater. – 16/3: Een Poppenhuis , over de vrouw in de samenleving. 145 minuten theater. – 17/3: Arum dem Fayer , over identiteit, schaamte en vooroordelen. 90 minuten muziektheater. Ticket per voorstelling: Euro 19,50. Volgers sturen me een msg voor een passe-partout voor 35 euro! De passe-partout overhandigen we je bij de eerste voorstelling en is een collector’s item! Zie ik je in Leiden in het theater?

Ordinary Men is een documentaire die je moet zien

Sat, 10 Feb 2024 12:36:34 GMT

De documentaire ‘Ordinary men’ toont hoe gewone mensen verwerden tot moordenaars. Dan heb ik het niet over bewakers van kampen. Ik heb het over de politie-eenheden die samen 2 miljoen joden executeerden, veelal één op één. Ordinary Men is een documentaire die je moet zien, nu op Netflix. Daders zijn vooral hoger opgeleide mensen ‘Ordinary Men’ laat zien dat de meeste moordenaars geen domme bruten zijn, zoals Hollywood ons zo graag doet geloven. Het zijn intelligente mensen, veelal universitair opgeleid. Ze hebben één of twee titels en gezinnen met veel kinderen. Het zijn geen nationaal-socialisten, geen aanhangers van de partij, maar wel mensen die trots zijn op Duitsland. Je leert hoe het onderwijssysteem tussen 1900 en 1930 de jodenhaat erin bracht. Antisemitisme was ver voor Hitler aan de macht kwam op scholen en universiteiten al gemeengoed. De moordenaars hadden geen propaganda nodig om in actie te komen, maar het hielp hen wel om zichzelf uit te leggen dat die gruweldaden die ze uitvoerden juist waren. Weigeren mocht, maar weinigen maakten daarvan gebruik De documentaire maakt ook gehakt van de redenatie dat ze Joden moesten vermoorden, omdat ze anders zelf vermoord werden. Je ziet beelden van politieagenten die weigerden Joden te vermoorden. En hoort hoe ze in bescherming werden genomen door het systeem en hun commandanten. Ja, ze kregen een notitie in hun dossiers. En sommigen kregen een negatieve brief waarin werd uitgelegd dat ze weigerden mee te werken aan de executies. Maar er volgde geen gevangenisstraf of executie. De weigeraar kreeg gewoon andere taken. Het meest schokkende vind ik het gebrek aan groepsdruk. In veel documentaires wordt juist aangeven dat de groepsdruk ervoor zorgde dat mensen uiteindelijk meewerkten aan die executes. ‘Ordinary Men’ maakt duidelijk dat mensen gewoon, naar eer en geweten, hun werk deden. Haat gezaaid via onderwijs en media 30 jaar onderwijs en stigmatiserende media zorgden voor een bepaalde basislijn in het denken. Daarin kreeg Joden van veel maatschappelijke problemen de schuld. De nazi’s bouwden in de jaren ’30 op die gevoelens voort. Zo kwam het dat mensen zoals u en ik toen rationele beslissingen namen, met uiteindelijk gruwelijke uitwerkingen. Dat is ook waar mijn Theatervoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ over gaat. Met de kennis van nu en de ervaringen van de afgelopen vier maanden is het pijnlijk terugkijken op de jaren ’30 en ’40.

Nederland niet meer zo veilig als vroeger

Wed, 27 Dec 2023 09:11:00 GMT

Tijdens de Kerst kwam de Britse schrijver/acteur/regisseur (en meer) Stephen Fry uit de kast als Jood. In zes minuten legt hij uit dat hij nooit zo stil had gestaan bij die Joodse afkomst, totdat afgelopen najaar openlijk antisemitisme de kop op stak. Op zijn beschaafde en niet-polariserende videotoespraak kwamen voornamelijk negatieve reacties, de meeste buitengewoon onfris. De milde hielden het bij ‘ik zal nooit meer iets van hem lezen’ en ‘we moeten zijn boeken verbranden’. De rest kun je raden. Zulke reacties bewijzen het gelijk van Stephen Fry. Mijn interview in AD / De Stentor was net zo gebalanceerd, maar leverde ook dergelijke reacties op. Niet zo bruut en bedreigend (“Zionistisch sletje”, “Netanyahu lover”), maar wel gevoed vanuit dezelfde bron: een haat tegen Joden. In mijn voorstelling Arum dem Fayer vertel ik dat in in de jaren ’90 naar Nederland kwam. Ik heb warme herinneringen aan die tijd. Voor het eerst in mijn leven voelde ik me echt vrij, want ik mocht zijn wie ik wilde zijn. De reacties op mijn interview maken duidelijk dat die tijd geweest is. Het Nederland van nu is niet meer dat vrije land van toen. Dat vind ik jammer. Heel jammer.

Vertrouw op het proces

Wed, 13 Dec 2023 15:24:15 GMT

Na een voorstelling ben ik altijd beschikbaar voor een gesprek met publiek. Dan delen we gevoelens of beantwoord ik vragen. Veel vragen gaan over het maken van de show. Ik leg uit dat het het met een idee begint en iets wordt door te doen. Ik vertrouw op het proces. Het begint thuis Natuurlijk beginnen veel uitwerkingen thuis, in mijn eigen studio. Vaak word ik ondersteund door mijn gezin. Maar ik oefen ook in de tuin of bij vrienden in een boomgaard. De bullshit-detector En als ik dan ‘iets’ heb, dan ga ik ermee naar Paul Dekker In eerste fases van ieder idee functioneert hij als de bullshit detector. Als de voorstelling dan langzaam ontstaat, wordt hij meer de regisseur. Op een bepaald moment ga ik met een half-fabrikaat naar publiek, veelal een select gezelschap vakgenoten en familie. Ik wil voelen wat ze ervan vinden. Het gelijk van Nico En dan komt er een keer een moment dat ik een hele voorstelling voor publiek speel. Met Oscar en Oma Rozerood was het een aangrijpende dag. Op die dag in 2022 zat Nico in de zaal. Dat is een dierbare oom die nog altijd ontzettend belangrijk is voor mijn man. Nico was ziek en wist dat hij de formele première 5 maanden later niet zou halen. Daarin kreeg hij gelijk, zoals hij vaker gelijk had. Ik ben geen robot En dan ga ik met een voorstelling op pad. Dat is een bijzonder moment. Spannend omdat het de eerste keer is, maar daarom ook onwijs gaaf. Die eerste keer speelden we in een grote garage in Zwammerdam, om veel redenen een onvergetelijke dag. Iedere voorstelling heeft zo zijn unieke herinneringen. Ik speel in mijn eentje 10 rollen. Sommige zijn klein, anderen heel groot. De personages zijn altijd gelijk, maar de emoties niet. Ik ben immers geen robot. En dus is de feedback vanuit het publiek (lachen, ooh’s en aah’s) ook altijd anders. 17 December 2023 – Theater De Bres in Leeuwarden En dat kan ik weten, want inmiddels ben ik ruim een jaar verder en speelde ik Oscar en Oma Rozerood tientallen malen. Komende zondag 17 december bij Theater De Bres Leeuwarden . Een matinee dus, met het mooiste kerstverhaal dat ik ken. Voor iedereen vanaf een jaar of 10.

Een Poppenhuis van Henrik Ibsen

Sat, 09 Dec 2023 00:25:30 GMT

Zondag 10 december spelen we om 15:00 uur de première van ‘Een Poppenhuis’, Henrik Ibsen’s klassieker. Het stuk was baanbrekend voor de rol van de vrouw in de samenleving en de vonk die de vrouwenbeweging hielp ontstaan. Ik speel ‘Nora Helmer’, de vrouw des huizes. Ze denkt dat ze een perfect leven leidt, maar onverwacht bezoek gooit roet in het eten. De gebeurtenissen doen haar inzien dat haar rol in de samenleving anders is, dan ze zelf voor ogen had. Ze neemt een drastische beslissing ….

Weg vertrouwen

Wed, 06 Dec 2023 16:00:00 GMT

De NOS, BBC en AP erkennen vandaag (pas!) dat er met burgers gruwelijke dingen zijn gedaan bij de aanval op Israëlische dorpen en het muziekfestival. Dat is ruim twee maanden nadat de eerste films met de ellende online verschenen. Notabene omdat de daders een deel van de ellende zelf streamden. Nu dus ook van de grote internationale media erkenning van die gruwelijke daden. Beter laat dan ooit, maar wat een ontluisterend inzicht geeft het in gekleurde houding van veel prominenten, (hoofd)redacteuren en journalisten die de afgelopen maanden in de talkshows de boel nuanceerden of ontkenden. Vaak zat ik woest voor de TV als ik weer zo’n figuur de boel hoorde goedpraten. “Het zouden hooguit incidenten zijn geweest, als het al echt gebeurd is.” En meer van die maffe redenaties. Zelfs van correspondenten. Nu dus de erkenning van de (oa.) de NOS die maakt dat ik al die opiniemakers, journalisten en commentatoren nooit meer zal vertrouwen. Nooit meer, over geen enkel onderwerp. En met mij vele anderen. Veel films van de verschrikkelijke daden staan inmiddels online, dus als je de NOS, BBC of het AP niet gelooft en nog altijd vindt dat het allemaal meevalt dan kun je ze opzoeken en bekijken. Maar neem van mij aan de de beelden absoluut verschrikkelijk zijn. Ik ga de URL niet delen, want ik wil niet verantwoordelijk zijn voor jouw nachtmerries.

Een warm kerstverhaal in het theater

Tue, 21 Nov 2023 16:41:18 GMT

In December speel ik vlak voor de kerst drie keer Oscar en Oma Rozerood. “Een fabel van liefde en vriendschap, een anti-gif vol tolerantie en harmonie”, aldus een recensent. Een warme voorstelling dus voor in de donkere dagen. Tickets: Rolde Leeuwarden Culemborg (uitverkocht)

Internationale dag van de Palliatieve Zorg

Tue, 17 Oct 2023 14:43:18 GMT

Zaterdag speelde ik in het kader van de Internationale dag van de Palliatieve Zorg mijn voorstelling Oscar en Oma Rozerood twee keer in Apeldoorn. Het was een geweldig weekend. Ik vond het spannend, want twee keer achter elkaar stond ik voor een zaal vol mensen zoals Oma Rozerood. De middagvoorstelling speelde ik voor het eerst in daglicht. We kozen er bewust voor om de ramen van de prachtige doopsgezinde kerk niet te verduisteren. Tijdens de voorstelling brak de zon op precies het juiste moment door, alsof Oma Rozerood meekeek. Het projecteerde een prachtig patroon van het glas in lood in de voorstelling, een ervaring. Ik vind het een ongelofelijke eer dat ik op die dag op die plek voor zulk publiek mijn “Oscar en Oma Rozerood” mocht spelen. Het werd een prachtige ode aan het leven voor mensen die, veelal als vrijwilliger, altijd met de ander bezig zijn.

Een veilig land

Fri, 13 Oct 2023 13:05:17 GMT

Bij het begin van de Russische aanval op Oekraïne vluchtten vrienden van me met hun oma en kinderen naar Nederland. Ze zaten in de zaal toen ik op vorig jaar 9 mei in Amsterdam mijn theatervoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ speelde. Het was een emotioneel weerzien. Ze waren blij het geweld en de dreiging te zijn ontvlucht en te wonen in een veilig land. Joodse scholen gesloten Ik moest direct aan ze denken toen ik het bericht las dat Joodse scholen op vrijdag de 13e gesloten blijven, omdat een steenrijke in Qatar wonende politicus die dag heeft uitgeroepen tot een dag van woede en een dag van bloed. De school waarop de kinderen van mijn vrienden zitten gaat vandaag dus niet open. Hoe leg je zoiets uit aan je kinderen? Eerst moet je vluchten uit het land waar je geboren bent. Daar kom je nog uit, want in Nederland is het veilig en dus ga je daar even wonen. Maar dan blijkt Nederland voor ‘jouw soort’ dus ook niet veilig. En niet omdat ze Israeli zijn. Of uit Israël komen. Nee, omdat ze Joods zijn. Je kind thuis houden van school is ongewenst Je zou denken dat de maatregelen om die paar scholen te sluiten tot een enorme ophef zou leiden in een land waar schoolgang verplicht is. Als je in Nederland je kind immers thuis houdt van school, dan sta je gelijk voor de rechter. De familie Hazes ondervond het eerder dit jaar nog. Maar nee, op een enkele opiniemaker na is het stil in Nederland. Het is stil omdat we het geweld van intoleranten normaal vinden. Het hoort erbij, zeg maar. Vergelijkbaar met de rellen rond betaald voetbal in Nederland. Geweld tegen Joden hoort erbij Gisteren werden er op De Dam bloemen gelegd ter nagedachtenis aan de omgekomen burgerslachtoffers. Niet lang daarna bespuugden “jongeren” (ik citeer de media) het tijdelijke monument, om het daarna te slopen. Om een commentaar in de Volkskrant te citeren: “Daar kon je op wachten.” Daar kon je inderdaad op wachten en daarom had ik verwacht dat de Nederlandse overheid die plek tenminste 1 nacht zou beschermen. Dat ze daar voorbereidingen voor zouden treffen, zoals ze dat ook doen op het moment dat XR een protestactie op de Utrechtsebaan in Den Haag aankondigt. Maar nee, de Nederlandse overheid liet de politie wegkijken en zo het monument aan het lot over. Zelf richting is het uitgangspunt Ook vandaag is de instructie duidelijk: scholen dicht, geen keppeltjes op straat, geen Israëlische vlaggen in de tuin. Doe je dat wel, dan vraag je erom dat er geweld tegen je gebruikt wordt. Geweldig door burgers wel te verstaan, niet door de politie. Weer geen ophef. Sinds wanneer vinden zelf richting normaal in dit land?

Joanna Merlin opgenomen in Hospice

Thu, 12 Oct 2023 22:30:59 GMT

Mijn eerste kennismaking met de Michael Checkov acteertechniek was een 30-jaar oude opname van een workshop. Docente Joanna Merlin legde de techniek van het psychologisch gebaar uit. Dat is een simpele en ontzettend doeltreffende acteertechniek om je transformeren tot een karakter. Deze oude video was een openbaring voor me en ik oefende er eindeloos mee in mijn studio. In de voorbereiding van iedere theatervoorstelling die ik speel hoor ik nog altijd haar aanwijzigingen. Dus al die recensies die ik krijg, over hoezeer mijn karakters mensen aangrijpen en hoe echt ze die vinden, zijn dus ook Joanna Merlin’s verdienste. Het was een vurige wens om ooit live les van haar te hebben. Vandaag kreeg ik bericht dat Joanna Merlin op 92-jarige leeftijd is opgenomen in een hospice. Het deed me pijn, al staat dat in geen contrast tot wat haar familie moet voelen. Ik voel een groot gemis, ook al ontmoette ik haar nooit. Zaterdag 14 oktober is het de internationale dag van de Palliatieve Zorg en het Hospice. Dan speel ik mijn 135 minuten durende solo-theatervoorstelling ‘Oscar en Oma Rozerood’ twee keer in Apeldoorn . Voor Joanna Merlin en voor al die helden die werken in een hospice of daarbij betrokken zijn.

Zij zagen Oorlog …

Sat, 07 Oct 2023 22:46:43 GMT

En zo wonen mijn beide ouders in een land dat in oorlog is. Ongelofelijk. Als ik dit tik zie ik berichten over jonge vrouwen die in Zuid-Israël worden verkracht, daarna vermoord om vervolgens naakt over straat te worden gesleept. Wat denkt Hamas met deze acties te bewijzen? De Palestijnse autoriteit vindt het een gevalletje dat Palestijnen het recht hebben zichzelf te verdedigen. Dat is een organisatie die maandelijks financieel door de Europese unie overeind gehouden wordt. U en ik betalen deze mafklappers dus. De serieuze Duitse pers vond het wel een goed moment om een stukje ouderwets antisemitisme uit de kast te trekken. Jonge vrouwen worden verkracht op straat, maar het nieuws is dat Netanyahu hier misbruik van gaat maken. Wat slik je in hemelsnaam om zo’n artikel uit je pen te krijgen? En de Nederlandse media? Niet veel beter. Al mag dat niet gezegd worden van iedereen. Dat maffe roze weblog lijkt welhaast de enige Nederlandstalige bron die het nieuws onversneden en niet geframed weergeeft. Ze hebben nare beelden van terroristen die van deur tot deur gaan om mensen te executeren. Van schreeuwende vrouwen die worden ontvoerd. Het zijn geen fraaie beelden. Maar ze tonen het ware gezicht van Hamas en iedereen die daarachter staat.

Internationale dag van de palliatieve zorg

Wed, 27 Sep 2023 17:51:48 GMT

Sinds 2005 wordt elke 2e zaterdag in oktober de internationale dag van de palliatieve zorg georganiseerd. Veel aspecten daarvan worden ingevuld door vrijwilligers, zoals Oma Rozerood. Dit jaar besteden we op 14 oktober extra aandacht aan de palliatieve zorg en proberen we bewustzijn te vergroten op het medische, sociale, praktische en spirituele vlak van mensen met een levensbeperkende ziekte. Ik ben ontzettend trots dat ik mijn theatervoorstelling ‘Oscar en Oma Rozerood’ op de dag van de internationale dag van de palliatieve zorg in Apeldoorn mag spelen. En niet één keer, maar twee keer. U kunt daar bij zijn en voelen wat de invloed is van de energie van al die vrijwilligers. De theatervoorstelling ‘Oscar en Oma Rozerood’ is ontroerend en ontwapenend, zelfs geestig. Het is een prachtige fabel over leven, liefde en liefhebben. Meer informatie over Meer informatie over Alles over De Theaterkrant over Oscar en Oma Rozerood

Arum dem Fayer in theater in Dalfsen

Thu, 14 Sep 2023 17:15:04 GMT

Op vrijdag 29 september speel ik ruim een uur uit mijn avondvullende voorstelling ‘Arum dem Fayer’ in Theater de Stoomfabriek in Dalfsen. Daarin zing ik liederen in ondermeer Jiddisch, Hebreeuws, Ladino, Oekraïens en Nederlands. Ik vertel over de rol van de liederen in mijn leven. Sofia van Veen ondersteunt me en speelt haar circustheateract ‘Eters’. Daarin zingt zij Jiddisch. De optredens staan in het teken van het Loofhuttenfeest. Ik ben geboren in het oosten van Oekraïne, toen nog onderdeel van de USSR. Over de Joodse afkomst werd thuis gezwegen. Toen een huwelijk een Russische achternaam in de familie bracht was er vooral vreugde. Want dat maakte het leven in de communistische heilstaat een stuk aangenamer. Op mijn 17e ontvluchtte ik met het Joodse deel van mijn familie de Sovjet-Unie en na omzwervingen vond ik mijn thuis in Nederland. In de theatervoorstelling ‘Arum dem Fayer’ open ik de deur die heel lang gesloten bleef. Het is na het bekroonde ‘Zij zagen Oorlog’ en ‘Oscar en Oma Rozerood’ mijn derde avondvullende programma. En het meest persoonlijke. In ‘Arum dem Fayer’ zing ik de liederen die vroeger thuis achter de voordeur in mijn ziel werden geprogrammeerd. De 13-jarige Sofia van Veen ontwikkelde voor de talentenjacht ‘Circus got Talent’ de act ‘Eters’ en won daarmee de juryprijs. In de act zingt ze het prachtige ‘Dos bisele shpayz’, terwijl ze op eenwielers boodschappen doet en met behulp van diverse circustechnieken kookt. Het is een race tegen de klok en je weet nooit wie er nog meer aanschuift! ‘Arum dem Fayer’ en ‘Eters’ zijn te zien op 29 september om 16:00 uur in Theater de Stoomfabriek , Koninginneplein 2 in Dalfsen. De zaal is open vanaf 15:30 uur en toegang is gratis .

Veerkracht door optimisme

Fri, 01 Sep 2023 10:49:20 GMT

Ze werd geboren in het jaar dat Stalin, na de dood van Lenin, in de USSR de macht grijpt. En ze overleed eergisteren in het Rusland onder Poetin. Mijn oma was de vleesgeworden veerkracht, een baken van optimisme en mentaal scherp tot de laatste adem. Ze woonde haar hele leven in haar geliefde stad Sint-Petersburg. In de winter woonde ze in een appartement in de stad, in de zomer in haar buitenhuis. Ze trouwde er en kreeg er één kind. Slechts één keer reisde ze naar het buitenland: voor mijn huwelijk in 2005. Ze overleed thuis en werd uiteindelijk net geen 100 jaar oud. Mijn oma overleefde de tweede wereldoorlog in het toenmalige Leningrad. Ze maakte de belegering van 900 dagen in de stad mee. Ze hielp bij het bouwen van de verdedigingswerken en beschermde de stad in de nacht tegen brandbommen. In dit artikel schrijf ik daar iets meer over. Haar wijsheid en haar verhalen over die verschrikkelijke oorlog zorgden ervoor dat ik de theatervoorstelling “Zij zagen Oorlog” maakte. Ze maakte in die 900 dagen gruwelijke dingen mee. Ze zag ook wat mensen elkaar aandeden in de strijd om te overleven. Oorlog is niet zwart of wit, het is gewoon mensenwerk. Ze wordt komende week begraven in haar geliefde stad. Ik ben daar helaas niet bij, vanwege mijn vlucht ooit uit de USSR en mijn activiteiten nu voor Oekraïne in Nederland. Er is een risico dat ik bij in-reizen wordt opgepakt en de Nederlandse overheid kan (logischerwijs) mijn veiligheid dan niet garanderen. Wat blijft zijn de herinneringen, zoals in bijgaande foto’s en deze film over haar appelboom.

Theatershow Zij zagen Oorlog voor Oekraïne

Tue, 08 Aug 2023 13:30:00 GMT

Ook in 2023 en 2024 speel ik ‘Zij zagen Oorlog’ om geld in te zamelen voor Oekraïne. In samenwerking met MyZwolle werken we aan de heropbouw van Lukashivka, een dorp tussen Kiev en de Russische grens. De eerste voorstellingen spelen we in samenwerking met het Apostolisch Genootschap en zijn in Harderwijk en Nijmegen . 100% van de opbrengsten van de voorstellingen komt tegen goede aan de wederopbouw van Lukashivka. Over Lukashivka Kiev ligt op 250 km van de grens met Rusland en halverwege vind je Lukashivka. Toen Rusland in februari 2022 Oekraïne binnenviel was de aandacht gericht op de grote steden, zoals Tsjernihiv. De lokale bevolking dacht dat de oorlog aan de kleine dorpen voorbij zou gaan en vluchtte massaal het platteland op. Het aantal inwoners van Lukashivka groeide van 290 inwoners voor de oorlog tot bijna 1000. Het Russische leger liet het platteland niet links liggen, maar viel met veel geweld het dorp binnen. In de historische kerk bouwde ze bovendien haar regionale hoofdkwartier. Ze hielden vreselijk huis in het dorp. Mensen werden opgepakt en gemarteld. Huizen en boerderijen werden eerst geplunderd en daarna vernietigd. Dat lot onderging ook de school, het buurthuis en de kerk. Na 30 dagen werd de Russische agressor verdreven. Wat bleef was een vernietigd dorp, ontdaan van haar spirituele en educatieve hart. Voor MyZwolle zamelen we geld in voor de herbouw van een gemeenschapshuis. Een plek om samen te komen, om samen te leren en muziek en theater te maken. Een gemeenschapshuis voor iedereen, in een vrij en vredig Oekraïne.

Acteren is mijn werk

Sun, 25 Jun 2023 18:10:00 GMT

Veel mensen verbazen zich over de uiteenlopende rollen die ik speel en zo kort achter elkaar. Zelfs door elkaar, zoals bij mijn theatervoorstelling Oscar en Oma Rozerood . Dat is ook zo. Maar acteren is mijn werk, want Ksenia is actrice. 550 kilometer voor 420 minuten optreden Afgelopen weekend speelde ik op vrijdag ‘ Zij zagen Oorlog ’ in het Nationaal Onderduikmuseum in Aalten. Op zaterdag speelden we voor het eerst ‘Een Poppenhuis’. En zondag speelde ik drie keer 45 minuten uit mijn muziektheatervoorstelling ‘ Arum dem Fayer ’. De rollen zijn heel verschillend, maar ik heb daar een serieuze opleiding voor genoten en train er iedere dag voor. Vakmensen leren iedere dag Maar dat is niet anders voor een timmerman of vrachtwagenchauffeur. Als je iemand een kozijn ziet plaatsen, dan lijkt het zo simpel. Maar als je het een keer zelf probeert dan begrijp je hoe complex het is om bv een deur goed af te hangen. Geen situatie is hetzelfde. Ook al die vakmensen leren iedere dag bij. Ik heb veel hulp Aan een nieuw stuk werk ik ruim een jaar voordat ik het voor het eerst speel. Ik moet één worden met de karakters en hun emoties. Bovendien moet ik de situatie waarin het speelt begrijpen en voelen. Alleen dan kan ik dat geloofwaardig spelen en kan ik ook snel wisselen tussen situaties en karakters. En ik doe het allemaal niet alleen, want ik heb een regisseur die me helpt. En een zangcoach, diverse taal-adviseurs en bewegingsdocenten. Een componist maakt alle muziek voor me, op maat. Daarnaast doe ik in losse gevallen vaak een beroep op andere specialisten zoals bijvoorbeeld historici en literatuurwetenschappers. In een weekend maak ik vaak veel kilometers en ik ben heel blij dat ik zelf niet meer hoef te rijden. Verplicht aan al die vrijwiligers En tot slot speel ik bijna altijd op locaties die in de lucht worden gehouden door vrijwilligers. Dat geldt voor alle musea, theaters en festivals. Zonder die mensen die vrijwillig hun tijd investeren zouden al die nuttige plekken niet bestaan en zou de bezoeker niet kunnen genieten van mijn theater, muziek en voorstellingen. Aan al die vrijwilligers en mensen die me helpen, ben ik het verplicht om mijn werk als acteur te doen en wel zo goed mogelijk.

Wat hebben we aan onze vrijheid als we moeten leven in haat?

Thu, 22 Jun 2023 10:44:22 GMT

Vrijheid begint pas als iedereen gelukkig is. De woorden zijn van de jonge Nadja, die in Leningrad woont en filmster wil worden. Mijn Russische oma zou ze ook gezegd kunnen hebben. De tweede wereldoorlog maakt een einde aan Nadja’s ambitie. De stad wordt omsingeld en uitgehongerd. Nadja overleeft het niet. Haar jeugdvriend Boris Makarenko redt haar dagboek en deelt de inhoud met Jaap ter Haar die daar het aangrijpende jeugdboek “Boris” op baseert. Mijn oma overleefde 900 dagen Leningrad Mijn Russische oma was 17 toen de oorlog uitbrak. Ook zij maakte de belegering van Leningrad mee. Zij beleefde vreselijke dingen, maar overleefde de oorlog. Ze is inmiddels bijna 100 en woont nog altijd in de stad die haar zo lief is en die we nu kennen als Sint-Petersburg. Mijn oma woonde en werkte de gehele oorlog in die grote stad Leningrad. Eerst moest ze loopgraven helpen aanleggen. En bunkers bouwen. Daarna werd ze ingedeeld bij de brandweer. Iedere nacht liep ze op daken van belangrijke gebouwen met een riek en een emmer zand. Het was haar taak om niet ontplofte brandbommen van het dak te wippen, zodat ze beneden geruimd konden worden. De stad lijdt 872 dagen honger. Er overlijden miljoenen mensen. De laatste 200 dagen van de oorlog moet mijn oma lijken naar de crematoria brengen om plagen te voorkomen. Ze zag wat mensen elkaar aandeden om die barre tijd te overleven. Boris van Jaap ter Haar Tot de Russische inval in Oekraïne bezochten we haar jaarlijks. We reisden veelal met de trein. Dan namen we in Talinn de veerboot naar Helsinki. Daar pakten we de hogesnelheidstrein naar Sint-Petersburg. Tijdens de reis van 2009 las mijn man “Boris” voor aan mijn dochter en mij. In hotelkamers, op de veerboot en in treinen beleefden we de aangrijpende avonturen van Boris en Nadja. Het maakte diepe indruk op ons. In de stoptrein naar haar huisje net buiten Sint-Petersburg lazen we huilend het slot en aan de laatste zin denk ik vaak terug: Wat hebben we aan onze vrijheid als we moeten leven in haat?

‘Oorlogswinter’ toonde me de andere kant van de tweede wereldoorlog

Wed, 14 Jun 2023 11:22:01 GMT

In Nederland maakte ik kennis met de tweede wereldoorlog in West-Europa toen mijn man Oorlogswinter van Jan Terlouw voorlas aan onze dochter en mij. Het verhaal over de 16-jarige Michiel toont alledaagse situaties in tijd van oorlog. Meesterverteller Terlouw maakte met Oorlogswinter diepe indruk op me en ik was ontroerd dat ik hem in Zwolle de hand mocht schudden. Leven in Nederland ging zijn gangetje In de USSR groeide ik op met verhalen over de Grote Patriottische Oorlog, zoals die verschrikking in de Sovjet-Unie heet. Dat waren niet alleen heldenverhalen en propaganda. Er zijn ook hele goede verhalen geschreven door geweldige Sovjet-schrijvers. Schrijvers die niet onderdoen voor Jan Terlouw, zoals Boris Polevoy en Lev Kassil. Het boek Oorlogswinter leerde me het verschil tussen de oorlog in West-Europa en die in het oosten. Tijdens de bezetting ging het leven hier in Nederland eigenlijk gewoon zijn gangetje. Winkels waren open, net als cafés en scholen. Het was niet zoals voor de oorlog, maar er was een min of meer normale omgang tussen de Duitse bezetter en het Nederlandse volk. Totale vernietiging in het oosten Hoe anders was dat in de Sovjet-Unie! In bezet gebied bestond geen relaxed leven. Er was geen normale relatie tussen de bevolking en de bezetter. Winkels, cafés en scholen waren niet open, omdat hele dorpen werden platgebrand. Waar openlijke strijd in Nederland na de meidagen van 1940 verdween, bleef het bezette gebied in de Sovjet-Unie een strijdtoneel. Het aanvalsfront schoof weliswaar steeds meer op naar het oosten, maar het achterland bleef belangrijk voor voorraden. Om die wegen en spoorlijnen te beschermen tegen die ruim 100.000 Sovjet-verzetstrijders (partizanen) zetten de nazi’s SS-eenheden in, die met extreem bruut geweld optraden tegen de lokale bevolking. Nederland herdenkt terecht de razzia van Putten . In de Sovjet-Unie heeft elke streek zo’n moordpartij herhaaldelijk meegemaakt. Dat maakt dat er in het oosten van Europa heel anders over de tweede wereldoorlog wordt gedacht dan hier in het westen. Ervaringen Oost-Europa ondergewaardeerd in het onderwijs Dat verschil in beleving en de effecten daarvan is in het onderwijs in Nederland ondergewaardeerd. Hier kijken we liever naar Amerika, dan naar de grote landen in Europa. We hebben meer interesse in de voorrondes van de Amerikaanse presidentsverkiezingen, dan in de actuele relatie tussen Duitsland en Rusland. Of tussen Polen en Rusland. Ogenschijnlijk onschuldige uitspraken van Westerse politici leiden daardoor gemakkelijk tot pijn, verdriet en woede in Oost-Europa. In 2020/2021 maakte ik een theatervoorstelling over dat verschil. Naar Berlijn heet de muziek-theatervoorstelling die het verhaal vertelt vanuit het oogpunt van de mens op straat. Het is een voorstelling over de gruwelen van oorlog en de impact ervan op gezinnen en families. Dat bepaalt vandaag nog de geest van types als Poetin en mensen die hem – ondanks alles – nog steunen, maar ook die van onze NAVO bondgenoten in Polen en Hongarije. Theatervoorstelling Naar Berlijn werd geboren …. en gecanceld Op zoek naar een goede vertelvorm deed ik een serie try-outs in corona-tijd. Een toertje dat begon in het Zwolse Café In de Buurt, dat ik voor de gelegenheid mocht ombouwen tot een klein theater. Toen de voorstelling eind 2022 gereed was, hing oorlog tussen Rusland en Oekraïne in de lucht en stelde ik de première van Naar Berlijn uit. Ik archiveerde de voorstelling Naar Berlijn toen Rusland de oorlog met Oekraïne begon. Niet omdat het thema onbelangrijk is. Het tegendeel is waar. Maar nu het geboorteland van mijn vader dat van mijn moeder (en mij) aanvalt, kan ik zo’n voorstelling emotioneel niet aan. Toch moet het een keer verteld worden. Want wat daar in (en rond) de jaren ’40 gebeurde vormt generaties Russen, Wit-Russen en Oekraïners. De ellende in West-Europa is internationaal erkend. De totale vernietiging in met name de USSR wordt nog weleens gebagatelliseerd. Dan wordt er bijvoorbeeld gesteld dat een mensenleven in de Sovjet-Unie geen waarde heeft. Hoe denk je dat zo’n oordeel overkomt bij alle families die mensen verloren hebben? Nederland kende één hongerwinter, het Europese deel van de Sovjet-Unie leed 4 jaar honger.

Met Eters op Festival Tussenland

Thu, 25 May 2023 23:10:06 GMT

Op vrijdag 26 mei speelt mijn dochter Sofia van Veen op Festival Tussenland in Ter Pelkwijkpark in Zwolle om 19.00 uur de openingsact “Eters” voor het wereldberoemde duo Juggling Tango. Ik begeleid haar daarbij op gitaar. Plaats van handelen is het hoofdpodium, of te wel de Circuspiste Wijzonol. In ETERS krijgt Sofia plotseling bezoek. Ze gaat naar de markt om boodschappen te doen, kookt een maaltijd en dekt de tafel. Wie Sofia kent, weet dat eenwielers voor haar belangrijk zijn, dus die spelen de hoofdrol. Sofia gebruikt diverse circustechnieken en zingt live in het Jiddisch. Aan tafel dus en je weet nooit wie er nog meer langskomt. Eerder dit jaar won Sofia met Eters een prijs tijdens het wonderschone “Circus got Talent”, de grootste circus-talentenjacht in Nederland. Ze speelde Eters voor een volle schouwburg in Leeuwarden.

Rust tot in juni

Mon, 08 May 2023 10:10:35 GMT

Na vier dagen heftige pijn, kon ik vandaag terecht bij specialisten. Ze hadden goed nieuws en slecht nieuws. Eerst maar het goede nieuws Er is geen medische ingreep nodig, want de aandoening is mechanisch. Het gaat om spieren en de ruggengraat. De pijn zit onderin mijn rug met uitstraling naar de voorkant van één been, maar ontstaat hoger in het lichaam. Het slechte nieuws Ik mag de komende tijd niets volledig belasten. Maximaal tot ’80 %’ zoals een therapeut zegt. Iedereen die bij een voorstelling van me is geweest, die weet dat ik dan niet kan spelen. Nog los van het feit dat ik op dit moment niet kan lopen, laat staan een olievat kan tillen (Oscar en Oma Rozerood), een brug doen (Zij zagen Oorlog), uit een bed kan rollen (Oscar en Oma Rozerood), op mijn knieën kan vallen (Zij zagen Oorlog), etc. Met andere woorden: alle theatervoorstellingen die tot medio juni gepland zijn moet ik helaas verplaatsen. Meer hierover: Wat eraan vooraf ging. De update in het weekend.

Bedankt voor alle zorgen en wensen

Sat, 06 May 2023 16:56:18 GMT

Dank iedereen voor alle lieve wensen. Een speciaal woord van dank ook aan de behulpzame gasten in het logegebouw van de Loge “Sint Lodewijk” in Nijmegen. In het bijzonder wil ik Nicole bedanken voor de ultieme tip over hoe te liggen met die rugpijn. Het spijt me dat ik na de voorstelling niet in staat was tot een nagesprek. Mijn excuses ook aan de gasten die uitkeken naar één van beide of zelfs beide voorstellingen op 5 mei in Zwolle. Het lukte gewoon echt niet. We plannen nieuwe data voor de voorstellingen, zodra er zicht is op herstel. Tot slot wil ik de ploeg van Wresinski Theater bedanken voor de warmte, het begrip en het zoeken naar alternatieve mogelijkheden na het uitvallen van het 5 mei programma. En ook aan de keukenbrigade van Wresinski die al veel had voorbereid voor het buffet-diner dat op 5 mei tussen de voorstellingen gepland was. Met mij gaat het inmiddels een heel klein beetje beter. Maar echt fraai is het nog niet. Ik kan een beetje lopen, maar niet staan of zitten. Maandag gaan er specialisten mee aan de slag gaan en ik ben zeer benieuwd wat dat gaat brengen. Dankzij de methode ‘Nicole’ kan ik slapen. Ik weet niet wat ik anders had gemoeten.

Voorstellingen 5 mei verplaatst

Fri, 05 May 2023 10:04:53 GMT

“Er moest een kraan aan te pas komen” zegt Oma Rozerood tegen Oscar als ze weer een tegenstander tegen de grond heeft gewerkt. Vandaag was Ksenia aan de beurt, want tijdens de voorstelling in Nijmegen op 4 mei schoot het in haar rug. Ze verbeet de pijn en speelde de voorstelling op het tandvlees af. Maar daarna was het ook klaar. Medische hulptroepen kregen haar met moeite op de been, maar lopen zit er voorlopig niet in. Betekent dat we de voorstellingen op 5 mei niet kunnen spelen. Beide voorstellingen van 5 mei worden verplaatst. Tickethouders krijgen via email nader bericht. Update: het zit in het SI-gewricht.

Arum dem Fayer in Zwolle

Tue, 02 May 2023 11:52:24 GMT

Bijna 25 jaar woon ik in Zwolle en de afgelopen jaren maakte ik 5 solo-theaterprogramma’s. Die speelde ik honderden keren op theaters en festivals in Nederland, een aantal speelde ik ook in het buitenland. De eerste keer dat je een nieuwe voorstelling voor publiek speelt, is een kwetsbaar moment. Dat noemen we een try out. Je biedt het product van je ziel aan en hoopt dat het mensen raakt. Die try out speelde ik altijd ver weg. In Den Bosch of in Antwerpen. Lekker veilig, in een streek waar ik minder het risico loop mensen op straat of in de supermarkt tegen te komen. Op vijf mei speel ik voor het eerst een try out in Zwolle. Voor mij is het een grote stap. Ik presenteer dan mijn muziektheatervoorstelling Arum dem Fayer. Het is de meest persoonlijke voorstelling die ik ooit maakte. Hij komt uit mijn ziel en gaat over mijn ziel. Het is een verhaal over over mijn joodse achtergrond. Over mijn liefde voor Nederland en de Nederlanders. Over de vrijheid die ik hier heb om te zijn wie ik ben. Arum dem Fayer is een eerbeton aan al mijn voorouders wiens bloed en handelen mij maakte tot wie ik ben. Ik speel Arum dem Fayer in het Wresinski Theater. Aansluitend biedt de keukenbrigade van het theater een passend buffet-diner en is er nog de mogelijkheid om de bekroonde voorstelling Zij zagen Oorlog te zien. Arum dem Fayer voelt als thuiskomen. Ik vind het super spannend, maar heb er ontzettend veel zin in.

Op 5 Mei twee voorstellingen in Zwolle

Tue, 18 Apr 2023 23:03:59 GMT

Op bevrijdingsdag speel ik in Zwolle twee voorstellingen. En daartussen serveert Wresinski Theater een buffet-diner. Programma 5 mei in Wresinski Theater 16:00 – 17:30 Muziektheatervoorstelling 17:45 – 19:15 Buffet diner 19:30 – 20:45 Theatervoorstelling Tickets Het is vanzelfsprekend mogelijk om een enkele voorstelling te bezoeken. Daarnaast bied ik ook de mogelijkheid om met korting beide voorstellingen te bezoeken en van het buffet-diner te genieten. Klik naar één van beide voorstellingen voor details en ook voor het combinatie-ticket. Tot op 5 mei!

Het leven is een klauterpartij

Sat, 08 Apr 2023 19:09:00 GMT

Deze trap liep Jezus regelmatig op weg naar Getsemane, een plek waar hij met zijn discipelen veel was. De locatie is het meest bekend van het laatste avondmaal en het verraad van Judas. Jezus liep deze trap ook op weg naar zijn proces. Een ongewenste ontdekkingsreis In 2003 sleurde mijn man me voor het eerst mee naar Israël, want hij vond dat ik daar iets te zoeken had: familie, vrienden en afkomst. Voor mij was het een land waar ik in de jaren ’90 naartoe gevlucht was en woonde. Maar dat ik ook weer ontvlucht had. Voor mij hoefde dat bezoek niet zo. Het lot maakte dat we er veel langer bleven dan de drie weken die we gepland hadden. Dat is een lang verhaal, misschien voor een andere keer. Maar dat langere verblijf hoefde voor mij ook niet. Onder het mom van ‘onder iedere steen vind je hier geschiedenis’ sleepte mijn man me mee op talloze historische tochten door het kleine Israël. Daar werd ik weleens gek van. Ik was er niet aan toe We zagen de mooiste nationale parken, maakten prachtige wandelingen en ontmoetten geweldige mensen. We bezochten ook de meest obscure plekken en klommen het halve land door, bij temperaturen die in de woestijn soms nog net de 50 graden niet aantikten. We bezochten grotten waar volgens overleveringen profeten hebben geslapen, bergen waar zwaar gevochten is, wandelden tussen herders in de bergen rond Bethlehem en liepen over straten waar Jezus zijn laatste stappen deed. We bezochten de allerheiligste Joodse muren en ook het graf van Abraham, de eerste mens die in één god geloofde. We waren samen, dus het was mooi. Maar qua geschiedenis en achtergrond was ik er op dat moment gewoon niet aan toe. Mijn joodse afkomst was iets voor achter de voordeur. Zo ben ik opgevoed. Op straat werd ik er in de USSR om uitscholden en gediscrimineerd. Die Joodse staat was me toen misschien wel een beetje te confronterend. Vertrouwen op je gevoel Jaren later was het was mijn toneelopleiding die mijn ziel uiteindelijk zuurstof gaf. De Meisner-technique leerde me dat je op je eigen gevoel mag en moet vertrouwen en dat was een hele openbaring voor me. Zo kwam er eindelijk ruimte voor die Joodse afkomst. Of beter gezegd, voor de schoonheid ervan, want de zwarte bladzijde vind je natuurlijk terug in mijn voorstelling ‘Zij zagen Oorlog’. Inmiddels kijk ik met andere ogen naar die foto’s van toen. Dat is geen spijt, maar persoonlijke groei. Zo’n proces is niet uniek. In “Oscar en Oma Rozerood” legt Oscar het prachtig uit: “Eerst onderschat je het leven, dan overschat je het. Uiteindelijk realiseer je dat het slechts een lening is.” Vorig jaar waren we nog in Israël en ik genoot van iedere seconde. Juist ook van die historische uitjes waarbij we – ook dit keer – bij hoge temperaturen krankzinnige wandelingen en klimpartijen ondernamen. Die hitte is aan mij niet besteed, maar het afzien valt in het niet bij zo’n zoektocht naar je ziel.

Merel Masin over Oscar en Oma Rozerood

Thu, 06 Apr 2023 12:04:55 GMT

Jaren geleden besloot ik de meerjarige Meisner opleiding in ‘s-Hertogenbosch te volgen. In de theaterschool ontmoette ik Merel, die net als ik in Zwolle woonde. Jarenlang reisden we met elkaar naar Den Bosch. Tijdens de lange treinreizen heen bereiden we ons huiswerk voor en oefenden we met elkaar in de volle trein, wat soms voor de hilariteiten zorgde. Ook evalueerden we de lessen en hielden we elkaar wakker want je was nooit voor 00:30 terug. Het was een ontzettend intensieve tijd die ik echter voor geen goud had willen missen. Sterker nog, als ik iets opnieuw zou mogen doen, dan is dat het eerste jaar Meisner voor de allereerste keer. Het moment dat je realiseert dat je verbeelding grenzeloos is en dat je op je eigen gevoel mag en moet vertrouwen. Merel verhuisde naar Amsterdam om te werken aan haar zang- en acteercarrière. Ik maakte vanuit Zwolle en ‘s-Hertogenbosch mijn theaterprogramma’s. Via de socials hielden we contact, maar je weet hoe dat gaat. In Leerdam zat ze tijdens de voorstelling plots in de zaal. Het was heerlijk om elkaar weer te zien.

BBB op gevoel naar winst

Thu, 16 Mar 2023 11:12:10 GMT

In mijn theatervoorstellingen ben ik een veelvoud aan personages, van jong tot oud, alle geslachten en alle politieke overtuigingen. Ik voel de emotie van de karakters die ik word, ik beleef het. Ik speel ze niet, ik ben ze. Vlak voor een voorstelling sta ik in het donker en is het alsof al die karakters om me heen staan en erop wachten om me over te nemen . Dat gevoel en die intensiteit voel je in de zaal. Als ik beleef wat ik vertolk, dan voelt het publiek dat ook. Dan ga je meeleven en word je meegezogen in het verhaal. Maar als er valsheid is in de vertolking, dan voel je meteen de afstand. Je gevoel sluit dan niet aan bij wat je ziet. Het verhaal raakt je niet en de boodschap gaat verloren. De uitslag van de verkiezingen toont hoezeer dit ook voor de politiek geldt. Niemand vertrouwt beloftes van welke politicus dan ook. Ze hebben allemaal plannen, maar de praktijk blijkt weerbarstig. Waar het om gaat is de authenticiteit van de politicus. Is de beslissing van de politicus te voorspellen als het erom gaat of niet? Is het iemand die doet zegt of is het een stukje zeep op een natte douchevloer? De kiezers gaan voor de niet gepolijste Caroline van der Plas, die leeft waar ze voor zegt te staan. Ze hebben genoeg van slechte acteurs die een gekunstelde linkse wolk aanvallen. Woorden sluiten niet aan bij houding en dan bepaalt je gevoel dat je met een leugenaar of een slechte acteur te maken hebt. Klaver en Kuiken kunnen heel enthousiast roepen dat hun ‘linkse fractie’ de grootste wordt, maar het gevoel van de kiezer wordt bepaald door de lichaamstaal van de leden van die twee gedecimeerde partijen die samen die fractie moeten vormen. Kaag kan op sneakers lopen en doen of ze iemand is die twee hoog achter woont, maar haar blik, taalgebruik en handelen (“Wie zijn die mensen”) zeggen iets anders. De kiezer mag niet geïnteresseerd zijn in verkiezingsprogramma’s, maar zijn gevoel laat hem niet in de steek. Bij Van der Plas gaat het om mensen en relaties tussen mensen. Dat zag je terug in de campagne en merk je ook in haar gedrag, op de radio en TV. Bij andere partijen gaat het om sommen of stoelen. De toespraak van Hoekstra van het CDA vind ik nog het meest veelzeggend: “Doffe dreun. We zullen het vertrouwen huis voor huis en straat voor straat moeten terugwinnen.” Huizen stemmen niet, mensen wel.

Ga stemmen!

Sun, 12 Mar 2023 09:33:01 GMT

Woensdag mag je weer stemmen. Doe dat! Ik ben geboren in een land zonder democratie. Een land waarin we geacht werden één groot centraal ideaal te dienen en waar het ongekozen staatshoofd centraal stond. Het was een samenleving waarin je consequentieloos kon opereren, als je tenminste ‘de juiste kleur’ aanhing. De doorgeslagen versie daarvan is het Rusland van Poetin. Hier in Nederland hebben we meer partijen met elk een eigen programma. Je kan ergens voor of tegen stemmen. Vind je dat iemand te lang zit? Kies een ander. Vind je dat partijen consequentieloos opereren? Stem op een ander. Je kan natuurlijk ook thuis blijven en niet gaan stemmen. Dan telt je stem niet mee. Zo simpel is dat. Sommige mensen zeggen dat je niet mag klagen als je niet gaat stemmen. Dat vind ik onzin. Natuurlijk mag je klagen. Nederland is een vrij land. Je mag doen wat je wilt. Maar wat is het nut van klagen als je thuisblijft op de dag dat het er echt om gaat? Ga woensdag stemmen! Voor jezelf, voor je naaste en voor een fatsoenlijke samenleving op basis van gelijkwaardigheid. Stem!

Bedankt Chaim Topol

Thu, 09 Mar 2023 22:16:21 GMT

In Anatevka (Fiddler on the Roof) praat melkboer Tevye op zo’n manier met God, dat je gelooft dat hij er is. Acteur Chaim Topol doet het zo goed, dat je geen moment twijfelt. Die expressieve ogen en de totaal ontspannen houding van hem. Topol was melkboer Tevye die ons meenam naar het Joodse platteland in Oost-Europa van 100 jaar geleden, eerst jaren op toneel en begin jaren ’70 ook in de beroemde verfilming. Los van een groot voorbeeld voor mij als actrice – denk aan Oscar en zijn relatie met God – gaf Topol mij ook een inkijkje in de wereld van mijn betovergrootouders. In het oosten van Europa woonden zij nog in zulke sjtetls. Ik kende de verhalen, Topol schonk me de beelden. Vandaag vertrok zijn ziel naar haolam haba, de volgende wereld. Hij werd 87 jaar. Zijn Tevye is voor de eeuwigheid.

Internationale Vrouwendag nodig

Wed, 08 Mar 2023 12:05:03 GMT

Of zo’n dag als Internationale Vrouwendag nodig is, vroeg de journalist op Radio 1. Dat het nodig is bewijzen de reacties van mannen vandaag op de politicus Caroline van der Plas, die zich vanwege dreigementen afmeldde voor de demonstratie zaterdag: – “Weer zo’n veredelde huismoeder die volksvertegenwoordiger wil spelen.” En – “Het is beter dat ze in de keuken blijft.” En dan heb ik nog de wat nettere gekozen. De uitspraken getuigen van een soort übermensch-visie van die mannen. Die filosofie staat aan de basis van de ongelijkwaardige behandeling van vrouwen op de werkvloer (nog los van seksisme en ongewenste intimiteiten). Vrouwen krijgen in dezelfde functie bij veel organisaties minder betaald dan mannen. Ik heb er ook weleens mee te maken. Geen zin in een huisvrouw met een hobby Amper twee jaar terug benaderde ik een gerenommeerde programmeur van een theater met een regionale functie. Of hij niet ergens een speelplek in het programma had voor mijn theatervoorstelling ‘Zij zagen Oorlog ’, een voorstelling over onvoorwaardelijke gelijkwaardigheid. Zijn antwoord, zonder dat hij mijn werk had gezien of wist wat ik maakte: “Ik heb geen zin in een huisvrouw met een hobby.” Twee jaar later was ik met nieuws rond de voorstelling veel op landelijke radio en TV geweest en nam hij contact op. De voorstelling paste goed in hun benefit-programma, dus ik mocht in “zijn theater” spelen, maar moest het wel gratis doen. Hij had de voorstelling nergens gezien, maar omdat ik op nationale TV en Radio was geweest, vond hij me blijkbaar geen huisvrouw met een hobby meer. Ik werd daar onpasselijk van en bedankte voor het aanbod waarbij ik hem nog even aan zijn eigen woorden herinnerde. Hoop Mijn producent sprak later de directeur van die programmeur erop aan. Ook een man. Die reageerde luchtig: “Ach ja, je weet hoe mannen zijn.” Ja sommige mannen zijn inderdaad een lul met vingers, maar gelukkig niet allemaal. En dat geeft hoop. Want ooit komt die gelijkwaardigheid er. Dan gaan vrouwen voor hetzelfde werk net zoveel verdienen als mannen en niet tot 20% minder. Dan hoeven we niet meer te voldoen aan het schoonheidsbeeld dat leeft bij mannen in top-functies, maar worden we beoordeeld op wat we doen. Tot die tijd zoek ik het vuur op en jaag ik het aan. En tot die tijd is internationale vrouwendag nodig. Voor onze kinderen, zoals mij dochter.

Een mix van voorstellingen

Sun, 05 Mar 2023 14:34:00 GMT

Tot de zomervakantie speel ik nog tenminste 14 voorstellingen. Tenminste, want specials en festivals staan niet in het overzicht. Ook missen voorstellingen die ik als Nora in ‘Een Poppenhuis’ speel. Een volle agenda en ik speel een mix van voorstellingen: Oscar en Oma Rozerood , Zij zagen Oorlog en Arum dem Fayer.

Arum dem Fayer in Assen

Tue, 31 Jan 2023 17:34:32 GMT

Op 5 februari speel ik driemaal ruim een half uur uit mijn theatervoorstelling Arum dem Fayer in Café Cours. Je vindt dit grandiose eetcafé in de binnenstad van Assen aan de Nieuwehuizen 15.

Opstand in getto van Warschau

Wed, 18 Jan 2023 15:28:49 GMT

Op 18 januari 1943 begint de opstand in het Joodse getto in Warschau. Zo’n 500 gewapende verzetstrijders voorkomen dat inwoners van het getto werden gedeporteerd. Ze verkiezen een zekere dood in de strijd, boven een weerloze ruiming. Het verzet verrast de nazi’s. Ze staken de ontruiming om versterkingen aan te voeren. Daarbij onder meer een beruchte SS-eenheid die bestaat uit veroordeelde verkrachters en moordenaars. Die voorbereiding duurt drie maanden. In die tijd bouwen de Joodse verzetsstrijders talloze bunkers met ondergrondse verbindingen. Op de zwarte markt kopen ze tegen woekerprijzen nog een aantal wapens. Ze krijgen geen hulp van buiten. Op 19 April vallen de nazi’s met groot materieel aan. De intensiteit van het verzet is enorm. Met artillerie schieten de nazi’s daarom van afstand het getto plat. Soldaten steken daarna de resten in de brand. Tunnels en bunkers vernietigen ze met. Desondanks weten kleine groepen strijders het tot 16 mei vol te houden. 13.000 Joden verliezen tijdens de opstand hun leven. 40.000 worden er naar vernietigingskamp Treblinka gestuurd. In 1949 openen overlevenden op een heuvel bij Arce in Israël het Ghetto Fighters’ House. Daar vind je een zeer informatieve tentoonstelling over deze opstand. De tentoonstelling is gebaseerd op ooggetuigenverklaringen, inclusief bijdragen uit dagboeken en brieven. Er is ook een speciale kinderafdeling die ten doel heeft de Holocaust op een begrijpelijke manier uit te leggen aan jonge mensen vanaf 10 jaar oud. Opdat we nooit vergeten.

Een kruising tussen een flipperkast en een achtbaan

Fri, 30 Dec 2022 13:14:37 GMT

2022 begon goed, maar veranderde snel in een nachtmerrie waar ik me even geen raad mee wist. De bittere realiteit van een hele grote oorlog in Europa torpedeerde mijn zo zorgvuldig geplande bevrijdingstoer. Het jaar voelde als een kruising tussen 2022: een kruising tussen een flipperkast en een achtbaan Even terug naar 2020 Twee jaar had ik gewerkt aan mijn solovoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’. Na diverse succesvolle try-outs in ‘s-Hertogenbosch, Nijkerk en Kalmthout (België, regio Antwerpen) vond ik dat ik ermee naar het publiek kon. De première was gepland op 5 mei 2020 en zou in Utrecht plaatsvinden. Ik keek er enorm naar uit. Het zou er niet van komen, want op 3 mei ging het land op slot en zo gooide de eerste Corona-lockdown roet in het eten. Onzekerheid troef Wat volgde was een half jaar vol onzekerheid. Niemand in theaterland wist waar we aan toe waren. Corona-regels maakten het voor theaters onmogelijk om een voorstelling voor veel publiek te laten spelen. Een aantal locaties ging dicht tot er helderheid was en de plekken die net na de zomer open gingen konden onmogelijk iedere artiest programmeren. Uiteindelijk speelde ik een dubbele première in de Schouwburg in Zwolle. Dankzij Sander, waarvoor ik hem nog altijd intens dankbaar ben. Daarna volgde een korte toer die eindigde op 23 december 2020 in Venlo. Het was de laatste dag dat er gespeeld mocht worden, want om 00.01 uur ging het land weer volledig op slot. 2021 Overheidsbeleid maakte spelen begin 2021 onmogelijk. Niemand had een idee hoelang die nieuwe lockdown zou duren. Misschien een paar maanden, misschien wel een heel jaar. Ik vroeg me af of ik ‘Zij zagen Oorlog’ ooit zou kunnen spelen. We wilden niet bij de pakken neerzitten en kozen ervoor om twee dagen per maand een theaterzaal te huren en op die dagen ‘Zij zagen Oorlog’ twee keer per dag gratis voor een internet-stream te spelen. Dat deden we maar liefst 6 maanden, dus zo speelde ik de voorstelling 24 keer. Het aantal streams wisselde tussen 4 en 121. Die serie voorstellingen bracht ons routine. Twee keer per maand alle spullen in de auto en ergens opbouwen. Licht programmeren en afstellen, stream-omgeving inrichten en dan twee voorstellingen spelen: een matinee en avondvoorstelling. Internet was kil en afstandelijk, zonder emotionele terugkoppeling van mensen in de zaal. Het was heel hard werken om iedere keer weer op te laden voor die camera. Natuurlijk waren er chats en reacties, maar die lees je pas achteraf. Dat is een schril contrast met een lach of snik in de zaal. Maar ik speelde voor publiek en dat was echt beter dan niets. Tweedeling en polarisatie De tweede helft van 2021 was emotioneel lastig. De overheid voerde een corona-bewijs in. Het bewijs was op voorwaarden te verkrijgen en daarmee had je toegang tot faciliteiten, zoals het theater. Had je geen bewijs, dan geen toegang. We begrepen de afweging van de overheid, maar konden ons niet vinden in de tweedeling die aangejaagd werd. In theaterland werken bovendien veel vrijwilligers als gastheer en gastvrouw. De sfeer in de samenleving was al verre van prettig en dat corona-bewijs maakte het er niet beter op. Aan de poort moesten die vrijwilligers behalve tickets nu ook corona-toegangsbewijzen controleren. Dat leverde potentieel lastige of gevaarlijke situaties op en wij vonden dat je vrijwilligers dat niet aan moet willen doen. We kozen ervoor om de rest van het jaar niet te spelen. Dat deed me veel pijn, maar die beslissing voelde (en voelt) goed. Bevrijdingstoer 2022 Het nieuws in het laatste kwartaal van 2021 wees erop dat de samenleving uiterlijk eind februari 2022 open zou gaan voor iedereen. We planden heel zorgvuldig een bevrijdingstoer voor het voorjaar van 2022 langs herdenkingen en vrijheidsvieringen. Het idee ontstond in door gesprekken met de organisatie die jaarlijks in Nieuw-Weerdinge de bevrijding van Noordoost Drenthe door de Poolse 1e Pantserdivisie herdenkt. Na een jaar kilheid van het spelen voor een internetstream, keek ik enorm uit naar die voorstellingen voor echt live-publiek. Eindelijk spelen voor levende mensen in dezelfde ruimte. Ik was zo toe aan de warmte van mensen en normaal contact. Het liep anders Op de dag dat ik de spullen voor de tour zou ontvangen viel Rusland Oekraïne aan. Ik stond op mijn telefoon te kijken hoe raketten insloegen op het plein waar ik zo vaak met mijn geliefde oma liep, toen de vrachtwagenchauffeur op het raam tikte. Tien minuten later stond ik wezenloos buiten bij twee pallets theatermateriaal: speakers, lampen, decor. De chauffeur uit Lichtenvoorde was vriendelijk, maar ik wist niet wat ik met de situatie aan moest. Toen werd het me allemaal teveel. Of mijn leven er vanaf hing Een uur of wat later herpakte ik mezelf. Na overleg met mijn team besloten we de toer te spelen om geld in te zamelen voor Oekraïense weeskinderen. De repetities en een pittig toerschema hielpen me om door de duistere tijd heen te komen. Ik deed veel interviews en ondersteunde diverse festivals en evenementen. Het waren lange dagen met veel reizen en bouwen. Ik speelde of mijn leven er vanaf hing … en misschien was dat ook wel zo.

De Madonna en het kind

Mon, 26 Dec 2022 13:29:46 GMT

Dokter Kurt Reuben tekent met houtskool de Madonna en het kind. Uit het evangelie van Johannes haalt hij de tekst: “Licht, liefde, leven.” Hij hangt de tekening op in een bunker. De Madonna met het kind wordt een bedevaartsoort voor vele Duitse soldaten. Het is december 1942. Een deel van het Duitse leger viert Kerstmis in Stalingrad. Diep in de USSR zijn ze al een paar weken omsingeld door het Rode Leger. Temperaturen zijn diep onder nul. Eten is schaars. De hoop op redding neemt per dag af. Met spiritualiteit, kameraadschap en muziek houden ze de moed erin. In delen van de stad zitten de strijdende partijen heel dicht op elkaar. Dan zijn linies gescheiden door een straat of steeg. Soms slechts door een plafond. De ene partij bezet dan de kelder en begane grond. De andere partij huist in de verdiepingen daarboven. Ondank de strijd, zingen ze rond kerst her en der met elkaar liederen en n er is zelfs een geval bekend waar Russen en Duitsers canon zingen. De tekening van de Madonna en het kind wordt met één van de laatste vliegtuigen uit de stad geëvacueerd. Dat lot wacht niet dokter Reuben, die gevangen wordt genomen door de Sovjets. In gevangenschap tekent hij nogmaals zo’n Madonna. Hij overlijdt in een kamp in januari 1944.

Forshmak

Thu, 22 Dec 2022 17:09:36 GMT

Nog onder invloed van de narcose open ik mijn ogen, om als eerste haar gezicht te zien. Ze zit aan mijn bed in het ziekenhuis en heeft dan al uren mijn lippen natgehouden met een watje. Het is mijn joodse oma, uit Charkiv. We zijn samen in een ziekenhuis in de buurt aan de Zee van Azov waar we de zomer van 1979 doorbrengen. Ik krijg een blindedarm-ontsteking en word in dat noodziekenhuis door een stagiair geopereerd. Mijn oma is doodsbang dat ik de operatie niet zal overleven en waakt over me tot ik weer kan lopen. Het is dezelfde oma waar ik drie jaar later naartoe ren met het nieuws dat partijleider Leonid Brezjnev dood is. Ik hoor het op school en weet niet hoe snel ik thuis moet komen om het te vertellen. Rennend door de speeltuin tussen de flats zie ik haar op het balkon van haar appartement op de eerste verdieping staan. Ik ben negen en schreeuw het nieuws van me af. Subtiel, maar dwingend, maant mijn oma me tot stilte, want over partijdingen spreek je in de USSR niet, althans niet hardop. Ik ben vaak bij mijn opa en oma in Charkiv terwijl mijn ouders in Sint-Petersburg wonen. Het landklimaat in mijn Oekraïense geboortestad ligt me beter dan het zeeklimaat in de stad die Peter de Grote ooit naar Amsterdam’s voorbeeld in het moeras liet bouwen. Ik vind het heerlijk bij mijn Joodse grootouders. Ze wonen in een Sovjet-flat, type Chroesjtsjovka. Vernoemd naar de partijleider die ervoor zorgde dat ze massaal gebouwd werden om de woningnood te bestrijden. Met 42 vierkante meter zijn de appartementen klein, maar er is warm – en koud water. En stadsverwarming. In steden staan vaak 10 tot 20 van die complexen bij elkaar, met hun eigen winkels en scholen. Het zijn aparte wijken in hele grote steden. En vanwege de matige bouwkwaliteit en armoedige uitvoering worden het ook wel sloppenwijken genoemd. Nog altijd stellen de flats niet veel voor, maar het is Thuis voor heel veel mensen. In de jaren ’70 en ’80 is alles schaars in de USSR. De groentewinkel bij mijn oma in de buurt heeft af en toe verse spullen. En met vers bedoel ik rottende – of zelfs al verrotte groente en fruit, niet het vers dat je Nederland gewend bent. Maar meestal ben je aangewezen op conserven uit de buurtwinkel. Een alternatief biedt de markt, maar die is ver weg en dus een hele onderneming om daar te komen. Zeker voor een drukke vrouw zoals mijn oma, die haar geld verdient als muzikant, kleermaker en door langs de deur verzekeringen te verkopen. Maar als ze dan terug komt van de de markt, dan maakt ze de meest verrukkelijke dingen, zoals taarten en koekjes die hoog op kasten worden verstopt, zodat ik niet alles in één keer op kan eten. En ze maakt ook allerhande traditionele gerechten, zoals Forshmak. Dat is een smeersel gemaakt van gehakte zoute haring en gestampte gekookte eieren. Dat breng je op smaak met appel, uien, zout en peper. Wij eten dat op zurig donker roggebrood. Ik zie mezelf nog met vrienden spelen tussen de flats. Dan gaat het klapraampje open en steekt het elegante hoofd van mijn oma naar buiten, die dan keihard fluit en mijn koosnaampje roept, gevolgd door ‘eten!’ Ik spring overeind en ren de speeltuin door. Dan vlieg ik over de paadjes naar de ijzeren deur van het appartementencomplex. Die trek ik open om dan in het halve donker tweeënhalve trap omhoog te rennen naar de keuken. Daar duik ik de koelkast in, pak de Forshmak, het donkere brood en ga aan de kleine keukentafel zitten eten. Zelf maak ik Forshmak zelden. Heel af en toe als ik bezoek krijg. Of voor vrienden. En bij iedere hap die ik neem, denk ik aan haar, mijn trotste oma die haar conservatorium niet af kon maken omdat de tweede wereldoorlog er tussendoor kwam.

Zonder vrijwilligers geen theater

Mon, 19 Dec 2022 12:50:22 GMT

Voorstellingen draaien niet alleen op een decor, een berg licht of een artiest, maar ook op mensen zoals Richard daar op de ladder. Ik krijg de erkenning en het applaus, maar zonder vrijwilligers heeft het merendeel van de Nederlandse podia geen mogelijkheid tot bestaan. Werkdruk vrijwilligers pittig Een vergis je niet in de werkdruk bij die vrijwilligers. Ze krijgen documentatie van een vreemde voorstelling voor hun kiezen. Die documentatie is op zijn best aangepast aan de omgeving, maar veelal conceptueel van aard. Natuurlijk moet dat anders, maar dit is de realiteit. Die documentatie houden ze aan tegen ‘hun theater’ en dan gaan ze aan de bak om het ’te fixen’. Achter de schermen, veelal anoniem, ploeteren en zeulen ze. Lampen worden opgehangen of verhangen. Kabels getrokken en stekkers geprikt. Er wordt een lichtcomputer geprogrammeerd om aan schijnbaar onlogische wensen van mijn techniek en ontwerp te voldoen. Het werk is divers, deadlines hard (voorstelling start om X uur) en dagen zijn lang. Lange dagen troef Richard ontving onze groep gisteren om 8.30 uur met koffie (en zelfgemaakte – wowowowow – Kombucha!!!!!!) in Theaterkerk Wadway . Daarna losten we de bus en bouwden we met elkaar een decor op. En daarna volgde het licht: verhangen, stellen en creatieve oplossingen bedenken. Toen dat allemaal geregeld was, begon de voorstelling. 145 minuten later bouwden we af en pakten we in. Richard controleerde voor de zekerheid nog de gladheid, vanwege code ‘oranje’ ivm. ijzel. Nadat wij vertrokken maakt Richard het theater gereed voor de volgende groep. Dan sluit hij af en gaat hij om ca 18.15 uur (gok) naar huis. Zonder vrijwilligers geen theater De ziel van een theater wordt gemaakt door mensen zoals Richard. De ontvangst en de relaxedheid waarmee alles gebeurd, bepaalt mede de kwaliteit van de voorstelling. Gisteren kreeg ik veel complimenten over het spel en de voorstelling. Dat is het resultaat van een hele hoop dingen en veel daarvan is inzichtelijk (schrijver, artiest, regisseur, theater, bestuur, etc). Maar de vrijwilligers zijn echt net zo belangrijk, want zonder hen geen voorstelling.

Vier je geen Joods-kerstfeest?

Sat, 17 Dec 2022 12:54:59 GMT

“Hey, vier je geen Joods-kerstfeest?” – “Joods-kerstfeest? Oh, Chanoeka bedoel je!” “Ja, dat! Altijd rond het eind van het jaar. Duurt dat niet een week of zo?” Onduidelijkheid troef dus laat ik het proberen uit te leggen. Ik doe dat kort en ongenuanceerd, in een vraag/antwoord model. Is Chanoeka Joods-Kerstfeest? Nee, niet echt, maar er is wel een raakvlak. Met Chanoeka vieren we primair het resultaat van de Maccabese opstand van 167 voor Christus tegen het Seleucidische Rijk. Het resultaat was 100 vrijheid in Judea en dat leidde 3 jaar later tot de herinwijding van de Tweede Joodse Tempel in Jerusalem. Het raakvlak is de vrijheid die Jezus (volgens bepaalde Christelijke stromingen) brengt door de erfzonde weg te nemen. Is dat altijd aan het eind van het jaar? Nee, Chanoeka vier je op de 24e dag van de Joodse maand Kislew. Dat is de derde maand van het jaar en die duurt 29 of 30 dagen. De Joodse kalender kent dertien maanden die niet of hooguit ‘zo ongeveer’ gelijk lopen aan de Gregoriaanse kalender die hier gebruikelijk is. De startdatum is dus wisselend, om wat voorbeelden te noemen: 7 december (2023), 25 december (2024 en 2025), 4 december (2026). Hoelang duurt Chanoeka? 8 dagen. Dat heeft te maken met de inwijding, waarvoor olie nodig was. Ze vonden een kruikje olie dat voldoende zou moeten zijn voor 1 dag, maar het 8 dagen volhield, zo zegt de overlevering. Of de legende, zoals Oma Rozerood zou zeggen. Vier ik Chanoeka? Zoals ik kerstmis vier. Het is gevoelsmatig een warme periode, waarin ik stil sta bij veel dingen: vrijheid, mijn familie dichtbij en ver weg en de wereld om me heen. En dit jaar? Dit jaar begint Chanoeka op zondag 18 december, altijd een belangrijke datum voor me. Maar dit jaar dubbel belangrijk, omdat ik dan Oscar en Oma Rozerood speel in Spanbroek . Dus al zou ik het willen vieren: morgen is een dag van voorbereiden, concentreren en intens spelen. Bonus-weetje voor als je dit jaar met Kerst Triviant moet spelen De Maccabaeën die de Joden aan Chanoeka hielpen, zijn genoemd naar de Priester-familie “Maccabi” die de opstand leidde. Veel voetbalclubs gebruiken de heldennaam in hun clubaanduiding, voorbeelden zijn de grote Israëlische clubs Maccabi Haifa en Maccabi Tel Aviv.

Huisvrouw met een hobby

Wed, 14 Dec 2022 21:37:39 GMT

De wereld is zelden vriendelijk tegen nieuwkomers. En het helpt niet als je een vrouw bent en je kribbetje niet in Nederland stond. Want hoewel je het niet verwacht heersen ook in theaterland vooroordelen. Zo schreef een programmeur van een “gesubsidieerd theater met een regionale functie” me drie jaar geleden af met de melding dat ze geen “huisvrouw met een hobby” programmeerden. Zo’n reactie van een levensvorm met de empathy van een Ammoniet is toch even slikken. Maar, zoals Oma Rozerood zegt, er is altijd wel een zakje bloem ( = een oplossing), want er zijn mensen die wel in je geloven en die nieuw en onbekend een kans willen geven en je in huis halen. Dat vertrouwen wil ik dan waarmaken. Of dat nu in een theater, kerk, huiskamer, festival of tuin is . Daar doe ik alles voor. Eindeloos heb ik gewerkt aan de beheersing van de Nederlandse taal en het kwijtraken van een accent. Ik leef heel bewust, repeteer veel en ben constant aan het bijleren. Het is fijn te merken dat het aantal bezoekers verdubbelt of verdrievoudigd op locaties waar ik terugkom. En ik merk de toenemende interesse ook in de reacties via mijn website en op social media. Toeschouwers vinden het mooi wat ik maak, het raakt ze en zet mensen aan het denken. De reacties zijn vaak hartverwarmend. En zo af en toe zijn er van die momenten waar ik dan extra bij stilsta. Dat interview van ruim een uur op Radio 1 en de eerste voorstelling die binnen een week uitverkocht, als recente voorbeelden. Of de eerste voorstelling die ruim voor de speeldatum in de voorverkoop al meer dan honderd bezoekers deed. Het is vast klein bier voor bovengenoemde programmeur, maar een grote stap voor deze “huisvrouw met een hobby” die de 2 uur durende theatervoorstelling als Oscar en Oma Rozerood minimaal zo’n 60 keer door het hele land speelt.

Dag van de Vrijwilliger

Wed, 07 Dec 2022 13:09:59 GMT

Veel warmte in de samenleving wordt verzorgd door vrijwilligers. Denk alleen maar aan die talloze zorgmedewerkers die vrijwillig helpen. En aan al die mensen die als vrijwilliger helpen om theaters, bioscopen, bibliotheken en musea open te houden. Of mensen die vrijwillig noodhulp bieden, hier op straat of heel ver weg. Zonder die vrijwilligers zou de samenleving een heel stuk killer zijn. 7 December is het de dag van de vrijwilligers. Een moment waarop we extra stilstaan bij al die inspanningen van veelal onzichtbare mensen.

Cheers Kirstie Alley, voor alles.

Tue, 06 Dec 2022 13:20:40 GMT

2013 was voor ons niet een makkelijk jaar, al waren het – zo terugkijkend – vooral luxe-problemen. Onze dochter was twee en had ons leven redelijk op zijn kop gezet. We waren net verhuisd en vonden zo 1-2-3 niet onze draai. We zaten in een gekke werk-situatie waarbij we met onze kleine organisatie in een gedwongen huwelijk moesten samenwerken met een beursgenoteerde moloch vol politiek. Zelf had ik net ‘Improvisatie-theater ontdekt’ dus ook op dat vlak borrelde er van alles. “Making your way in the world today takes everything you have got. Taking a break from all your worries sure would help a lot …” Conform de titelsong van ‘Cheers’ besloten we er een paar weken tussenuit te gaan. We zochten de herfst op in de Verenigde Staten. Cheers ontdekte ik via North & South, een serie die ik keek vanwege mijn grote held Patrick Swayze. Daar zag ik Kirstie Alley voor het eerst. Zij speelde de sterke en eigengereide vrouw Virgilla Hazard. Toen ze later Shelly Long verving in Cheers verhuisde ik met haar mee. Ze deed dat op zo’n grandioze manier dat Cheers één van de weinige langlopende series is waarvan ik eigenlijk iedere aflevering wel heb gezien. Toen we daar in de buurt waren, moest ik dus even een kijkje nemen in het café gezicht gaf aan het café Cheers. We hadden een fantastische vakantie in uitgestrekte bossen vol beren en wolven. Maar die weken zullen ons het meeste bijblijven door alle brandweerkranen waar mijn dochter op wilde klimmen. Zoals die gele voor de Mayflower. Het klimmen en spelen duurde en duurde. Uiteindelijk konden we die replica van het schip waarmee de Christelijke Pelgrims naar Amerika kwamen uiteindelijk niet bezoeken. Boeien. “Als puntje bij paaltje komt, dan is het niet de wetenschap die je overeind houdt, het is de overtuiging, de spirituele kant van het leven, die dat doet, ongeacht welke religie je hebt.” Dat zei Kirstie Alley toen ze haar vroegen waarom ze ondanks haar ziekte zo vrolijk bleef. Oma Rozerood had het niet beter verwoord. Cheers!

Warme gevoelens bij Theater De Garage

Mon, 05 Dec 2022 00:10:41 GMT

Iedere voorstelling die ik ontwikkel speel ik in een bepaalde vorm tientallen malen op dezelfde plekken, zoals mijn studio, een studio bij mijn regisseur Paul Dekker en de oefenzaal van de Meisner Toneelacademie ‘s-Hertogenbosch . In die zaal speel ik dan ook altijd de eerste voorstellingen waar een paar mensen publiek bij aanwezig is. Warme gevoelens bij Theater De Garage heb ik omdat zij als eerste externe partij ooit mijn voorstelling in de agenda zetten. Er komt natuurlijk een moment waarop ik met een voorstelling naar buiten ga. Dan ga ik het spelen op plekken waar ik het nog niet eerder gespeeld heb. Dat is een bijzonder gevoel, want iedere locatie heeft zo zijn eigen energie. Het is niet vanzelfsprekend dat je overal mag spelen. Integendeel, want theaters zijn druk en ruimte en middelen zijn beperkt. Iedere keer als een theater dan voor me kiest en mijn voorstelling in een agenda zet, dan is het alsof de zon mijn hart verlicht. De eerste keer dat me dat gebeurde was begin 2020 en dat was een bijzonder moment. Mijn voorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ was net klaar en we waren met diverse partijen in gesprek over speeldata. Ik had een paar foto’s, maar geen video-promo, geen website, geen nieuwsbrief en geen facebook. Toch besloot Theater de Garage in Venlo om mijn voorstelling voor december 2020 in de agenda te zetten, een onbeschrijfelijk gevoel. Het prachtige theater is gebouwd in een oude garage en heeft een fantastische zaal met 98 zitplaatsen. Als zoveel theaters draait het op vrijwilligers. Het is werkelijk een geweldige plek om te spelen en ik was wat trots dat ik er een jaar later terug mocht komen met de reprise van ‘Zij zagen Oorlog’. 8 december ben ik er weer en wel met het kerstverhaal Oscar en Oma Rozerood.

De trommel uit theatershow Zij zagen Oorlog

Wed, 30 Nov 2022 18:00:00 GMT

Eerder vertelde ik over de authentieke koffer die ik gebruik in ‘Zij zagen Oorlog’ . Die was van de broer van mijn oma aan wie ik de voorstelling heb opgedragen. En de bril . Nu wil ik het hebben over de trommel uit de voorstelling. Ik heb er twee, beide zijn origineel uit de jaren ’40. De goed oplettende toeschouwer of kijker van de video’s kan het verschil gezien hebben, want de trommels zijn niet gelijk. De ene trommel is iets groter en die grote wijkt ook qua kleur af. Eerst over de kleine trommel. Die is iets dunner dan de grote en de diameter is heel iets kleiner. Het is een originele trommel met zwart/witte driehoeken en rode details, duidelijk van de militaire jeugdbeweging tot 16 jaar. We kochten hem van een Russische verzamelaar in Waddinxveen. De grote trommel zie je hier op de op foto. Toen we hem kochten hadden we niet echt een idee hoe hem te gebruiken, maar we wisten dat ie een rol moest krijgen. De verkopers vonden het een jeugdtrommel van hun opa en dat baseerden ze op zijn verhalen en de afwijkende kleuren: geel met rood. Wat ze niet zagen of wilden zien, is dat de trommel is overgeschilderd. Het origineel was niet rood/geel, maar zwart/wit. Dit is een trommel van de beruchte elite-afdeling van het toenmalige Duitse leger en dat wijst erop dat opa waarschijnlijk als Nederlandse vrijwilliger dienst deed in dat leger. Beide trommels passen in ‘Zij zagen Oorlog’, want ze zijn het instrument van de naïve jonge Brigitte. Zij heeft grote dromen en is heel duidelijk in haar normen en waarden, en ze bereid pijn te lijden voor haar principes. De persoon op de foto naast de trommel is mijn dochter. Precies de persoon die tijdens de bijna 50 theatervoorstellingen van ‘Zij zagen Oorlog’ het geluid deed en die me altijd helpt met mijn teksten en de muziek. Meer over attributen die ik in ‘Zij zagen Oorlog’ gebruik: De koffer De bril

Het behouden huis

Wed, 30 Nov 2022 11:21:23 GMT

Op 30 November 1939 viel Rusland Finland binnen. Ze leden gruwelijke verliezen, maar wisten toch de met rood-gemarkeerde gebieden af te pakken. Karelië noemen we ook wel ‘Fins Rusland’ en daar bracht ik een groot deel van mijn jeugd door, want toen pendelde ik tussen mijn moeder in Charkiv en mijn vader in Sint-Petersburg. Sprookjesbos In die bossen tussen Sint-Petersburg en Helsinki, aan de Finse Golf, staat het houten huis van mijn grootmoeder aan wie ik mijn vorige theatervoorstelling (Zij zagen Oorlog) opdroeg. Zij kreeg de plek en de bouwvergunning als beloning voor haar werk aan de accu’s van het Russische ruimtevaartprogramma dat oa. de Spoetnik voortbracht. Ze mochten een huis bouwen in het bos, op voorwaarde dat er geen bomen gekapt werden. Afrastering tot ca. 1.20m was toegestaan op voorwaarde dat het transparant was. Geen dichte schuttingen dus, maar zoveel mogelijk het behoud van zichtlijnen in dat uitgestrekte bos. Toen ik in de USSR woonde en daar vaak kwam was de regio verlaten. Er waren geen wegen, maar paden van zand met prachtig handgeschreven naambordjes. Groot wild, zoals Elanden, waren rond het huis te vinden. Water haalden we uit een waterput en het hart van het huis is een grote smeedijzeren Finse stookkachel met daaraan het fornuis. De omgeving is een groot moeras. Daarin kun je eindeloos wandelen, zonder een mens te zien of iets te horen. Je loopt op een dikke bodem van mos dat drijft op water met plantenresten. Met wat beleid zou je daar turf van kunnen maken. De bodem is bezaaid met struiken waaraan blauwe bessen groeien en in het najaar staat het bos vol met paddenstoelen. Koude Oorlog Het huis overleefde de Koude Oorlog, met Chroesjtsjov, Brezjnev, Andropov en Tsjernenko. Het sprookjesbos sukkelde in slaap tot het wakker geschud werd door de Perestrojka van Gorbatsjov en Ivasjko die de ‘nieuwe rijken’ naar de regio bracht. Daarna volgde de uitverkoop van Jeltsin waardoor de nieuwe politieke elite zoals Medvedev en Poetin zich met grote vakantiehuizen in de regio nestelden. Tot de oorlog in Oekraïne begon, ging ik jaarlijks op bezoek bij mijn vader en oma. Dan bleef ik daar een week of zes, soms acht. En met elkaar zochten we naar bessen en paddenstoelen. Dan was het alsof de tijd even stil stond. Dat de tijd niet heeft stilgestaan zie je goed buiten het bos. Bij het kleine treinstation zitten nu twee moderne supermarkten ipv. die ene kleine winkel van Sinkel. Er rijdt tien keer per dag een hogesnelheidstrein door de regio en een zesbaans snelweg brengt je in een half uur in Sint-Petersburg. Zware winters De laatste keer dat we er waren, bleek de winterschuur ingestort. Dat is de grote schuur waar mijn vader bouwmateriaal, groot gereedschap en vele kubieke meters stookhout bewaart. Hij wilde niet dat we hem zouden herbouwen, want vond het zonde van de tijd, dus initieel deden we dat ook niet. Maar een dag of vijf voordat we terug gingen, kreeg mijn man het toch op de heupen en begon die met de herbouw. Met elkaar sloopten we het restant van die oude schuur uit de jaren ’50 en bouwden we een grote nieuwe winterschuur. Met een waterdicht dak dat leunde op boomstammen, want het moet in de winter wel metershoge sneeuw kunnen dragen. We noemden de nieuwe schuur ‘Het Behouden Huis’ en schilderden de naam in het Nederlands en het Russisch. Ik denk vaak aan mijn familie daar en mis het huis en die plek enorm. Maar er is geen haar aan mijn hoofd die eraan denkt om die kant op te gaan, ook al doet Turkije alle moeite om Rusland te helpen sancties te ontwijken. Iedere roebel die ik daar zou uitgeven, aan eten bijvoorbeeld, komt uiteindelijk terecht in de staatskas en daarmee wordt die vuile oorlog in Oekraïne gefinancierd. Mijn vader zegt altijd: “Rusland is een prachtig land, met een prachtige cultuur, dat op zoek is naar democratie, maar in de mist een verkeerde afslag heeft genomen. Het is geen doodlopende weg en de cultuur zal overleven.” Ik hoop dat van harte met hem en dat het gebeurt zonder bloedvergieten. Bovenal hoop ik dat ze de komende winter goed doorkomen in hun ‘Behouden Huis’.

Waar komen die chocoladeletters eigenlijk vandaan

Fri, 25 Nov 2022 14:06:24 GMT

Toen ik net in Nederland woonde vielen die letters me op. Van chocolade, banket en suikerwerk. Nederlanders vinden het heel gewoon, maar het valt ontzettend op als je hier niet geboren bent. Ook een traditie heeft een startpunt, in dit geval zelfs educatief. Daarvoor moeten we terug naar de middeleeuwen, toen kinderen leerden lezen in kloosters. Dat gebeurde onder meer met letters die gemaakt waren van deeg. Als de kinderen hun werk goed gedaan hadden, dan mochten ze de letters opeten. Daar ligt het begin van de letter-traditie. Later, en dan heb ik het over het einde van de 19e eeuw, werden cadeaus voor (niet-arbeiders-)kinderen bedekt met doeken, lakens of dekens. Dit om de verrassing te bewaren. Om te weten welke stapel voor welk kind was, maakten moeders dan van brooddeeg de beginletter van de naam en die lag dan op de deken of het laken. En nu hebben we letters in alle maten en alle soorten. En die zijn hier echt bijna overal te koop, tot aan het tankstation aan toe. Letterlijk een heerlijke traditie en ik vind het echt prachtig dat geboren Nederlanders dat heel normaal vinden.

Meer Norel graag

Wed, 09 Nov 2022 13:15:34 GMT

9 November is de geboortedag van de Nederlandse schrijver en journalist K. Norel. Hij is bekend van zijn boeken over de tweede wereldoorlog, zoals het beroemde Engelandvaarders. Klaas Norel is voor mij één van Nederlands beste schrijvers en ik vind dat hij ondergewaardeerd wordt. Meer Norel graag in het onderwijs, daar wordt de jeugd beter van. Als de tweede wereldoorlog Nederland bereikt, dan is Norel 21 jaar. Hij weigert te voldoen aan de wensen van de Duitse bezetter en is één van de eerste journalisten die wordt gearresteerd. Nadat hij wordt vrijgelaten weigert hij lid te worden van de verplichte Kulturkamer. Norel duikt onder en gaat schrijven voor de verzetskrant Trouw. Schrijver van boeken Na de oorlog wordt hij schrijver van boeken en jaarlijks publiceert hij meerdere titels. Norel staat bekend om zijn grondige onderzoek, waardoor zijn boeken – behalve zeer vermakelijk – ook prachtige onderwijsmiddelen zijn. Klaas Norel was actief lid van de gereformeerde kerk en dat lees je in zijn boeken terug. Later zag hij meer in de Oecumene en was hij betrokken bij het samensmelten van diverse religieuze politieke stromingen tot het CDA. Ondergewaardeerd In het huidige gejaagde schrijversland krijgt Klaas Norel zeker niet de waardering die hij verdient. Zijn trage vertellingen brengen je heel dicht bij de hoofdpersoon. Je maakt het leven door hun ogen mee en leeft hun leven. Het is een fantastisch schrijver die zelfs de kleinste details uitzocht, want alles moest kloppen. De Mannen van Sliedrecht is mijn favoriet. Het boek vertelt het verhaal over de opkomst van de Nederlandse baggerindustrie door de ogen van de 11 jarige Jan. Hij doet het heel goed op school, maar moet baggeren om centen te verdienen voor het grote gezin waarvan de vader is overleden. Jan gebruikt zijn hersens, innoveert de branche en is bij grote projecten betrokken. In tranen beleefde ik het gereedkomen van de afsluitdijk door de ogen van Jan. Meer Norel graag Hoofdpersonen zijn bij Klaas Norel nooit perfect en geen helden. Het zijn mensen, zoals u en ik. Mensen die twijfelen aan hun eigen nut en die zich doorlopend afvragen of hetgeen ze doen wel het juiste is. Het zijn mensen die hun uiterste best doen, meestal voor een ander. Meer dan ooit heeft de wereld behoefte aan mensen zoals Klaas Norel.

Personages komen tot leven

Tue, 08 Nov 2022 15:12:49 GMT

De laatste tien minuten voor het optreden sta ik eenzaam achter de coulissen in het donker. Even voel ik me even een schoolkind dat weg wil lopen voor het begin van een tentamen. Dan zie ik de emotionele achtbaan voor me en vraag ik mezelf af: “Wat doe je jezelf toch aan?” En elke keer geef ik mezelf hetzelfde antwoord: “Stel je niet aan, het gaat niet om jou.” Het gaat inderdaad niet om mij. Het gaat om de personages die op dat moment in het donker als het ware om me heen staan. Ze fluisteren in mijn oor: “Doe het! Alsjeblieft vertel mijn verhaal. Alsjeblieft! D mensen moeten het weten. Mijn verhaal is belangrijk”. Dan haal ik diep adem en stel mezelf beschikbaar voor hun verhaal. Opdat ze echt kunnen bestaan. Even, misschien maar voor een uur of twee uur, maar wel levensecht.

Overvallen en Halloween?

Mon, 31 Oct 2022 17:17:39 GMT

Op de radio hoorde ik een topman van een grootwinkelbedrijf klagen over de toename van geweld in de winkels. Overvallen en intimidatie van medewerkers zijn aan de orde van de dag aldus de topman. Daarna mocht hij zonder tegenspraak uitweiden over het succes van Halloween in Nederland. De uit de VS geïmporteerde feestdag geeft de retail toch maar mooi een duwtje in de rug. Tot zijn enthousiasme voor halloween had ik met hem te doen over het geweld op de winkelvloer. Hardlopers zijn skeletten, bloeddorstige spinnen en kunstbloed, zo vertelde hij lachend. Jammer dat de journalist van dienst de winkelier niet vroeg naar de mogelijke samenhang tussen die door de commercie gekaapte feestdag en het geweld in de winkels. Of denkt zo’n topman echt dat de populariteit van tuinen vol zombies met kettingzagen, afgehakte ledematen en liters kunstbloed de warmte in de samenleving ten goede komt? Als er één branche debet is aan de verruwing van de samenleving, dan is het de retail. Winkelketens willen maar wat graag mondiale reclamecampagnes voeren en dan staan lokale feestdagen als Sinterklaas, Allerheiligen, Sint-Maarten en Hervormingsdag in de weg. Door die warmte te vervangen met kunstbloed en een kettingzaag roep je de ellende toch over jezelf af, want wie wind zaait zal storm oogsten.

De bril uit theatershow Zij zagen Oorlog

Mon, 31 Oct 2022 10:24:35 GMT

Als je op Netflix inmiddels de nieuwe ‘im Westen nichts Neues’ hebt gezien, dan herken je vast de scene met de bril aan het begin van de film. Daar vervangt een hoofdrolspeler zijn normale bril door een actiebril die ook goed past onder gasmaskers. Toen ik ‘Zij zagen Oorlog’ maakte had ik precies zo’n bril in gedachten voor de scene met de Unteroffizier die de verantwoordelijkheid terug komt geven aan zijn bevelhebber. Na lang zoeken vonden we zo’n bril uiteindelijk bij een antiekwinkel in Arnhem, nieuw en nog in het originele blik. Nog even over die film: het is een prima film, als je in staat bent het boek te vergeten. Ik schrijf er hier wat uitgebreider over het verschil tussen boek en de nieuwe ‘remake’ van ‘All quiet on the western front’ (die ik geen remake vind). Zelf ben ik trouwens meer van het boek en de originele film. Meer over attributen die ik in ‘Zij zagen Oorlog’ gebruik: De koffer .

Remake ‘all quiet on western front’ is hype

Sat, 29 Oct 2022 20:34:03 GMT

In Windesheim kreeg ik complimenten omdat mijn voorstelling zo dicht bij het boek blijft. En dan gaat het niet om de teksten of het verhaal, maar om de intimiteit en de intensiteit. Ik vind het juist de uitdaging om het gevoel dat een boek me geeft over te brengen op toneel. Maker ‘All quiet’ heeft boek niet aangeraakt Dat het ook anders kan bewijst de maker van de remake van ‘All Quiet on the Western Front’, de door Netflix zo gehypte oorlogsfilm. Het is een ware spektakelproductie geworden, maar ik vraag me af of de maker ‘im Westen nichts Neues’, het boek van Erich Maria Remarque, wel gelezen heeft. De meeste essentiële passages komen in de film niet voor en ook het einde wordt ‘alternatief’ ingevuld. Als je de hoofdrolspelers in de film een andere naam geeft, dan gaat geen kenner de beroemde titel op het product plakken. Rechten titel gekocht voor marketing Er kunnen best verklaringen zijn voor bepaalde keuzes, maar die komen in de film niet naar voren. Nieuw bedachte verhaallijnen blijven hangen in het niets of leiden af van het originele anti-oorlogsthema. Ik vind dat gek. Je koopt de rechten om de roman en titel te gebruiken en vervolgens schrap je 85%. Het lijkt er bijna op dat de maker een bepaald idee had bij de Eerste Wereldoorlog en dat graag wilde vertellen, maar het om marketingredenen beter vond om er een bekende titel bij te betrekken. Wij kochten indertijd juist de rechten op Oscar en Oma Rozeroo d om de essentie van het verhaal te brengen. En we wilden maar wat graag gebruik maken van de prachtige warme teksten van Eric-Emmanuel Schmitt. “Ik vind je mooi, zoals je bent,” zegt Oscar op een gegeven moment tegen zijn grote liefde in ‘Oscar en Oma Rozerood’. Dat geldt ook voor de novelle, en ook voor de roman ‘im Westen nichts Neues’. De boeken zijn met zoveel zorg geschreven. Daar moet je geen karakters of verhaallijnen bij willen bedenken (of weglaten).

Betaal die hobby lekker zelf

Tue, 25 Oct 2022 19:25:47 GMT

Drie solovoorstellingen ontwikkelde ik zonder een euro overheidssubsidie. Dat wil niet zeggen dat ik het allemaal alleen deed, want zonder de ondersteuning van met name Paul Dekker, de Meisner Toneelacademie en mijn familie had ik het allemaal niet gekund. Maar ondanks dat ik het tot dusver zonder subsidie heb gedaan, zie ik de afbreuk van de culturele sector met lede ogen aan. Wat levert zo’n hobby precies op? Kunstenaars worden makkelijk weggezet als mensen die hun hobby maar zelf moeten betalen. En deels ben ik het daar zeker mee eens, maar aan de andere kant vind ik dat de maatschappelijke en economische waarde van cultuur onderschat wordt. Want er zijn veel onderzoeken die aantonen dat mensen die vaak naar toneel en musea gaan over het algemeen fysiek en mentaal gezonder zijn dan mensen die dat niet doen. Maar die opbrengst van ‘de hobby’ zie je nooit terug in de overzichten met kosten/baten. Nederlands bekendste exportproduct Neem Vincent Van Gogh, de beroemdste schilder ter wereld en één van de belangrijkste toeristische trekpleisters van ons land. Na zijn dood in 1890 zorgt hij nu nog jaarlijks voor honderden miljoenen omzet en talloze banen in Nederland. Dagelijks geeft hij met zijn werk tienduizenden mensen energie en inspiratie. De wereld is mooier dankzij hem. Vincent van Gogh kreeg nooit een euro subsidie en leefde voornamelijk op een uitkering die hij kreeg van zijn broer Theo. In de talloze brieven die hij aan zijn broer schrijft, klaagt hij ondanks die hulp regelmatig over geldproblemen. Vincent leefde sober, maar het uitoefenen van kunst kost nu eenmaal geld. Materialen zijn nu eenmaal niet gratis. Vincent was doorlopend gestresst en overspannen, want hij had vaak geen idee hoe de volgende dag te overleven. In de tien jaar dat Van Gogh kunstenaar was, produceerde hij 900 schilderijen, 1100 tekeningen en bijna 1000 prachtige brieven. Hij maakte baanbrekend werk en was erg vernieuwend. Voortgedreven door (geld)zorgen, pleegde Van Gogh op 37 jarige leeftijd zelfmoord, maar stel je toch eens voor wat hij allemaal voor ons had kunnen doen als hij tien jaar langer had geleefd. Vrijwilligers vangen de klappen op Het is vooral de kleine culturele hoek die hard getroffen wordt. De ZZP’ers die als kunstenaar ploeteren en er een baan bij hebben om hun huur te betalen. En de kleine theaters, podia en musea die draaien op vrijwilligers. Want de overheid ondersteunt vooral de hoofdinfrastructuur, zoals de publieke omroep en grote theaters, bekende muziekproducties en musea. Deels is dit het resultaat van subsidieregelingen, want die zijn zo complex dat er een fondsenwerver voor nodig is om een aanvraag te doen. Die kost gewoon geld, of je die nu op de loonlijst zet of extern inhuurt. En dat geld voor specialisten hebben kleine theaters en ZZP’ers gewoon niet. Scholen hebben inmiddels ook vakken die betrekking hebben op het invullen van subsidieregelingen en het aanvragen van steun. Dat is letterlijk broodnodig, maar geeft nogmaals aan hoe complex die situatie geworden is. En de tijd die een school besteedt aan dat soort administratieve gedrochten, kan niet worden besteed aan het primaire ambacht, zoals het maken van kunst. Wel geld voor milieuvervuiling niet voor cultuur? Ik snap dat iedere euro telt, maar in totaal krijgt de cultuur met 500 miljoen euro steun een habbekrats. Dat is vijf keer het bedrag dat zonder administratie of garanties op een namiddag werd overgemaakt aan Sywert en zijn vrinden inzake het mondkapjesschandaal. Het is een tiende van het bedrag dat het ministerie onder Hugo de Jonge uitgaf en niet kan verantwoorden omdat er geen rekeningen van zijn. De bijdrage aan de culturele sector, waarin exclusief vrijwilligers zo’n 170.000 mensen werkzaam zijn, valt in het niet bij de miljarden subsidies die Tata Steel met zijn 9000 banen (en bijbehorende vervuiling) krijgt. Volgens Staatssecretaris Uslu moet de nadruk liggen op rust in de sector. Het bestaande financiële model wordt niet doorgezet, omdat het niet aansluit bij de ontwikkelingen in de sector aldus de politica twee dagen geleden in een brief aan het Parlement. Wel doorgezet wordt de papierwinkel, met als kanttekening dat ze het wil vereenvoudigen waar mogelijk. Verder wil ze veel opnieuw bekijken en onderzoeken. En nogmaals bespreken met allerhande bestuurders. Met andere woorden: een besluit over financiële ondersteuning van makers en podia wordt op de lange termijn geschoven. De culturele sector wordt gemaakt door vrijwilligers en mensen die van hun passie hun beroep hebben gemaakt. De meesten kunnen daar niet of net van leven. starters en vrijwilligers zeker niet. Het uitstellen van besluitvorming brengt geen rust, maar vooral onduidelijkheid en onzekerheid bij een grote groep mensen en daar is niemand in de samenleving mee geholpen. Wil je zelf nog iets aan je eigen gezondheid doen? Dat kan bij ieder theater of museum bij je in de buurt. Je bent natuurlijk ook hartelijk welkom bij één van mijn voorstellingen !

Twee weken te leven

Wed, 19 Oct 2022 22:46:57 GMT

Oscar leerde mij dat het leven voor 10% bestaat uit dingen die je overkomen en dat 90% bepaald wordt door hoe je daarop reageert. Dat klinkt wrang, maar wat zou jij veranderen als je nog maar twee weken te leven hebt? Dat bedoel ik. Bewust kiezen Levend voor morgen, raak je nu de toekomst kwijt. Want later is allang begonnen. En vandaag komt nooit meer terug. Dat is van ‘Het Klein Orkest’ met Harrie Jekkers. Dat heette ooit trouwens “het Groot Orkest”, genoemd naar een Cabaretprogramma. Toen dat mislukte stopten een paar belangrijke muzikanten en leek het doek te vallen voor de band. De overgebleven leden wilden wel door, maar misten onder andere een solo-gitarist die conform de traditie essentieel was voor popmuziek. Omdat ze die niet konden vinden, legden ze die rol neer bij hun toetsenist. Uiteindelijk werd dat orgeltje bepalend voor de karakteristieke sound van ‘Het Klein Orkest’ en maakten ze prachtige (maatschappelijke) liederen als Koos Werkeloos, Oh oh Den Haag, Over de Muur, Laat mij maar alleen en Later is allang begonnen. Die muziek was er allemaal niet gekomen als Jekkers vast had gehouden aan dat principe van die gitarist. En die kans was best groot, want in de meeste gevallen gaan de meeste mensen onder druk van buiten toch voor de zekerheid van de routine. Ik ben blij dat Het Klein Orkest koos voor de ziel en daarmee het onbekende culturele pad insloeg. Veel tegenwind Zelf kreeg ik ook de nodige kritiek toen ik ruim twaalf jaar geleden besloot te stoppen met mijn meer dan fulltime baan in de ICT. Ik wilde mijn gevoel achterna en iets met theater doen. Ik wist niet wat, maar wist wel dat ik in de ICT niet op zijn plek was. Ik ruilde zekerheid en aanzien in voor ‘iets vaags’ in de culture sector, en dat kon niet iedereen waarderen. Dat is nog vaak zo. Dan vragen mensen naar mijn baan en zeg ik “actrice”. Dan slikken ze twee keer en draaien ze wat met hun ogen. Dan volgt: “Nee, ik bedoel je echte baan.” Daar kun je op een paar manieren op reageren, maar ik lach erom en laat de opmerkingen verder voor wat het is. Van binnen heb ik best medelijden met mensen, die vastzitten in een denkpatroon waarin geen plek is voor een culturele sector. Voor mij telt slechts het hier en nu. Oefenen, repeteren, schrijven, een decor bouwen en optreden. Jij mag het niet veel vinden, maar voor mij is het alles.

Kijk een boek in het theater

Tue, 18 Oct 2022 13:24:27 GMT

In Oscar en Oma Rozerood speel ik in mijn eentje in ruim twee uur een volledig boek. Veel mensen vinden het bijzonder dat ik een novelle speel, terwijl het toch eigenlijk heel gebruikelijk is. Kijk dus een boek in het theater. In de bioscoop is alles dat je ziet ooit als boek begonnen. Neem de iconische film ‘The Green Mile’ met oa. Michael Clarke Duncan en Tom Hanks (onder meer te zien via Netflix). Een grandioos verhaal dat qua thematiek over het ongrijpbare raakvlakken heeft met ‘Oscar en Oma Rozerood’ dat ik in theater speel. De rol van het onderbewustzijn Die bioscoopproductie van ‘The Green Mile’ begon zijn leven in het hoofd van Stephen King en werd een boek. Ik ben geen uitgesproken fan van King, al waardeer ik zijn levendige schrijfstijl. Waar hij voor mij in uitblinkt zijn de karakters, want die zijn ontzettend geloofwaardig. Een deel van die personages ontstaat volgens de schrijver in bed. King gelooft in het onderbewustzijn. Hij noemt het ‘de jongens in de kelder’. Hij gebruikt ze in zijn werkproces om zijn verhalen te maken. Als hij niet verder komt, dan vertrouwt hij erop dat ‘de jongens in de kelder’ tijdens het slapen het verhaal of het personage verder helpen. De wereld door de ogen van Oscar Schmitt, de schrijver van Oscar en Oma Rozerood, noemt het een innerlijke openbaring die elke mens in zijn leven herhaaldelijk doormaakt. Het was een mystieke ontmoeting in de Sahara die de filosoof Schmitt inspireerde tot een onderzoek naar het ongrijpbare. Hij dook uitgebreid in diverse religies en schreef er een serie boeken over. Daarover zegt hij: “Het gaat mij niet om religie, want hoe je die innerlijke kracht uitlegt is persoonlijk. Ik ben geïnteresseerd in de wijsheid die achter de spiritualiteit schuilgaat.” Oscar en Oma Rozerood is een prachtig verhaal over een aantal essentiële aspecten van zo’n zoektocht. In het theater maak ik je deelgenoot van de ontdekkingsreis van Oscar. Je ziet de wereld door zijn ogen en hoort zijn filosofische overpeinzingen. Die zijn grappig, soms zelfs hilarisch. Het is met zoveel zorg en liefde opgeschreven en er zit zoveel wijsheid in dit verhaal, het is mijn plicht om iedere voorstelling recht te doen aan de intentie van de dappere Oscar .

Busje komt zo

Fri, 14 Oct 2022 17:25:07 GMT

We gingen even een busje kopen, omdat we steeds meer spullen mee moeten nemen voor de theatervoorstelling Oscar en Oma Rozerood. Althans, ‘even’ was het idee. Want hoe complex kan het zijn? We hebben geen exotisch ding nodig en marktplaats staat vol met auto’s op zoek naar een nieuwe functie. En met ‘busje komt zo’ in ons hoofd begon een onwerkelijke speurtocht door wat een hele dubieuze branche blijkt te zijn. Er werkt veel schorremorrie in de autobranche In het proces heb ik ontmoette ik tig autoverkopers en de meesten maakten geen integere indruk. Integendeel zelfs, want ook bij dealers van gerenommeerde merken lopen toch veel zwendelaars rond. In de meeste gevallen belde ik vooraf over een specifieke auto en kreeg ik telefonisch alle informatie. Als ik hem dan liet reserveren en ik max 2 uur later ter plaatse was voor een proefrit, dan bleek de bus vaak “echt net verkocht” en werd me vervolgens iets aangeboden dat ze ‘bij toeval’ net binnen hadden gekregen en dat er op leek (als in: 4 wielen en een stuur). In een aantal gevallen belde ik met grote dealers die meerdere vestigingen hadden en dan maakte ik via een receptie een afspraak om bij een locatie om de hoek een specifieke auto te bekijken. Eenmaal bij die vestiging aangekomen bleek dat ze daar geen idee hadden waar ik voor kwam of wat ik precies zocht. De receptie had dus maar wat gelogen over auto’s, beschikbaarheid en locatie. Vaak boeide het de verkoper ook niet hoe ik bij zijn vestiging was gekomen, maar ging hij (altijd een hij) direct met mij achter zijn computer zitten om op zijn website te zoeken naar iets dat mij paste. Alsof ik zelf niet op internet kan zoeken naar een auto. Mijn neef Lucas hield de moed erin Na een week of drie speuren en talloze bezoeken was ik het vertrouwen in de auto-branche redelijk kwijt. Dankzij het optimisme van mijn neef bleef ik doorzoeken. Uiteindelijk vond ik bij Nijmegen een keurige witte Vito. Aangezien het niet het merk/model is dat ik primair zocht, checkte ik bij een een vriendin wat ik ervan moest vinden. Zij heeft poffertjesimperium JoJo Poffertjes met marktkramen, een aantal historische foodtrucks voor bedrijfsevenementen en diverse Vito’s voor het beulwerk. Na een positieve reactie ging ik op bezoek bij de auto-dealer die de bus in de verkoop had. De Vito stond niet in de showroom, want daar was alleen plek voor een partij keurige (hele dure) personenwagens met weinig kilometers. De bus stond achter, op een veldje, want de Koerdische eigenaar (uit Irak, 2e generatie) reed er zelf in. Prachtige auto, keurig voor elkaar. Testrit was goed. Ik mocht hem op kosten van de verkoper overal laten keuren en de bus zelfs een paar dagen meenemen. Uiteindelijk waren we het snel eens over de bus en de kosten, maar wel op voorwaarde dat die sportvelgen zouden worden vervangen door stalen velgen die ik wat praktischer vind. We hebben dus een bus! Nu nog van binnen verbouwen, maar dat zijn een paar balkjes en haken, dus dat komt zeker goed.

Het leven is een gek cadeau

Tue, 11 Oct 2022 17:28:15 GMT

Oscar en Oma Rozerood ontwikkelde ik als voorstelling toen alle theaters in 2020 en 2021 langdurig dicht waren en ik ‘Zij zagen Oorlog’ uitsluitend via een internetstream kon spelen. Oscar en Oma Rozerood was mijn tunnel terug naar de wereld waarin mensen elkaar weer mochten ontmoeten en theaters en cafés weer gewoon open zouden zijn, want het leven is een gek cadeau (aldus Eric-Emmanuel Schmitt). Muziektheatervoorstelling Naar Berlijn Helaas duurde dat veel langer dan we met zijn allen hadden verwacht en daarom begon ik te werken aan de volgende voorstelling: Naar Berlijn. Het idee was een muziektheatervoorstelling waarin ik geacteerd vertelde en zong over de Tweede Wereldoorlog in Oost-Europa. Een voorstelling over de onmetelijke offers die de bevolking daar moest maken, maar die de misdaden van het Rode Leger niet zou negeren. Try-outs van ca 45 minuten speelde ik op 4, 5, 6, 9 en 10 mei 2021 voor internetstreams vanuit oa. In de Buurt , Odeon Cultuurhuis en de Koningstheateracademie In het half jaar daarna werkten we ideeën uit voor licht en special effects. Ik vond dat ik goed op weg was en reacties van kijkers bevestigden dat ook. Ik voorzag de voorstelling in 2022 af te kunnen ronden, zodat ie in 2023/2024 wellicht de theaters in zou kunnen. Tanks aan de grens: voorstelling van koelkast naar shredder Toen begon Rusland met het bewapenen van de grensstreek met Oekraïne. Het betekende het voorlopig einde van dit project. Geen haar op mijn hoofd dacht er aan om deze historische voorstelling te spelen zolang er tanks langs de grens met Oekraïne stonden. Op de dag dat licht- en audio-installaties werden afgeleverd voor mijn toernee langs bevrijdingsevenementen met ‘Zij zagen Oorlog’, viel Rusland mijn geboorteland Oekraïne binnen. Ik besloot om de opbrengsten van de hele toernee te doneren aan Oekraïense weeskinderen. De vaste lezers van deze site en mijn nieuwsbrief weten daar alles van. Maar wat jullie niet weten is dat ik toen ook besloot om ‘Naar Berlijn’ definitief te archiveren. Risico van het maken van theater met een boodschap Soms achterhaalt de realiteit de situatie op toneel. Dan kun je niets anders dan je daaraan over te geven. Een show schrappen doet heel veel pijn, maar is het risico van het vak, de consequentie van het maken van theater met een boodschap. Wat dat betreft ben ik ontzettend blij dat ik op dit moment Oscar en Oma Rozerood in theaters kan spelen. “Het leven is een gek cadeau”, zegt Oscar op een gegeven moment, “…. een lening die je probeert waar te maken.” Die mooie filosofische benadering dwingt me om scherp te blijven en voorkomt dat ik verdwaal in de ellende aan de andere kant van Europa.

Paddenstoelen zoeken in Nederland

Thu, 06 Oct 2022 21:24:41 GMT

Herfst is het seizoen dat me het meest doet denken aan die tijd toen ik heen en weer treinde tussen mijn vader en moeder in de USSR. Dat klinkt eenvoudig, maar het was een treinreis van 28 uur tussen twee miljoenensteden. Ik woonde met mam in Charkiv, Oekraïne. Mijn vader woonde in Leningrad (nu Sint-Petersburg), maar heeft een houten zomerhuis in Fins-Rusland (Karelië), zo’n 40 minuten buiten de stad. Een sprookjesbos Dat huis staat midden in een moeras en dat staat vol bomen. Je loopt daar tussendoor over een dikke laag mos, die veert op de turf en het water dat daaronder zit. Onder de bomen groeien eindeloze hoeveelheden bosbessen. Behalve vogels, het klaterend water van al die beekjes, de wind in de bomen en je eigen voetstappen hoor je daar niets. Ik koester de herinneringen aan eindeloze wandelingen en het plukken van bessen. De blauwe vingers en ze eten tot je niet meer kon. En de rest maak je in voor op de pannenkoeken, in de Yoghurt en op de Tvorog (een witte kaas die je als ontbijt eet). En we plukten paddenstoelen, bergen paddenstoelen. In Oost-Europa is de kennis van paddenstoelen enorm Mijn oma weet veel van paddenstoelen. Ze weet welke soorten je zo kunt eten, maar ook welke rauw giftig zijn en hoe je die dan eetbaar kunt maken. Ze at ze haar hele leven, is nu 97 en scherp van geest, dus heeft wel een beetje recht van spreken. Het plukken van paddenstoelen is in Oost-Europa de normaalste zaak van de wereld. De hele bevolking doet het. Kennis wordt daar van ouder op kind overgebracht. Ik leerde het via mijn vader van mijn oma. Mijn dochter leert het van mij en we noemen het gekscherend ‘de Oost-Europese genen’ in de mix. Giftige marketing in Nederland Hier in Nederland wordt het plukken van paddenstoelen gedoogd, maar is het verboden om meer dan ca. 500 gram te plukken. Kennis is beperkt en dat zorgt voor best rare communicatie. Op folders die vrolijk de komst van de herfst aankondigen staat over het algemeen die olijke rode paddenstoel met witte stippen. Super schattig, maar ook giftig. Kookprogramma’s maken gebruik van de boschampignon, omdat het lekker bekt en hij qua kleur iets weg heeft van de bekende champignon. Maar hij lijkt veel meer op een groene knolamaniet en dat is een paddenstoel die niet in je eten wil stoppen, tenzij Poetin komt eten. Heerlijk wandelen in de herfst Maar goed, herfst dus. En dat betekent dat ik zoveel mogelijk op pad ben in de prachtige bossen die Nederland heeft en waar we zuinig op moeten zijn. Binnen de regels snijd (niet pluk!) ik een paar paddenstoelen. Het is zo ontspannend om te doen, want je moet je wel goed concentreren om geen paddenstoel te missen. En op gezette tijden een fijne picknick met vrienden om weer even op adem te komen.

Tien verschillende hoofdrollen

Thu, 29 Sep 2022 16:18:58 GMT

In het toneelstuk Oscar en Oma Rozerood speel ik in mijn eentje zo’n tien rollen. De één is groter dan de ander. In bovenstaande foto ben ik een dromerige Oscar, één van de tien verschillende hoofdrollen die ik speel. De roze gloed toont aan dat Oma Rozerood niet ver weg is. De rollen wissel ik razendsnel af. De voorstelling krijgt daardoor een zeer dynamisch karakter is is erg leuk om naar te kijken. Dat lees je ook in de recensies. De Theaterkrant roemt de speelse vertelvorm . Hier in Salland heeft het over een energieke vertelling . Bezoekers waarderen het, zo blijkt uit de nagesprekken. Het is uitdagend om een andere persoon neer te zetten. Niet een andere persoon te spelen, maar echt te zijn. Dat is het prachtige van het spelen van tien verschillende hoofdrollen. Je ziet me voor je neus veranderen. Dat is ook het mooie aan toneel in een theater. Je zit erbij en maakt het mee. Je voelt het, want het raakt je. Dat ook een keer meemaken? Bezoek mijn speellijst en zie of ik met toneelvoorstelling Oscar en Oma Rozerood de komende tijd in een theater in de buurt speel!

Haarscherpe films brengen vroeger dichtbij

Sun, 25 Sep 2022 22:40:55 GMT

Van het weekend naar Nationaal Monument Kamp Vught geweest voor een expositie over Jodenvervolging in Nederland. De expositie vertelt de geschiedenis van 1932 tot 1946 en bestaat uit foto’s met beknopte maar treffende beschrijvingen, een paar attributen en 3 korte films. Je hebt ruim een uur nodig om alle informatie van deze expositie tot je te nemen. En ik had ruim een uur voor nodig om het te verwerken. De haarscherpe films brengen vroeger dichtbij. Prachtige collectie foto’s De foto’s komen uit vele (internationale) archieven en zijn gemaakt door burgers, verzetsmensen, Duitse propaganda-fotografen, Nederlandse fotografen in Duitse dienst en ook (Nederlandse en Duitse) Wehrmachtsoldaten. De maker toont de feiten en laat het oordeel aan de kijker. De foto’s zijn best intens, maar de meeste indruk maakten delen van de films op me. Die zijn digitaal verbeterd en her en der echt haarscherp. Daardoor zijn de gebeurtenissen niet iets obscuurs uit een vaag verleden zijn, maar komen ze heel actueel over. Must visit Iedere middelbare school zou deze expositie moeten bekijken. Vooral om te ervaren hoe de samenleving tussen 1932 en 1939 met vluchtelingen worstelde. Maar vooral ook om te zien hoe een grote groep mensen in de periode tussen ’40 en ’42 stapje voor stapje uit de samenleving werd gehaald. Daarna werden ze langzaam ontmenselijkt, zodat er uiteindelijk niemand meer van opkeek toen ze op de trein naar Oost-Europa werden gezet. De expositie is tot en met 8 januari 2023 te zien in Kamp Vught.

Geen geld voor wapens, wel voor ambulances

Thu, 22 Sep 2022 20:27:56 GMT

Dit hele jaar zamel ik met mijn theatertournee met ‘Zij zagen Oorlog’ geld in voor (primair) Oekraïense weeskinderen. De vaste volgers weten dat. Abonnees van mijn nieuwsbrief weten nog iets meer. Ook de opbrengsten van de optredens in Wijk bij Duurstede en de significante donatie van het festival ‘Toeren bij de Boeren’ gaan naar Oekraïne. Maar we leveren geen geld voor wapens, wel voor ambulances. Ook heb ik het beleid aangepast, aangezien de overheid in Oekraïne geld inzamelt voor het leger. Ze oefent in toenemende mate druk uit op hulporganisaties om ook voor wapentuig te doneren. We zien diverse hulporganisaties voor kinderen daar inmiddels ook invulling aan geven. Ik snap dat die overheid dat doet en sta niet in de schoenen van de hulporganisaties, maar het is niet mijn keuze om wapens te financieren. We sturen dus geen geld meer, maar wel goederen zoals afgelopen week nog boeken en spelletjes. Wel ondersteunen we met geld een organisatie die ambulances naar Oekraïne brengt en onderhoudt. Op naar vrede, harmonie en veiligheid !

Hallo Oscar!

Mon, 19 Sep 2022 13:15:05 GMT

Een goede voorbereiding is belangrijk om goed te kunnen schakelen tussen diverse voorstellingen. In de zomerperiode speelde ik ‘Zij zagen Oorlog’ en try outs van ‘Liederen uit de Joodse Diaspora’. Maar de komende maanden speel ik voornamelijk de theatershow ‘Oscar en Oma Rozerood’ , dus hallo Oscar! De voorbereiding op die tournee begint met het herhalen van de tekst. Dat is veel werkt, maar absoluut geen straf. Integendeel, want topschrijver Eric-Emmanuel Schmitt heeft een pareltje afgeleverd. Dat erkennen ook de media: – Trouw: “Een juweeltje.” – Volkskrant: “Een natuurtalent, virtuoos en geestig.” – NRC: “Grappig en warm.” – De T: “Magische schrijver.” Het is niet voor niets een wereldwijde bestseller. Het boek is in tientallen talen beschikbaar en zo’n vertaling komt niet zomaar tot stand, zo weet ik inmiddels. In de contacten met schrijver en zijn agent heb ik zelf ook ondervonden hoe kritisch ze staan ten opzichte van kunstzinnige bewerkingen en uitvoeringen. Mijn ideeën, CV, regisseur en productieteam werden kritisch doorgenomen en aangeleverd beeldmateriaal werd tot op de pixel bestudeerd. “Een prachtige vertolking” was de conclusie en die wordt inmiddels door recensenten onderschreven: – Theaterkrant: “Speels, ontroerend en grappig. Boeiend tot en met de laatste seconde.” – HIS: “Een filosofische spiegel van het leven. Hoopvol en grappig. Ksenia is een geweldige actrice.” Dus vouw ik vandaag de was op, terwijl ik breed glimlachend de teksten herhaal. En terwijl mijn vingers spelen met wasknijpers komt de hele cast uit de voorstelling voorbij, zoals Oscar en zijn ouders, Dr. Düsseldorf, Popcorn, Bacon, Peggy Blue en natuurlijk Oma Rozerood. Het is echt een heerlijk verhaal. #theater #theatervoorstelling #kseniamarasanova #motivationmonday #motivatiemaandag

Ons mobiele theatertje

Wed, 14 Sep 2022 21:56:08 GMT

Met mijn theaterstukken wilde ik graag naar de mensen toe. Soms gaat dat via theaters, maar dat kan niet altijd. Dan speel ik in buurthuizen, kerken of in boerenschuren zoals hier tijdens Theater Toeren bij de Boeren. Dan neem ik ons mobiele theater mee en gaan we los. Dat ziet er zo uit.

Zij zagen Oorlog op de boerderij

Sun, 11 Sep 2022 11:52:55 GMT

Theatervoorstelling Zij zagen Oorlog op de boerderij, in een boerenhal vol landbouwwerktuigen in de ondergaande zon. Het overkwam me gisteren bij theaterfestival Toeren bij de Boeren in Houten / Wijk bij Duurstede. Het was magisch. Om half tien in de ochtend werden we hartelijk ontvangen door Cor en Jesse Bongers. Ze hadden het melken – en andere werkzaamheden – erop zitten en lieten zich door mij van de koffie halen. De warme ontvangst vond ik veelzeggend, aangezien ik al met twee auto’s in hun hal tussen al die voertuigen stond en wij daar aan het meten waren hoe we ons theater zouden opbouwen. “Mijn familie is altijd boer geweest, hebben nooit wat anders gedaan”, aldus Cor met zoon Jesse naast zich. Twee generaties boer, uit een familie met een lange boerenhistorie, in deze tijd. Ga er maar aan staan. De voertuigen en karren werden in een rij neergezet om zoveel mogelijk licht buiten te houden en om publiek de ruimte te geven. Terwijl wij op “Locatie 5” ons theater tussen stro- en hooibalen opbouwden, begonnen op andere podia de eerste voorstellingen. Een nieuw leven op de boerderij Plots was er enige dynamiek. Een koe ging kalveren dus beide heren moesten uit de rij voertuigen de zorgvuldig geparkeerde trekker en veewagen halen. Jullie spelen om 14.30 uur, toch? Maak je geen zorgen, we zijn ruim op tijd terug.” Het was Jesse die ons vanaf de grote trekker informeerde. Als boer word je geleefd door je vee. Dat merk je op zo’n moment. Er wordt gekalfd dus alles moet aan de kant. Dat is de consequentie van het boer zijn. “Het is een manier van leven” aldus Cor. In die dynamiek heb je een theaterfestival op je terrein en wordt er in je schuur van alles opgebouwd. En dan op zo’n moment nog het inzicht hebben om de theaterploeg te informeren over de gebeurtenissen en de planning. Ik vind dat fascinerend. Met zulke gastheren, op zo’n mooie plek en op zo’n gaaf festival, kon ik niets anders doen dan het maximale uit mezelf halen. Er waren bezoekers uit de buurt en uit de stad Wijk bij Duurstede, maar ook van ver weg: Dalfsen, Raamsdonksveer, Delft, Bilthoven en Arnhem. Ik vond het fantastisch, dank jullie wel!

Die eerste keer

Fri, 09 Sep 2022 12:39:22 GMT

Zaterdag speel ik 2 keer mijn theatershow ‘Zij zagen Oorlog’ in Wijk bij Duurstede bij Theater Toeren Bij De Boeren Daar bouwen we een theater in een grote hal. Ik kom met een grote auto vol spullen voor (oa) licht en geluid en een decor natuurlijk. Hoe anders was dat die eerste keer toen ik ergens speelde. Met alleen een gitaar en teksten trok ik jaren geleden naar Sneek. Ook toen kregen bezoekers kippenvel, aldus de krant hierboven. En aan die optredens heb ik nog altijd goede herinneren. Maar morgen dus theatershow ‘Zij zagen Oorlog’ in Wijk bij Duurstede . Een voorstelling die je aan het denken zet (Radio 1) van iemand die de belichaming is van de Oekraïense oorlog (AD), die tot en met de laatste seconde boeit (Theaterkrant), met aangrijpende liederen (Radio 5) en een angstaanjagende actualiteit (NOS), en die je letterlijk het verhaal in zuigt (aldus talloze bezoekers). U bent welkom en toegang is helemaal gratis. Met dank aan allerhande sponsors en een kleine groep vrijwilligers die keihard aan het werk is om al die 7 podia op te bouwen en de wandelroutes aan geven en nog meer. En natuurlijk met dank aan al die boeren en buitenlui die kosteloos hun schuren, hallen en energie ter beschikking stellen voor dit prachtige festival.

Joodse liederen in Theater de Stoomfabriek

Thu, 08 Sep 2022 15:13:02 GMT

Op 17 September speel ik in het prachtige Theater De Stoomfabriek in Dalfsen mijn muziektheatervoorstelling met Joodse Liederen. Het wordt een feestelijke rondreis door 4000 jaar joodse muziekhistorie. Muziektheater Ik speel liederen in diverse talen, zoals Jiddisch, Hebreeuws, Pools, Jemenitisch Hebreeuws, Russisch, Ladino en Oekraïens. Ik vertel over het ontstaan van de talen en de plaats daarvan in de joodse samenleving van nu. Ook heb ik het over de betekenis van de liederen en dat laat ik tijdens het zingen ook zien. Muziektheater in Dalfsen dus, zoals dit: Het is 1922 in Odessa Oekraïne, ook wel Mama Odessa genoemd. De havenstad huisvest het grootste aantal Joden in Oost-Europa. De bevolking zit er doorheen. Ze is moe van een Eerste Wereldoorlog. Moe van een revolutie. En moe van een burgeroorlog die ruim 5 jaar duurde. De mensen op straat hebben geen geld en lijden honger. Een Joodse verkoopster werkt hard om haar bagels te verkopen …. Vanzelfsprekend heb ik aandacht voor de tweede wereldoorlog. In tegenstelling tot de algemene opvatting dat joden zich zonder slag of stoot lieten vergassen, waren er in met name het oosten van Europa grote groepen Joodse partizanen die zich actief en tot de dood verzetten. Hirsch Glick schreef daar een prachtige hymne bij. Opdat we nooit vergeten. Van scheldwoord naar thuishaven Op 17 september speel ik dus Liederen uit de Joodse Diaspora in Dalfsen. Liederen van mensen op de vlucht. Een volk dat lang geen thuis had en ergens moest zien te overleven en dat deden ze met muziek. Zelf worstelde ik lang met mijn Joodse identiteit. Het was vroeger een scheldwoord, iets waar ik om gediscrimineerd werd, waardoor ik uiteindelijk mijn geboorteland ontvluchtte. Toen Frénk van der Linden me onlangs in NTR Kunststof op NPO Radio 1 over mijn identiteit vroeg, kon ik er voor het eerst een passend antwoord op geven. Dat heb ik aan de muziek te danken, want daarin vond ik mijn ziel. Wat dat precies is, kon ik moeilijk omschrijven, dus eigenlijk gaf ik een half antwoord. Dat is prima, zo leerde ik van Oma Rozerood , want volgens haar hebben alleen onbelangrijke vragen een duidelijk antwoord. Kom genieten! Mijn optreden is onderdeel van de Week van de Kunsten in Dalfsen . Ik speel rond 20.30 uur in De Stoomfabriek. Voor mij speelt ‘Formatie Guus’ en na mij komen nog andere artiesten. Het theater is die avond gratis toegankelijk! Komt allen en laten we zingen, klappen en van het leven genieten!

Muziektheatervoorstelling met Joodse Liederen

Tue, 06 Sep 2022 13:27:00 GMT

Op 4 September speelde ik op een festival in Dalfsen mijn muziektheatervoorstelling met Joodse Liederen. Ik stond op een prachtige locatie, het was heerlijk weer, de organisatie perfect en het publiek groots. Het werd een feestelijke rondreis door 4000 jaar joodse muziekhistorie. In totaal speelde ik 11 liederen in diverse talen, zoals Jiddish, Hebreeuws, Pools, Jemenitisch Hebreeuws, Russisch, Ladino en Oekraïens. Ik vertelde over het ontstaan van de talen en de plaats daarvan in de joodse samenleving van nu. Ook vertelde ik over de betekenis van de liederen en dat liet ik tijdens het zingen ook zien. Echt muziektheater in Dalfsen dus. Vanzelfsprekend kwam de tweede wereldoorlog voorbij. In tegenstelling tot de algemene opvatting waarin joden zich zonder slag of stoot lieten vergassen, waren er in met name het oosten van Europa grote groepen Joodse partizanen die zich actief en tot de dood verzetten. Ook de door Hirsch Glick geschreven hymne van de Joodse partizanen kwam daarom voorbij, in het Nederlands. Opdat we nooit vergeten. Onderstaand ter impressie het lied van de straatarme Joodse straatsverkoopster die in de Oekraïense havenstad haar bagels aan de man moet brengen om te overleven. 100 jaar geleden werd de stad Mama Odessa genoemd. De havenstad huisveste toentertijd de grootste populatie joden in Oekraïne. Wil je meer van me zien? Bezoek me dan op een festival of in het theater.

Laten we het eens over identiteiten hebben

Sun, 04 Sep 2022 08:38:51 GMT

Op Radio 1 vroeg Frénk van der Linden me welke identiteit me het dierbaarst is. Hij somde op dat ik een geboren Oekraïense ben, een Russische vader heb, uit een joodse familie kom en uiteindelijk in Nederland mijn thuis vond. Ik vind het een lastige vraag, want wanneer ben je nu eigenlijk iets of voel je daar iets bij? Uiteindelijk was het antwoord voor mij eenvoudig: de Nederlandse identiteit is mij het meest dierbaar, omdat ik hier de vrijheid heb om delen van alle identiteiten te mixen tot wie ik ben. In een land als Rusland ligt het heel anders, want daar ben je alleen iemand als je in bepaalde hokjes valt. Heb je een kleurtje, dan ben je af. Joods? Ook af. Dat gold vroeger ook voor Oekraïne trouwens. Als Joden zijn we daar niet voor niets uit gevlucht. Sinds de toenadering tot het westen wordt het in Oekraïne normaler, maar ze hebben nog best een weg te gaan. En dat is geen schande. Nederland deed er zelf honderden jaren over om het land te worden dat het nu is. Oekraïne heeft die vrijheid pas een jaar of 30 en moet nog veel ontdekken (en de huidige oorlog gaat daar zeker bij helpen). Maar ook hier waren joden niet altijd welkom. Sterker nog, joden mochten niet zomaar overal in Nederland wonen. Vandaag herdenken we in mijn woonplaats Zwolle dat het 300 jaar geleden is dat Joden toestemming kregen voor vestiging. 300 jaar zijn er dus Joden in Zwolle. Dat is best lang, al waren ze in de periode 1940-1945 niet zichtbaar omdat degene die niet werden opgepakt ondergedoken zaten bij families die besloten niet onverschillig te zijn. Ter gelegenheid van 300 jaar Joden in Zwolle speel en acteer ik vandaag in Dalfsen liederen uit de Joodse Diaspora. Liederen van een volk op de vlucht, omdat het lang geen thuis had en uiteindelijk elders een huis moest maken. Optredens zijn vrij toegankelijk. Hier vind je meer informatie over locatie en tijde n.

Muziektheater in Dalfsen

Thu, 01 Sep 2022 16:41:50 GMT

Op 4 September speel en zing ik in Dalfsen Liederen uit de Joodse Diaspora. Dat wil zeggen dat ik liederen zing in diverse joodse talen of dialecten (minderheidstalen). Langs komen bijvoorbeeld de Europese talen Jiddisch en Ladino, maar ook het Hebreeuws en een Jemenitische variant daarvan zul je horen. Muziektheater is muziek en theater De liederen speel en zing ik. Met spelen heb ik natuurlijk over mijn gitaar, maar meer nog over acteerwerk. Op die manier begrijp je misschien de tekst niet, maar zie je wel waar het lied over gaat. Ik breng daarvoor een klein decor mee naar Dalfsen en natuurlijk licht. Liederen met een geschiedenis Die liederen die ik speel hebben een persoonlijke geschiedenis. Er zit er één bij die mijn opa vroeger voor mij zong. Toen begreep ik de taal waarin hij zong niet en had ik dus geen idee waarover hij zong. Inmiddels is dat wel anders en zou ik er dolgraag met hem over praten. Ook zing ik een lied uit mijn theatervoorstelling Oscar en Oma Rozerood . Dat doe ik in het Ladino, een taal die nog altijd wordt gesproken in delen van Spanje en Israël, niet te verwarren met Ladinisch, de joodse taal uit Noord-Italië. De melodie van het lied is een volksmelodie van de Joodse bewoners van Spanje uit de (vroege) middeleeuwen. Mijn afkomst niet verloochenen Zelf kom ik van een Joodse familie uit Charkiv, Oekraïne. Mijn opa en oma werkten daar als ingenieurs in de traktorfabriek Morozov Machinebouw. Historici weten dat daar de beroemde T-34 tank is bedacht en gemaakt. Dat is de tank die de geallieerden hielp de tweede wereldoorlog te winnen. Mijn opa en oma overleefden de oorlog omdat ze belangrijk genoeg waren om te worden geëvacueerd. Ze kwamen terecht in de “Oeral tankfabriek 183”. Het spreekt voor zich dat ik die afkomst niet uit de weg ga. Locatie: Oosterkampen 12, Dalfsen Ik mag spelen in de prachtige beeldentuin van Annemarie en Frans gelegen aan de Oosterkampen 12 in DALFSEN. Toegang is gratis en aanmelden is handig als je een zitplaats wilt reserveren (maar niet verplicht). Ik speel drie keer: 1400 – 14.45 uur 15.30 – 16.15 uur 17.00 – 17.45 uur Meer informatie over mijn voorstelling tijdens ‘Muziek in de tuin’.

301 jaar Joods vestigingsrecht in Zwolle

Sun, 28 Aug 2022 10:03:00 GMT

In 1721 mochten Joden zich formeel vestigen in Zwolle. Het is dus 301 jaar geleden dat Joden vestigingsrecht kregen in de hanzestad. De Joodse gemeente in Zwolle staat daar uitgebreid bij stil middels een jubileumfestival dat ruim een week duurt. De meeste activiteiten zijn concerten in de synagoge bij mij om de hoek , maar er zijn ook wandelingen, workshops en historische lezingen. Om misverstanden te voorkomen: ik speel daar zelf (helaas) niet. Wel kun je me op 4 september met mijn muziektheatervoorstelling ‘liederen uit de joodse diaspora’ vinden op een festival in Dalfsen . Neemt niet weg dat het festivalprogramma er prachtig uitziet. Bezoek het festival! Update: dat festival in Dalfsen is achter de rug. In deze blog meer informatie over mijn muziektheatervoorstelling ‘Liederen uit de Joodse Diaspora’ in Dalfsen, inclusief een video met een impressie.

Rekwisieten maak ik zelf

Sat, 27 Aug 2022 20:06:17 GMT

Iedere voorstelling vraagt om een aankleding op maat. Het kost veel tijd om het uit te denken en daarna nog meer tijd om ze te vinden. Trouwens, een deel van de rekwisieten maak ik zelf. Over de herkomst van de koffer uit Zij zagen Oorlog schreef ik eerder. Feitelijk was dat heel eenvoudig: ik wist direct welke koffer ik wilde hebben en waar die lag. Het was een kwestie van plannen om die hier in Nederland te krijgen. Dat ligt vaak anders met specifieke historische kleding of attributen die op maat gemaakt moeten worden. Voor Liederen uit de Joodse Diaspora heb ik een hoed nodig. Niet zomaar een hoed, maar een “Juden Hut”. Het is een voorwerp met een beladen geschiedenis die terug gaat naar zo’n 1000 na Christus. De specifieke vorm was niet altijd hetzelfde en ook de kleur wisselt. Wel helder is de basis van de vorm en geel is een veelgebruikte kleur. Na lang zoeken constateerde ik dat ik de hoed het beste zelf kon maken. Ik gebruikte als basis een hoed van vilt en een paar lepels kurkuma. Flink roeren en daarna in vorm boetseren doet de rest. Benieuwd naar hoe de hoed geworden is? Bezoek de try out van mijn voorstelling ‘Liederen uit de Joodse Diaspora’ op 4 september in Dalfsen . Toegang is gratis, aanmelden is handig met oog op zitplaatsen (maar niet verplicht). Tot dan! Update: dat festival in Dalfsen is achter de rug. In deze blog meer informatie over mijn muziektheatervoorstelling ‘Liederen uit de Joodse Diaspora’ in Dalfsen, inclusief een video met een impressie.

Aleph-bet

Thu, 25 Aug 2022 22:36:10 GMT

Op 4 September speel en zing ik op het festival Muziek in de tuin in Dalfsen liederen uit de Joodse Diaspora . Het is muziektheater, dus ik acteer liederen die ik zing (en speel). Het festival is dankzij sponsors vrij toegankelijk. Update: dat festival in Dalfsen is achter de rug. In deze blog meer informatie over mijn muziektheatervoorstelling ‘Liederen uit de Joodse Diaspora’ in Dalfsen, inclusief een video met een impressie.

Ik herdenk op 15 augustus

Sat, 13 Aug 2022 19:03:56 GMT

Op 15 augustus herdenkt Nederland op veel plekken het einde van de tweede wereldoorlog en de slachtoffers die vielen in Zuid-Oost Azië. Dan herdenken we 4.000.000 mensen die in de periode 1941-1945 in Nederlands-Indië omkwamen. Dat leest u goed: 4 miljoen. Een schril contrast met de (ca) 250.000 doden (waarvan 104.000 Joods) hier aan de Noordzee en waar we op 4 mei bij stilstaan. Maar na die 15e augustus was er in Nederlands-Indië geen vrijheid, want toen begon de Indonesische opstand en de koloniale oorlog. Nog meer geweld, nog meer slachtoffers … Een periode bepalend voor het huidige Nederland, want 1 op de vijf Nederlanders heeft een directe relatie met ‘De Oost’. Geen banaan van A naar B Toen ik in 1995 in Nederland terechtkwam, leerde ik voor het eerst over Nederlands-Indië, want dat werd ons in de USSR niet bijgebracht. Als buitenstaander, geboren in dat mega grote land met zijn tien tijdzones, vond ik fascinerend dat het kleine Nederland zo’n immens rijk aan de andere kant van de wereld kon opbouwen. In de Sovjet-Unie kregen ze nog geen doos bananen van A naar B, maar dat kleine Nederland haalde zeilschepen vol peper, nootmuskaat en thee van onder die andere zon naar hier. Wow. Onrecht en pijn Later leerde ik over de keerzijde van Nederlands-Indië. Het gedrag op de eilanden. Maar ook over de gedwongen verhuizing van (oa) de Indo’s, Molukkers en Papoea. En de weinig gastvrije ontvangst toen ze hier berooid van de boot stapten. Ik weet hoeveel pijn er hier en daar nog zit. Verborgen emoties, opgekropte gevoelens. Ik snap dat, want ook ik heb tegen mijn zin mijn geboortestad moeten verlaten. 4 mei vind ik belangrijk en 15 augustus herdenk ik dus ook. De landelijke herdenking is in Den Haag, maar ik bezoek altijd een regionale herdenking. Doe dat ook! Hier vindt u een overzicht van alle regionale 15 augustus herdenkingen ! Gerelateerd: gelieve de 15 augustus herdenking niet te verwarren met die hypocriete herdenking een week eerder.

Muziek in de tuin

Tue, 02 Aug 2022 21:53:24 GMT

Op 4 September 2022 wordt in Dalfsen het festival ‘muziek in de tuin’ georganiseerd. Ik speel en zing daar liederen uit de Joodse diaspora. Je vindt me in de tuin van Annemarie en Frans: Oosterkampen 12, 7722 VT DALFSEN. Toegang is gratis, maar vooraf reserveren is handig met oog op beschikbare zitplaatsen. Ik speel drie keer en aanmelden kan via onderstaande links. 1400 – 14.45 uur 15.30 – 16.15 uur 17.00 – 17.45 uur Voor aanmelding moet u inloggen met een e-mailadres en dat wijst zich vanzelf. De informatie wordt uitsluitend gebruikt om u op de hoogte te houden van het optreden: wijzigingen, weersinformatie, etc. Ik was een uur live te gast in NTR KUNSTSTOF op NPO Radio 1. Frénk van der Linden sprak met me over mijn identiteit en afkomst, en de invloed daarvan op mijn theaterwerk. Luister het gesprek terug in de podcast die NPO ervan maakte. Liever iets anders? Het komend jaar ben ik in theaters in heel Nederland te zien met mijn theatershow ‘Oscar en Oma Rozerood’. Die speel ik bijvoorbeeld op 2 oktober in Theater De Stoomfabriek in Dalfsen . Meer weten over theatershow Oscar en Ome Rozerood ?

Toeren bij de Boeren

Thu, 21 Jul 2022 21:44:00 GMT

Op 10 September 2022 speel ik in de regio Wijk bij Duurstede tweemaal mijn volledige theatershow ‘Zij zagen Oorlog’ . Dat doe ik op het theaterfestival Toeren bij de Boeren. Toeren bij de Boeren is een nieuw theaterfestival waar je dankzij sponsors gratis van tientallen theatervoorstellingen kunt genieten. Alle gezelschappen spelen in boerenschuren. Locatie Ik speel op: locatie nummer 5. Dat is een hele grote hal van Veehouderij De Bongers, Broekweg 13 Wijk bij Duurstede , Podium: GROOT. In die hal bouwen we een prachtig mooi theater. Aanvangstijden 14:30 uur 19:30 uur Praktische informatie – We spelen bij boeren en buitenlui op het erf. – In boerenschuren dus trek praktische kleding en schoenen aan. – Toegankelijkheid voor rolstoel/rollator beperkt. – Wandelen door weiland van locatie naar locatie. – Gratis parkeren bij de boeren aan de randen van het terrein. – Reserveren niet noodzakelijk. Maar als je bij mij reserveert dan zorg ik dat er stoelen voor je gereserveerd zijn. Zie ik je op 10 september in het buitengebied tussen Wijk bij Duurstede en Houten? Tot dan!! Meer over mij, mijn theaterwerk, inclusief theatershows Oscar en Oma Rozerood en Zij zagen Oorlog, bij NPO Radio 1, NTR Kunststof . In een klein uur spreek ik met Frénk van der Linden over mijn (Joodse) identiteit en wat me drijft. Ik zing daar ook nog twee liederen. Dit vinden bezoekers van Zij zagen Oorlog:

Vakantie … of toch niet?

Tue, 21 Jun 2022 12:02:28 GMT

Het theaterseizoen 2021-2022 zit er op! Wat een jaar! Het begon met een halve lockdown, waardoor ik veel tijd voor internet-streams doorbracht. Maar vanaf januari 2022 mocht ik weer naar jullie toe en ik vond het geweldig. En jullie ook, want de recensies waren grandioos. Formeel heb ik vakantie … of toch niet? Zij zagen Oorlog We speelde een hele theatertournee voor Oekraïense weeskinderen. De start van de tour viel samen met de Russische inval in mijn geboorteland Oekraïne en was daarom erg aangrijpend voor mij, maar ook voor jullie. In totaal haalden we meer dan 10.000 euro op, een grandioos resultaat! Oscar en Oma Rozerood in juni begon mijn nieuwe tweejarige theatertournee Oscar en Oma Rozerood. Ik speelde de voorstelling, inclusief try outs dit jaar 8 keer. Wederom zijn de reacties van het publiek geweldig en recensenten van HIS en de Theaterkrant zijn positief over theaterstuk Oscar en Oma Rozerood . Ksenia in de Media Het was een enerverend jaar voor me, omdat ik ook veel media-optredens had. Regionale en landelijke media bezochten voorstellingen en ik was diverse keren in talkshows op radio en TV. Als je iets terug wilt kijken, dan is dit een bloemlezing: Radio 1 NTR Kunststof: een interview van een uur . De Stentor: paginagroot interview op de culturele bijlage in Oost-Nederland. RTV Oost: Talkshow VANDAAG over Oekraïne . Een uur bij Radio 5: Liederen en interview . RTV Drenthe kwam kijken en maakte dit verslag over theaterstuk Zij zagen Oorlog . En nu? Helemaal met de benen omhoog ga ik deze zomer overigens niet. Ik ben bezig met mijn voorstelling die vanaf najaar 2024 in theaters te zien is. En zal de komende tijd ook hier veel van me laten horen en zien. Begin september speel ik Zij zagen Oorlog op een aantal festivals. Ook zing ik liederen uit de Joodse diaspora op festivals en evenementen, ook in Israël. Vanaf 22 september ben ik terug in het theater met Oscar en Oma Rozerood .

De eerste Oscar en Oma Rozerood

Sun, 12 Jun 2022 13:03:03 GMT

De kleine veelzijdige soliste Marasanova weet je met haar even veelzijdige olievat twee uur lang te boeien en te ontroeren, aldus recensente Rosalie Fleuren in De Theaterkant. Recensent Martin van der Hooft bezocht eerder dit jaar Zij zagen Oorlog en reisde voor de eerste Oscar en Oma Rozerood naar Amsterdam: “Marasanova liet haar publiek nog maar eens zien dat ze een fantastische actrice is, iemand die in staat is om je binnen één tel om te laten slaan van een traan naar een glim- of zelfs een schaterlach.” Donderdag 9 juni speelde ik in Amsterdam mijn theatervoorstelling Oscar en Oma Rozerood voor publiek. Ik had eerder wel een aantal besloten try-outs gespeeld voor familie, vakmensen en vrienden. Maar de eerste openbare voorstelling is toch altijd extra bijzonder. Met gezonde spanning liep ik naar de bar waar een groot aantal bezoekers nog stond na te praten. Veel kwamen uit de stad, maar er waren ook toeschouwers uit Apeldoorn, Beekbergen, Lelystad, Utrecht, Almere en de Betuwe. Ik sprak uitgebreid met een aantal van hen. Mensen waren geraakt door het verhaal en de voorstelling. Ze noemden de theatervoorstelling ’grappig’, ‘verrassend’ en ‘ontroerend’. Ook de volgende dag bleven de reacties binnenkomen. Mensen hadden er een nachtje over geslapen en waren er nog vol van. Ieder mailtje of app-je voelde als een warme douche en deelde ik met het hele team zoals Regisseur Paul Dekker, de crew van de techniek en de productie. Theaterkrant Rosalie Fleuren bewees met haar recensie in De Theaterkrant dat compact, spitsvondig en elegant formuleren niet is voorbehouden aan Eric-Emmanuel Schmitt, de schrijver van de novelle Oscar en Oma Rozerood waar ik mijn theaterstuk op baseerde. Ze noemt me een Peter Pan en complimenteert mijn talentvolle olievat. Het bracht een grote glimlach op mijn gezicht. Hier in Salland Martin van der Hooft zoekt in alles het menselijk aspect. Mijn vorige voorstelling Zij zagen Oorlog raakte hem diep en dat was reden voor hem om in zijn overvolle agenda tijd te maken voor ruim twee uur theater in Amsterdam . Hij kwam letterlijk tussen twee shows door kijken, want toen wij stonden na te borrelen was hij aan de andere kant van de binnenstad alweer druk met DJ Hans Stroeve . Ondanks dat de spanning van de eerste keer nu weg is, wordt het plezier er bij mij niet minder om. “Bekijk iedere dag alsof het de eerste keer is”, zo concludeert Oscar in mijn theatervoorstelling. Beter kan hij mijn levensmotto niet typeren.

Over leven en liefhebben

Tue, 07 Jun 2022 09:58:36 GMT

Bij toeval kwam jaren geleden de novelle ‘Oscar en Oma Rozerood’ op mijn pad. Via vaak hilarische avonturen proeft Oscar aan alle aspecten van het leven. Met de scherpte voor detail, kenmerkend voor jonge mensen, analyseert hij alles dat gebeurt. Iedereen wordt geboren en iedereen gaat dood. Daartussen zit dat wonderlijk fenomeen dat we kennen als Het Leven. De oprechte speurtocht van de tienjarige Oscar naar het geheim van het leven en liefhebben greep me direct. Het is Oma Rozerood die de verbitterde en gefrustreerde Oscar het advies geeft om een brief aan god te schrijven. Oscar heeft dat nog nooit gedaan. Hij heeft bovendien een hekel aan schrijven. Toch zet hij zich daartoe. En uiteindelijk worden er 14 brieven geschreven. Die brieven geven een inzicht in wat er leeft in Oscar. Ze zijn vaak grappig en beschouwend. Maar ook aangrijpend en confronterend. Iedere fase van het leven komt voorbij. Oma Rozerood ontpopt zich als de ideale krabpaal, met een prachtige vaak filosofische beschouwing elke gebeurtenis. Oscar en Oma Rozerood is een prachtig sprookje. Hartverwarmend en hartverscheurend tegelijkertijd. Ik verwerkte de novelle tot een theatervoorstelling van ruim twee uur . Inclusief pauze duurt het zo’n 135 minuten. Het is een solovoorstelling, dus elk personage speel ik zelf.

Hij had maar 14 maanden ALS

Mon, 06 Jun 2022 10:59:49 GMT

Vandaag overleed ome Nico. Hij was altijd vrolijk en altijd gezellig. Eindeloos tijd had hij om mijn kleine meid iets uit te leggen of voor te doen. 65 jaar werd hij. Hij had maar 14 maanden ALS. ALS is een ziekte in de zenuwcellen die de spieren aansturen. De exacte oorzaak is niet bekend. De motorische zenuwcellen sterven af en daardoor vallen spieren één voor één uit. In Nederland krijgen 500 mensen per jaar ALS en er gaan er jaarlijks ook 500 dood. Deze groep is te klein voor de industrie om daar commercieel voordeel uit te halen. Financiering moet daarom uit particuliere hoek komen. Een kwart van alle recette van mijn tournee met ‘ Oscar en Oma Rozerood ‘ gaat daarom naar onderzoek naar de oorzaak van ALS . Voor Nico is dat te laat, maar wie weet wie we er wel mee kunnen redden.

Kwart van de recette voor ALS-onderzoek

Tue, 31 May 2022 09:35:28 GMT

Op 9 juni speel ik Oscar en Oma Rozerood voor het eerst . En ik heb er ontzettend veel zin in. We hebben ook besloten een kwart van de recette van de toernee te goede te laten komen aan ALS-onderzoek en ALS-Patiëntenverenigingen. Wat is Leven? De hoofdpersoon in het prachtige sprookje op zoek naar de essentie van Leven is Oscar en hij lijdt aan leukemie. Toen het boek ruim 20 jaar geleden geschreven werd, was deze ziekte voor bijna iedereen die het kreeg dodelijk. Dankzij veel wetenschappelijk onderzoek is dat tegenwoordig gelukkig anders. Met de spierziekte ALS zijn we nog lang niet zover. Sterker nog, de wetenschap heeft nog geen idee waar de aandoening vandaan komt, laat staan hoe het te behandelen. ALS onderzoek commercieel niet interessant Het aantal patiënten is klein en het ziekbed kort. Het is voor de industrie daarom commercieel bezien niet interessant om intensief onderzoek te doen naar een succesvolle behandelmethode. Financieringen van onderzoeken worden betaald door overheden, uit particuliere donaties en van bijdragen van niet-overheidsinstellingen zoals de Stichting ALS Nederland . Wij hebben besloten een kwart van de ticket-verkopen ter beschikking te stellen aan onderzoek ten behoeve van ALS en ALS-Patiënten verenigingen. Voor Nico is het te laat, want die had maar 14 maanden ALS . Maar wie weet wie we er wel mee helpen.

Theatermaken is meer dan een voorstelling maken

Tue, 17 May 2022 14:28:05 GMT

Vanaf 9 juni 2022 speel ik ruim twee jaar de toneelvoorstelling ‘Oscar en Oma Rozerood’ in theaters door heel Nederland. Die voorstelling maakte ik tijdens de lockdown in 2021. Maar theatermaken is meer dan een verhaal en teksten, want je moet ook aan de slag met: folders, posters, persberichten, website, techniek en niet te vergeten het verkopen van de voorstelling. Gelukkig hoef ik het allemaal niet alleen te doen. Sterker nog, in de jaren dat ik voorstellingen ontwikkel heb ik een heel team van specialisten om me heen verzameld. Daar wil ik er kort een aantal van voorstellen. Paul Dekker deed de regie en coaching Net als bij mijn eerdere solovoorstellingen Strannik en Zij zagen Oorlog , deed Paul Dekker de regie. Met oog op lockdowns deden we veel online: ik werkte van alles uit en toonde via een camera-verbinding de voortgang. Daar spraken we over, waarna ik zaken aanpaste, schrapte of toevoegde. Uiteindelijk ontstaat in zo’n interactief proces dan de basis van de voorstelling. Irena Scalerica tekende voor de muziek De muziek voor Oscar en Oma Rozerood is gemaakt door Irena Scalerica, professioneel componist, regisseur, orkestleider en muzikant uit de voormalige Sovjet-Unie. Ze verhuisde naar de VS, waar ze een imposante carrière had in film- en theatermuziek. Nu woont ze nu in het groene noorden van Israël, waar ze diverse balletvoorstellingen schreef, muziek maakte voor een aantal bekroonde films en het afgelopen jaar dus 12 liederen van in totaal 45 minuten componeerde voor theatervoorstelling Oscar en Oma Rozerood. Joke Davelaar verzorgde de kleding Net als bij ‘Zij zagen Oorlog’ is Joke voor ‘Oscar en Oma Rozerood’ mijn steun en toeverlaat voor wat betreft de kleding. Het is minder ingewikkeld dan bij ‘Zij zagen Oorlog’, maar vanwege de dynamiek en beweging wel belangrijk dat het allemaal goed klopt. Oscar en Oma Rozerood is een bewegelijk stuk In Oscar en Oma Rozerood speel ik diverse karakters, waaronder de 10-jarige Oscar. Het verhaal is dynamisch en daar heb ik een passende vertelvorm bij gezocht. Ik beweeg veel tijdens de voorstelling die twee uur duurt. Met mijn conditie zit dat wel goed. Voor ondersteuning bij beweging, het wegnemen van blokkades, het gebruik van mijn stem en de mix daarvan, heb ik veel te danken aan Elsa van der Heijden, Brenna Palughi en Sarah Weatherwax. De afgelopen jaren hebben ze me enorm geholpen. Theatermaken is als een accordeon We zijn doorlopend bezig om veel bordjes in de lucht te houden. Soms komt er veel tegelijk op je af en dan is de druk best hoog. Dat is niet altijd negatief, want het maakt ook veel vloeibaar. Daarom is zo’n datum van zo’n eerste voorstelling wel fijn, want die zet alles ook scherp: Oscar en Oma Rozerood, op 9 juni in Amsterdam.

Waarachtig acteren in verbeelde omstandigheden

Mon, 16 May 2022 19:27:21 GMT

Vraag jezelf het volgende af. Je ziet een poppenspeler die close up laat zien hoe hij zijn spel doet. Hij verdraait zijn stem en improviseert een talkshow-optreden. Je ziet hem en zijn pop. Op welk moment bestaat die poppenspeler voor jou al niet meer? Dat doet waarachtig acteren in verbeelde omstandigheden. De poppenspeler is zijn karakter. Het zijn twee lichamen en je ziet ze naast elkaar staan, maar in je hoofd en hart is het er één. Jim Henson is een genie en één van mijn grote helden. Hij bedacht onder andere de Muppetshow, Sesamstraat en de Freggels. Hij speelde talloze karakters en stemmen, veel geïmproviseerd. Ik kan er eindeloos naar kijken. Eén van zijn motto’s is: “De enige manier waarop de magie werkt is door daar hard aan te werken. Maar hard werken kan hartstikke leuk zijn.” En zo is het. Jim Henson overleed op 16 mei in 1990. Hij werd helaas maar 53 jaar oud.

Losse eindjes domineren mijn gedachten

Sun, 15 May 2022 17:26:50 GMT

Losse eindjes domineren mijn gedachten en bepalen mijn takenlijst op dit moment. Ik ben net klaar met de reprise-toernee van ‘Zij zagen Oorlog’, maar afgerond is dat allemaal nog niet. Ik heb de nodige evaluaties voor de boeg. Daarnaast zijn we druk met de donaties aan – en ondersteuning van allerhande goede doelen in Oekraïne. Ook staat mijn nieuwe theater-tournee van ‘Oscar en Oma Rozerood’ voor de deur. Die voorstelling ontwikkelden we vorig jaar, maar die moet voor 9 juni natuurlijk wel even gerepeteerd worden. En dan is er nog promotie, enzovoort. Enfin, je hebt vast een idee van de berg losse eindjes die op me ligt te wachten. Intensief bewegen met Elsa van der Heijden Dit weekend nam ik vrij. Of eigenlijk ook weer niet, want ik schreef me in voor een workshop intensief bewegen met master-teacher en ex-internationaal danseres Elsa van der Heijden. In drie dagen ben ik dan 15 uur aan het bewegen op muziek. Het lichaam wordt los gemaakt en volledig voorbereid op het opgaan in welke rol dan ook. Het zijn dit soort technieken die me helpen om intensieve voorstellingen zoals ‘Zij zagen Oorlog’ en ‘Oscar en Oma Rozerood’ te dragen. Als ik erin geloof, dan kan ik iedere bezoeker meenemen en in vervoering brengen. Recensies en referenties bewijzen dat. Met dank aan Meisner Toneelacademie Dergelijke specialistische workshops en acteer-master-classes worden exclusief aangeboden door de Meisner Toneelacademie in ‘s-Hertogenbosch . Zonder die toneelschool en haar oprichter Paul Dekker was ik nooit de actrice geworden die ik vandaag de dag ben. Natuurlijk is 15 uur dansen intensief. Daarom noemt Elsa het ook een ‘intensief bewegingsweekend’. Het is pittig, maar oh zo goed voor het lichaam, ziel en de geest. Inspiratie en verdieping via de Meisner Toneelacademie Dit soort workshops volg ik het hele jaar. Het leert me nieuwe technieken en brengt me verdieping. Dankzij dergelijke unieke workshops kom ik ook in direct contact met mensen die me inspireren en motiveren. Eind juni haalt Meisner Toneelacademie Brenna Palughi naar Nederland voor een 5-daagse workshop Body Intelligence en Lucid Body. Zij is een bekende actrice (HBO, Netflix, Showtime, Amazon Prime, Broadway) en een internationaal erkend specialist. Ik kan echt uitkijken naar zo’n workshop. Voor de mensen en de verdieping, maar vooral omdat ik weet dat het mijn eigen voorstelling beter maakt. En daar doe ik alles voor, tenminste zes uur per dag. Elke dag.

Nieuw-Weerdinge doneert 1500 euro voor Oekraïense weeskinderen

Fri, 13 May 2022 16:41:00 GMT

Leven is een kwestie van onvoorwaardelijk liefhebben. Dat is in deze tijd waarin de grote ‘IK’ centraal staat best lastig. Veel mensen geven bovendien af op de jeugd. Die zou verwender en egoïstischer zijn dan welke andere generatie dan ook. In Noord-Oost Drenthe maakte ik het tegenovergestelde mee. Tientallen kinderen die zelf besloten om heel veel tijd en energie te besteden aan mensen die ze niet kennen en nooit gaan zien, maar dus wel liefhebben. De jeugd van Nieuw-Weerdinge doneert 1500 euro voor Oekraïense weeskinderen Terug in Nieuw-Weerdinge Op 11 mei was ik terug in Dorpshuis De Badde. In april dit jaar speelde ik daar op de bevrijdingsherdenking mijn theatervoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’. Ik was er nu op uitnodiging en de bijeenkomst raakte me enorm. Op 7, 8 en 9 April 2022 stond Nieuw-Weerdinge stil bij de bevrijding van de regio door de Poolse Eerste Pantserdivisie in 1945. Er was een herdenkingsdienst en om het verhaal door te geven waren er interviews met inwoners die het toen meemaakten. Ik speelde in De Badde ‘Zij zagen Oorlog’ . En schoolkinderen ontplooiden uit zichzelf allerhande activiteiten om geld in te zamelen voor Oekraïne en haalden daarmee 1500 euro op! Kinderen in actie voor Oekraïne Het comité 75 jaar Vrijheid Nieuw-Weerdinge wist dat ik alle baten van mijn voorstellingen aan kleinschalige projecten doneer. Dat zijn projecten waar overheden geen prioriteit aan kunnen geven. Hun focus ligt op huisvesting, voeding en medische hulp. De kleinschalige projecten die wij ondersteunen helpen kinderen met onderwijs in tekenen, schilderen en muziek. In overleg besloot comité alle opbrengsten van de activiteiten van de schoolkinderen uit Nieuw-Weerdinge te doneren aan de spaarpot die ik de afgelopen maanden bij elkaar speelde. Ik was onthutst toen ik het hoorde en de uitreiking van de cheque raakte me tot in het diepste van mijn ziel. Tijdens de herdenking stonden de schoolkinderen stil bij jonge mensen die bereid bleken hun leven te offeren om inwoners van een land waar ze wellicht nog nooit van gehoord hadden hun vrijheid terug te geven. De jeugd van Nieuw-Weerdinge besloot daarop zich belangeloos en vrijwillig in te zetten voor mensen die zij niet kennen. Dat vind ik meer dan leuk of goed. Zulke jonge mensen maken de wereld een stukje mooier. Daar moet je intens van genieten en dat mag je ontroeren. En daarom moeten wij ‘grote mensen’ besluiten om er niet zo’n puinhoop van maken. In het Nieuwsblad van het Noorden stond een mooie reportage van de prestatie van de jonge mensen uit Nieuw-Weerdinge .

Hallo Oscar en Oma Rozerood!

Tue, 10 May 2022 22:13:20 GMT

Ik liep vannacht de opslag binnen met stukken van het decor van ‘Zij zagen Oorlog’ in de hand. Bij de deur stonden de spullen van mijn volgende voorstelling. Hallo Oscar en Oma Rozerood! En toch had ik een wat dubbel gevoel. Gisterenavond kwam ik thuis na de laatste voorstelling van de reprise tournee van ‘Zij zagen Oorlog’. De reacties waren geweldig. Terwijl ik nog zweefde op de energie van de bezoekers pakten we de auto uit en brachten we decor en de techniek naar binnen. In die mood zette ik de spullen van ‘Zij zagen Oorlog’ naast dat van ‘Oscar en Oma Rozerood’. En toen overviel met dat gevoel van afscheid me, om direct vervangen te worden door een nieuw begin. Dat was best een apart gevoel. Na ruim twee jaar spelen gaat ‘Zij zagen Oorlog’ naar de werkplaats om opgeknapt te worden voor festivals en wie weet wat nog meer. Ik nam voor even afscheid van de personages die ik speel, hun outfits en emoties. ‘Oscar en Oma Rozerood’ staat vooraan bij de laaddeur. De komende 30 maanden gaat die voorstelling mijn leven bepalen. 9 juni is de premiere in Amsterdam, want ik speelde eind vorig jaar al diverse try-outs. Vandaag had ik een vrije dag en ging ik zwemmen met mijn dochter en vrienden. Morgen beginnen de repetities voor ‘ Oscar en Oma Rozerood ‘ en daar heb ik heel veel zin in.

De koffer uit toneelstuk Zij zagen Oorlog

Sat, 07 May 2022 11:12:06 GMT

Een koffer staat voor een reis. Een vlucht of een nieuw begin. Eenieder die mijn voorstelling gezien heeft, die weet dat de koffer beide rollen in mijn toneelstuk Zij zagen Oorlog speelt. Maar er zit ook een heel persoonlijk kantje aan deze specifieke koffer en dat leg ik graag uit. We kennen de processen tegen de nazi’s aan het einde van de oorlog in Neurenberg. Ze zijn gefilmd, goed gedocumenteerd en prachtig geduid . Veel minder bekend zijn de processen tegen de nazi’s in het oosten van Europa. Bijna iedere grote stad in de USSR hield haar eigen rechtszittingen op het moment dat het uitkwam en dat waren grote openbare evenementen, niet zelden theatrale tribunalen. In mijn geboortestad Charkiv was de eerste zitting al een paar maanden nadat de nazi’s voor de laatste keer waren teruggetrokken. Er was geen stromend water en elektriciteit, maar wel een rechtbank met een galg. In december 1943 werden drie nazi’s en één handlanger ter dood veroordeeld en direct opgehangen en dat was slechts het begin … Pas na het eind van de oorlog waren er ook processen in Leningrad. Deze beperkten zich niet tot het gedrag van nazi’s bij de belegering van de stad, maar gingen over veel situaties in het oosten van Europa, tot en met Hongarije en voormalig Joegoslavië aan toe. In tegenstelling tot andere zittingen waren deze niet openbaar. Sterker nog, de notulen en opnames van die zittingen zijn nog altijd Russisch staatsgeheim. Je mocht alleen bij de zitting aanwezig zijn als je daar voor je werk moest zijn. En daarvoor kreeg je een uitnodiging (lees: bevel) op naam. Eén van die wetenschappelijke medewerkers die dat betrof was de broer van mijn oma aan wie ‘Zij zagen Oorlog’ is opgedragen, hij werkte voor het ‘wetenschappelijke bureau van de ussr’. Deze koffer droeg hij altijd mee naar zijn werk. Hierin zaten zijn documenten, agenda, schrijfgerei en wie weet wat nog meer. Deze koffer maakte alle zittingen mee en ook de executies die daaruit voortkwamen. Ik kende de koffer van de rommelzolder in het huis van mijn oma en ik wist een beetje van de achtergrond. Toen ik voor toneelstuk Zij zagen Oorlog een koffer nodig had, kon dat er uiteraard maar één zijn. Meer over attributen die ik in ‘Zij zagen Oorlog’ gebruik: De bril .

4 Mei in Wageningen

Thu, 05 May 2022 22:08:11 GMT

Op 4 Mei in Wageningen speelde ik ‘zij zagen oorlog’. Ik begon na dodenherdenking om 21.05 en eindigde voor het uitdelen van het ‘Vuur van de Vrijheid’ op het 5 Mei Plein. Woorden ontbreken me om aan te geven hoe eervol ik het vind dat ik in Theater Junushoff mijn voorstelling mocht spelen. Marc-Robin Visscher kwam namens Nieuws en Co van NPO Radio 1 kijken bij de warming up en het stellen van het licht. Samen met hem nam ik de rekwisieten door. Hij maakte daar een prachtige reportage van die hier terug te luisteren is .

Bewust keuzes maken

Tue, 03 May 2022 14:24:01 GMT

Op 3 Mei in 1942 werd het dragen van de Jodenster in Nederland verplicht. De sterren werden geproduceerd door Textielfabriek De Nijverheid in Enschede. Voor iedere Joodse Nederlander werden vier sterren gemaakt en het totaal zat rond de 570.000. Een ster kostte 4 cent en die moesten de Joden zelf betalen. De fabriek stond onder leiding van een Duitse toezichthouder, maar het waren Nederlanders die de inkoop deden en de producten maakten. Het was een Nederlander die de boekhouding bijhield en de prijs van 4 cent bepaalde. Het was een Nederlandse controller die uiteindelijk de factuur stuurde. Deze Nederlanders kozen ervoor om het opgedragen werk te doen. Ze zeiden geen ‘nee’.

Benieuwd naar de reactie van bezoekers

Fri, 15 Apr 2022 16:22:13 GMT

Als maker heb je een gevoel, waar een idee omheen ontstaat en als je dat hebt uitgewerkt, dan wil je niets liever dan ermee naar het publiek. Je bent benieuwd naar de reactie van bezoekers. De energie in de zaal, de stilte en de ontladingen bepalen voor mij het succes van van de voorstelling. Tijdens de presentatie van het zoveelste album van de Rolling Stones vroeg een journalist aan Keith Richards of er een tournee zou komen. De markante gitarist bevestigde dat volmondig: “Het maken van een nieuwe plaat is verschrikkelijk veel werk. Lange dagen, veel schaven en pielen. Je doet het, zodat je op tournee kunt.” De journalist dacht dat Richards daarmee de volle stadions bedoelde. Richard corrigeerde hem: “Nee, het gaat me om de reactie van bezoekers. Dat voel je alleen als je het live speelt, ook al staan er vijf mensen te luisteren.” Nu ben ik zover dat ik hem begrijp. Een live-voorstelling is zoiets als een gesprek. Vanaf het podium breng ik iets en daarop komt een reactie, soms klein, soms groot. En die reactie draagt de show ergens naartoe. Na de voorstelling zoek ik de bezoekers altijd op. Ik ben razend benieuwd naar hun gevoel en reacties. De nazit is voor mij het hoogtepunt van iedere voorstelling. Soms neemt iemand de tijd om een recensie over theatervoorstelling Zij zagen Oorlog te schrijven. Zoals Martin van der Hooft die er op 13 april in Theater De Stoomfabriek in Dalfsen bij was. En ook in Heino schreef iemand een recensie over Zij zagen Oorlog . Zij zagen Oorlog is nog tot 9 mei te zien in Nederland.

Op tournee met toneelstuk ‘Zij zagen Oorlog’

Tue, 12 Apr 2022 09:51:19 GMT

De theatervoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ is weliswaar mijn derde solostuk, maar het is de eerste voorstelling waarmee ik langs de theaters en dorpshuizen trek. Zo’n tournee is een nieuwe ervaring voor me en ik vind het geweldig. Ik geniet van de energie in de zaal. De lach uit het publiek. En ook van hun tranen van ontroering. Ik hoor het allemaal en het zorgt voor een soort subtiele interactie. “YouTube en TikTok op toneel” In 75 minuten speel ik 6 korte verhalen achter elkaar. De verhalen gaan over mensen die een keuze moeten maken en die allemaal goede bedoelingen hebben. Na elke voorstelling ga ik praten met bezoekers. Ik ben zeer benieuwd naar wat de show bij hen deed en welke van de korte verhalen ze het meest bij is gebleven. Een 15-jarige noemde “Zij zagen Oorlog” een soort YouTube en TikTok op toneel: 6 korte verhalen die nagenoeg automatisch in elkaar overlopen. “Ontroerend” zei een vrouw, die ’s middags in Emmen de herdenking van de bevrijding door de Poolse eerste Pantserdivisie had bezocht en ’s avonds de toneelvoorstelling beleefde. “Wat een mimiek,” aldus een communicatiedeskundige. “Ieder gebaar telt en dan die ogen. Door merg en been. Prachtig.” Nederlandstalig, maar grenzeloze emotie Vaak zitten er ook een aantal Oekraïense vluchtelingen in de zaal. Zij kunnen de voorstelling niet verstaan, maar de emotie wel begrijpen. Met hen praat ik dan in het Russisch over hun gevoel en de situatie thuis. Het zijn erg emotionele gesprekken die me mijn leven bij zullen blijven. Alle baten van de hele tournee zijn bestemd voor Oekraïense weeskinderen. Daar zijn er al teveel van en als de berichten niet liegen komen er helaas nog veel bij. Heel Nederland is bezig met dat stuk Europa en die saamhorigheid komt goed samen met het thema van ‘Zij zagen Oorlog’. De tournee in 2022 begon bij Theater de Garage in Venlo. Via het festival “Winterswijk in actie voor Oekraïne” in de Achterhoek ging ik naar Drenthe. Daar speelde ik tijdens een herdenking in Nieuw-Weerdinge en een paar dagen later in de Grote Kerk van Emmen. En nu ben ik op pad in Salland en het Vechtdal om via de Betuwe op 9 mei te eindigen in Amsterdam. Ik speel op uiteenlopende locaties. Van festivals tot multifunctionele gebouwen. En van buurthuizen tot theaters. Daarvoor hebben we veel eigen spullen bij ons, zodat we altijd een ’theater op maat’ kunnen bouwen. De komende dagen speel ik in Heino , Dalfsen en Windesheim (bij Zwolle) . Drie prachtige locaties, elk uniek. Elk met hun eigen publiek. Ik heb er zin in.

Met hart en ziel voor Oekraïne

Sun, 10 Apr 2022 11:01:32 GMT

In 2020 maakte ik met regisseur Paul Dekker het toneelstuk ‘Zij zagen Oorlog’. Het gaat over zes mensen die twee dingen met elkaar gemeen hebben: ze moeten een keuze maken en hebben goede bedoelingen. Met hart en ziel voor Oekraïne speel ik nu mijn visie op vrede en vrijheid. Na het maken moet je de voorstelling promoten, want ik wil er publiek bij hebben. Ik wil van ze horen of ze het dilemma net zo beleven als ik. Toen we in 2020 met de promotie begonnen, ging het land voor twee jaar op slot. Ik speelde de voorstelling wel 24 keer live voor een internet-stream, maar dat is toch anders als live in een volle zaal. Nu mag ik eindelijk weer naar de mensen toe! Voor 2022 plande ik daarom een toer langs bevrijdingsdagen en vrijheidsherdenkingen. Ik wilde het pad van de bevrijder volgen. De Polen die delen van Nederland bevrijd hebben. De Fransen, Amerikanen en Belgen. En de Canadezen en de Britten. Ooit had Nederland ook veel buitenlandse hulp nodig om weer vrij te worden. Een vuist van vuur daalde neer op mijn jeugd Midden in de voorbereiding viel Rusland mijn geboorteland aan. Ik zag raketten vallen straten en het plein waar ik met mijn oma een ijsje haalde. En waar ik mijn eerste optredens voor publiek had. Waar ik met mijn tante naar de markt liep. Een vuist van vuur daalde neer op mijn jeugdherinneringen. Dat deed ontzettend veel pijn en ik was ruim een week totaal van slag. Maar de plicht riep, want er stond een optreden in Venlo in de agenda. Ik dwong me om te repeteren. En besloot alle opbrengsten van de hele toernee te doneren aan projecten voor Oekraïense weeskinderen en vrije Russischtalige media. Om die opbrengst zo hoog mogelijk te maken folder ik. Dat doe ik met hart en ziel en daar krijg ik gelukkig hulp bij. Zij zagen Oorlog was voor mij al intens, maar krijgt nu een dubbele lading. Het spel komt uit mijn haarvaten, want ik ben lang weg uit Oekraïne, maar Oekraïne gaat nooit weg uit mij. Dat gevoel van onrecht leeft niet alleen bij mij, maar gelukkig ook bij de bezoekers.

Spelen voor de vrijheid

Sat, 09 Apr 2022 21:50:01 GMT

In Nieuw-Weerdinge herdenken ze al decennia lang de bevrijding door de Poolse Pantserdivisie. Dat ik op zo’n herdenking mag spelen voor de vrijheid vind ik het hoogst haalbare. Daar is de theatervoorstelling Zij zagen Oorlog voor bedoeld. Opdat we nooit vergeten dat Nederland haar vrijheid terugkreeg met veel hulp van buitenaf. Het was een prachtige dag in Oost-Drenthe. En ik speelde in De Badde, een geweldig multifunctioneel buurthuis. Met podium en ruimte voor heel veel mensen. En die waren er. Het was prachtig. Ontroerend, maar prachtig. Ook de gesprekken achteraf. Een dag om nooit meer te vergeten. Net als die 7e april 1945. Dank jullie wel! Ook een voorstelling bijwonen? Bekijk mijn speellijst en zie of het uitkomt !

Zuinig zijn op onze vrijheid

Tue, 05 Apr 2022 12:58:46 GMT

Vrijheid is het hoogste goed. De vrijheid om te doen en laten wat je wil, wanneer je dat wil. Hoe fragiel vrijheid is, bewijst de situatie in Oekraïne. Daarom moeten we iedere dag zuinig zijn op onze vrijheid. Ook moeten we ons er bewust van zijn dat Nederland in honderden jaren tot een democratie kon worden. Niet perfect, maar wel zoveel beter als het staatsmodel in Rusland. Oekraïne heeft na vele overheersers het amper 30 jaar zelf voor het zeggen, is goed op weg, maar moet nog veel leren. Ze bouwen aan hun democratie en hun vrijheid, maar worden aangevallen. We moeten ze helpen, zonder ze te willen overheersen, opdat ook zij de leertijd krijgen die ze nog nodig hebben. Winterswijk in actie voor Oekraïne In Winterswijk mocht ik op het festival “Winterswijk voor Oekraïne” 45 minuten zingen en spelen. Ik koos voor een reeks liederen die me hielpen de regionale situatie te duiden. Daarvoor gebruikte ik ook mijn eigen afkomst en geschiedenis. Want zoals de André Valkeman het in De Stentor zo treffend duidde: “Met een Russische vader en een Oekraïense moeder is Ksenia de Oekraïense oorlog.” Mijn inspiratie haalde ik onder meer uit een gesprek dat ik had met twee Oekraïense vluchtelingen die mijn voorstelling in Venlo bezochten. Maar ook uit mijn eigen beide oma’s die de tweede wereldoorlog in de USSR overleefden. Eén kon tot haar dood het Duits niet horen. Terwijl de ander het grootste mededogen met de Duitsers heeft maar nooit meer oorlog wilde meemaken. Die situatie trof ik ook bij de toeschouwers van het prachtige festival in Winterswijk. Verscheurd door de Russische taal Ik zong een lied dat werd in de USSR populair werd als Russischtalig anti-oorlogslied. Dat thema is zo universeel dat de Duitsers daar nagenoeg direct een eigen versie van maakten. Ik zong het deels in het Russisch, deels in het Duits. Het Russisch zorgde voor grote woede bij één vluchteling, want haar zoon vecht in Oekraïne tegen de Russische aanvallers en ze kan de ’taal van de vijand’ niet meer horen. Tegelijk is die taal ook wat ons bindt, want hij was tientallen jaren de voertaal in die immense USSR. Veel generaties zijn er groot mee geworden. Er is ook veel kunst in die taal gemaakt. Oneindig veel gedichten en boeken werden er geschreven, net als heel veel prachtige protestliederen. We wilden nooit meer oorlog “Niet schieten” was populair toen ik een jaar of 14 was. De USSR was net als Rusland nu gespecialiseerd in uitzichtsloze oorlogen. Het smaakje van de dag was toen Afghanistan. Juri Shevchuk maakte het lied en eind jaren ’80 trad hij op voor volle stadions met uitzinnige fans. Toen wisten we het allemaal zeker. We wilden nooit meer oorlog. Daar gaat het lied over: Schiet niet op duiven, Schiet niet op mussen, Hey jochie, schep niet op over hoe goed je de levende doelen kunt raken. Je bent een vaste gast bij alle schietbanen, Iedereen heeft bewondering voor jouw schietkunst En je hebt alle mogelijke prijzen gewonnen, maar… Schiet niet! Op een dag werd je droom werkelijkheid – Je werd uitgezonden naar een crisisgebied. Toen je thuis terugkwam, Liep je met een grote boog om je favoriete schietbaan. En als iemand begon over de oorlog Vluchtte je in sterke drank. Je moest weer denken aan die jongen daar ver weg Die je smeekte om dat ene ding: Schiet niet! Een prachtig lied, maar helaas krijgt deze zanger al tijden de stadions niet meer vol. 15 jaar werkkamp voor het zingen van een kinderlied Ik eindigde mijn optreden met een Russischtalig kinderlied dat net zo pijnlijk actueel is als mijn theatervoorstelling Zij zagen Oorlog . Een lied voor vrede en tegen oorlog. Een lied dat je momenteel in Rusland niet op straat mag zingen, want dan ga je misschien wel voor 15 jaar naar een werkkamp. Hoe gestoord is dat? Vergelijk het met ‘Twee emmertjes water halen”. Een vierjarige leerde het woord “altijd” en daar schreef hij vier regels bij die schrijver Lev Oshanin inspireerde tot het lied. De vier regels zijn het refrein. Toen ik het zong hoorde ik mensen het meezingen. Ik zag mensen huilen. Wees stil, soldaat – hoor je dat, soldaat? Mensen zijn bang voor explosies. Duizenden ogen kijken naar de lucht Duizenden monden herhalen steeds: Laat de zon altijd schijnen. Laat de hemel altijd smetteloos blauw zijn. Laat mijn moeder er altijd zijn. Laat mij er altijd zijn. Laten we samen weerstand bieden Tegen de rampspoed, tegen de oorlog En vóór onze jongens. Zonneschijn moet er altijd zijn Geluk moet er altijd zijn. Zo heeft de mens dat bedacht Laat de zon altijd schijnen. Laat de hemel altijd smetteloos blauw zijn. Laat mijn moeder er altijd zijn. Laat mij er altijd zijn.

Nederlands leren met Radio 1

Fri, 01 Apr 2022 09:41:24 GMT

Medio jaren ’90 arriveerde ik in Nederland. Ik sprak Russisch, Oekraïens en Hebrews. Met Engels kon ik me redden en verder kende ik wat Pools. Ik trainde in Amsterdam bij Chakuriki onder Thom Harinck en droomde van een Japanse carrière als lichtgewicht Thaiboxer. Overdag was ik schoonmaker bij verschillende gezinnen in Oud-Zuid in Amsterdam. Tijdens dat werk luisterde ik bewust naar Radio 1, want ik wilde heel graag Nederlands leren. Daarvoor had ik een grote hoofdtelefoon. Een gele, van Sony. Aan de ene kant zat de radio waar ik stations kon kiezen en aan de andere kant was er plek voor vier batterijen. Het ding was groot, lomp en zwaar, maar had geen kabels en was dus ideaal voor wat ik ermee deed. Het grote voordeel van de Nederlandse radio is de duidelijke articulatie van de presentatoren. Hun taalbeheersing is zo goed. En met een koptelefoon hoor je elke klank en lettergreep. Eindeloos luisterde ik naar de radio. Het nieuws, de interviews en de praatprogramma’s. Ze hielpen me de Nederlandse taal te verstaan en te begrijpen. Geleidelijk ging ik zinnen nazeggen. Nog altijd word ik warm van binnen als ik die woorden hoor: “Van harte welkom bij het Radio 1 ochtendjournaal.” En nu is het eind maart 2022 en ben ik zelf te gast bij Radio 1. We spreken over mijn theatervoorstelling Zij zagen Oorlog. Maar in mijn hoofd zit ik in die gele koptelefoon. Ik ben even terug in die keukens die ik schoonmaakte. De vloeren die ik boende. Het is een gesprek van een paar minuten, maar voor mij voelt het alsof ik bovenop de Himalaya sta. Je kunt het gesprek terugluisteren bij NPO Radio 1, Nieuws & Co . Het gesprek vind je na 1 uur en 22 minuten. Of 8 minuten voor het eind.

Het spoor van de bevrijders

Wed, 30 Mar 2022 22:36:31 GMT

De theatertournee van ‘Zij zagen Oorlog’ volgt in 2022 het spoor van de bevrijders. Dus speel ik mijn toneelvoorstelling op dagen dat een stad, dorp of regio stilstaat bij offers van de bevrijders. Want ook Nederland had ooit hulp van buitenaf nodig om haar vrijheid terug te krijgen. Zij zagen Oorlog, opdat we nooit vergeten. Toneelvoorstelling onderdeel van Herdenkingen Door het jaar herdenkt Nederland de bevrijding en eren we de mensen die vielen voor onze vrijheid. Dat gebeurt nationaal op de Dam in Amsterdam en bij Hotel De Wereld in Wageningen. Het zijn indrukwekkende gebeurtenissen waar ik altijd kippenvel van krijg. Nog meer indruk maken regionale herdenkingen op me. Dat zijn gebeurtenissen waar een een half dorp uitloopt om stil te staan bij omgekomen vliegeniers. Of bij vier soldaten die omkwamen omdat een tank werd opgeblazen. Ieder jaar weer. Vaak al tientallen jaren. Die herdenkingen halen zelden de landelijke media en worden betaald door lokale ondernemers, zoals de slager en bakker. Nederland vindt dat soort herdenkingen heel normaal. Ik vind ze heel bijzonder. Bezoek een voorstelling bij u in de buurt! Het vieren van de Vrijheid, een prachtige traditie Ik kom uit Oekraïne, toen nog onderdeel van de grote USSR, een land waar ook herdacht werd. Bij herdenkingen in de Sovjet Unie gaat het over de Staat die het grote kwaad verslaat. Herdenkingen in Rusland zijn bombastische militair geladen vieringen en hebben een bijpassende naam: De Dag van de Overwinning, De Dag van de Special Forces, De dag van de Verdediger van het Vaderland. Nederland benadert het vanuit de kernwaarde Vrijheid. En viert het ook vanuit dat perspectief. Een herdenking is hier geen bombastisch spektakel, maar een ingetogen geheel. Veelal afgesloten met een groot feest om de vrijheid te vieren. Dat vind ik een wonderschone traditie. Daar wilde ik met Zij zagen Oorlog iets aan bijdragen en dus zocht ik bewust regionale theaters, dorpshuizen en herdenkingen op . Ik vind het een grote eer om daar voor u in vrijheid te mogen spelen. Speeltijd: 75 minuten, geen pauze. Genre: Geacteerde verhalen & Liederen. Leeftijdsadvies: vanaf 12 jaar. NPO Radio 1 over Zij zagen Oorlog. Alle baten van de gehele tournee komen ten goede aan onafhankelijke Russische media en onderwijs ten behoeve van Oekraïense weeskinderen. Speellijst 7 April – Nieuw-Weerdinge, De Badde , ter ere van de Britse, Belgische, Franse en Poolse bevrijders. 10 April – Emmen, Grote Kerk Cultureel , ter ere van de Poolse bevrijders. 12 April – Heino, Theater Podium Heino , ter ere van de Canadese bevrijders. 13 April – Dalfsen, Theater De Stoomfabriek , ter ere van de Canadese bevrijders. 14 April – Windesheim, Dorpshuis De Molenkamp , ter ere van de Canadese bevrijders. 22 April – Leerdam, Stadspodium GO , ter ere van de Britse bevrijders. 1 Mei – Zwolle, Wresinski Cultuur , ter ere van de Canadese bevrijders. 4 Mei – Wageningen, Theater Junushoff , ter ere van de Canadese bevrijders. 5 Mei – Meppel, Schouwburg Ogterop , ter ere van de Canadese bevrijders. 9 Mei – Amsterdam, Polanentheater , de dag van de finale capitulatie, ter ere van alle bevrijders.

Dat nooit weer

Sun, 27 Mar 2022 10:20:24 GMT

Vandaag gaat de grote oorlog in het oosten van Europa al weer zijn tweede maand in. Hardere sancties zijn niet mogelijk, want dan hebben onze eigen verwarming en industrie er last van. Militair ingrijpen kan niet, want niemand heeft zin in een derde wereldoorlog. Toch garandeerde het westen in 2008 de veiligheid van Oekraïne als dat land afstand zou doen van zijn nucleaire – en chemische wapens. Zij deden dat. In 2014 was het de beurt aan het Europees parlement, dat de bevolking in hartje Kiev onvoorwaardelijk vrijheid en veiligheid beloofde. Rusland nam daarop de Krim in en de industriële democratieën lieten het gebeuren. En nu? Nu valt Rusland over de breedte aan. Steden en dorpen worden platgegooid, energiecentrales uitgezet. Op diverse plekken worden delen van de Oekraïense bevolking uitgehongerd of zelfs weggevoerd. De industriële democratieën ondersteunen Oekraïne met wapens. We geven ze genoeg om zichzelf zo’n beetje te kunnen verdedigen, maar te weinig om de Rus het land uit te schoppen. Wat bedoelden we eigenlijk met “Dat nooit weer!”?

Jerzy Grotowski, de grote theateronderzoeker

Thu, 24 Mar 2022 13:43:56 GMT

Vliegtuigen vol humanitaire – en militaire hulp voor Oekraïne vliegen af en aan op het kleine vliegveld van de Poolse stad Rzeszów. De stad is qua omvang vergelijkbaar met Groningen. Het nabij gelegen vliegvlieg is iets groter dan vliegveld Eelde. Vanaf de Poolse stad is het normaal gesproken twee uur rijden naar de grote Oekraïense stad Lviv. Maar door oorlogsgeweld, vluchtelingen en wegafsluitingen doe je er nu bijna vier uur over. Rzeszów is voor mij vooral de geboortestad van Jerzy Grotowski, de grote theateronderzoeker . Via docent, coach en regisseur Paul Dekker kwam ik jaren geleden in aanraking met de Grotowski Techniek. Het is een fysieke acteertechniek gericht op zuiver acteren. Het was voor mij een ware openbaring. Samen maakten we de voorstelling Strannik . Ook acteren doe je met je lichaam. Het voorbereidend werk, zoals het leren van tekst en het analyseren van een karakter, doe je met je hoofd. Daarna laat je die informatie als het ware in je lichaam “zakken” en kom je in de verbeelde wereld waar je dingen ziet, hoort, proeft, beleeft. In deze verbeelde wereld produceert je lichaam impulsen, je stem en je emoties. Door middel van de fysieke Grotowski training gaat de acteur op zoek naar de impulsen die uit het dieptste van zijn lichaam stromen en leidt deze zo zuiver mogelijk naar de expressievorm die nodig is voor de voorstelling. Op het moment dat de acteur deze handeling volbrengt, is hij ten volle aanwezig op het toneel, iets wat vaak met “stage presence” wordt geduid. De toeschouwer is dan geboeid door alles wat de acteur doet, die herkent zichzelf erin. Zo’n totale handeling is alleen mogelijk als het lichaam ’transparant’ en afgestemd is op de kleinste impulsen van binnen en van buiten. Om deze transparantie te bereiken train je je lichaam als acteur op een zeer specifieke wijze. De training die Grotowski in zijn theater laboratorium is daarvoor ontwikkeld. Jerzy Grotowski, de grote theateronderzoeker, inspireerde talloze mensen die hun eigen fysieke acteertrainingen ontwikkelden. Ook die streven hetzelfde doel na: ze leren je zuiver acteren. Ik volgde er verschillende, maar bij Grotowski ga ik echt ‘aan’.

Frénk van der Linden in gesprek met Ksenia

Wed, 23 Mar 2022 11:03:42 GMT

In een Wereldgesprek onderzoekt Frénk van der Linden verschillende invalshoeken rond de thema’s vrede, vrijheid en veiligheid. In deze aflevering gaat Frénk van der Linden in gesprek met Ksenia over haar Oekraïense afkomst . En de keuzes die haar familie maakte om te overleven. Ook spreken ze over invloed daarvan op haar werk als actrice en theatermaker, bijvoorbeeld rond Ksenia’s toneelvoorstelling Zij zagen Oorlog . “Toen mijn moeder mijn vader trouwde, was ze heel blij want ze was haar Joodse achternaam kwijt. Dus had plots veel meer mogelijkheden in de samenleving.” En meer: Andere Wereldgesprekken vindt u hier .

Voor vrijheid maak jij het verschil

Tue, 22 Mar 2022 14:00:05 GMT

In je leven moet je keuzes maken. Die zijn niet altijd heel eenvoudig. In een aantal gevallen overzie je de consequenties niet. Maar diep van binnen bepaalt je gevoel op zo’n moment de richting. Dat proces is de essentie van mijn voorstelling Zij zagen Oorlog . Voor vrijheid maak jij het verschil, want uiteindelijk zijn we allemaal mensen. Hoe je komt tot je keuze is ook de essentie van de serie Wereldgesprekken van Wageningen 45 . Daarin onderzoekt Frénk van der Linden in ‘vrijheid, Jij maakt het verschil’ verschillende invalshoeken rond de thema’s vrede, vrijheid en veiligheid. Op 22 maart 2022 ben ik om 19:30 te gast. U kunt ons gesprek online volgen . Ook kunt u zich opgeven om in het beroemde Hotel de Wereld live bij het gesprek aanwezig zijn. Op vier mei herdenkt Wageningen 45 groots de capitulatie van de Duitse eenheden in Nederland. Dat gebeurde in Hotel de Wereld in Wageningen. Iedere 4e mei wordt afgesloten met het ontsteken en verspreiden van het Vuur van de Vrijheid dat via estafettelopers vervolgens zijn weg vindt naar de diverse bevrijdingsfestivals in Nederland. Tussen dodenherdenking en het verspreiden van het Vuur van de Vrijheid speel ik in Theater Junushoff Zij zagen Oorlog. Ook daar kunt u bij aanwezig zijn. Tickets voor de Theatervoorstelling Zij zagen Oorlog in Wageningen bestelt u hier . Alle baten zijn bestemd voor vrije onafhankelijke Russische Media en educatieve projecten gericht op Oekraïense weeskinderen.

Wat heb ik jullie gemist!

Fri, 18 Mar 2022 12:25:41 GMT

Oh mensen, wat heb ik jullie gemist! Nog even en ik mag weer het toneel op voor een zaal met mensen. Echte mensen. Oh, wat heb ik die energie in de zalen gemist!!! Bijna een jaar speelde ik live voor een internet-stream. En ook dat went. Ik maakte me de techniek van spelen voor camera’s eigen en genoot van de interactie achteraf. Maar toch miste ik iedere voorstelling in de zaal de energie van het publiek. De gniffels, de oh’s en ah’s. Zij zagen Oorlog verhaalt over woede, loyaliteit, liefde en vergiffenis. De voorstelling gaat over mensen, zoals u en ik. Voor mij is mijn optreden zondag in het warme Theater De Garage in Venlo meer dan de start van mijn reprise tournee van 15 voorstellingen tot 9 mei. Het is de hernieuwde onderdompeling in de energie van de zaal. De voorstelling komt uit alle aspecten van mijn zijn, uit alle vezels van mijn lijf. Voor u, voor mijn beide oma’s en voor de slachtoffers in Oekraïne. Tot zondag. Kunt u zondag niet? Kom dan een andere keer! De volledige speellijst van Zij zagen Oorlog vindt u hier. Alle opbrengsten van deze reprise tournee komen tegen goede aan gevluchte Oekraïense kinderen en vrije onafhankelijke Russische media. Alleen zo kunnen we herhaling voorkomen. Toneelvoorstelling Zij zagen Oorlog is opgedragen aan mijn oma’s. Mijn Joodse oma uit Charkiv kon tot haar dood het Duits niet horen. Mijn Russische oma, die 900 vreselijke dagen in Leningrad overleefde, heeft het grootste mededogen met de Duitsers. Zij zagen Oorlog, een toneelvoorstelling over keuzes en vergiffenis.

kruiZtocht van de kinderen.

Wed, 16 Mar 2022 13:41:16 GMT

Met vileine titels als ‘KruiZtocht van de kinderen’ probeert een Russische krant zich te houden aan de media-regels van het Kremlin. En tegelijk informeert ze de bevolking over achtergronden bij het nieuws. De krant doet haar best om in Rusland beschikbaar te blijven, zodat er ‘iets’ van onafhankelijke media overeind blijft. Dat nieuws en meer in een bomvolle nieuwsbrief . Met ook het laatste nieuws rond de start van de tournee van theatervoorstelling Zij zagen Oorlog bij Theater de Garage . Wilt je de nieuwsbrief de volgende keer automatisch ontvangen? Abonneer je hier op mijn nieuwsbrief. Ik ben geboren in een land waar privacy niet vanzelfsprekend was. Dus ik leg geen relatie tussen je gedrag op deze site, elders op internet en registratie voor mijn nieuwsbrief. Ik volg je nergens en stel ook geen informatie beschikbaar aan derden. Het volledige privacy-statement van ksenia.nl vind je hier .

Haar naam is Marina Ovsyannikova

Mon, 14 Mar 2022 22:44:43 GMT

Haar naam is Marina Ovsyannikova en zij zag oorlog. En ze is het er niet mee eens. Deze moeder van twee kinderen is medewerkster van de belangrijkste Russische TV zender. Daar is ze de leugens van de regering zat. Ze besloot tijdens de live-presentatie van het journaal met haar boodschap in beeld te stappen. Ze krijgt hiervoor zeker en vast 15 jaar gevangenisstraf. Zou jij dat ervoor over hebben om de wereld te vertellen dat je werkgever de boel voorliegt? Dit gebeurde er achter de rug van Poetin’s favoriete nieuwslezeres: Vooraf nam ze een video op met de bedoeling van de actie. In onderstaande opname zegt deze heldin: “Wat er nu in Oekraine gebeurt is een misdaad, en Rusland is de agressor. De verantwoordelijkheid voor deze agressie ligt bij één persoon, en dat is Vladimir Putin. Mijn vader is een Oekraïner, mijn moeder is een Russin, maar ze zijn nooit vijanden van elkaar geweest. En deze ketting om mijn nek is een symbool dat Rusland onmiddelijk met deze broedermoord moet stoppen. Onze broederlijke volkeren zullen nog in staat zijn om zich te verzoenen. Helaas ben ik laatste jaren tijdens mijn werk bij de 1e kanaal bezig geweest met de propaganda voor het Kremlin. En ik schaam me er ontzettend voor. Ik schaam me voor het toestaan van de leugens die via de tv zijn uitgezonden. Ik schaam me voor het toestaan van de brainwashing van het Russische volk. We hebben gezwegen in 2014, toen dit alles pas begonnen was. We zijn niet gaan demonstreren toen het Kremlin Navalny heeft vergiftigd. We keken zwijgend naar dit onmenselijke regime. En nu heeft de hele wereld zich van ons afgekeerd, en de komende 10 generaties van onze nakomelingen zullen de schaamte van deze broedermoord oorlog niet weg kunnen wassen. Wij, Russen, zijn denkende en slimme mensen. Alleen wij kunnen deze waanzin stoppen. Ga demonstreren!! Wees niet bang. Ze kunnen niet ons allemaal opsluiten.” Update: meer over deze actie bij het onafhankelijke Russische nieuwsplatform Meduza . Zij verloren ca. 35.000 abonnees toen hun abonnees door sancties hun lidmaatschap niet meer konden betalen. Help ze overleven .

Ga stemmen

Mon, 14 Mar 2022 11:45:48 GMT

Deze week mag je stemmen en ook daarmee vier je vrijheid. Het bied je een uitgelezen kans om echt iets te betekenen voor de mensen om je heen. Ga stemmen en maak deze wereld ook voor je medemens een klein beetje beter.

Ksenia Live bij NPO Radio

Fri, 11 Mar 2022 10:50:25 GMT

Drie jaar geleden maakte ik de pacifistische solo-toneelvoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’. De première was op 20 september in de Schouwburg van Zwolle. Ik speelde de show vervolgens in theaters, tot lockdowns me naar een internetstream dwongen. In 2021 plande ik een voorjaarstour langs lokale bevrijdingsdagen. Naast je gezondheid is vrijheid één van de belangrijkste dingen die je hebt. En toen brak er oorlog uit in het gebied waar ik ben geboren. In het kader van de actie voor Giro555 en Radio555 mocht ik live bij NPO Radio een uur praten over mijn gevoelens, die tijd in Charkiv in het oosten van de Oekraïne en mijn toneelvoorstelling die op 20 maart start in Theater De Garage in Venlo. Mijn Joodse oma We spraken over mijn Joodse oma. Zij is geboren in Charkiv en overleefde de oorlog omdat ze met haar man ontwerper was in de traktorfabriek Morozov Machinebouw. Die fabriek werd in zijn geheel verhuisd naar de Oeral, zodat de Duitsers hem niet zouden innemen en ging daar als “ Oeral tankfabriek 183 ” iets anders maken dan tractoren. We spraken ook over de broer van mijn oma, die koos voor een carrière aan het front. Oorlog is niet Zwart of Wit Het ging ook over mijn vader, die samen met zijn moeder nog altijd in Sint-Petersburg woont. Zij overleefde 900 dagen belegering van Leningrad , maar heeft desondanks geen hekel aan Duitsers. Zij zag ook de andere kant. Namelijk Russen die ook de meest vreselijke dingen deden om te overleven. Het leven is niet zwart of wit. Oorlog ook niet. Daar gaat ‘Zij zagen Oorlog’ over. Zij zagen Oorlog gaat over universele menselijke thema’s Ik mocht een lied uit de voorstelling zingen en koos voor een lied over wat oorlog betekent voor de gewone soldaat. Dit universele thema wordt in de oorspronkelijke Russischtalige versie heel goed verwoord. Zo goed dat de Duitsers er nog in de oorlog een eigen versie van maakten. In ‘Zij zagen Oorlog’ zing ik coupletten in beide talen, op de radio ook: Ksenia Live bij NPO Radio kun je hier terugluisteren .

Laten we het eens over de Russen hebben

Mon, 07 Mar 2022 13:55:40 GMT

De afgelopen dagen kreeg ik best wel wat vragen over hoe de Russische bevolking erin zit. Er waren ook veel verwijten aan de Russen en een Nederlandse journalist vroeg zich zelfs af waarom er in Rusland niet gedemonsteerd wordt. Hij noemde de Russen zelfs laf. Dus laten we het eens over de Russen hebben. Wordt er gedemonstreerd in Rusland? Ja, van Sint-Petersburg aan de Oostzee tot het 7 tijdzones verderop gelegen Vladiwostok aan de Stille Oceaan wordt er gedemonstreerd. Dat zijn in een aantal gevallen massale demonstraties met duizenden mensen en soms zijn het er enige honderden. Demonstreert iedereen? Nee, een aantal is het met de ‘volksvertegenwoordiger’ eens en vindt de oorlog noodzakelijk. Een deel daarvan is opgehitst door overheidscommunicatie. Een aanzienlijk deel denkt dat het wel overwaait en laat het gewoon gebeuren. Dat soort meelopers vind je overal, dus ook daar. Maar er is ook een aanzienlijk deel dat niet durft te demonstreren. Hoe gevaarlijk is demonstreren in Rusland? Levensgevaarlijk. Er zijn al ruim 14.000 mensen opgepakt en het regime Poetin was daar duidelijk over: je zaak wordt behandeld door een rechtbank van ‘politieke zaken’ en die ziet het in beginsel als landverraad. Je gaat voor lange tijd de bak in en je raakt je baan en alles kwijt. Een deel van de gevangenen komt nooit meer thuis omdat ze ‘plots’ overlijdt. Dat ziet er dan zo uit Verplaats je voor het gemak even in het leven van die Rus. Je bent lekker aan het tweeverdienen, je hebt een Duitse auto en Duitse keuken en woont met je gezin en kinderen in een mooi appartement. Het regime van het land waar je woont valt buurland Oekraïne binnen en ondanks dat het een uur of 4 vliegen is, ben je totaal van slag. Grote kans ook dat je daar familie hebt. Misschien woont je zus er met haar kinderen. Witheet ben je, maar je bent ook bang want je kent je ‘volksvertegenwoordiger’ en zijn grillen. Je zet je over je angst heen, gaat toch demonstreren, wordt opgepakt, veroordeeld en komt een paar jaar later vrij. Je bent je huis en auto kwijt, maar als je geluk hebt dan heb je al je vingers en tanden, je gezondheid en je gezin nog. De politie daar is niet je beste vriend Toen ik net in Nederland woonde, was ik als de dood voor de politie. Dat leer je in Rusland, ’the hard way’. Militie kan van alles met je doen en komt overal mee weg. Je hebt het de afgelopen twee jaar in Wit-Rusland gezien en neem van mij aan dat Rusland niet anders is (Oekraïne ook niet trouwens, maar daar hebben we het nu niet over). Uitkomen voor je mening Afgelopen jaar zagen we in Nederland diverse demonstraties uit de hand lopen, met grootschalige inzet van waterkanonnen en honden. En dat in een land waar je doorgaans aan de politie de weg kunt vragen, je altijd recht hebt op een advocaat, je tegen een straf in beroep kunt en een gevangenis op maximaal een uur rijden zit. Stel je even voor hoe die situatie is in een land waar wetteloosheid regeert, er met metalen knuppels geslagen wordt, noodwetten sneller worden ingevoerd dan Hugo de Jonge dat deed en de werkkampen 5-6 tijdzones verderop liggen. Helden Iedere strijder die in Oekraïne de wapens opneemt zien we als een grote held. Die Russische demonstranten verdienen diezelfde eer.

5 mei, Schouwburg Meppel

Fri, 04 Mar 2022 11:58:06 GMT

Iedere dag komen er nieuwe data bij zoals vandaag 5 mei, schouwburg Meppel. Dat is fantastisch. Jullie hebben geen idee wat dat met me doet en voor me betekent. Het dwingt me om te repeteren en zo kan ik de waan van de dag even laten voor wat het is. Het nieuws volg ik gedoseerd. Ik kan er slecht mee overweg. Want ik denk aan mijn vrienden en hun ouders in Oekraïne. De huizen waar ik over de vloer kwam en de pleinen waar ik muziek maakte. Wat er daar gebeurt, is van een barbaarsheid waar geen woorden voor zijn. Dat is niet de schuld van alle Russen, want de meesten hebben het hier nog veel moeilijker mee dan jij of ik. Ja echt, neem dat van mij aan. Ga je dus niet afreageren op die Russische winkelier bij je in de buurt, die taxichauffeur, die collega of die muzikant. Zij kunnen er echt helemaal niets aan doen en hebben behoefte aan empathie. Sinds ik hier woon is 5 mei voor mij een mooie datum. Een dag waarop je vrijheid viert. Na je gezondheid is vrijheid het belangrijkste dat je hebt. Dan ga ik nu weer terug naar mijn studio en werken aan mijn teksten en karakters: Moeders, als ze je morgen vragen om je kind naar het front te sturen, dan is er maar één antwoord mogelijk: NEE. De speellijst met alle details vind je hier. Wil je helpen? Dan vind je in deze nieuwsbrief veel mogelijkheden.

Nieuwsbrief 5: spelen op vrijheidsherdenkingen & Oekraïne.

Thu, 03 Mar 2022 13:25:53 GMT

In Nieuwsbrief 5: spelen op vrijheidsherdenkingen & Oekraïne. Deze keer informatie over twee herdenkingen waar ik ‘Zij zagen Oorlog’ mag spelen: Nieuw-Weerdinge op 7 april en op 4 mei in Wageningen, net voor het ontsteken van het Vuur van de Vrijheid (foto). Verder in de nieuwsbrief veel informatie over hulp aan Oekraïne en alles over de speellijst . Snel een show zien? In Theater de Garage in Venlo ben ik op 20 maart 2022. Da’s al snel! Lees de nieuwsbrief online . Iedere keer automatisch ontvangen? Registreer je hier. Willen weten wat ik met je gegevens doe? Hint: niets. Privacy-statement vind je hier .

Baten tour Zij zagen Oorlog 2022 naar Oekraïne

Wed, 02 Mar 2022 12:25:03 GMT

Alle baten van de tournee “Zij zagen Oorlog 2022” komen ten goede aan hulpprogramma’s gericht op onderwijs voor Oekraïense vluchtelingen. Alle baten van de tour Zij zagen Oorlog 2022 gaan naar Oekraïne, specifiek naar educatieve projecten gericht op Oekraïense vluchtelingen. Plots is er een hele grote oorlog in Europa. Wat zou jij doen als het je hier overvalt? Wil je sterven voor je idealen? Of overkomt het je? Wat maak je mee? Wat maak je door? In ‘Zij zagen Oorlog’ beleef ik oorlog via vijf ooggetuigen. Ik neem je mee in hun verhaal, hun keuzes met consequenties, en zing hun liederen. Zij zagen Oorlog gaat over hoop en vrees. Over ambitie en goede bedoelingen. Over lijden en vergiffenis. Zij zagen Oorlog is aandoenlijk en confronterend. Ik houd je een spiegel voor, maar er is hoop. Er is genoeg om voor te sterven, maar nog meer om voor te leven. Zij zagen Oorlog is opgedragen aan mijn oma’s. Mijn Joodse oma uit Charkiv, kon tot haar dood het Duits niet horen. En mijn Russische oma, die 900 vreselijke dagen in Leningrad overleefde, maar het grootste mededogen met de Duitsers heeft. Alle baten van de tournee “Zij zagen Oorlog 2022” komen ten goede aan hulpprogramma’s gericht op onderwijs voor Oekraïense vluchtelingen. Meer over toneelvoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ . Speellijst vind je hier.

Het Den Haag van Oekraïne

Tue, 01 Mar 2022 10:11:43 GMT

Het Den Haag van Oekraïne heet Odessa. De havenstad waar de humor op straat ligt. Waar het volk de wereld en zichzelf bij in een koffietent de maat neemt. Odessa, och Odessa! Foto van de vredesbijeenkomst in Amsterdam op 27 april 2022. Wat een opkomst! Dank je wel Nederland!

Oh Charkiv!

Sun, 27 Feb 2022 19:49:25 GMT

“Hevige straatgevechten in Charkiv“ Hoeveel pijn kunnen een paar woorden op je scherm ineens doen. Straatgevechten in de stad waar ik als kind vrolijk en onbezonnen van ‘s ochtends vroeg tot ’s avonds laat buiten speelde, in de bomen klom, met mijn oma naar de markt liep, voor het eerst liedjes met gitaar buiten zong. Hoe pijnlijk en onwerkelijk. Mijn hart gaat uit naar alle kinderen in Charkiv die al deze ervaringen op dit moment ontnomen worden. Meer over mijn gevoel over deze ellende vind je hier . Update van 20220227, 19:30 uur (CET): De Russen zijn de stad uit gevlucht, Oekraïense leger heeft de controle heroverd.

Mijn hart huilt voor Oekraïne

Thu, 24 Feb 2022 13:42:24 GMT

Het geboorteland van mijn vader valt het geboorteland van mijn moeder aan. Een onwerkelijke situatie. Het ene moment sta ik op mijn telefoon beelden te bekijken van hoe Russische raketten inslaan in Charkiv, op het plein waar ik altijd met mijn oma liep, en het volgende moment sta ik buiten een vrachtwagen met audio-spullen voor mijn anti-oorlogsvoorstelling ‘ Zij zagen Oorlog ‘ te lossen. Gewone mensen zijn de pineut Oorlog is vreselijk, voor iedereen. In eerste instantie voor de mensen die er midden in zitten. Dat zijn gewone mensen zoals u en ik. Ze moeten het over zich heen laten komen en het beste ervan zien te maken. Voor hen is belangrijk dat u laat zien dat u ze niet vergeet. Voorzie uw profielfoto op social media van de Oekraïense kleuren. Vertel de verhalen van de mensen in uw posts en bijdragen. En ga protesteren of doe mee met een vredesmars. Het helpt allemaal, echt. Ook hier consequenties Maar ook voor mensen elders in de wereld gaat dit heftige consequenties hebben. Tot wel 60% van het Europese tarwe en diverse granen komen bijvoorbeeld uit de betwiste regio. Veel grondstoffen en energie halen we daar vandaan. De wereld gaat geconfronteerd worden met onmogelijke prijsstijgingen en tekorten. Hoeveel pijn kunnen we hier aan? Vertrouw niet teveel op de effectiviteit van sancties. De Rijke Russen hebben er rekening mee gehouden en de arme Russen zijn niet anders gewend. Zij hebben in de historie talloze malen bewezen op het tandvlees te kunnen overleven. Zal ik mijn familie ooit nog zien? Zelf maak ik mij het meeste druk over mijn familie en vrienden. Mijn Russische oma in Sint-Petersburg is bijna 100 jaar oud . Zal ik haar ooit nog kunnen omhelzen? En mijn vader die daar ook woont. Kan ik ooit nog bij hem op bezoek? Mijn Joodse familie woont niet meer in Charkiv. In de tweede wereldoorlog kwam een groot aantal om en de rest (inclusief mijn moeder en ik) is vanwege antisemitisme uit de USSR vertrokken. Mijn hart huilt voor Oekraïne Ik ben iedere dag blij met de warmte die ik van van de Nederlanders ontving toen ik hier in jaren ’90 zonder iets aankwam. Mijn buren in Amsterdam, de glimlachende controleurs in het openbaar vervoer en de politie die je gewoon de weg kan vragen. En jaren later de warmte van de Zwollenaren. Mijn hart huilt voor Oekraïne. Ik ben er al jaren weg, maar het zal altijd een onderdeel van me zijn. Update: Mijn eerste reactie was het afgelasten van deze tournee. Ik kon het emotioneel niet aan. Uiteindelijk heb ik na veel overleg besloten om de tournee te spelen, zelfs uit te breiden en alle opbrengsten te doneren aan initiatieven gericht op Oekraïense weeskinderen en tbv. vrije onafhankelijke media. Uiteindelijk konden we ruim 17.000 euro doneren in cash en goederen. De warme reacties van het Nederlandse publiek blijven mij mijn leven bij.

Theater om over na te denken

Mon, 21 Feb 2022 20:01:10 GMT

Theater om over na te denken, want wat doet u doen als oorlog u overvalt? En kunt u leven met de consquenties van die keuze? Met “Zij zagen Oorlog” vertel ik het vertaal van zes mensen die in oorlog terecht komen . Ze maken keuzes en overzien niet altijd de consequenties. Sommige beslissingen lijken logisch, maar zijn ze dat ook? Zij zagen Oorlog is mijn eerste reprise ooit. Ik ben daar trots op en ga er intens van genieten. De komende maanden kunt u me zien op regionale bevrijdingsherdenkingen of in theaters bij u in de buurt. De speellijst van Zij zagen Oorlog met de bevestigde speeldata en locaties vindt u hier. Er komen er nog diverse bij. Bij de première maakte RTV Oost beelden van “Zij zagen Oorlog” en een interview . Die dag speelde ik de voorstelling twee keer in de Schouwburg van Zwolle. Dat was best pittig, maar werd vorig jaar eigenlijk de standaard. Bij RTV Focus mocht ik op de radio in het eerste uur meer vertellen over mijn achtergrond als iemand die geboren is in het oosten van Oekraïne, mijn beleving en theater in zijn algemeen.

Gewone mensen in oorlog: De Witte Roos.

Fri, 18 Feb 2022 18:29:38 GMT

Gewone mensen zoals u en ik bepalen het verloop van een oorlog. Timmerlieden, schoenmakers, slagers, taxichauffeurs en studenten zoals Hans en Sophie Scholl (foto), en Christoph Probst. In de jaren ’40 waren laatstgenoemden lid van de verzetsgroep De Witte Roos die in München intellectuele pamfletten maakte. Ze riep op tot stil verzet tegen het nazi-regime. De Witte Roos verspreidde haar pamfletten door heel Duitsland. Een aantal bereikten Engeland, werden daar massaal bijgedrukt en door Britse bommenwerpers boven Duitsland afgeworpen. Op 18 februari 1943 werden ze tijdens het verspreiden van hun boodschap ontdekt en opgepakt. Ze werden ter dood veroordeeld en op 22 februari onthoofd. Een uur voor de executie mochten de ouders in tien minuten afscheid van ze nemen. Deze drie studenten zijn mensen zoals u en ik die met hun daden het verschil probeerden te maken. Er zijn veel documentaires en films over gemaakt. De meest recente is “Sophie Scholl – Die Letzten Tage.” Dit is de officiële trailer daarvan:

Eeuwige liefde

Mon, 14 Feb 2022 07:55:00 GMT

Eeuwige liefde mag op deze Valentijnsdag niet ontbreken. Daarvoor neem ik je mee naar de stad Bialystok, waar ik in 1993 woonde. In 1926 wordt in die Poolse stad de Joodse Lilka Ticktin geboren. Lang woont ze er niet. Als de Russen de regio als onderdeel van het Molotov-Ribbontrop pact in 1939 innemen, woont de familie iets verderop in Lida. Twee jaar na de Russen komen de nazi’s. Ghetto’s Het is mei 1942 als de SS in de regio van deur tot deur gaat om joden te verzamelen. Ze pakken ook Lilka op. Ze slepen haar naar een verzamelpunt en ze draagt alleen een nachtjapon. Met duizenden joden wordt ze naar een ghetto gestuurd. Meer dan 5500 joden hebben minder geluk en worden ter plekke geëxecuteerd. Samen met haar vader ontsnapt ze uit het ghetto en vlucht ze naar de bossen. Daar ontmoet ze Tuvia, een jongen die ze kent uit het complex waar een vriendin van haar woonde. Een huis in de oerbossen van Wit-Rusland De joodse Tuvia Bielski heeft met zijn broer de ghetto’s niet afgewacht. Hij vluchtte direct de bossen in. en probeerde daar zoveel mogelijk joden te redden. Zijn groep bestaat dan al uit eenentwintig vluchtelingen. Met elkaar wonen ze onder primitieve omstandigheden in de oerbossen van wat nu Wit-Rusland is. De groep wordt steeds groter en het verzamelen van voldoende voedsel steeds complexer en gevaarlijker. Bielski Partizanen De groep stuurt regelmatig een aantal mensen op pad om bij boeren in de regio om voedsel te bedelen. Ook overvallen ze Duitse posten en apothekers voor medische middelen. De groep wordt bekend als de “Bielski Partizanen”. Veel boeren in de regio zorgen voor voedsel en melk, maar het werk is nooit zonder gevaar omdat de Duitsers actief op de verzetsgroep en ondersteuners jagen. Bij één zo’n actie komt Lida’s vader om het leven. Tot de dood hen scheidt Tuvia is de leider van de groep en Lida doet alles wat er van een strijder verwacht mag worden. Nachtenlang waakt ze over het kamp. Ze loopt patrouilles en zorgt voor haar medevluchtelingen. Uiteindelijk krijgen Tuvia en zij een relatie en in 1944 trouwen ze diep in de Wit-Russische bossen. De groep vluchtelingen groeit uit tot meer dan 1200 joden en weet de oorlog te overleven. Tuvia en Lilka blijven bij elkaar tot de dood hen na 45 jaar scheidt. Tuvia overlijdt in 1987 in Jerusalem, Lilka in 2001. Het verhaal van de Bielski Partizanen is prachtig en aangrijpend verfilmd onder de titel Defiance . Dit is de trailer van die film, waarin echt hoogstaand geacteerd wordt: Meer verhalen van mensen in oorlog vindt u hier.

De prijs van de keuze

Wed, 09 Feb 2022 08:00:00 GMT

De Amerikaanse luchtmacht kiest in tegenstelling tot de RAF voor bombarderen bij daglicht. Ze willen burgerslachtoffers zoveel mogelijk zien te voorkomen. De prijs van die keuze is enorm en daar wil ik in deze serie waargebeurde historische verhalen even bij stilstaan. Als de Amerikaanse luchtmacht zich in in de Tweede Wereldoorlog in Europa meldt, dan is de luchtoorlog al een paar jaar bezig. Het zijn tot dan vooral de Engelsen die de kolen uit het vuur halen. Hun commandant is Arthur Harris. Hij gelooft heilig in tapijtbombardementen op Duitse steden. Zijn bloeddorstige en nietsontziende beleid levert hem de bijnaam ‘Bomber Harris’ op. De Amerikanen onderschrijven de Engelse tactiek niet en kiezen voor precisie-aanvallen. Uitgelachen door de Engelsen Die Amerikaanse filosofie is bedacht door een verkoper van een bommenrichter . Voor het uitbreken van de oorlog overtuigt hij de luchtmacht ervan dat ze met zijn richtsysteem van grote hoogte bommen in een vat kunnen gooien. De luchtmacht gaat ervoor en oefent erop, maar de oorlog komt te vroeg. Als de Amerikanen in Europa aankomen en hun tactiek bekend maken, lachen de Engelsen hen uit. Preciezer bombarderen betekent overdag vliegen. Dat is een directe confrontatie met de Duitse luchtmacht en dat zien de Engelsen niet zitten. Een verschil van dag en nacht Bomber Harris kiest ervoor om ’s nachts structureel hele steden plat te gooien. Dat is jammer voor de burgerbevolking, maar de enige manier om er zeker van te zijn dat je schade doet aan infrastructuur en industriële doelwitten. En de manier om zoveel mogelijk vliegtuigen heel thuis te krijgen. De Amerikanen kiezen heel bewust voor minder burgerslachtoffers en bombarderen overdag en ze accepteren de prijs van de keuze. Onder moeilijke omstandigheden doen de jonge Amerikanen tot het bittere eind hun uiterste best om burgerslachtoffers te voorkomen. Dat lukt pas vanaf het begin van het laatste oorlogsjaar als de B-17’s een stuk lager kunnen vliegen en het richten daardoor makkelijker wordt. De prijs van de keuze Dat geldt ook voor de Duitse luchtafweer die in die laatste maanden daardoor veel slachtoffers maakt. De B-17 in de foto wordt krap een maand voor het einde van de oorlog in de buurt van Stendal geraakt. De piloot is de enige van tien bemanningsleden die het overleeft. Deze B-17 is één van de 4145 toestellen die uiteindelijk niet meer terugkeren. Na de oorlog wordt Bomber Harris bekritiseerd voor zijn misdaden tegen de mensheid, een verwijt dat de Amerikanen niet ten deel valt. Maar tegen welke prijs? Tijdens sommige aanvallen verliezen ze overdag tussen de 25% en 50% van de bommenwerpers. Dat is een enorm aantal. 38.418 jonge Amerikanen overleefden het niet en dat is de prijs van de keuze.

Mensen zoals u en ik

Mon, 07 Feb 2022 15:51:41 GMT

FILM: Mensen zoals u en ik nemen beslissingen die verstrekkende gevolgen kunnen hebben. Soms is de consequentie direct zichtbaar, maar dat is lang niet altijd het geval. Maar hoelang kunt u omgaan met die onzekerheid? Zij zagen Oorlog is een toneelvoorstelling over het nemen van beslissingen onder moeilijke omstandigheden en weten dat je moet dealen met onbekende consequenties. Ksenia Marasanova kruipt in de huid van 5 mensen en speelt hun dilemma. De spiegel die ze u zo voorhoudt brengt u bij die ene vraag: wat zou u doen? U maakt kennis met een moeder, een Duitse soldaat, een joodse echtgenote, een boerenknecht en een tiener. U beleeft hun verhaal, hoort hun liederen en daarin ontdekt u het dilemma. En wat zou u doen? De toneelvoorstelling ‘Zij zagen Oorlog’ duurt 5 kwartier en kent geen pauze. Ksenia Marasanova speelt de voorstelling tussen 20 maart en 9 mei in diverse theaters en tijdens een aantal herdenkingen door heel Nederland. Bezoek de speellijst voor actuele data en locaties . De voorstelling ging in de Zwolse Schouwburg in première en daar was RTV Oost bij. De TV-reportage die RTV-Oost maakte over Ksenia en Zij zagen Oorlog kunt u hier vinden .

Details bepalen ontwikkeling van een theatervoorstelling

Fri, 04 Feb 2022 12:43:04 GMT

Details bepalen ontwikkeling van een theatervoorstelling. De kleine dingen, zoals dat heet. Dat is het spel van de actrice, bewegingen over de vloer, de plek van het decor, het licht, eventueel ondersteunende audio en natuurlijk een correct gebrachte tekst. Ik leer de tekst van buiten en spreek die een aantal keer uit, totdat de betekenis en de intentie duidelijk wordt. Als ik deze intentie in mijn lichaam voel, komen de creatieve ideeën over de houding, de beweging in de ruimte en de muziek. Woord voor woord enzin voor zin, ontstaat er een scene. Die speel ik een aantal keer achter elkaar en dan voel ik vanzelf waar ik qua emotie of de betekenis mis zit. Tegelijkertijd gebruik ik de camera om met een derde oog een overzicht te houden over de ruimtegebruik. Dat pad bewandel ik alleen, totdat ik het gevoel krijgt dat ik mijn keuzes kan verantwoorden. Met die grove schets ga ik naar de regisseur . Die kijkt naar de dramatische ontwikkeling en de mise-en-scene, maakt de keuzes scherper, of komt met beter passende interpretatie en soms met nieuwe ideeën. De richting van een voet of een hand kan een wereld van verschil betekenen. Dergelijke details bepalen de ontwikkeling van een theatervoorstelling. Samen komen we tot een doorleefde weergave van een verhaal met geloofwaardige karakters en echte emoties. Dat is een super creatief proces waar ik extreem van geniet. Daarna komt de muziek en dat is een heel belangrijk onderdeel van elke theatervoorstelling. Muziek bepaalt een deel van de emotie en vaak ook het ritme in de vertelling. Je kunt ermee tot rust komen of worden geprikkeld tot spannende ontwikkelingen. Ik experimenteer met diverse soorten muziek, oud en nieuw. En als ik uiteindelijk een goed idee heb van wat ik nodig heb, dan laat ik dat maken. Het licht ontwerpen we tijdens een aantal voorstellingen voor een lege zaal en ook daarin laat ik me leiden door mijn gevoel. Als dat goed zit, dan kijk ik hoe het werkt voor het publiek en als dat niet past, dan doen we het opnieuw. Als ik uiteindelijk een voorstelling heb die voor 95% staat, dan speel ik hem voor intimi. Dat zijn een paar voorstellingen en de feedback gebruik ik voor de finetuning. Dan volgen een paar try outs voor publiek van uiteenlopende leeftijden en met wisselende achtergrond. De meningen van de toeschouwers gebruik ik om de definitieve puntjes op de i te zetten, want uiteindelijk gaat het bij het ontwikkelen van een theatervoorstelling om de details. Dan is het de hoogste tijd om even wat afstand te nemen. Ik ga een paar weken wat anders doen. Werken aan een nieuw concept, liedjes spelen of een ander optreden voor te bereiden. Op die manier kijk ik enige maanden later dan met verse ogen naar mijn voorstelling. Dan pas ik hem hier en daar nog aan. Vervolgens repeteer ik zo’n 4 uur per dag en daarna ga ik ermee het theater in. De doorlooptijd van het proces is voor elke voorstelling gelijk. Detailinvulling verschilt door de herkomst van het verhaal of de muziek. Hier leg ik de verschillen uit tussen ‘Zij zagen Oorlog’ en de voorstelling die ik aan het ontwikkelen ben . In mijn nieuwsbrieven vertel ik meer over het ontwikkelproces van een voorstelling en daarin vind je ook meer foto’s of film. Als je dat interessant vindt dan kun je je hier (gratis) aanmelden .

Abonneer je op mijn nieuwsbrief

Wed, 02 Feb 2022 11:46:01 GMT

Abonneer je op mijn nieuwsbrief! Gisteren verstuurde ik deze naar abonnees. Als je deze ook wil lezen dan kan dat hier. Via mijn nieuwsbrief blijf je op de hoogte van alle ontwikkelingen rond voorstellingen. Ook meld ik daar dingen die me bezig houden. Abonneren kan op mijn nieuwsbrief kan op mijn website (links) .

Zeg het maar!

Mon, 31 Jan 2022 17:21:17 GMT

Oorlog overvalt zes mensen. Ze moeten een keuze maken en leven met de consequenties daarvan. In 75 minuten vertel ik hun verhaal. Zij zagen Oorlog is ontwapenend, doch confronterend. Want wat zou jij doen? Vanaf 20 maart in Venlo tot en met de viering van “De dag van de overwinning” op 9 mei in Amsterdam. En tussentijds door heel het land. Zij zagen Oorlog maakt onderdeel uit van de theateragenda van Comité 4 & 5 mei. Ik speel de voorstelling op diverse herdenkingen. De speellijst voor Zij zagen Oorlog vind je hier .

We mogen weer (een soort van)

Wed, 26 Jan 2022 09:33:00 GMT

Daar waren de verlossende woorden van Ernst Kuipers en Mark Rutte: er komt lucht voor de culturele sector. Goed nieuws, maar laten we met elkaar niet net doen alsof de wereld weer open is, want daar zijn we nog ver van verwijderd. De realiteit is dat we het met de situatie moeten doen, maar laten we het vooral niet normaal vinden dat we opgescheept zitten met een overheid die oproept om mensen te discrimineren met een 3G-maatregel die volgens dezelfde overheid niet werkt. Als de persconferentie het voorbeeld moet zijn voor het Nieuwe Elan, dan komt dat slecht uit de startblokken. Een beleid gebouwd op een QR-code, dus gericht op discriminatie, is niet normaal en mag dat ook niet worden. Dat de premier, die vorig jaar vanwege discriminatie aftrad, het nieuwe beleid onderbouwde met met onjuiste interpretaties van statistieken zou iedereen te denken moeten geven. Dat de nieuwe minister van Volksgezondheid daar keihard in mee gaat is reden om wakker te liggen. Dat werd afgedekt met de mantel van populistisch optimisme en een alles-naar-je-toe-rekenen afrondingsbeleid. De meeste pers slikte het voor zoete koek en een beetje communistisch heerser is jaloers hoe Rutte de media aan de voet heeft (hulde voor BNR en Geenstijl die de statistieken wel degelijk ter discussie stelden en de onzin ervan aantoonden), We gaan in de culturele sector dus van start onder een 3G beleid: zonder QR code geen toegang tot musea, bioscopen, bibliotheken en theaters. De regering is bang dat je wat leert en dat geeft te denken. Verder geldt in theaters de 1.5 meter regel. Dat betekent dat er gewerkt kan worden met een bezetting van 20-25% en dat is voor een theater of maker niet een break-even situatie, laat staan dat iemand daar de huur van kan betalen. Mark Rutte heeft het in zijn rekensommetjes over 33% bezetting en dat is precies zo’n voorbeeld van alles naar je toe rekenen. Als je in een regio speelt waar veel gezinnen met meer dan 5 kinderen tegelijk naar het theater gaan, dan is een bezetting van 30% theoretisch inderdaad haalbaar. Het sturen op theoretische haalbaarheid en populistisch opportunisme werd diezelfde week nog gelochenstraft. Het regime Rutte moest vlak na het aantreden al een tegenvaller van 5 miljard presenteren, wegens belastingheffingen die volgens de Hoge Raad in strijd zijn met de wet. Ai. Maar positief bekeken kan ‘een beetje open’ een hele hele kleine stap in de goede richting zijn, zolang we met zijn allen maar realiseren dat discriminatie niet normaal is en ook nooit wordt. Het afbouwen van de QR-regeling en het daarmee gemoeide geautomatiseerde registratiesysteem moet centraal staan in alles wat we elkaar doen. Het toeslagenschandaal bewijst de noodzaak van een kritische houding jegens de overheid en haar systemen en processen. Dus ja, ik ga “Zij zagen Oorlog” spelen. Tot en met 9 mei in theaters, op herdenkingen en festivals met een voorstelling over vrijheid, het individueel maken van keuzes en de consequenties daarvan. Opdat we nooit vergeten.

Achter de schermen

Mon, 24 Jan 2022 17:52:04 GMT

Via mijn website vraagt iemand hoeveel tijd er zit in het ontwikkelen van de voorstelling. Eerder werd die vraag me al op Facebook gesteld. Het is een voor de handliggende vraag, waarop ik een uitvoerig antwoord beloofd heb: hoe gaat het er achter de schermen aan toe? Idee Alles begint met een idee en dat ontstaat doordat een verhaal me grijpt of een situatie me raakt. Die inspiratie kan overal vandaan komen. In het geval van ‘Zij zagen Oorlog’ is dat de gedachte van ergens te wonen en er volledig bij te horen, maar dan toch je land uit te moeten omdat een klein deel van de mensen om je heen dat wil en de rest daar niet tegen ageert. Verkennen en ontdekken Als zo’n idee echt gaat leven, dan ga ik daarmee aan de slag om het vorm te geven. Ik heb daar via allerhande opleidingen een pallet aan tools en technieken voor geleerd. Ik put zelf vooral uit Meisner Technique en Grotowski. En hoewel dat vooral Amerikaanse technieken zijn, leerde ik ze in Den Bosch, want daar zit de Meisner Academie. Ik werk grof een eerste karakter uit en zoek wat de persoon drijft en zoek zo mijn weg. Van verhaal naar vorm Dat proces zit in mijn hart en hoofd en groeit uit naar ‘actie op de vloer’ waar direct meer mensen bij betrokken zijn. In eerste instantie een regisseur, in dit geval Paul Dekker. We zijn dan niet bezig met een voorstelling, maar gewoon met een verhaal. Dat heeft een bepaalde spanningsboog en emotie en lengte. We zijn dan actief bezig met het invullen van witte vlekken en zo onstaat er langszaam een vorm van iets dat een voorstelling kan worden. In de ontwikkeling zijn we dan halverwege, maar tijdstechnisch is het hooguit een kwart. Eerder nog minder. Hoelang deze periode duurt kan ik niet zeggen, want dat is afhankelijk van het verhaal en de rijping. In aanloop naar ‘Zij zagen Oorlog’ duurde deze periode enige maanden, maar voor mijn andere voorstelling was het idee er direct toen ik een boek las. Niet alleen Uiteindelijk ontwikkelen Paul en ik zo een voorstelling en als dat voor 90% staat, gaan we finetunen: choreography, emoties, stem, uiterlijk, kleding, muziek, licht en eventuele effecten. Daarvoor kan ik leunen op een vast team van mensen waar ik meerdere voorstellingen en andere projecten mee heb gedaan. Samen brengen we de voorstelling dan naar een moment dat we hem als ruwe try-out kunnen laten zien aan een select gezelschap van kijkers. Van showcase naar try-out Die eerste ruwe versie noemen we een showcase. De feedback die we krijgen koppelen we aan onze eigen ervaring en de ideeën die we nog hadden, of de ambities die nog in de pipeline zaten. Zo werken we toen naar een eerste echte try-out met publiek. De feedback van de try-outs verwerken we, inclusief onze ervaringen met audio, licht, etc. Dat allemaal leidt tot optimalisaties, cq. verbeteringen op weg naar de première. Twee concrete voorbeelden in de tijd Aan ‘Zij zagen Oorlog’ ontwikkelden we nagenoeg heel 2019. Ik speelde een aantal showcases aan het einde van het jaar, om begin 2020 vervolgens twee grote try-outs te spelen in België. In februari speelde ik nog drie try-outs in Nijkerk en Hoevelaken en in mei zou ‘Zij zagen Oorlog’ in premiere gaan. Dat lukt door corona-maatregelen helaas niet, dus de première werd opgeschoven naar september 2020. ‘Zij zagen Oorlog’ speelde ik vervolgens tientallen malen voor publiek en die voorstelling speel ik ook in 2022 nog. Tot en met 9 mei sta ik ermee in theaters of bij bevrijdingsherdenkingen (ook in 2023 en 2024 trouwens). Op 9 juni 2022 gaat mijn nieuwe voorstelling in première. Het idee daarvoor ontstond najaar 2020 toen ik een boek las. Het ruwe ontwerp voor de voorstelling maakte ik met regisseur Paul Dekker tot de herfst van 2021. In de zomer speelde ik in de betuwe in een tent een stuk voor een aantal vrienden. Het voelde goed en de feedback was positief, dus we besloten de rechten te verwerven en daarna hebben we de voorstelling doorontwikkeld. Eind december 2021 speelde ik een showcase van ca. 20 minuten. Additionele showcases vervielen omdat er wederom sprake was van een lockdown. Op 9 juni gaat de voorstelling in première en het spreekt voor zich dat ik hem voor die tijd nog wel ergens als een grote try-out speel, maar op dit moment is dat nog onduidelijk. 15 maanden Nu ik zo op beide processen terugkijk, constateer ik dat ik in beide gevallen zo’n 15 maanden aan de voorstelling heb gewerkt voordat hij in zijn geheel ergens het theater in ging. Ondanks dat het vertrekpunt van beide producties heel anders is en ze in de uitvoering totaal niet op elkaar lijken.

We spelen dus voorlopig niet

Fri, 14 Jan 2022 09:30:00 GMT

De persconferentie was duidelijk: sekswerkers, kappers en winkels open, de rest blijft even dicht. Je merkte het vandaag in de binnensteden: het was ranzig druk en diverse gemeentelijke besturen riepen op om thuis te blijven, want voordat je het weet help je een virus van boter op je hoofd en ontwetendheid te verspreiden. Enfin, het is een ontzettend pijnlijke situatie voor de horeca en podiumdieren zoals ik, maar daar doe je niets aan. Voor de sekswerkers ben ik blij, want dat zijn net als ik ZZP’ers, die niet of slechts heel beperkt door de regering voor geleden schade gecompenseerd worden, dus super tof dat die weer een paar centen kunnen verdienen. Wel hoop ik dat ze niet gelijk de halve tweede kamer over zich heen krijgen. Genaaid worden met een lockdown is één ding, maar niemand zit er op te wachten om na enige maanden broodroof te moeten dealen met de depositie van de Woordvoerder Stikstof. Op 25 januari horen we hoe het verloop van onze broodwinning er verder uitziet. De kans is aanwezig dat zowel de horeca als de culturele sector gebruikt worden om 2G de samenleving in te duwen. Als ik daar aan denk, krijg ik direct flashbacks naar de USSR waar ik ooit geboren werd. Tot 25 januari ga ik vooral iets leuks doen. Met de hond wandelen en oefenen, oefenen, oefenen. Ik hou jullie op de hoogte!!

De vergeten wetenschapper Cecilia Payne

Tue, 04 Jan 2022 09:37:00 GMT

De kans is groot dat je nog nooit gehoord hebt van Cecilia Payne. Tot ruim een eeuw geleden waren wetenschappers ervan overtuigd dat de zon uit hetzelfde materiaal gemaakt was als de aarde. Maar Cecilia Payne ontdekte na lang onderzoek dat de zon uit waterstof en helium bestond en dus heel anders in elkaar zat als onze aarde. Ze schreef er in 1925 aan Harvard een scriptie over. Diverse beroemde astronomen noemen het de beste scriptie in astronomie ooit. Haar begeleidend professor adviseerde haar echter om de essentiële conclusies af te zwakken of zelfs ‘onecht’ te noemen, aangezien ze ingingen tegen de heersende wetenschappelijke mainstream en dat deed ze uiteindelijk. Diezelfde professor kwam jaren later via eigen onderzoek tot dezelfde conclusies en publiceerde daar in 1929 over. In een voetnoot noemt hij het baanbrekend werk van Payne. Deze professor wordt daarom nog altijd door veel mensen gezien als de ontdekker van de ware samenstelling van de zon. Dat werd later formeel wel rechtgezet, maar het leed was al geleden want her en der krijgt hij nog altijd die onterechte erkenning. Payne werd na veel doorzettingsvermogen en strijd in 1956 de eerste vrouwelijke professor aan Harvard. Ze zorgde ervoor dat onderzoek door vrouwen serieus genomen werd en dat ze gelijkwaardig behandeld werden. Ze kwam trouwens op Harvard terecht nadat ze eerst in Engeland aan het prestigieuze Cambridge gestudeerd had. Daar kreeg ze na het afronden van haar studie geen diploma, want tot 1948 hadden vrouwen daar volgens wetenschappers geen recht op, want onderzoek wees uit dat het om een minderwaardig geslacht ging. Inmiddels bekijkt de wetenschap wat breder naar de wereld, waardoor er in de westelijke samenleving wat gelijkwaardiger met vrouwen wordt omgesprongen.

Op een warm en liefdevol 2022

Fri, 31 Dec 2021 09:46:00 GMT

Werkende moeder

Tue, 28 Dec 2021 09:48:00 GMT

Net als iedere werkende moeder moet ik nogal wat verantwoordelijkheden met elkaar combineren. Dat viel initieel niet mee, maar door de jaren heen heb ik geleerd dat er in een ritme altijd een soort proces ontstaat, met tijd voor elkaar en tijd voor werk. Daarbij heb ik het geluk dat mijn dochter me graag helpt bij een deel van mijn werk: mijn teksten en de techniek, waaronder de audio zoals in de clip. Doorgaans hanteer ik een tijdsplanning waarbij ik (heel) vroeg op sta om dan dingen te doen die ik alleen moet doen. Zaken die we samen kunnen doen plan ik in, zodat we daar echt ruim de tijd voor hebben. We spreken en schrijven beide vloeiend Nederlands, maar onderlinge communicatie geschiedt vaak in het Russisch, omdat we dat vanaf haar geboorte zo hebben gedaan. Mijn dochter spreekt Nederlands met haar vader en Nederlandse familie en Russisch met mij en haar Russische familie. De specifieke termen die betrekking hebben op teksten uit mijn stukken of onderdelen daarvan gaan vanzelfsprekend in het Nederlands. Voor vakjargon gebruiken we algemene Engelstalige theatertermen, waardoor een overleg dan snel een bont geheel van talen wordt. Ieder moment dat je met elkaar hebt is zo een klein feestje. Ik geniet daar echt intens van.

Vrijheidstour 2022

Mon, 27 Dec 2021 09:50:00 GMT

Vanaf februari tot en met 9 mei speel ik op diverse plaatsen ‘Zij zagen Oorlog’ als onderdeel van regionale herdenkingen, veelal op de dag dat die stad of regio bevrijd werd door Polen, Canadazen, Britten, Fransen en/of Belgen. Actuele speeldata van deze voorstelling met historische monologen vind je hier op de site .

Fijne dagen!

Mon, 20 Dec 2021 10:05:00 GMT

Ondanks alle moeizame regelgeving mocht ik dit jaar toch nog zo’n 27 keer mijn voorstellingen opvoeren. De meeste daarvan via een stream, maar alles beter dan een DVDtje opzetten zeg maar. Ik wens u het allerbeste toe, met veel vrolijkheid en frisse gevoelens en gedachten. Het is jammer dat de allerlaatste shows in theater uitgesteld worden naar volgend jaar, maar laten we er maar niet teveel bij stilstaan, want zo ernstig is het allemaal ook weer niet. Volgend jaar belooft sowieso een grandioos theaterjaar te worden. Niet eerder had ik zoveel boekingen rond de jaarwisseling! Bijna 30 en er zijn er nog meer op komst!!! In 2022 kunt u me werkelijk door het hele lang zien met niet één maar twee voorstellingen. Tot en met 9 Mei speel ik ‘Zij zagen Oorlog’, de show die velen van jullie kennen en die gaat over keuzes van mensen in oorlog en de consequenties van die keuzes. Vanaf 9 juni speel ik mijn nieuwe solo over de schoonheid van het leven, hoe oneerlijk dat soms ook lijkt. Bijgaande foto komt uit een repetitie en ik kan niet wachten op jullie reacties! Blijf veilig met elkaar en wees gelukkig. Het leven is een geschenk, iedere dag opnieuw.

Welk DVD-tje zet jij op?

Sun, 19 Dec 2021 10:13:00 GMT

De sterkste schouders dragen de zwaarste lasten en dat is in deze tijd van opeenvolgende persconferenties met conflicterende besluitvorming niet anders: de culturele sector, alsmede winkeliers en de horeca gaan tot 14 januari op slot. Het pittige nieuws kwam tamelijk onverwacht aangezien we nog niet zo lang geleden (lees: 7 hele dagen) net een persconferentie hadden gehad waarin bestaande maatregelen verlengd werden tot na het kerstreces van de Tweede Kamer en het Kabinet (hey, wat toevallig). Op basis van die boodschap zijn voorstellingen opnieuw gepland en kosten gemaakt om bezoekers middels mail, advertenties en telefoon te informeren over de nieuwe planning. Dat gaan we dus nog een keer doen. En die kosten betalen we allemaal zelf, zoals we ook het ontwikkelen van onze voorstellingen zelf betalen en nul euro schadeloosstelling of compensatie van de overheid krijgen. Ik wens jullie hoe dan ook geweldige dagen. Geniet van elkaar en de mensen waar je mee samen kunt zijn. Het leven is kort en niet altijd even eerlijk, al realiseer ik me heel goed in wat voor paradijs we hier leven. Natuurlijk begrijp ik ook dat het sluiten van de winkels jullie raakt en daarom heb ik nog een kooptip voor je. Op Schiphol zijn alle winkels en kroegen achter de douane wel gewoon open. Moet je alleen even ergens een vliegticket voor weinig scoren. Mocht je thuisblijven, dan rest het advies van Hugo de Jonge: je kunt altijd een DVD opzetten. Ik ben altijd in voor tips. Welke DVD zet jij op?

Zij zagen Oorlog in theateragenda Nationaal Comité 4 en 5 mei

Tue, 14 Dec 2021 10:16:00 GMT

Het Nationaal Comité 4 & 5 mei ontdekte “Zij zagen Oorlog” en plaatste mijn voorstelling in hun theater-agenda ! Wat een eer!

De uitverkoop

Sat, 27 Nov 2021 10:27:00 GMT

Daar gaan we weer! 80% van de besmettingen komt volgens het RIVM van scholen, max 3% uit horeca en minder dan 1% van theaters. Toch kunnen de scholen niet dicht, want dan kunnen tweeverdieners niet tweeverdienen en dus vallen de klappen bij de horeca, de kleine winkels en in de cultuursector. Ja, maar scholieren moeten ook iets leren. Klopt, maar Nederland zit met 11-13 weken vakantie per jaar aan de absolute onderkant van wat in Europa normaal is. Landen als Letland en Finland scoren qua onderwijsniveau veel beter dan Nederland en daar hebben de kinderen per jaar ook nog eens 3-6 weken meer vakantie (en muziekles, acteren en cultureel onderwijs als standaard schoolvakken). Gisteren zag ik nog een theatervoorstelling in Vlaanderen. Daar leerde ik dat België 2 x zoveel zorgcapaciteit (per 100K inwoners) heeft dan Nederland. Duitsland zelfs 7 x zoveel. De huidige maatregelen en de manier van communiceren lijken alleen nog bedoeld om mensen tegen elkaar op te zetten, zodat de discussie wordt afgewend van essentiële onderwerpen zoals het terugbrengen van zorgcapaciteit (in plaats van opschalen) de afgelopen twee jaar en het uithollen van het onderwijs (in plaats van het te versterken en verbeteren). Wij worden als kinderen door onze regering aangesproken op het ‘stuk wassen’ van onze handen en het dragen van maskers. Maar waar heel Europa eergisteren binnen 4 uur het luchtruim naar Zuid-Afrika dichtgooide, nadat er een mogelijk super agressieve variant ontdekt was, deed Nederland daar weer ruim een dag over en kregen de ‘usual suspects’ als KLM, die vliegtuigen met 10-15% besmette passagiers in Amsterdam aan de grond zette, uiteraard dispensatie. Mijn hart gaat uit naar de kleine theaters, hun medewerkers en hun vrijwilligers, die kleine horeca-bazen en die familiebedrijfjes die al maanden op de rand van de afgrond dansen. Deze bedrijven worden niet of slechts heel beperkt gecompenseerd en moeten alle zeilen bijzetten om de basale rekeningen te betalen of om brood op de plank te krijgen. Black Friday noemden ze de dag van gisteren. Een ‘uitverkoop-evenement’, net als dat virus overgewaaid uit verre streken. Een uitverkoop was het zeker, van normen en waarden.

De dag van de Overwinning: 9 mei 2022

Mon, 15 Nov 2021 10:29:00 GMT

Tijdens de viering van de ‘Dag van de Overwinning’ speel ik in 2022 “Zij zagen Oorlog” in het prachtige Polanentheater in Amsterdam! Het is de stad waar ik kennismaakte met Nederland, waar ik onder Thom Harinck trainde in Chakuriki Gym, terwijl ik werkte in Oud-Zuid en waar ik later toneelles kreeg van oa. Hetty Heyting.

Proost

Thu, 11 Nov 2021 10:20:00 GMT

Vandaag herdenken we zijn geboortedag, want dankzij deze man is Duits in Nederland een keuzevak en leeft mijn familie, en daardoor kon ik dat kleine meisje op de wereld zetten. En kleine hummeltjes worden snel groot en tegenwoordig doet ze als techneut de audio tijdens mijn voorstellingen en helpt ze me bij het instuderen van teksten en het ontwerpen van emoties en acties. En ja Churchill dacht koloniaal, was erg innemend en zo zijn er nog wel kanttekeningen te maken. Maar het was Churchill die ver voor iedereen het zag aankomen, de boze geest van de man met de snor voorspelde. Met die mening maakte hij zich onpopulair bij collega-politici, toenmalige wereldleiders en koningshuizen in Europa. Maar hij hield vol en liep niet weg voor de verantwoordelijkheid, toen de nood het hoogst was. Een toast dus op de vrijheid vandaag! Churchill zou dat doen met port of whiskey, armagnac, of wellicht een sherry of gin. Maar Champagne ligt meer voor de hand, aangezien hij daarvan tussen 1908 en zijn overlijden in 1965 zo’n twee flessen per dag dronk: “In success you deserve it and in defeat, you need it.” PROOST!

Live tijdens herdenking bevrijding

Tue, 02 Nov 2021 10:33:00 GMT

In 2022 speel ik op diverse regionale bevrijdingsdagen. Dat zijn dagen waarop een bepaalde regio stilstaat bij de daadwerkelijke bevrijding van de stad of het dorp waar we spelen. Op 7 april is dat Nieuwe-Weerdinge in Oost-Drenthe. Zij herdenken dan de bevrijding van de regio door geallieerde legers bestaande uit Canadezen, en Polen, ondersteund door Belgische Special Forces (SAS).

De Koffer

Sun, 10 Oct 2021 10:36:00 GMT

Het is ergens eind jaren ’60 als een vrouw in Zwitserland haar kelder besluit op te ruimen. Ze heeft het lang uitgesteld, maar nu gaat het gebeuren. Bij hun verhuizing hebben ze veel spullen neergezet voor wandrekken waarin nog wat zaken stonden van de vorige bewoners, waaronder een koffer. Weggooien of toch open maken? De nieuwsgierigheid wint het van de druk om door te gaan. Voorzichtig opent ze de koffer. Daarin vindt ze papieren. Eerst denkt ze dat het een koffer vol vreemd geld is, dan lijken het certificaten van aandelen. Een kennis die ze vraagt ontdekt dat het identiteitspapieren uit El Salvador zijn. Er wordt een journalist ingeschakeld, die er op zijn beurt een historicus bijhaalt. Deze ontdekt dat het identiteitsverklaringen uit de jaren ’40 zijn. Samen ontdekken ze de bijzondere acties van José Castellanos Contreras die in 1893 in El Salvador geboren wordt en na een indrukwekkende militaire carrière een ambtelijk post in Geneé heeft. We schrijven 1941 als Contreras in Zwitserland wordt aangesteld als Consul van El Salvador. Hij heeft het in het leger gebracht tot Kolonel en daarna diplomatieke posten bekleed in Liverpool en Hamburg. Als consul krijgt hij een hulpverzoek van György Mandl, een joodse zakenman uit Roemenië. De nazi’s hebben West-Europa dan al onder de voet gelopen en de aanval op de USSR geopend. Sluwe Duitse diplomaten weten Hongarije, Bulgarije en Roemenië zich bij hen aan te laten sluiten, waardoor joden hun leven daar ook niet meer zeker zijn. De familie Mandl vreest voor het leven en in een poging te vluchten doen ze een beroep op Contreras. Deze overdenkt de situatie en geeft Mandl ad hoc de functie van ‘eerste secretaris van het consulaat’ en een nieuwe identiteit onder de naam Mantello. Met die papieren ‘uit’ El Salvador weet de familie uit handen van de gevreesde Gestapo te blijven. Contreras realiseert zich dat er meer families ter dood zijn opgeschreven en besluit te helpen. Hij geeft Mantello opdracht meer visa uit te schrijven. Deze papieren geven de houders recht op ondersteuning door het Rode Kruis en neutrale consulaten, zoals het Zwitserse in Boedapest. De Zwitserse regering ruikt onraad als tientallen gezinnen zich voor ondersteuning melden. Het land probeert strik neutraal te opereren, maar faciliteert de nazi’s wel met financiële transacties en grondstoffen, en levert talloze medische teams en veldhospitalen voor aan het oostfront. Contreras weet de Zwitsers uiteindelijk te overtuigen dat er een grote diaspora een El Salvadorianen in centraal Europa woont en daarmee is het gevaar geweken. Ook met zijn eigen regering in El Salvador zijn er veel discussies over de papierwinkel. Net als in Duitsland zit er een fascistische regering, waarvoor Contreras eerder consul was in Hamburg. Onder Amerikaanse druk verbrak El Salvador die politieke relatie, waardoor hij naar Genève moest verhuizen. Die fascistische regering is het niet eens met de activiteiten van Contreras en eist dat hij ermee ophoudt. In zijn strijd krijgt Contreras hulp van Jose Gustavo Guerrero, een rechter die de baas is van het permanente Internationale Gerechtshof in Den Haag. In 1940 weet hij de nazi’s uit het Vredespaleis te houden en wordt twee keer genomineerd voor de Nobel Vredesprijs. Samen besluiten ze dat ‘een visum’ niet voldoende is, maar dat ze nep-identiteiten moeten gaan uitdelen. Guerroro schrijft de tekst van de aktes en Contreras tekent ze en zet Mantello aan het werk om ze uit te delen. Na de oorlog heeft Contreras het er nooit over, want hij beschouwt het als een normaal onderdeel van zijn werk. De schrijver Leon Uris ontdekt het verhaal via de koffer in Zwitserland en weet Contreras hierover te interviewen. Hij schrijft er een boek over en als dat in 1974 uitkomt leert de wereld, inclusief de dochter van de gewezen diplomaat, wat de man in de oorlog gedaan heeft. José Castellanos Contreras zit niet op erkenning en publiciteit te wachten en werkt met grote tegenzin mee aan één kort radio-interview. Pas na zijn dood in 1977 wordt zijn heldhaftige daad uitgebreid erkend en herdacht. In totaal geven Contreras en Mantello ruim 13.000 valse identiteiten uit en daarmee redden ze ruim 45.000 mensen. < < < < < – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – > > > > > Ken je de Radioman? Leica Vrijheidstrein.

Ken je de radioman?

Tue, 05 Oct 2021 10:41:00 GMT

Het is juni 1940 als de Duitse oorlogsmachine Oostenrijk, Tsjechoslowakije, Polen, Denemarken, Noorwegen, Nederland, België, Luxemburg en Frankrijk heeft ingelijfd. In de Baltische Staten heerst de USSR en daar in Kaunas, de hoofdstad van Litouwen, woont de Nederlander Jan Zwartendijk, die de baas is van het lokale Philips-kantoor dat gloeilampen, scheerapparaten, platenspelers en radio’s verkoopt. Als de nazi’s Nederland binnenvallen, vluchten regering en koningshuis naar Engeland. Van daaruit proberen ze Nederlandse burgers wereldwijd te ondersteunen. Jan Zwartendijk wordt vanuit Londen aangesteld als consul om de paar achtergebleven Nederlanders te helpen, een erebaantje, want hij krijgt er niet voor betaald. De situatie in Litouwen is raar, want het ligt precies tussen nazi-Duitsland en de grote USSR. Het land is de thuishaven van talloze spionnen en vluchtelingen. Als de USSR Litouwen op op 15 juni binnenvalt, willen de vluchtelingen er vandoor. Maar waar naartoe en hoe? Een paar vluchtelingen ziet het Nederlands Caraïbisch gebied als oplossing en heeft daarvoor de hulp van Zwartendijk nodig. Die ziet wel iets in het plan en voorziet de paspoorten met de opmerking dat er geen reisdocument nodig is voor Curaçao. Technisch is daarvoor wel toestemming van de lokale Gouverneur nodig, maar Zwartendijk gokt erop dat niemand daar naar kijkt als de vluchtelingen eenmaal op het eiland aankomen. In de stad gaat de naam van “Meneer Philips Radio” als uitgever van visa snel rond en rijen mensen verzamelen zich bij zijn kantoor. Dat wekt argwaan en snel komen vertegenwoordigers van de Sovjet bezetter kijken. Zwartendijk ziet het gevaar en koopt de boel af met gratis radio’s en Philishaves. Hij helpt uiteindelijk duizenden mensen op veilige manier het land uit. Je zou denken dat de Nederlandse regering zo’n gratis medewerker op een voetstuk zou zetten, aangezien hij duizenden mensen van een zekere dood heeft gered. Nee, want ondanks dat de ellende van de holocaust ruim en breed bekend was, werd Zwartendijk in 1964 alsnog door de Nederlandse overheid bestraft voor misbruik van faciliteiten. De rest van zijn leven was Zwartendijk in hart en hoofd druk met de mensen die via zijn kantoor vertrokken waren. Hadden ze het overleefd of had hij ze de dood in gejaagd? Het antwoord kwam in 1976, de dag na zijn begrafenis. Toen meldden onderzoekers dan ruim 95% van de mensen die hij hielp de oorlog had overleefd. In 1997 werd Zwartendijk erkend als “Rechtvaardige onder de Volkeren”, de hoogste eretitel die de staat Israël geeft aan niet-Joden als dank voor hun inzet om met gevaar voor eigen leven mensen te redden. Het zou tot In 2018 duren voordat de Nederlandse regering formeel excuses maakte aan de familie Zwartendijk en de straf uit 1964 totaal onacceptabel noemde. Reden daarvoor is het verschijnen van het boek ‘ De Rechtvaardigen ‘, geschreven door Jan Brokken en uitgegeven bij Atlas. Het boek is verkrijgbaar in diverse talen, waaronder het Nederlands en Engels (The Just), maar ook in het Frans, Russisch, Italiaans, Slovaaks en Tsjechisch. In de stad Kaunas herinnert een monument voor het Philips kantoor aan de 2.139 visa die Zwartendijk uitgaf en waarop 6.000-10.000 mensen uiteindelijk konden vluchten. < < < < < – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – > > > > > Leica Vrijheidstrein. De koffer.

Leica Vrijheidstrein

Tue, 28 Sep 2021 10:46:00 GMT

Camerafabrikant Leica is uitvinder van de 35mm fotografietechniek en heeft talloze patenten op haar naam staan. In de jaren 30 van de vorige eeuw was ze marktleider en maakte in die hoedanigheid in de tweede wereldoorlog de fotocamera’s voor nagenoeg alle strijdende partijen en de meeste journalisten. Alle kanten van de oorlog werden op die manier met een Leica vastgelegd. Minder bekend is de Leica Freiheitszug (de vrijheidstrein). Leica is opgericht in Duitsland, maar had in de jaren ’30 fabrieken over de hele wereld en was nog altijd eigendom van de familie Leitz die het bedrijf oprichtte. Met Ernst Leitz II stond de tweede generatie aan het roer. Leica stond bekend om zijn robuuste en compacte camera’s, en om zijn goede personeelsbeleid. In de tijd dat vakbonden nog vochten voor hun bestaan kende Leica al iets dat we nu een social plan zouden noemen. Leica zorgde voor zijn medewerkers, ook als ze ziek waren, of uit een milieu kwamen dat geen recht (!) had op bepaalde medicijnen. Ruim voordat Hitler aan de macht kwam werd het sentiment richting Joden heel negatief. Ze werden ze stapsgewijs uitgesloten van deelname aan delen van de samenleving. De Joodse gemeenschap trof voorbereidingen om het land en zelfs het continent te verlaten. Ernst Leitz zag het met lede ogen aan bedacht de ‘Vrijheidstrein’. In 1933 werd Hitler onderdeel van de Duitse regering en kreeg de NSDAP politieke macht en daarmee werden de maatregelen tegen Joden steeds strenger. Een jaar later had de man met de snor de absolute macht en kon het alleen maar slechter worden, aldus de familie Leitz. Ernst Leitz zette de Vrijheidstrein in beweging en hielp iedereen die weg wilde Duitsland uit. Hij gaf ze een Leica personeelsnummer en plaatste ze met hun familie over naar fabrieken en kantoren in het verre oosten, Engeland, Canada of de Verenigde Staten. Daar kregen ze een Leica camera en een uitkering tot ze werk hadden gevonden. De Vrijheidstrein bereikte haar hoogtepunt na de Kristalnacht in 1938 en hield op toen Duitsland in 1939 de grenzen sloot. Ernst Leitz II maakte maximaal gebruik van de positie die hij als internationale marktleider had. Leica was immers een belangrijke bron van vreemde valuta voor het Derde Rijk en producent van hoogwaardige optische camerasystemen. Helemaal ongeschonden kwamen ze niet uit die periode, want diverse leden van het management werden opgepakt onder verdenking van het helpen van Joden en moesten door Leica worden vrijgekocht. Dochter Elsie Kuhn-Leitz werd opgepakt door de Gestapo toen ze Joden hielp ontsnappen naar Zwitserland. Na stevige martelingen werd ze uiteindelijk vrijgelaten, maar tijdens de oorlog weer opgepakt toen ze de werkomstandigheden van dwangarbeiders in de fabrieken probeerde te verbeteren. De familie wilde ook na de oorlog geen publiciteit rond de Vrijheidstrein en de diverse onderscheidingen die Ernst Leitz II en dochter Elsie Kuhn-Leitz voor hun werk ontvingen. Ze vonden het de normale gang van zaken. Eenmalig werkte de familie mee aan een boek over deze situatie. Dat was pas nadat alle betrokkenen waren overleden. Dat boek is geschreven door de Amerikaanse Rabbi Dabba Smith: “The Greatest Invention of the Leitz Family: The Leica Freedom Train.” < < < < < – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – > > > > > Ken je de Radioman? De koffer.

Alle voorstellingen tot eind 2021 afgelast

Mon, 13 Sep 2021 10:48:00 GMT

Ik ben geboren in een land dat gelukkig niet meer bestaat. Op mijn 17e ontvluchtte ik het door mijn leven in een platic tasje te stoppen en een bus naar ‘ergens’ te pakken. Vrijheid voor mensen met het juiste stempeltje Waar ik geboren ben, behoorde ik bij een volk dat je ‘anders’ moest behandelen. Die status werd ooit bedacht zodat mensen rekening konden houden met de religie van mijn voorouders, maar het ontaarde in een systeem waarin ze steeds minder mochten en konden. Toen ik er woonde was goede zorg alleen haalbaar als we doktoren kenden en bereid waren die zwart te betalen. Naar specifieke scholen kon je alleen tegen betaling buiten het systeem om. Ik kan meer voorbeelden noemen, maar u heeft vast een idee omtrent de warmte in die samenleving. Wij werden gezien als derderangs burgers en aldus behandeld. Mijn leven in een plastic tasje En dus pakte ik een paar spullen en vluchtte ik. Weg van mijn vrienden, weg van mijn geboortegrond. In de nacht bereikten we de grens. De grenswacht die mijn moederland moest beschermen vernietigde conform procedure mijn paspoort en met een verborgen geboortebewijs belandde ik in Hongarije, waar ik direct op een vliegtuig werd gezet naar Israël. Na de landing kreeg ik in het vliegtuig een gasmasker. Of ik dat even op wilde zetten, want het was midden in de eerste golfoorlog en Saddam Hoessein had besloten Jerusalem met Scud raketten te beschieten. Er was angst dat het een chemische aanval betrof. Vrijheid in een gasmasker Met een gasmasker op, kwam ik binnen in het land dat gebouwd is door overlevers van de holocaust. Het was ook nog Purim, ook wel Joods carnaval genoemd. Het is een populaire Joodse feestdag die de bevrijding van het Joodse volk herdenkt van een complot om ze allemaal te vernietigen, zoals beschreven in het boek Esther. Israël zou nooit mijn thuis worden en ik vluchtte verder naar Polen en België, om uiteindelijk mijn rust te vinden in Amsterdam. En nu word ik hier ook geconfronteerd met een QR-Code voor handige administratie, ontstaan uit goede bedoelingen. De overheid spreekt van het koppelen van diverse informatiesystemen, waarin robots dan automatisch op zoek kunnen naar trends en ontwikkelingen, zodat medische personeel en opsporingsdiensten beter hun werk kunnen doen. Het Parlement is ontzettend kritisch, maar het kabinet geeft aan desnoods de weg buiten de Volksvertegenwoordiging om te zullen bewandelen. Zo’n noodwet is wellicht handig, maar de gang van zaken voelt als een déjà vu en ik vrees het hellend vlak. En dan nog dit In mijn vakgebied wordt op speellocaties (theaters, festivals, etc) gewerkt met vrijwilligers. Deze mensen moeten volgens onze overheid gaan controleren op de geldigheid van een QR-code en ongeldigheid gaan handhaven. Daar kun je op zich al wat van vinden, want die vrijwilligers zijn in de meeste gevallen niet opgeleid als opsporingsabtenaar. Maar in de praktijk gaan deze vrijwilligers geconfronteerd worden met bezoekers die een zwabberend overheidsbeleid op hen gaan afreageren. Dat vinden we met elkaar natuurlijk niet goed, maar dat gaat wel gebeuren. Ik vind dat we geen enkele medewerker, laat staan een vrijwillige -, dat aan moeten doen. Deze gedwongen discriminatie resulteert in discussies die alleen maar verliezers kent en leidt tot een geaccepteerde vorm van onderscheid. Dat nooit weer, weet u nog? Dus tot het eind van het jaar speel ik geen reguliere voorstellingen. Deze beslissing heb ik genomen na er een aantal dagen goed over te denken, overleg te hebben met mijn team en de betrokken theaters en festivals. Wel speel ik rond de kerst gratis een aantal gesloten voorstellingen. Als je in zo’n bijzondere voorstelling geïnteresseerd bent, dan kun je me hier bereiken .

Meisner Technique

Fri, 28 May 2021 10:50:00 GMT

“In je voorstelling ga je ogenschijnlijk moeiteloos over van het ene personage in het andere en daarin neem je de kijker mee naar een ander verhaal. Zo aangrijpend. Hoe doe je dat?” Het antwoord op die confronterende vraag tijdens een radio-interview is Meisner Technique. Na anderhalf jaar voorstellingen sta ik er eigenlijk niet meer bij stil hoe zo’n transitie er vanaf de tribune (of stream) uitziet. We hebben het indertijd bedacht en uitgewerkt, en er eindeloos op gerepeteerd. Het staat, het werkt en het is echt. Dat is het resultaat van Meisner Technique. De lange versie van het antwoord Jarenlang deed ik allerhande opleidingen en workshops. Ik speelde en speelde. Bedenk het en ik heb het gedaan, in Nederland en het buitenland. En toen ontdekte ik Meisner in NYC en dat bleek ook ‘gewoon’ in Nederland gedoceerd te worden. Ik verdiepte me erin en ontdekte dat het een driejarige avond/weekend-opleiding is. Dat vond ik wel erg in het diepe, maar gelukkig bieden ze een zomercursus: in 5 avonden in 1 week kennis maken met alle facetten en docenten van Meisner in Den Bosch. Dat deed ik en ik was verkocht. Top-docenten bij Meisner Acteerstudio in ‘s-Hertogenbosch Met Meisner Technique leer je de realiteit van handelen in fictieve omstandigheden . Het is een gelaagde, niet versnipperde aanpak, die je als acteur alle middelen geeft om welk karakter in welke situatie ook geloofwaardig neer te zetten. De Acteerstudio in Den Bosch is klein. Docenten die zelf ‘het vak’ bij de grote studio’s in NCY hebben geleerd, nemen alle tijd voor je. Voor jou ja, want ze snappen als geen ander dat iedere acteur uniek is. Ze leren jou vanuit je gevoel te handelen, bewegen, spreken en wat dies meer zij. Ze coachen je op weg naar je ziel. De zomerworkshops 2021 komen er weer aan. Vanaf 5 juli kun je op vier momenten kennis maken met alle facetten van Meisner. Het is verslavend en vormend. En oh zo waardevol! Meer informatie over de zomerworkshops vind je bij de Meisner Studio .

Een uur live bij de radio

Thu, 20 May 2021 10:58:00 GMT

Een heel uur was ik te gast bij de radio! Het is een interview over wat is het om actrice te zijn, hoe je een voorstelling ontwikkelt en wat een krankzinnige uitspraak van een minister met je doet .

‘Kunst en musea zijn niet essentieel’

Fri, 14 May 2021 11:00:00 GMT

Zo sprak de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en tevens viceminister-president. “Je hoeft niet naar het theater en je kunt ook een DVD opzetten.” Ik moest het me niet persoonlijk aantrekken aldus de Minister, want een dagje zonder kunst of cultuur moet kunnen. Zijn uitspraak deed me terugkijken op zijn “dagje zonder kunst of cultuur”, wat in realiteit ruim een jaar is. Een jaar waarin een sector effectief om zeep geholpen werd, duizenden mensen hun baan verloren en tienduizenden vrijwilligers thuis kwam te zitten. Een jaar waarin het met vaccineren niet wil vlotten en er vanuit de overheid zoveel gegoocheld wordt met cijfers dat Hans Klok er moedeloos van wordt en Peter R. de Vries het spoort bijster is. Een jaar dat de Minister, naar eigen zeggen en volledig doorbetaald, “voor geen goud had willen missen”. Weet u Meneer De Jonge, ik zal u eens een paar dingen over mijn jaar vertellen. 2020 beloofde grandioos te worden. We hadden diverse try outs gepland voor de eerste vier maanden, een première op bevrijdingsdag in Utrecht en aansluitend voorstellingen in theaters door heel Nederland en Vlaanderen om mijn werk te tonen aan het grote publiek. Ik heb er twee jaar lang, 6 uur per dag aan gewerkt, samen met mijn regisseur Paul Dekker . De try outs in Antwerpen en Zundert (BE) en Den Bosch en Nijkerk (NL) gingen geweldig en ik was er helemaal klaar voor. En toen kwam die eerste lockdown zo net voor die première, een mokerslag na die twee jaar van bikkelen. In heel theater- en festivalland was het direct onrustig. Er werden voorstellingen verschoven. Sommige naar een vaste datum een maand of twee later, maar een aantal ook naar ‘ooit’. Theatermedewerkers voerden zware hygiëne-programma’s in, lieten hun ventilatie nakijken en improviseerden drie dubbele in- en uitgangen, zodat toeschouwers elkaar nooit in tegengestelde richting tegenkwamen. Programmeurs waren de hele dag bezig met het aanpassen van hun planning aan de nieuwe realiteit en verplichtingen en in al die hektiek en onzekerheid hadden ze ook nog het fatsoen om mij op een keurige manier te blijven informeren. Al mijn voorstellingen werden over de vakantie getild, maar de versoepelingen in de zomer gaven deze burger moed. De focus ging op de nieuwe première, gepland voor in de Schouwburg van Zwolle op 9 september en op de voorstellingen die erna geprogrammeerd stonden, oa. Amsterdam, Den Haag, Utrecht (2x), Den Bosch (2x) en Venlo. In verband met de regelgeving mochten in Zwolle met inachtneming van de anderhalve meter regeling en alle hygiëne-normen maar 30 toeschouwers bij de premiëre zijn. Om die ruimte te kunnen garanderen verschoof Zwolse Theaters mijn voorstelling naar een grotere zaal en stelden ze voor om een dubbele voorstelling te spelen en zo geschiedde het en konden binnen de normen ca. 90 mensen van die voorstelling genieten (ipv. 2 x 300). Vlak daarna werden maatregelenen verscherpt en ging de samenleving langzaam weer helemaal op slot. Het was allemaal ad hoc en zonder een heldere horizon. En met wisselende communicatie, waarbij minsters, RIVM-medewerkers en OMT-leden elkaar over genomen maatregelen zo vaak tegenspraken dat er werkelijk niemand meer een touw aan het beleid kon vastknopen. De theaters werden geconfroneerd met een onwerkbare situatie. U presenteerde geen lange termijnvisie, waardoor er niets vast geprogrammeerd kon worden. ZZP-kunstenaars en technici kwamen terecht in een uitzichtloze tunnel zonder publiek en inkomen. Niet voor een dag, maar al ruim een jaar. Het zijn de programmeurs die naast de 5-sterren planningspuzzel die u ze heeft opgelegd, ook nog de mentale opvang van artiesten en techneuten die teleurstelling op teleurstelling moeten incasseren ‘erbij’ doen en producenten die perspectief moeten zien te bieden in het moeras waar u vanaf de oever pedant uw nieuwe schoenen toont. De aangescherpte richtlijnen maakten het voor veel theaters, ondanks keihard werken van hun vrijwilligers en crew, nagenoeg onmogelijk om nog een voorstelling te draaien. Ik heb het geluk dat ik solo speel en een kleine technische ondersteuning nodig heb, waardoor ik eind vorig jaar nog 4 keer in Den Bosch kon spelen en een dag voordat de huidige lockdown alles dichtgooide een grandioze voorstelling had in Theater De Garage in Venlo, nu ruim 5 maanden geleden. Wij besloten daarna niet bij de pakken neer te zitten en ‘streaming’ uit te proberen. Eerst met één camera en later met wat meer. Geluid bleek een uitdaging en dus moest ik alsnog versterkt spelen. Het was klooien en pionieren van mijn spaargeld, maar in een reeks van gratis voorstellingen kregen we het onder controle. Het gaf me energie om te werken aan mijn derde solo-programma. In ‘De Pelgrim’, mijn eerst solo, ging ik op zoek naar de ziel, ‘Zij zagen Oorlog’ gaat over mensen die in moeilijke tijden beslissingen moeten nemen en geconfroneerd worden met de consequenties van die beslissing en daar soms niet goed mee om weten te gaan. U zou zeggen dat dit over u gaat, maar dat is niet het geval. En in mijn nieuwe solo ga ik op zoek naar de schoonheid van leven. https://player.vimeo.com/video/371026615 Langzaam groeide ik in een nieuw ritme waarin ik het repeteren en ontwikkelen van ‘Leven’ (werktitel) combineerde met het spelen voor een stream. En gaandeweg bedacht en ontwikkelde ik samen met mijn producent een educatief programma met Liederen en vertellingen: Naar Berlijn! De toneelwereld worstelde zich naar online en natuurlijk missen we daar de live interactie met het publiek. Maar het is niet alleen kommer en kwel, want veel professionele Amerikaanse, Engelse en Canadese opleiders besloten hun trainingen online te geven, waardoor ik plots toegang heb tot grandioze opleidingen waarvoor ik anders naar New York, London of Toronto had moeten verhuizen. En andersom vonden ze mij als specialist ‘Archetype Theater’ ook en werd ik gevraagd om via Zoom voor de Meisner Toneelacademie bewegingsworkshops te verzorgen voor acteurs in Nederland en Vlaanderen en later zelfs voor Meisner Taiwan. Mijn dochter (2010) ontwikkelde zich op eigen initiatief van een ‘manus van alles’ tot mijn vaste theatertechnicus die tijdens ‘Zij zagen Oorlog’ heel precies 65 audio-cues schuift en me helpt bij het repeteren van teksten en liederen. En voor ‘Naar Berlijn’ vertaalde ze 13 liederen vanuit het Russische naar Nederlands en combineert ze 7 audiocues met 3 camera’s die ze voor een stream doorlopend schakelt. Toen werd het mei. Op 1 mei, De dag van de Arbeid, speelde ik mijn liederen voorstelling in het prachtige en warme Odeon Cultuurhuis in Oost-Drenthe . Het theater was leeg, maar de voorstelling werd live gestreamd en opgenomen om op 4 mei onderdeel te zijn van het programma Dodenherdenking. Op 4 mei speelde ik na de Nationale Dodenherdenking ‘Zij zagen Oorlog’ wederom in een leeg theater, maar live voor heel veel online toeschouwers. Passender kan haast niet en het was een beladen voorstelling. Bevrijdingsdag vierde ik in een leeg café In de Buurt in Zwolle , waar de eigenaren liever live toneel voor een stream toonden dan uw DVD’tje. Ik speelde de voorsteling daar maar liefst twee keer. En op negen mei speelde ik ter ere van de viering van ‘de Dag van de Overwinning’ een dubbele voorstelling vanuit een theater in Den Bosch. Het was een indrukwekkende periode. Dat kwam niet door al die lege stoelen en krukken of verlaten zalen, of door Dodenherdenking, maar door de verhalen van die theaterdirecteuren en kroegbazen over hun worstelingen omdat ze hun levenswerk grondig gesloopt zien en het zakelijk misschien niet overleven. U heeft het over het opzetten van een DVDtje of een dagje zonder museum, bioscoop of theater, maar u lijkt er geen weet van te hebben wat daar aan een wereld achter zit. Hoe een dagje museum of theater kinderen en volwassen de energie geeft om er weer tegenaan te gaan en hoeveel mensen er bij dat proces betrokken zijn. U bent een clown, een hofnar zoals Jack Pudding en Marry Andrew, die in de middeleeuwen op straat het volk moesten vermaken om kwakzalvers aan meer klanten te helpen. Ik ben er alleen nog niet uit of de charlatan waar u voor werkt luistert naar de naam Rutte of Pfizer. Weet u wat u moet doen Minister De Jonge? U moet het theater in met uw dolkomische act. De mensen lachen zich dood (Vrij naar Borchert).

Educatieve voorstelling Naar Berlijn richting scholen en festivals

Mon, 10 May 2021 11:18:00 GMT

De voorstelling “Naar Berlijn” neemt de toeschouwer in 13 live gezongen en geacteerde historische liederen mee terug naar de tweede wereldoorlog in het oosten van Europa. Ksenia begeleidt zichzelf tijdens de zang op gitaar en Roy van Veen zorgt voor historische duiding en verzorgt een voor- en nagesprek. De Russischtalige liederen en vertellingen beschouwen diverse aspecten van oorlog in dat kolossale land en worden met de vertalingen en vertellingen in perspectief gezet.

Dag van de Overwinning

Wed, 05 May 2021 11:23:00 GMT

In Nederland vieren we vrijheid op 5 mei, terwijl de rest van de westerse wereld de overwinning op de Duitsers herdenkt met het vieren van VE-Day op 8 mei. In Oost-Europe herdenken ze het op 9 mei en noemen ze dat de Dag van de Overwinning. Ksenia speelt op de Dag van de Overwinning twee voorstellingen in dat thema. Als matinee een educatieve voorstellingen met Russische liederen, vertalingen en vertellingen. En ’s avonds haar theatersolo ‘Zij zagen Oorlog’. Beide zijn gratis via een live-stream te volgen. Details vindt u hier .

4 mei, 21:00 live bij Theater na de Dam

Mon, 03 May 2021 11:31:00 GMT

Na de Nationale Dodenherdenking worden traditioneel op het podium gerelateerde voorstellingen opgevoerd. Dit jaar is ‘Zij zagen Oorlog’ onderdeel van dat programma. Vanaf 21:00 uur via deze gratis live stream .

Oorlog op je 16e

Wed, 28 Apr 2021 11:37:00 GMT

Bij het uitbreken van de oorlog ging de 16-jarige Sloveense Albina-Mali-Hocevar bij het verzet, of ‘de partizanen’ zoals dat in Oost-Europa wordt genoemd. Op 17-jarige leeftijd raakte ze in de strijd twee keer gewond, op haar 18e heel serieus in haar gezicht. Ze bleef bij de partizanen en vocht nog twee jaar door, tot het eind van de oorlog. Ze overleed in 1975 en werd tussentijds herhaaldelijk onderscheiden voor dapperheid.

De survival-vakantie die iets anders uitpakte

Mon, 26 Apr 2021 11:39:00 GMT

Eind april 1986 kampeerde ik met vrienden in tenten in de bossen tussen Kiev en Charkiv op 250 kilometer van Tsjernobyl. We waren met begeleiding op survivalvakantie en ik was 13 jaar. Het regende in de dichte bossen en de nachtegalen zongen hun mooiste lied. De explosie in de kerncentrale ging volledig aan ons voorbij en het is aan de richting van de wind te danken dat ik er vandaag de dag nog ben.

Je kunt ook een DVD opzetten

Fri, 16 Apr 2021 11:41:00 GMT

Wat een lieverd is die Hugo de Jonge toch. Toen hem vandaag gevraagd werd naar de prijsverhogende werking van een toegangstest (Euro 7,50) op een theaterbezoek legde hij uit hoe zijn wereld in elkaar zit: “je hóéft niet naar het theater, je kunt ook een dvd opzetten.” Dan kun je hem natuurlijk wel gelijk een lul met vingers noemen, maar hij heeft wel een punt. Theater hoeft natuurlijk niet en bovendien geldt die prijsverhoging ook voor dat biertje, de sportschool en die bioscoop. Ik weet niet welke DVD jullie op gaan zetten, maar ik kies voor de Cross of Iron, waarin Stransky een prima Hugo de Jonge speelt. De onervaren, maar roemzuchtige Stransky wordt meesterlijk neergezet door Maximilian Schell, die in tegenstelling tot Hugo de Jonge wel beschikt over talent, empathisch vermogen en een geweten.

Voor de zwakken onder mijn naasten gaf ik mijn krachten, ten slotte ook het leven zelf. Meer dan dat heb ik niet.

Tue, 13 Apr 2021 11:43:00 GMT

Na de tweede wereldoorlog zat iedereen in het verzet en lagen lintjes en bedankbrieven van Prins Bernhard als bevelhebber van de binnenlandse strijdkrachten voor het oprapen. Die waardering was er niet voor de communisten en de marxisten, de echte harde kern van het gewapende verzet, want zij waren of dood of werden vanwege het uitbreken van de Koude Oorlog als gekkies verguisd. Het zijn ook de communisten die de enige openbare demonstratie in heel Europa tegen de Jodenvervolging door de nazi’s organiseerden: de februaristaking van 1941 in Amsterdam. Na de oorlog werd deze staking uitgebreid herdacht, maar werd de rol van radicaal links als aanjager en organisator initieel genegeerd en later gemarginaliseerd. Op de foto zien we Henk Sneevliet , ex-gemeenteraadslid van Zwolle voor de voorloper van de PvdA (1907) en binnen die partij bekend als een orthodox marxist. Henk Sneevliet hielp in de jaren ’20 in China Mao Zedong met de oprichting van de Chinese Communistische Partij. Eind jaren ’20 kwam hij terug naar Nederland. In de machtsstrijd in de Soviet Unie koos hij in 1927 de kant van Trotski, dus tegen Stalin. In 1933 kwam hij in de Tweede Kamer namens de door hem opgerichte RSP. Tussen de beroepspolitici kwam de actievoerder snel in een isolement terecht. Hij verliet de Kamer in 1937 en werd gemeenteraadslid van Amsterdam. In 1940 dook Sneevliet bij de Duitse inval op 10 mei onder. Vanuit zijn onderduikadres werd hij actief in het verzet en schreef hij ondermeer opruiende publicaties onder het pseudoniem Baanbreker. Samen met zijn vrouw werd hij op 6 maart 1942 door de nazi’s gearresteerd. Samen met zeven kameraden werd hij ter dood veroordeeld. In zijn afscheidsbrief schreef hij: “Voor de zwakken onder mijn naasten gaf ik mijn krachten, ten slotte ook het leven zelf. Meer dan dat heb ik niet.” Henk Sneevliet werd met zijn kameraden op 13 april 1942 geëxecuteerd bij Kamp Amersfoort, op de plek van De Stenen Man. Tijdens het voltrekken van het vonnis zongen ze De Internationale.

De straatartiest

Mon, 05 Apr 2021 11:47:00 GMT

De Koude Oorlog maakte ik mee aan de andere kant van het IJzeren Gordijn, want ik werd geboren in Charkiv in de toenmalige USSR. Charkiv ligt nu in Oekraïne, niet ver van de gebieden waar al jaren die burgeroorlog woedt. In de jaren ’80 was ik vaak met mijn gitaar en mijn vrienden op straat te vinden en verdiende ik een deel van mijn inkomen met het zingen van traditionele volksliederen en protestsongs.

O Romeo, Romeo, wherefore art thou Romeo

Wed, 17 Mar 2021 11:48:00 GMT

Op 24 september 1942 verklaart Hans Albin Rauter, de hoogste SS-er in Nederland, in een schrijven aan Berlijn de joden vogelvrij. Aan de actie om joden te arresteren zullen niet alleen de Duitse politie, NSB’ers en Wehrmacht deelnemen, maar zal ook de Nederlandse politie worden ingezet. Hij belooft Himmler: “Es kann also kein Jude, der nicht priviligiert ist, sich mehr in Holland sehen lassen.’ In zijn brief roemt hij in het bijzonder de eenheden van de Amsterdamse politie: “Sie machen sich in der Judenfrage ausgezeichnet un verhaften Tag und Nacht zu hunderten Juden.” De speciale eenheiden van Amsterdam en Den Haag werden in 1936 opgericht en beperken na 1940 hun werkterrein niet tot hun gemeenten. Ze zwermen uit over het hele land en verrichten duizenden arrestaties. Vaak op grond van bij de Nederlandse politie binnengekomen berichten. Betje Boogaard, van een familie in de Haarlemmermeer waar tientallen joden een schuilplaats vonden in 1985 in Vrij Nederland: “Het waren Nederlanders, onthou dat goed, het waren altijd Nederlandse politiemensen die de joden weghaalden. We hebben veel meer last gehad van die Nederlanders dan van de Duitsers.” Uit: “de zwarte politie” van Bert Huizing en Koen Aartsma

Er is niets zo vastberaden of angstaanjagend als een boze moeder

Mon, 08 Mar 2021 11:50:00 GMT

Op een vrolijke Internationale Vrouwendag! Dank aan alle helden die het mogelijk maakten en aan hen die nog dagelijks voor gelijkwaardigheid strijden!

Eenzame zoektocht naar de ziel

Wed, 03 Mar 2021 11:52:00 GMT

Lege theaters, geen voorstellingen. Als artiest wacht en oefen ik dagelijks 3 tot 4 uur voor het moment dat het wel weer mag. Ik voel me als een hoogzwangere vrouw die niet mag baren. Een sporter die na de warming up naar huis moet. Als een mens die zijn adem moet inhouden. Alsof iets of iemand de wereld op Pauze heeft gezet. Ondanks de situatie oefen ik dagelijks vele uren mijn stem en lichaam. Dit traject is niet heldhaftiger dan dat van een kroegbaas die niet open mag, maar wel dagelijks bezig moet zijn met het onderhouden van zijn of haar café, of dat van een museum waar ze de collectie afstoffen zonder dat ze weten wanneer er weer bezoekers komen. We voelen elkaars uitdaging. Ik ervaar deze uitzichtloze situatie als een uitnodiging om mijn artistieke ziel te ontdekken. Daarom werk ik iedere dag aan mijn creativiteit, focus en voorstellingsvermogen. Natuurlijk had ik daarnaast ook graag voor een volle zaal gestaan. Om de kwaliteit van ‘Zij zagen Oorlog’ hoog – en het ritme er in te houden, speel ik daarom vier tot vijf keer per maand de gehele voorstelling live voor een lege zaal en een video-stream. Vandaag is zo’n dag.

Een kind kan de was doen

Wed, 24 Feb 2021 11:56:27 GMT

Aangezien het door de bekende maatregelen voorlopig nog niet mogelijk is om in een zaal voor publiek te spelen, hebben we onze toevlucht gezocht tot internet-streams. Zij zagen Oorlog wordt tenminste vier keer per maand live gespeeld voor publiek in het buitenland. Bijzonder aan die voorstellingen is dat een deel van de techniek wordt gedaan door kinderen. Tijdens de afgelopen 4 live-voorstellingen werd de audio (voor de liefhebbers: 63 cues, inclusief veel handmatig faden) verzorgd door een 10-jarig meisje.

Het dagboek

Sun, 14 Feb 2021 11:58:00 GMT

Het is 14 februari 1946 en na bijna een jaar als vluchteling riant in Zweden te hebben geleefd zit ik nu bijna een week in een Russisch krijgsgevangenkamp. De situatie is erbarmelijk. We zijn met ongeveer 2200 gevangenen, waarvan ongeveer de helft lijdt aan eetproblemen. De commandant legt uit dat het kamp zelf zijn voedsel moet verdienen en daarom gevangen als arbeiders uitleent aan bedrijven in de regio. Die betalen voor de productie en als de gevangenen te weinig produceren, wordt er weinig betaald en lijden we honger. De joodse ondercommandant probeert ons gerust te stellen met uitleg dat de Russen door een mislukte oogst zelf niet veel beter eten. Volgens de Russische commandant is het de koudste dag in het kamp tot dit moment. Sinds de strijd aan het oostfront heb ik het niet meer zo koud meegemaakt als het vandaag is: minus 20 graden Celsius. De hygiëne is vreselijk. We krijgen een beetje zeep, maar het water is bevroren. In het kamp is geen tandarts, terwijl veel gevangenen opgezwollen tandvlees hebben en bij sommigen de tanden gewoon uit de mond vallen. We krijgen geen kleding en aan de voeten dragen we houten klompen die veelal te klein zijn. Over dit dagboek: Luitenant H. Schröder vocht 5 jaar aan het oostfront. Na de Duitse overgave vluchtte hij naar Zweden waar hij als vele andere nazi’s asiel kreeg. Tijdens zijn asieltijd betaalde de Zweedse overheid zijn salaris door en verder verzorgden ze kost en inwoning, vertier en vrouwen en had hij vrij toegang tot post en telefoon. Na internationale druk (voornamelijk vanuit de USSR) besloot Zweden in februari 1946 de nazi’s alsnog uit te zetten, waarna ze in Russische gevangenschap terechtkwamen.

Suriname

Tue, 02 Feb 2021 12:00:00 GMT

In de Tweede Wereldoorlog produceerde Amerika de bulk van de aluminium die benodigd was voor de productie van vliegtuigen van zowel de Westerse geallieerden als de USSR. Wist je dat het merendeel van de erts die hiervoor benodigd was uit Suriname kwam? Om het in Suriname gestationeerde Nederlandse leger te ondersteunen werd in 1939 de Surinaamse Schutterij opgericht, een eenheid die 5.000 man sterk zou worden. Om de bauxiet-mijnen te verdedigen stuurden de Amerikanen in 1942 2.000 extra troepen met 73 tanks naar de Nederlandse kolonie. De Schutterij mocht niet buiten Suriname opereren, maar veel Surinamers deden dat wel. Ze dienden in het algemene Nederlandse leger, zoals in de in Engeland opgerichte Prinses Irene Brigade, maar ook in alle geledingen van de Nederlandse Marine en Koopvaardij en de luchtmacht. Vanaf 1943 trokken honderden Surinamers naar Australië waar ze tot soldaat werden opgeleid en bij KNIL werden gevoegd om tegen Japan te vechten. Vele in Nederland woonachtige Surinamers, zoals Anton de Kom (waar we al eerder over schreven), speelden een rol in het verzet. De rol van de Nederlandse overzeese gebieden en de mensen die daar woonden wordt in de Nederlandse geschiedenis veelal vergeten, maar hun inzet en lijden was er niet minder om. Ook daar woonden moeders die voor langere tijd hun zoon moesten missen en dagelijks naar bed gingen met de angst op slecht nieuws van het front. Foto van de Surinaamse Schutterij: BeeldbankWo2

Lieve Mama,

Sat, 26 Dec 2020 12:06:00 GMT

Lieve Mama, Vandaag is het precies 120 dagen geleden dat ik thuis ben vertrokken. Ik hoop dat het bij jou allemaal goed is, dat je gezond bent en dat je fijne dagen hebt. Ik mis je heel erg en denk iedere dag aan je. Tot nu toe hebben we vooral gereisd. We zijn in Oekraïne en rukten over eindeloze besneeuwde steppen op. De sneeuw is van goede kwaliteit, dus ik kan hier veel skiën. We hebben lange dikke jassen en hoge laarzen en daarin heb ik het zelden koud. Als koerier zit ik ver achter het front, dus ik loop geen gevaar. Sowieso is het hier rustig. De strijd wordt tientallen kilometers verderop bij Stalingrad gevoerd. De lokale bevolking doet me denken aan thuis. Ze hebben het niet gemakkelijk, maar zijn gelukkig in hun eenvoud. Het zijn harde werkers, die blij zijn met alles dat ze voor ons kunnen doen. Ik woon met een paar kameraden in een klein dorpje en we slapen in een schuur. Die verwarmen we met hout, waar we genoeg van kunnen vinden. Als het vuur uitgaat, dan maken we het aan met stro dat we uit de daken trekken. In het dorp zitten verder wat Hongaren en Roemenen en een enkele verdwaalde Duitser. Soms eten we samen en dan zorgen de Roemenen voor muziek, want die hebben accordeons, violen en zelf een piano bij zich. Het is hier onwerkelijk mooi. Nachten zijn helder en dan zie ik een ontelbare hoeveelheid sterren over die uitgestrekte vlakten. Dan denk ik aan jou, maar ook aan de Rus die even verderop ligt. Ook hij kijkt naar de sterren en vraagt zich net als ik af wat hij daar in naam van God aan het doen is. Hij heeft geen hekel aan mij, ik niet aan hem. Maar als ik hem op mijn skies tegenkom, dan zal ik op hem schieten. En hij op mij. Ik weet niet goed wat ik daarvan moet vinden. Morgen gaan we met de Hongaren jagen. We hopen herten of varkens te schieten, zodat we de komende weken extra vlees hebben en lekkere soep kunnen maken. Tot snel. Liefs, Giovanni, 9 November 1942

Lieve tante Judith,

Fri, 25 Dec 2020 12:08:00 GMT

Lieve tante Judith, Voordat we uit Berlijn vertrokken zei je dat we het op het platteland moesten proberen en dat jij je bij ons zou voegen, zodra je kon. We zijn echter helemaal naar Nederland gelopen en het is vreselijker dan je kunt voorstellen. We liepen gewoon de grens over en vonden in Kerkrade een herberg waar we mochten slapen. We waren vrij en hadden eindelijk rust, zo dachten we. Maar midden in de nacht kwam de Nederlandse politie ons halen en die zette ons samen met een ander gezin terug de grens over. Eenmaal weer in Duitsland hebben we onze spullen bij het andere gezin gelaten en zijn we met een beetje kleding het platteland op gevlucht. We vonden tijdelijk onderdak bij een boer en wonen nu bij een andere boer, maar ook hier kunnen we niet lang blijven. We gaan richting België of Frankrijk. Hopelijk hebben we daar meer geluk en kijken ze anders tegen vluchtelingen aan. Lieve tante, de tijd is tekort voor me om alles te vertellen dat we hebben meegemaakt. Geloof me alstublieft wanneer ik zeg dat het verschrikkelijk is. Het is een schande. Zorg dat u vertrekt, voordat het te laat is. Nederland is geen goede bestemming, neem ook dat van mij aan. Probeer Zwitserland of anders Polen. Vol goede hoop en hopelijk tot snel, Meira en Micha, 6 November 1938

Lieve Brigitte

Wed, 23 Dec 2020 12:10:00 GMT

Lieve Brigitte, Misschien kun jij me berichten waar mama uithangt? Ik heb sinds september niets meer van haar gehoord. Ik weet ook niet of deze brief jou nog bereikt, maar ik moet elke mogelijkheid nagaan. Wat er dit jaar allemaal gebeurd is, heb ik in mijn dromen niet vermoed. Ik kwam eind van de zomer in het Reuzengebergte voor de Volksstürmopleiding. Was daar nauwelijks een week en toen werd ik overgeplaatst naar Gardelegen. Daar vertelden ze me na wat marcheren dat ik soldaat ben, maar zo wil ik mezelf nog niet noemen. Vier weken was ik daar in Gardelegen, toen gingen we naar Iltenburg in Thüringen en van daar uit naar Bremen. We dachten naar Denemarken te gaan en dat vergulde ons, want dan zouden we de kust kunnen verdedigen en ons eindelijk nuttig maken voor het Reich. Via Oldenburg en Osnabrück zijn we uiteindelijk terechtgekomen op een boerderij in Nederland, in de buurt van Bocholt, dus tientallen kilometers achter het front. Het is hier rustig, maar de reis was vreselijk. Tot Oldenburg ging het wel, maar daarna hadden we steeds luchtalarm en konden we alleen nog ’s nachts rijden. Altijd weer die jachtbommenwerpers. Toen we in Hengelo aankwamen waren we verbaasd. De Amerikanen hebben die hele stad volledig verwoest. Vanaf daar moesten we lopen. Alles wat we konden organiseren namen we mee. We zochten vooral fietsen en handkarren en natuurlijk eten. De Nederlanders vloekten vreselijk en probeerden alles te verstoppen. Midden in de nacht verlieten we de stad. We liepen de hele nacht door en na een mars van meer dan 40 kilometer bereikten we ons kamp. Mijn voeten zijn kapot van de blaren. In ons kamp aangekomen aten we onze buik vol aan gekookte boekweit en gebakken spek. We sliepen in het hooi, een gat in de dag. Iets verderop zijn parachutisten gelegerd. Van hen kregen we lange jassen, broeken en schoenen, zodat we iets hebben dat op een uniform lijkt. We hebben oude geweren met korte bajonetten en veel patronen. In 1940 buitgemaakt op het Nederlandse leger, zeggen de parachutisten. Zij zeggen ook dat we binnenkort gaan aanvallen, want er broeit iets. Commandanten rijden af en aan, dus Duitsland heeft ons nodig! Bij de aanval komen bovendien onze Wunderwaffen im Einsatz en daarmee werpen we de Tommies terug in het kanaal. Ik groet je van harte Brigitte. Ik hoop dat jouw dagen niet al te onrustig zijn. Hermann, 14 December 1944

Maak er het beste van!

Mon, 14 Dec 2020 12:28:00 GMT

De paarse broek lost niet veel op

Fri, 11 Dec 2020 12:29:00 GMT

We vieren dit jaar 75 jaar vrijheid, omdat er in 1945 een einde kwam aan de tweede wereldoorlog. Bijna automatisch nemen we aan dat het daarna voor iedereen allemaal beter werd, maar dat is helaas niet het geval, want voor veel mensen werd het daarna nog slechter. Vraag maar eens aan iemand uit het oosten van Nederland hoe ze ’75 jaar vrijheid’ ervaren hebben. Met landgenoten uit het oosten van ons land heb ik het dan niet over Tukkers en Achterhoekers, maar over (oa.) Indo’s, Papoea’s en Molukkers. Een ander voorbeeld is homoseksualiteit, voor de oorlog een normale relatievorm maar na de oorlog verboten en in diverse landen strafbaar. In Engeland ging men zelfs zover dat verklaringen omtrent homoseksueel gedrag met geweld werden afgedwongen, waarna vier jaar (!) gevangenisstraf of chemische castratie volgde. Eén van de bekendste slachtoffers van dit beleid is Alan Mathison Turing. Deze wiskundige was in de tweede wereldoorlog verantwoordelijk voor het breken van de nazi-code, waardoor de geallieerden alle geheime communicatie begrepen en daarop konden anticiperen. Deze ontdekking door Turing wordt door velen gezien als de grootste prestatie van de geallieerden tijdens de oorlog, omdat deze de duur met twee jaar verkort heeft en zodoende voorkwam dat er nog eens 15 miljoen slachtoffers vielen. Zijn staat van dienst was echter niet voldoende om te bewijzen dat homoseksuele normale mensen zijn. Hij werd in 1952 opgepakt en chemisch gecastreerd, waardoor hij borsten ontwikkelde. Op 7 juni 1954 werd hij dood gevonden. Hij zou zichzelf vergiftigd hebben met cyanide, maar het bewijs hiervoor bestaat niet. Hij is mogelijk vermoord door de Britse geheime dienst omdat Turing teveel wist van codes en omgangsnormen (wie doet ‘het’ met wie) en daardoor een veiligheidsrisico was. Dat laatste moet je zien in de geest van de koude oorlog, waarin de Russische geheime dienst talloze hooggeplaatste Engelse bewindslieden chanteerde met informatie over hun homoseksuele activiteiten. De Engelse regering erkende pas in 2009 hun onfatsoenlijke gedrag en bood postuum excuses aan. Vier jaar (!) later verleende de koningin al (kuch) gratie en werd zijn veroordeling wegens homeseksualiteit uit de boeken geschrapt. Zo is het straatje schoon, maar daarmee is het probleem van handelen op basis van superioriteitsgevoelens natuurlijk niet opgelost. En dat doe je ook niet door een paarse broek aan te trekken.

Zandsculpturen in Garderen ter gelegenheid van 75 jaar vrijheid

Tue, 01 Dec 2020 12:34:00 GMT

In het kader van 75 jaar vrijheid maakten in Garderen bijna 40 kunstenaars zandsculpturen en diorama’s, waarmee ze stilstaan bij hoogte- en dieptepunten uit die 5 jaar oorlog voor Nederland. Prachtige scenes, waanzinnige kwaliteit. Verborgen pareltje op de Veluwe dat Veluws Zandsculpturenfestijn . Het festijn is volledig corona-proof en grotendeels zelfs buiten. Warme jas aan en genieten. Vergeet ook niet het diorama dat dient als ode aan de Elfstedentochten die tijdens die jaren geschaatst zijn. In deze post een paar foto’s van het prachtige evenement. Ga er vooral zelf kijken, want de foto’s zijn echt niet half zo mooi als de beelden zelf.

Koffie?

Thu, 26 Nov 2020 12:36:00 GMT

De wind giert door de gaten in de cockpit en doet pijn in mijn gezicht. Mijn ogen worden beschermd door een bril. Ik zit vast gesnoerd in mijn kleine stoel en kan nauwelijks bewegen. Het angstzweet staat op mijn rug en tussen mijn billen, terwijl mijn kruis en dijen onder de urine zitten. Nog een paar kilometer en dan kunnen we na 7 uur vliegen eindelijk onze bommen op het doel gooien en terug naar huis. We trotseren een muur van staal opgetrokken door de talloze luchtdoelkanonnen die de raffinaderij in Roemenië beschermt. Zware verliezen Zoals van te voren bedacht vliegen we laag. Extreem laag. Op slechts 15 meter hoogte scheren we over de bomen. Het moest een verrassingsaanval worden, maar dat is dus niet gelukt. De scherven van ontploffende granaten tikken tegen de huid van onze B-24 Liberator. Lichtspoormunitie vliegt aan alle kanten om ons heen. Ik voel het inslaan op de vleugels. We hebben lichte schade en één de 9 bemanningsleden is lichtgewond. We vertrokken met 178 bommenwerpers en ik ben benieuwd hoeveel het doel bereikt hebben. Links en rechts worden collega’s uit de lucht geschoten. Ik zie één bommenwerper ontploffen en twee in brand staan. We vliegen zo laag dat onze boordschutters voor en achter de luchtdoelkanonnen op de grond onder vuur kunnen nemen. We hebben geen idee of het wat uithaalt, maar het geeft ons in ieder geval het gevoel dat we iets terug doen. Inferno Inmiddels vliegen we boven het grote industriële complex waar de nazi’s naar het schijnt tweederde van hun olie vandaan halen, dus bommen los. Het zijn er maar 6 van elk 500 pond, want de rest van het bommenruim wordt ingenomen door een extra brandstoftank zodat we ook nog terug kunnen komen op onze vliegbasis in Noord-Afrika. Ik stuur hard naar stuurboord om zo snel mogelijk weg te komen van dit inferno. We blijven laag vliegen, want anders zijn we een hele makkelijke prooi voor de Duitse – en Roemeense luchtmacht. De bommenwerper naast me wordt geraakt en ik zie een vlam uit de derde motor slaan. Tegelijk hoor ik de Punt-50 mitrailleurs van onze bovenkoepel ratelen. Dat betekent dat we aangevallen worden door jachtvliegtuigen. Automatisch wil ik een ontwijkende beweging maken, maar in formatie kan dat niet. Ik moet vertrouwen op mijn boordschutters die onafgebroken schieten. Wolken Aan het schudden merk ik dat we geraakt worden. Over de intercom hoor ik dat we schade hebben in het staartstuk. Twee schutters zijn gewond, waarvan één ernstig, maar de vijand lijkt weg. De brand in de B-24 naast me is uit, maar ik zie twee motoren stilstaan. De piloot meldt dat hij Afrika niet gaat halen, maar uit zal wijken naar het neutrale Turkije. Mijn bemanning bekommert zich om de twee gewonden, terwijl ik onze beschadigde B-24 over de bergen heen in de wolken trek. Eindelijk beschutting. Verder gebeurt er onderweg niets. Ruim vijf uur later landen we in Libië. Tijdens het taxiën vraagt mijn co-piloot of ik nog koffie wil, aangezien de thermoskan nog half vol zit en nog warm is. Terwijl ik van mijn koffie geniet en het vliegtuig uitrolt tel ik de gaten in de cockpit, maar bij 30 raak ik de tel kwijt. NOOT Op 1 augustus 1943 viel de Amerikaanse Luchtmacht vanuit Libië in Afrika met 178 bommenwerpers de Roemeense raffinaderij bij Ploesti aan. Het zwaar verdedigde doelwit bleek een brug te ver. Slechts 88 vliegtuigen keerden terug, waarvan er 55 zwaar beschadigd waren. Er werd nauwelijks schade aan de raffinaderij aangebracht, terwijl de Amerikanen ruim 500 mensen verloren. De afbeelding toont Hell’s Wrench, het vliegtuig van commandant Addison E. Baker en crew. Hij leidde de 93ste bombardementsgroep naar het doel en werd vlak bij de raffinaderij in brand geschoten. Hij liet zijn bommen vervroegd vallen om zo in de lucht te kunnen blijven en zijn eenheid naar het doel te leiden. Het toestel stortte bij het doel neer en de hele bemanning kwam om. Commandant Baker en zijn piloot John Jerstad ontvingen voor deze actie postuum de Medal of Honor.

Is dat geld nu echt zo belangrijk?

Sun, 22 Nov 2020 12:38:00 GMT

Het is begin van deze eeuw en wij wonen net in Zwolle. We vieren een verjaardag, ergens in de winter. Misschien wel die van mijn schoonvader. De opa van mijn man begint naar aanleiding van ons nieuwe adres over de oorlog. Dat is uniek, want over die vreselijk tijd werd nooit gesproken. Wat hem betreft was het nooit gebeurd en als iemand hem ernaar vroeg dan zei Joop steevast dat hij 3 maanden te jong was voor de mobilisatie en dat de oorlog – op wat verplichte arbeid als schoenmaker na – zo’n beetje aan hem voorbij was gegaan. Als 17-jarige kruipt hij met granaten op zijn rug door een weiland De realiteit blijkt die middag een andere, want hij dient in de meidagen als vrijwilliger bij het luchtafweergeschut in Fort Blauwkapel tussen de Bilt en Utrecht: “De schoften vlogen laag over. We knalden er zat neer, maar het was niet genoeg.” In de oorlog blijft hij “vrijwilliger” voor de goede zaak en “regelt” hij (oa) bonnen en eten voor familie en onderduikers en daarvoor loopt hij herhaaldelijk met een handkar van Utrecht naar Groningen en weer terug om onderweg bij de boeren om voedsel te krijgen en anders te kopen. Zwolle triggert Oorlog bij hem. Niet de stad, maar de brug: “Als we daarover waren, richting Oldebroek, dan was het goed.” De brug Als belangrijkste knooppunt naar het Noordoosten wemelt die brug vanzelfsprekend van de nazi’s. Daaronder ook ambtenaren van de CCD, het orgaan dat Zwarte Handel moet bestrijden. Dat zijn Nederlanders in Dienst van het Reich. Ze nemen veel voedsel in beslag, dat vaak met pijn en moeite op fietsen met houten banden en ouderwetse karretjes te voet is opgehaald en die CCD is zo samen met een klein aantal woekerboeren verantwoordelijk voor talloze hongerdoden, ook buiten de hongerwinter om. Nederlandse verzetsmensen en normale boeren hadden het niet op de CCD: “Daar konden er niet genoeg van kapot geschoten worden” aldus opa. In het Dominicanenklooster van Zwolle hadden ze een hoofdkantoor en daar hangt nog altijd een marmeren plaquette met de namen van tientallen ‘Kameraden die tijdens hun dienst stierven voor de goede zaak’ (lees: omkwamen door ingrijpen van het verzet). De brug is die middag een lastig ding voor Joop. In zijn gedachte ziet hij zich vast en zeker de kar met voedsel eerst met grote moeite de heuvel op duwen om hem daarna gecontroleerd heuvelafwaarts zien te krijgen. Iedereen die er weleens overheen gefietst is, weet hoezeer je hoopt dat het stoplicht onderaan die heuvel op groen staat als je eraan komt denderen. Beeld je in dat je daar met een handkar met 75 tot 150 kilo aardappels, wortels, bieten en graan af moet. De zwaartekracht die aan die kar trekt, slechts gecompenseerd door het lichaamsgewicht van mijn opa en een broer, zwager of vriendin (mijn oma). En dan hadden ze al 400 kilometer in benen. Zo’n kar die schurend en schuivend richting die bunker aan de voet van die heuvel glijdt. “Kolere ambtenaren” Dat gaat nog weleens mis en schoof je het taluud af en rolde je met je kar de uiterwaarden in, waarna die “etters van de CCD” zich als haaien op de handel stortte: “Dat moesten we opnieuw beginnen en terug naar het noorden.” Tussen Zwolle en Groningen zitten een aantal boerderijen waar de ploeg van mijn opa voedsel haalde. Daaronder veel goede boeren die gratis of tegen kostprijs en op eigen risico het westen in leven houdt. Mensen uit de Randstad doen de logistiek, maar de boeren zorgden voor onderdak, opslagplaatsen (voor “van alles”), groente en soms zelfs melk en vlees. Klederdracht Opa is even stil en vraagt dan heel specifiek naar één dorp: “Hoe ver is dat van Zwolle?” “Een minuut of 20,” hoor ik iemand zeggen. Hij piekert even en zegt dan: “Daar wil ik wel een keer naartoe. Ik heb geen adres, maar als ik daar ben dan weet ik het wel weer.” Zijn vrouw, in de oorlog al samen met Joop, vindt het geen goed idee, maar hij is niet te vermurwen. Er gaat een maand of twee overheen en het wordt lente. Ze komen naar Zwolle en met de familie rijden we over de oude weg naar het bewuste dorp. Eenmaal in het dorp gidst hij ons zonder moeite naar een hele grote sjieke boerderij. Stilte We bellen aan. Het duurt even voor er open wordt gedaan. Het is een oude vrouw in klederdracht. Ze kijkt verbaasd naar de groep, maar ontdekt dan het gezicht van opa. Het hare verstijft als ze hem herkent. Ze kijkt hem lang en indringend aan: “Ik wist dat ik je nog eens zou zien.” Joop zegt niets. We gaan naar binnen en krijgen koffie. We hebben een hartelijk en warm gesprek en zitten in een luxe keuken rond een oude smeedijzeren kachel. Opa drinkt stoïcijns zijn koffie. Zijn ogen kijken naar de schilderijen aan de muur, de marmeren en bronzen beelden op de schouw en de Bijbel in het raam. Het zijn oma en hun dochter (mijn schoonmoeder) die het gesprek voeren. Het gaat over koetjes en kalfjes, maar de sfeer is raar en de oorlog komt niet ter sprake. Het bezoek duurt niet lang. Het afscheid door de vrouw is hartelijk. Opa blijft stil. We lopen door de gang naar buiten. Daar aangekomen draait Joop zich om, kijkt de vrouw aan en zegt na enige tijd: “Waarom die woekerprijzen? Is dat bloedgeld echt zo belangrijk?” De vrouw staart hem aan, wil iets zeggen, maar doet dat niet en sluit met een stalen gezicht de deur. De terugreis naar Zwolle is lang, al duurt die maar 20 minuten. Bron: Opa Joop. Een ander verhaal van hem lees je hier.

De melkbus

Wed, 18 Nov 2020 12:42:00 GMT

Daar is die schreeuw weer, gevolgd door de schrille fluit. Het haalt me uit een diepe slaap. Nog meer geschreeuw. Naast me beweegt mijn zwager. We liggen dicht tegen elkaar aan, want de dekens zijn dun en in de zakken waar we op slapen zit nauwelijks stro. RAUS! Onderweg naar buiten pakken we van de tafel ons ontbijt, een donker stuk brood, net als gisteren. Aan een ton hangt een touw met daaraan een beker. Ik schep water en drink het snel op. Neem gauw nog een tweede maar dan moet ik de beker al doorgeven. Buiten stellen we ons op in twee rijen, terwijl we onderwijl gauw ons brood opeten. Het is niet veel, maar ik bewaar toch een stuk voor later. Dat is handig. We worden geteld en gaan daarna op pad. Iedere dag lopen we dezelfde route. We zijn met om en nabij de 20 gevangenen, twee bewakers en een commandant op de fiets. Gevangenen ja, want een week eerder was ik samen met mijn zwager bij de brug in Zwolle opgepakt. We hadden in Groningen eten gehaald voor onderduikers en waren met onze handkar op weg naar Utrecht. Bij de brug vond een ambtenaar van de CCD het nodig om een stuk spek van ons te stelen. Mijn zwager is dan een jaar of 17 en redelijk impulsief. Voordat ik kon reageren gaf hij die vuile NSB’er een rechtse directe en hoekte hem zo van het taluud af. Hij viel in de struiken, dus overleefde het. Maar wij werden gearresteerd door de Landwacht. Weg kar, weg eten, weg vrijheid. Zo’n NSB’er met een jachtgeweer nam ons mee de brug over richting de gevangenis in Zwolle. Midden op hield hij halt: “Ik loop zo een stukje vooruit. Ontsnappen heeft geen zin zoals je begrijpt met die bewakers aan weerszijden van de brug. Maar als jullie spullen in je zakken hebben en je niet wilt dat die op op het bureau gevonden worden, dan is dit wel het moment om daar vanaf te geraken. De IJssel is je graag van dienst.” Hij knipoogde en liep rustig door. Ik wisselde een blik met mijn zwager en snel gooiden we vervalste voedselbonnen, adresnotities en wat “gereedschap” over de reling. Zo kwamen we met lege zakken aan in ons nieuwe huis op de kruising van de Schoolstraat en de Berkumstraat. Daar sliepen we, terwijl we overdag kolen schepten op het rangeerterrein bij het station. Al twee dagen lopen we door de stad, langs de kerk en naar het station. En als het donker wordt weer terug. De derde dag staat voor de kerk een kar met melkbussen en een paard ervoor. De commandant van onze bewakers fietst vooruit en gaat met de koetsier in gesprek. Er wordt gewezen op de melkbussen en onze commandant knikt. Als we bij de kar zijn aangekomen moeten we halt houden. Ze zoeken twee vrijwilligers om de kar te lossen en samen met mijn zwager meld ik me. De commandant vindt het prima en terwijl de rest van de groep wegloopt, trekken we ons uitgehongerde lichaam de kar op. We slepen de acht warme melkbussen naar de rand en tillen ze daarna naar de straat. We pakken elk een hengsel en slepen de bussen de kerk in. Buiten praat de bewaker met de koetsier en dus besluiten we de inhoud te verkennen. Het is warme soep. We hebben geen beker en de bussen zijn te zwaar om uit te drinken. Met onze kale handen schrapen we het schuim uit de hals van de bussen, zodat we alsnog iets te eten hebben. Als we de laatste bus binnen hebben staan, komt de bewaker. Hij sommeert ons direct richting station te lopen waar we geacht worden kolen te scheppen. Aan het eind van de dag doen een aantal gevangenen een ontsnappingspoging richting de IJssel. Mijn zwager rent mee, ik sta aan de verkeerde kant van de berg kolen en besluit daarom de situatie af te wachten. Ik zie ze over een lage omheining klimmen. En ik hoor Duitsers schreeuwen. Een motorfiets-zijspan raast langs het spoor. Even later hoor ik een hond blaffen en in de verte valt een schot. ’s Nachts wordt een aantal ontsnapte gevangenen aan de Berkumstraat afgeleverd. Ze zien er slecht uit. Mijn zwager is er niet bij. Niemand kan me vertellen wat er van hem geworden is. Het is mijn laatste nacht in Zwolle, want de volgende ochtend word ik met de ontsnapten in een goederenwagon opgesloten en naar het oosten gebracht. Naschrift van Joop: aan het eind van de oorlog ontdek ik dat mijn zwager succesvol ontsnapt is door de IJssel is over te zwemmen en zich op de Veluwe te verstoppen. Ik weet in Duitsland uit de trein te springen, duik in Bad Bentheim onder bij een Duitse familie die het niet zo heeft op de nazi’s. Via Enschede en Hoenderlo kom ik uiteindelijk thuis in Utrecht. Meer Joop

Nachtheks

Sun, 15 Nov 2020 12:43:00 GMT

In totale stilte glijdt het houten vliegtuig door de nacht. Het zoekt een nederzetting gelegen in de buurt van Mozdok, een stad in het noorden van de Kaukasus. Het gaat om een dorpje met drie of vier houten gebouwen, waar eerder die avond een aantal Duitse voertuigen is gezien. Aan de stuurknuppel zit de 24 jarige Tataarse Olga, piloot bij het 588ste Russische bommenwerper regiment. Deze eenheid vliegt verouderde Polikarkov tweedekkers en heeft uitsluitend vrouwelijke piloten. De nazi’s kennen het regiment als de “Nachtheksen”. De bijnaam refereert aan de aanvalstechniek waarin de piloten ruim een kilometer voor het doel de motor van hun trage vliegtuig uitzetten en zo onhoorbaar naar het doel zweven om daar dan met uiterste precisie hun bommen te laten vallen. Het is haar vijfde missie van de nacht en vast niet de laatste, zo weet Olga. De fascisten hebben het Rode Leger met de rug tegen de machtige rivier de Wolga gedrukt. In een paar gebouwen langs die rivier houdt het leger van de USSR in de stad Stalingrad stand tegen een overmacht aan Duitsers, Italianen, Hongaren, Roemenen, Italianen en Nederlanders. Olga vecht verder naar het zuiden, waar ze in de bergen van de Kaukasus probeert te verhinderen dat de nazi’s de olievelden innemen. Het is koud in de open cockpit en dat vindt Olga fijn, want de frisse wind helpt haar om wakker te blijven. Zonder motor hoort ze alles wat er om haar heen gebeurt en in de duisternis zijn haar oren haar eerste verdediging. De Polikarpov PO-2 dubbeldekker is gemaakt in de jaren ’20 om akkers te besproeien. Het bestaat voornamelijk uit hout en stof en is erg brandbaar. De Rode luchtmacht noemt het daarom “Kerosine lantaarns”. Het toestel is uiterst traag, maar daardoor juist erg wendbaar. Als landbouwvliegtuig kan het overal optuigen en landen en is het bovenal betrouwbaar en makkelijk te onderhouden Op links hoort Olga een andere tweedekker. De bedoeling is dat die langs het doel vliegt om verwarring te zaaien en luchtafweergeschut te misleiden. Rechts van haar moet haar vriendin Zoya vliegen. Ze hebben elk zes fragmentatiebommen van twintig kilo bij zich. Dat zijn geen zware bommen en het zijn er niet veel, maar als je die precies boven op het doelwit gooit dan is alles behalve een zware tank kapot. Van mensen blijft helemaal niets over. Ze zweeft nu een meter of 10 boven de bomen en speurt in het donker naar een weg die daar ergens beneden moet lopen en die haar naar de nederzetting zal leiden. In het flauwe licht van haar zaklamp ziet ze op een kaart dat het niet ver meer kan zijn. Daar! Het einde van de bomenrij. Haar kameraden hebben het ook gezien en vliegen van haar weg om aan de andere kant van het dorpje voor onrust te zorgen, zodat de bommenwerper ongezien het doel kan bereiken. Olga pakt met beide handen de beugel van haar stuurkolom vast en trekt de tweedekker meer horizontaal. Onmiddellijk neemt de snelheid af. Ze draait het vliegtuig iets van koers, zodat zij en haar waarnemer in de stoel achter haar een beter overzicht hebben. Ze zien het dorpje liggen. Drie huizen, wat schuren en een loods met twee verdiepingen. Het is inderdaad niet ver meer. Ze knijpt in de stuurkolom en stuurt het toestel naar rechts. Daar gaan ze, voor de vijfde keer deze nacht. Olga zweeft over het dorp. Ze hoort het ruisen van de wind langs de staalkabels van de dubbeldekker. Beneden schreeuwt iemand en er valt een schot. En nog één. Ze drukt de stuurkolom naar voren en dwingt het houten vliegtuig in een kleine duikvlucht. Ze mikt op de plaats tussen de loods en één van de huizen. Ze ziet een aantal deuren open gaan en begint te tellen drie, twee, één en weg zijn de bommen. Ze trekt de stuurkolom zo ver ze kan naar zich toe, zodat het vliegtuig uit de duikvlucht komt en een weg naar boven zoekt. Beneden klinken nu meer schoten, gevolgd door een serie explosies van de bommen. Olga start de motor en stuurt naar rechts, weg van de vijand. Vlammen verlichten de omgeving en Olga vliegt met een boog terug naar het dorp. Ze heeft geen bommen meer, maar nu is het haar beurt om de vijand af te leiden. Ze vliegt wild om en over het dorp, terwijl haar waarnemer de situatie in de gaten houdt en de aanval van haar kameraden volgt. De Duitse luchtmacht laat zich gelukkig niet zien. Zoya valt als laatste aan. Vanuit het kleine dorp wordt nu met zware machinegeweren terug geschoten. De lichtspoormunitie trekt witte strepen door de lucht en Olga ziet de bommen op de loods vallen. Ze verzamelen boven het bos en vliegen met zijn drieën terug naar de basis. De tweedekkers van Olga en Zoya zijn redelijk beschadigd. De dames vertrekken naar de kantine om daar bij de kachel en met een kop hete thee warm te worden. Terwijl de toestellen worden volgetankt en voorzien van nieuwe bommen, zijn technici met naald, draad en lijm in de weer om de schade te herstellen. Over 20 minuten vertrekken ze weer, want de kaarten en instructies voor de zesde missie van die nacht worden bij de thee geserveerd.

A111118

Wed, 11 Nov 2020 12:49:00 GMT

Op 11 november 1918 (11/11/18) eindigde de Eerste Wereldoorlog die 4 jaar eerder begon met het neerschieten van aartshertog Franz Ferdinand van Oostenrijk-Este. Hij zat in deze auto met kenteken A111118.

Wie is de volgende?

Sun, 08 Nov 2020 12:51:00 GMT

Slaperig kijkt Erich naar de klok. Het is half vijf in de ochtend en het alarm gaat af. Ergens staat iets in de brand. Hij wrijft de slaap uit zijn ogen, neemt een paar slokken water en stapt uit bed. Het is begin november en echt al fris. Hij schiet in een broek en trui die hij van de grond raapt en haast zich op zijn fiets naar de brandweercentrale. Daar staan veel mensen voor de deur. “Vreemd,” denkt Erich, “wat doen ze hier om deze tijd?” Hij worstelt zich een weg door de menigte om bij de deur te komen. Als hij die wil openen, laten ze dat niet toe. Hij mag de centrale niet in en weet niet wat hem overkomt: “Er staat iets in de brand, we moeten de brandweerwagens … ” Voordat hij zijn zin kan afmaken pakt iemand hem vast en wordt hij door de menigte heen naar de overkant van de straat gesleurd. Als hij zich los geworsteld heeft, kijkt hij in het bebloede gezicht van zijn goede vriend en brandweercollega Otto. Erich is verbaasd over hoe slecht Otto eruit ziet. Alsof hij een ongeluk gehad heeft en met zijn fiets tegen een muur is geknald. Hij begint te praten, maar Otto legt gelijk een hand op zijn mond: “Erich, wees stil! De synagoge staat in brand. Ik kwam er langs, probeerde het vuur uit te maken en werd door een horde mensen in elkaar geslagen. Ik weet ook niet wat er aan de hand is.” Erich weet niet wat hij moet zeggen. Vol ongeloof staart hij de grote Otto aan: “In elkaar geslagen? Jij?” Meer brandweerlieden verzamelen zich, maar het duurt nog een paar uur voordat ze eindelijk de centrale in mogen. Heel voorzichtig rijden ze de wagens naar buiten en gaat het richting synagoge. Ook daar treffen ze een grote menigte aan en die voorkomt dat de brandweerwagens in de buurt van het voor de joden heilige huis komen. Er komt een man in een bruin uniform aangelopen. Hij geeft de brandweercommandant het bevel dat er niet geblust mag worden. Het gaat tegen de eed in die de brandweerlieden gezworen hebben en her en der is gemor te horen. “Zwijgen!” Zegt de commandant en dan wijst hij op de menigte burgers: “De vijand luistert mee en voordat je het weet gaan die meelopers het vuile werk opknappen.” Erich en Otto klimmen van de wagen. Behoedzaam kijken ze om zich heen. Erich pakt een schep: “Je weet maar nooit.” De sfeer is grimmig en de vlammen slaan hoog uit de synagoge. De menigte joelt en juicht, terwijl politie-agenten en partijleden joden dwingen om voor de brandende synagoge te knielen en daar met de handen in de lucht te blijven zitten. “Wat gebeurt hier?” Vraagt Erich hardop. “Shhht.” Zegt Otto, terwijl hij naar de rij knielende Joden wijst. “Zo zit je daar ook.” Dan komt de nazi aanlopen. Dit keer vraagt hij de brandweerlieden om met zand het vuur binnen de synagoge te houden. Het mag niet overslaan op andere gebouwen, maar er mag niet geblust worden, want het vuur moet zelf uitbranden. Otto pakt drie emmers zand en geeft er één aan Josef: “Pak voor mij een bats en kom mee.” Samen lopen ze naar de zijkant. Daar staan ze de hele dag geïrriteerd op brandwacht. Af en toe bedekken ze een regen vonken met een paar scheppen zand, maar veel is er niet te doen. Ze verbazen zich over de vele inwoners van de stad die komen kijken. “De meesten lijken te genieten van de fik.” Zegt Erich. Jan wrijft over de korsten op zijn gezicht: “Ik weet het. Ik heb het vanochtend zelf ondervonden.” “Weet je,” zegt Erich, “Wie zouden er na de Joden aan de beurt zijn? Protestanten? Of wij, de Katholieken?” Gebaseerd op een brief waarin een brandweerman zijn ervaringen tijdens de Kristallnacht van 9 op 10 november 1938 beschrijft.

Ethiek

Mon, 02 Nov 2020 12:53:00 GMT

In iedere oorlog gebeuren dingen die niet door de beugel kunnen en sinds 1945 worden plegers van misdrijven tegen de mensheid vervolgd. Maar in dat vervolgen zijn we heel selectief. Als we iets aan een oorlogsmisdadiger hebben, dan zijn carrièrekansen van die misdadigers eindeloos. Er zijn altijd mensen die dat voor ze regelen. En hoewel die oorlogsmisdadigers voor het leven gebrandmerkt zijn, blijven die mensen achter de schermen volledig buiten beeld, zoals de Amerikaanse dokter Edwin V. Hill M.D. De kans dat jij een oorlogsmisdadiger in je vriendenkring hebt, acht ik niet zo heel groot, maar echt iedereen kent een Dr. Hill. In de tweede wereldoorlog maakte zo’n type ten koste van alles foute wapens, maar nu werken ze bijvoorbeeld in de voedingsmiddelenindustrie waar ze dan de wetgeving te slim af willen zijn en niet per definitie het beste voor hebben met je gezondheid. Of bij een producent van electrische auto’s waar ze over de rug van Afrikaanse kinderen werken aan winstmaximalisatie. Of ze zijn presidentskandidaat en uitsluitend bezig met een eigen agenda. Biologische oorlogsvoering als speerpunt In de tweede wereldoorlog is Dr. Hill de baas over Fort Detrick, de thuisbasis van het Amerikaanse programma voor chemische oorlogsvoering. Hill wil niets liever dan het Amerikaanse leger voorzien van de beste biologische wapens en droomt van een virus dat zonder tussenkomst van soldaten de vijand kan uitroeien. Ontwikkelingen op Fort Detrick hebben voor het Amerikaanse leger, op het atoomonderzoek na, de hoogste prioriteit. Operatie Paperclip Als de tweede wereldoorlog ten einde loopt, ontwikkelt het Amerikaanse leger omvangrijke programma’s om zoveel mogelijk technologie en wetenschappers van de verslagen vijanden buit te maken. Daarin gaan ze heel ver, want ze dringen er zelfs gebieden voor binnen die in verdragen aan de USSR zijn toegezegd. De installataies daar strippen ze van alle waardevolle spullen, documenten en mensen. Bekendste nazi-kopstuk dat vervolgens wordt vrijgesteld van vervolging voor oorlogsmisdaden en in Amerikaanse dienst treedt is Wernher von Braun, onder HItler verantwoordelijk voor de terreurwapens. Als raketgeleerde brengt hij de Amerikanen naar de maan, verdient de Amerikaanse nationaliteit en wordt directeur van Nasa. De Japanse Josef Mengele Minder bekend is de moeite die de Amerikanen doen voor dokter Shiro Ishii. Deze Japanse arts experimenteert tussen 1931 en 1945 op levende mensen. Hij doet omvangrijke onderzoeken om uit te vinden hoe lang mensen zonder eten kunnen en hoeveel pijn ze kunnen verdragen. Hij opereert zonder verdoving op levende mensen en wisselt organen uit om te onderzoeken hoe levende lichamen daarmee omgaan. Hij injecteert allerhande vloeistoffen om te zien hoe mensen daarop reageren en experimenteert op grote schaal met chemicaliën, schimmels en virussen. Ishii gebruikt voor zijn experimenten Japanse criminelen. Een ontsnapping van een aantal gevangenen brengt de misdaden aan het licht en gooit zo in 1934 roet in het eten. Het schokt de publieke opinie en daardoor moet het leger de faciliteiten dichtgooien. Eenheid 731 Twee jaar na het sluiten van zijn biologische kamp, krijgt Ishii een directe opdracht van de Keizer om zijn experimenten in de veroverde regio’s in China op grote schaal voort te zetten. Het is de geboorte van de uiterst beruchte ‘Eenheid 731’. Hij begint in gevangenkampen, maar breidt de experimenten later uit naar veroverde steden. Hij zet virussen uit en experimenteert met het vergiftigen van de drinkwatervoorziening om een aantal van zijn minst-grove experimenten te noemen. Enige honderdduizenden mensen komen daarbij om, vooral Chinezen maar in het kader van rassenonderzoek ook veel krijgsgevangenen uit bijvoorbeeld de Filippijnen en Nederlands-Indië. In 1945 krijgt hij opdracht om een grootschalige biologische aanval op California voor te bereiden. Dit moet het pronkstuk op zijn CV worden, maar de oorlog eindigt 5 weken te vroeg. Dr. Hill op zoek naar waardevolle oorlogsmisdadigers Ishii en alle medewerkers van ‘Eenheid 731’ staan aan het eind van de oorlog op de lijst van de Amerikanen en de USSR om voor het gerecht te slepen, net zoals ieder nazi-kopstuk dat direct gelinkt kan worden aan de Holocaust. De resultaten van de onderzoeken naar misdrijven van de eenheid en dokter Ishii in het bijzonder zijn te verschrikkelijk voor woorden, zo vinden zowel Amerikaanse als Russische aanklagers. Terwijl de aanklachten worden voorbereid, duikt plotseling Dr. Edwin Hill op. Hij wil deze Japanse ‘wetenschapper’ graag in zijn team hebben, vanwege zijn ervaring met ‘activiteiten die in Amerika lastiger zijn uit te voeren’. De USSR is mordicus tegen en vindt dat deze Japanse arts moet worden berecht, zoals alle nazi’s die experimenten op mensen uitvoerden. De lobby van Dr. Edwin Hill is echter te sterk en zo verdwijnt Shiro Ishii tot grote ergernis van de USSR van het toneel. Ishii ruilt een carrière bij Amerikaanse laboratoria voor biologische oorlogsvoering tegen een vrijrstelling van vervolging voor misdrijven tegen de mensheid en verdwijnt voor ruim 10 jaar uit beeld. In 1958 duikt hij onverwacht op bij een reünie van de medewerkers van ‘Eenheid 731’. Hij geeft daar een afscheidstoespraak, verhuist naar Tokyo en overlijdt daar een jaar later aan kanker. Experimenten op levende Amerikanen En Dr. Hill? Daar is niet zoveel over te vinden. Niet eens een foto. Mogelijk heeft dat ermee te maken dat het Amerikaanse laboratorium waar Ishii ‘adviseur’ is, in 1955 overgaat tot tests met levende mensen. Iets waar de Amerikanen met de kennis van nu niet erg trots op zijn. Voor die experimenten worden initieel vrijwilligers en ter dood veroordeelde gevangenen gebruikt, maar als die er vanwege de bruutheid staken, dan schakelt het leger over op Zevendedagadventisten. Die weigeren vanwege hun geloof dienstplicht en mogen daarom conform de Amerikaanse wetgeving voor experimenten ingezet worden. Deze experimenten gaan tot 1974 door, dus ruim na de dood van de Japanse misdadiger.

Tattoo you

Sun, 18 Oct 2020 12:56:00 GMT

Deze drie Joodse mannen kwamen op dezelfde dag aan bij vernietigingskamp Auschwitz. Als iedere gevangen tattoëerden de nazi’s hun unieke nummer op de onderarm. Er zitten 10 nummers tussen. Ze overleefden en kwamen in verband met een ‘ooggetuige project’ nog één keer bij elkaar. Opdat we ze nooit vergeten.

Bent u een vluchteling?

Mon, 28 Sep 2020 12:57:00 GMT

In het stadhuis vult een oude man een formulier in. Bij Geboorteplaats schrijft hij op: “Leningrad.” Bij Woonplaats: “Sint-Petersburg.” De gemeentemedewerker is 18-20 jaar oud en controleert het formulier: “Reden voor verhuizing?” “Staatsgreep” antwoordt de man stoïcijns. De jonge overheidsmedewerker kijkt aandachtig naar de oude man: “Bent u dan een vluchteling?”

Het fornuis

Thu, 24 Sep 2020 13:00:00 GMT

Toen we terugkwamen bij onze uitkijkpost signaleerde mijn maat: “Ze zitten er weer, 2e verdieping, 1e raam van rechts.” Ik volg zijn vinger en zie duidelijk het groene glas van hun nachtkijker. We zitten een 40 meter uit elkaar. Zij dus op de 2e verdieping, wij op de derde. Zij houden ons in de gaten met hun nachtkijker, wij horen hen dankzij het krakende glas onder hun voeten. Op elkaar schieten heeft niet zoveel zin. Bovendien kennen we elkaars taktieken. Zij weten dat we niet aan kunnen vallen en wij weten dat zij met te weinig zijn. Ze houden ons in de nacht in de gaten, schieten bij het krieken van de dag een paar granaten af en gaan er dan vandoor. Zo gaat het al dagen. Bommen en granaten Dat wij niet aanvallen heeft te maken met het comfortabele appartement dat we geconfisceerd hebben. Die heerlijke grote bedden willen we niet kwijt. Na maanden van afzien, hebben we alle orders genegeerd en een keer gekozen voor luxe, welliswaar zonder nooduitgang. Eén granaat door de ventilatieopening en we zijn er allemaal geweest. Onze enige remidie daartegen is om ze goed in de gaten te houden. Als de Tsjetjenen aanvallen, dan hebben we één kans om te ontsnappen. Afhankelijk van hun route kunnen we de trap af naar de hoofduitgang, of naar het balkon waar één van ons vieren altijd de wacht houdt. Maar met Tsjetjeense sluipschutters in de buurt is die route een soort Russische roulette waar er tenminste één van ons altijd aan het kortste eind gaat trekken. Het wordt dag en onze wachtpost hoort twee korte fluitsignalen. Even later ploffen de granaten ten teken dat de opstandelingen er vandoor gaan. Sporen in het stof De volgende avond zien we de nachtkijker niet. Ze zijn er dus waarschijnlijk niet. Gedurende de hele nacht zien we geen activiteit. Bij het eerste licht kunnen mijn maat en ik onze nieuwsgierigheid niet langer bedwingen. In de schemer sluipen we richting die tweede verdieping, terwijl de andere twee van onze eenheid de wacht houden en ons dekking geven. Er valt geen schot en als je niet beter weet zijn we aan het urbexen. In de dikke laag stof op de grond van het appartement op de tweede verdiepingen zien we sporen van legerlaarzen en sportschoenen. De laarzen zijn vast van de sluipschutter met de nachtkijker, want die sporen zien we vooral bij het raam. De sportschoenen zijn van zijn maat die hem dekking moet geven en met granaten en munitie zeult. Prachtig staaltje Russisch fabrikaat In de kleine keuken die bij het appartement hoort vinden we op de grond een raketwerper van Russische makelij. Hij blijkt vastgelopen en de granaat zit er nog in. Tja, dat gebeurt soms. De Tsjetjenen hebben de raketwerper dus de trap op gedragen en gepoogd ons appartement onder vuur te nemen. Toen dat mislukte omdat de raketwerper dienst weigerde hebben ze het ding op de keukenvloer gegooid en zijn ze er vandoor gegaan. We lachten erom. Wij leven dus nog dankzij dit prachtig staaltje Russsisch fabrikaat. Vast in elkaar gezet door een dronken of slecht gemotiveerde metaalbewerker. Ach ja, je kan het slechter treffen. De hel breekt los In de keuken staat een klein fornuis voor 1 pan. Aangezien we in ons luxe appartement zo’n ding niet hebben, nemen we de pit mee. Bij het verlaten van het gebouw schiet er aan de Tsjetjeense kant een lichtkogel omhoog. Ze hebben blijkbaar die twee Russische idioten met dat fornuis gezien en maken zich klaar voor de afrekening. We begrijpen wat komen gaat en als berggeiten rennen we over de bergen puin van de kapotgeschoten stad naar ons appartement. Kogels en granaten vliegen ons om de oren, maar onze schat verliezen we natuurlijk niet. Afkicken Hard lachend rennen we we ons appartementencomplex in. Eenmaal binnen vallen we op de grond van het lachen en rollen in het stof. Buiten woedt de oorlog. Ruim een half uur bulderen we van het lachen om onze zenuwen eruit te gooien. Op dat moment is mijn wereld niet groter dan dat fornuis en mijn maat waarmee ik dit hachelijke avontuur beleefde. Hij is de belichaming van alles dat leeft en gebeurt. Hij is mijn familie en mijn beste vriend. Voor hem doe ik alles, zoals hij dat voor mij doet. Nawoord Ervaringen van Arkadoe Babsjenko, soldaat tijdens de tweede Tsjetsjeense oorlog van 1999 tot 2010, de eerste periode waarin Vladimir Poetin President was van de Russische federatie. De oorlog begon nadat Islamitische strijders in Dagestan een onafhankelijke republiek uitriepen. Poetin accepteerde dat niet en liet het Russische leger keihard en met de zwaarste wapens ingrijpen. Het duurde ruim tien jaar totdat de Russen de rebellen hadden uitgeschakeld. Het is onbekend hoeveel doden er vielen, maar over het algemeen spreekt men over 50.000 tot 250.000 doden.

Het einde bij de brug

Mon, 21 Sep 2020 13:02:00 GMT

Op 17 september lanceerden de geallieerden Operatie Market Garden met als doel om alle bruggen over de grote rivieren in Nederland te veroveren. Als ze eenmaal over de Rijn zouden zijn, dan was het een peuleschil om de belangrijkste Duitse industrie in het Rührgebied uit te schakelen en zo de oorlog snel tot een eind te brengen. Het zou niet lukken. De operatie verliep vanaf het eerste moment moeilijk. Materiaaltekorten en mist verhinderde dat de parachutisten volgens de planning konden worden aangevoerd en de Duitsers hoefden in veel gevallen geen versterkingen aan te voeren, want rond Arnhem lag het 2e Duitse SS corps bestaande uit 2 beschadigde tanksdivisies. 4 dagen De Engelsen zouden de brug veroveren en maximaal twee dagen vast moeten houden. Dan zouden de tanks en infanterie er zijn, die vanuit Eindhoven via Nijmegen oprukten. Die versterkingen zouden nooit komen, dus de Engelsen waren op zichzelf aangewezen. Ondanks zware Duitse aanvallen met tanks en kanonnen wisten de licht bewapende Engelse parachutisten het maar liefst 4 dagen bij de brug vol te houden. Briggs Eén van die mannen is kapitein Bernard Walter Briggs. Na de landing bereikte bij als één van de 900 de brug, maar werd daar omsingeld door tanks en zwaar bewapende Duitse infanterie. In de nacht van 17 september kreeg hij het bevel over een of een ad hoek samenstelde groep soldaten. Zijn gevechtseenheid bestond uit genie-soldaten, verbindingstroepen en ondersteundende manschappen. Hij moest een belangrijke sector ten Oosten van de brug verdedigen. Vanuit tactisch oogpunt was het een lastige positie. De huizen waar hij zich met zijn mannen verschanste keken uit op fruitbomen en daardoor konden de Duitsers ongezien dichtbij komen. Geen water Zijn positie lag de hele dag onder mortiervuur en onderging talloze zware aanvallen van een overmacht aan Duitsers die ondersteund door tanks de huizen waar de Engelsen zich verschansd hadden systematisch kapot schoten. De parachutisten wisten alle aanvallen met zware verliezen af te slaan. Twee dagen na de landing staken de SS’ers een deel van de huizen in de brand, waardoor de verdediging een stuk lastiger werd. Maar de Engelsen lieten zich niet wegjagen en hielden in hachelijke situatie stand. De aanvallen daarna werden allemaal afgeslagen, ondanks dat de parachutisten al dagenlang niet hadden geslapen en eten en drinken amper beschikbaar was. En toen begon de munitie op te raken. Uitbraak Op 21 september bleek de situatie hopeloos. De huizen stonden helemaal in brand en de munitie was op. Briggs liet het restant van zijn mannen de bayonet op het geweer zetten en de laatste granaten verzamelen. Hij pakte de radio om te overleggen met de commandant die gewond in een kelder een paar huizen achter hem zat. Captain Briggs: The position is untenable. Can I have your permission to withdraw? Frost: If it is untenable you may withdraw to your original position. Captain Briggs: Everything is comfortable. I am now going in with bayonets and grenades. De Engelsen deden een poging uit te breken richting het hoofdkwartier dat zich 10 kilometer verderop bij Hotel Hartenstein bevond. De meesten haalden het niet en werden gedood of raakten gewond. Briggs werd gevangen genomen. De Engelse parachutisten leverden een waanzinnige prestatie. Ondanks de aanwezigheid van twee tanksdivisies wisten ze niet alleen de brug bij Arnhem te bereiken, maar het tegen een enorme overmacht zelfs 4 dagen vol te houden. En dat zonder dat de beloofde versterkingen kwamen of voorraden werden aangeleverd. De dappere actie van de Engelsen was niet tevergeefs, want die zorgde ervoor dat de SS-tanksdivisies geen versterkingen naar Nijmegen konden sturen. Daardoor waren de Amerikanen ondersteund door Engelse tanks en gemotoriseerde infanterie wel in staat de Waalbrug te veroveren en Nijmegen te bevrijden. Met zijn improvisatievermogen en inspirerend leiderschap was de rol van Briggs doorslaggevend voor het verdedigen van die sector. Hij kreeg hiervoor het Militaire Kruis. Meer Market-Garden op deze site Voor het eerst naar het buitenland Een Nederlander bij de Waffen SS Terug de rijn over

Pruttelen

Sat, 19 Sep 2020 13:04:00 GMT

“We lagen onder Diepenveen en waren al een paar keer verplaatst, toen we het bericht kregen dat er Engelsen bij Arnhem waren geland. We moesten zo snel mogelijk richting de stad.” Als ik Johan in Hannover spreek heeft hij een Duits paspoort en hij zegt een geboren Duitser te zijn, maar helemaal zeker ben ik daar niet van. Zijn Nederlands is erg goed en slechts heel in verte hoor ik een Duits accent. Naar eigen zeggen dankt hij dat aan de jaren dat hij na de oorlog in Nederland woonde. 10SS “Zoals iedere Duitse jongere moest ik bij de Hitler-Jugend (zie noot). Ik doorliep een training, maar die werd ingekort om de verliezen aan het oostfront op te vangen. Ook ik moest die kant op en vocht bij Estland tegen de nietsontziende Russen. De strijd was barbaars. Boerderijen en soms hele dorpen werden platgebrand. Via een kennis van een kennis werd ik overgeplaatst naar een nieuwe dvisie in West-Europa.” In Midden-Nederland en het westen van Duitsland werden diverse divisie die in Frankrijk verloren waren gegaan herbouwd of nieuwe divisies opgericht. Johan kwam terecht bij een logistieke afdeling van de 10e SS. Hij werd chauffeur op een lichte vrachtwagen en reed ‘s nachts troepen en voorraden naar het front in Arnhem. Veel Nederlanders Nadat de Engelsen zich bij de brug hadden overgegeven, verschoof de strijd naar Oosterbeek. Johan bracht voorraden naar de frontlinies en nam gewonden mee terug: “Ik merkte dat de frustratie bij ons begon te groeien. Zoveel Engelsen konden er niet zijn en zware wapens hadden ze niet, maar zelfs met onze zwaarste tanks konden we ze niet verslaan. Onze verliezen waren enorm.” “Er waren aan Duitse kant heel veel Nederlandse soldaten in het gebied. Vele luchtafweereenheden bestonden uit Nederlanders, maar er was ook een Nederlandse SS eenheid en veel Wehrmacht. De kwaliteit was wisselend en de uitrusting hield te wensen over.” Een sprookje Johan had eerder samen met Nederlanders aan het oostfront gevochten: “Over het algemeen keken we neer op die niet-Duitse vrijwilligers, maar daarvan was bij de Nederlanders geen sprake. Die hadden zich samen met de Belgen en de soldaten uit de Baltische Staten aan het oostfront bewezen. Samen streden we voor een betere wereld.” Veel voorraden van de Engelsen vielen in Duitse handen: “Ik proefde voor het eerst in jaren weer chocolade en echte koffie en thee. Heerlijke koekjes. En vlees uit blik. Alles smaakte erg goed, want dit hadden al jaren niet meer geproefd. We verzamelden allemaal lekkere dingen in de auto voor thuis of om onderweg aan de kinderen te geven. Even geloofden we weer in de totale overwinning waar vanuit Berlijn zo op gehamerd werd. Hij zou komen en deze chocolade was slechts het begin.” De beste herinnering uit de oorlog Na acht dagen strijd, besloten de Engelsen zich terug te trekken over de Rijn met wat er nog over was van hun divisie. Uiteindelijk wisten zo’n 2200 soldaten de eigen linies weer te bereiken. 7000 werden er gevangen genomen en 2000 vonden de dood in deze ambitieuze poging dat stukje Nederland te bevrijden van nazi-juk. “Plots was het stil. Hier en daar viel nog een enkel schot, maar voor de rest was er niets. Ik hoorde de wind in de bomen en mijn auto pruttelen. We dronken koffie en fantaseerden tegen beter weten in over het einde van de oorlog. Dat moment is één van de beste herinneringen die ik aan die tijd heb.” Toen de Engelsen weg waren, werd de regio opgeruimd. We verzamelden voorraden en telden munitie. Er was een eindeloze stroom gewonden die ergens naartoe moest. De situatie in Oosterbeek was verschrikkelijk en ik was blij toen ik naar Keulen werd overgeplaatst.” Johan gaf zich aan het eind van de oorlog over aan de Amerikanen en ging na zijn gevangenschap aan het werk in een fabriek in het Rijnland, daarna in Gelderland en Noord-Limburg, om uiteindelijk terug te keren naar Hannover waar hij in 2015 overleed. NOOT *) Veel Duitse (en Luxemburgse) jongeren werden inderdaad tegen hun zin via de Hitler-Jugend in het leger opgenomen of gedwongen te vechten, maar de meeste Duitsers deden het toch echt vrijwillig of vanwege de traditie. Bij Johan heb ik zo mijn twijfels over zijn afkomst. Je komt als ‘gedwongen soldaat’ niet zomaar in het relatief rustige Nederland op een vrachtwagen te rijden, nadat je eerst in de totale hel bij Narva aan het oostfront hebt gezeten. Via/via duidt op ‘serieuze connecties’, die Johan via zijn ouders leek te hebben (zijn vader was officier). Ik acht de kans groot dat Johan vrijwillig het leger in ging en tot aan zijn dood warme gevoelens koesterde bij die tijd. Meer Market-Garden op deze site Voor het eerst naar het buitenland Het einde bij de brug Terug de rijn over

4 Para

Fri, 18 Sep 2020 13:06:00 GMT

Ik zat bij de 4e Para brigade en kwam op de 18e, dus de 2e dag, aan op de Ginkelse Heide, zo’n 8 kilometer van de brug. Het was al een uur of 3 in de middag, dus we waren maar liefst 5 uur te laat en dat had alles te maken met mist boven ons vliegveld in Engeland. We landden midden in een aanval van SS’ers op de landingsvelden. Die aanval hielpen we afslaan en namen 3 SS’ers gevangen: 2 Nederlanders en een Pool. We probeerden diezelfde dag nog bij de brug te komen, maar werden door de Duitsers met zware verliezen terug geslagen. Chaos De volgende dag vertrokken we bij het eerste licht om half 5 in twee colonnes weer richting de brug. We waren nog niet echt op weg toen we al onder vuur werden genomen door mortieren en zware machinegeweren. Het was een totale chaos en we verloren heel veel mensen. De strijd duurde de hele dag en gaandeweg kregen de Duitsers versterkingen van halfrupsvoertuigen en tanks. Man tegen man Weer moesten we terugtrekken. Dit keer in de richting van Wolfheze. Onderweg werden we beschoten door Duitse ME-109 jachtvliegtuigen. Achterna gezeten door sterke Duitse troepen trokken we door bossen. We moesten ze letterlijk van ons afslaan, zo dicht zaten we ons op de hielen. Midden in deze chaos landden er een aantal zweefvliegtuigen met Poolse artillerie. Dit bracht de Duitsers van hun stuk en met een harde maar goed gerichte tegenaanval wisten we ze terug te slaan. Een nacht in het bos Voor de nacht groeven we schuttersputjes tussen de bomen. De volgende dag zouden we terugvallen op Oosterbeek, waar in hotel Hartenstein het hoofdkwartier van de landingstroepen gevestigd was. Van slapen kwam door mortiervuur echter helemaal niets. Bij het eerste licht vertrokken we. Duizelig van het gebrek aan slaap en water en vuil omdat we ons al twee dagen niet hadden kunnen wassen. Hinderlaag Op weg naar Hartenstein werden we overvallen door SS’ers met pantserwagens uitgerust met 20 mm snelvuurkanonnen, zware machinegeweren, mortieren en tenminste één vlammenwerper. Het werd een bloedbad, we verloren veel troepen en de meeste overlevenden waren gewond. Met de bayonet op de wapens bestormden we de vijand. Die schrokken van het zooitje ongeregeld dat op ze afkwam en zo wisten we uit de omsingeling te ontsnappen. Oosterbeek We renden tot we loopgraven zagen met Engelse troepen, die duidelijk herkenbaar waren aan hun rode baret. Daar werden we niet direct met open armen ontvangen, want een officier wilde weten wat voor een bende we waren. Nou, het restant van 4 Para dus. 200 van de 2000 man bereikte Oosterbeek. De rest was dood, gevangen genomen of vocht her en der nog in kleine omsingelde stellingen. Terug naar Nijmegen Bij Oosterbeek vochten we dagenlang tegen een enorme overmacht aan troepen die bovendien zwaar bewapend waren. Onze voorraden werden kleiner en het aantal gewonden nam toe. Uiteindelijk moesten we ons terugtrekken en zwommen we in het holst van de nacht onder zwaar Duits vuur de Rijn over, waar we werden opgehaald met vrachtwagens om naar Nijmegen gebracht te worden. Meer Market-Garden op deze site Voor het eerst naar het buitenland Een Nederlander bij de Waffen SS Het einde bij de brug NOOT Dave McPhee landde met 4 Para bij Arnhem. Dit is een deel van wat hij die 8 dagen meemaakte.

Voor het eerst naar het buitenland

Thu, 17 Sep 2020 13:09:00 GMT

“Eindelijk was het zover: actie! We sloegen elkaar op de rug, want het wachten waren we meer dan zat.” We spreken William, parachutist van de 1st airborne die in 1944 als 24-jarige bij Arnhem landde op de Ginkelse Hei, ook bekend als ‘Dropzone Y’. Hun doel was de grote brug bij Arnhem. “In de vrachtwagens op weg naar het vliegveld spraken we over de operatie. We waren allemaal bang, maar ook opgewonden. De meesten van ons waren nog nooit in het buitenland geweest en best nieuwsgierig. Dat gold ook voor mij. We hadden geen idee wat we konden verwachten, maar het verzet van de nazi’s zou heel beperkt zijn.” Dat pakte in de praktijk anders uit, al verliep de dropping heel voorspoedig. “De landing leek op een oefening. Het weer was prachtig en er was nauwelijks wind. Met duizenden sprongen we uit de Dakota’s. Ik deed na de landing mijn parachute af en voelde de zon. Het was gewoon warm. Ik zocht mijn eenheid en we maakten ons gereed om richting de brug te vertrekken.” Totale chaos Die brug zouden ze nooit bereiken, want een kleine nazi eenheid bevond zich op loopafstand van de landingsplaats. De Duitse commandant wachtte niet op orders, maar ging gelijk over tot actie. Hij had maar 550 man en niet heel veel zware wapens, maar het was zijn actie die ervoor zorgde dat de meeste parachutisten de brug nooit zouden bereiken. “We waren redelijk compleet toen we van de landingsplaats vertrokken, maar stuitten al snel op Duitsers. We dachten ze eerst onder de voet te lopen, maar toen dat niet lukte probeerden we er omheen te trekken. Dat ging ook niet helemaal goed, want in iedere boom leek een nazi te zitten. Het was een ontzettende chaotische situatie.” Hinderlaag Ondanks dat de Duitse tegenstand veel sterker was dan verwacht, bleven de Engelsen het proberen om de brug te bereiken. De nazi’s maakten daar handig gebruik van door ze hier en daar in een val te lokken. “Plotseling werd er van alle kanten op ons geschoten. Granaten ontploften. We probeerden ons in te graven, maar dat lukte niet. We hadden veel gewonden toen we terug trokken. Ik bleek zelf een scherf in mijn schouder te hebben, maar kon na behandeling verder.” Bloedbad De tweede dag was een groot deel van zijn eenheid al uitgeschakeld: dood, zwaar gewond, of vermist. Ze hadden geen idee van de situatie of de tegenstand. Maar ze gingen het nogmaals richting brug. Nu kozen ze een route die dichter langs de rivier lag. “Op weg naar de brug kwamen we Engelsen tegen die zich aan het terug trekken waren. Ze waren hevig onder vuur genomen door Duitsers aan de andere kant van de rivier en de weg vooruit was afgesneden door zwaar bewapende grenadiers met pantserwagens en een enkele tank. Samen probeerden we nogmaals om door te breken. Het was een verschrikkelijk bloedbad en ook voor mij het einde van de Slag om Arnhem.” Gevangen & Bevrijd William werd geraakt door twee kogels en raakte bewusteloos. Toen hij later door de nazi’s werd gevonden, bleek hij ook nog diverse granaatscherven in zijn bovenlijf te hebben. Hij werd behandeld en verdween tot het eind van de oorlog in een gevangenkamp. “Het waren Russen die in april het kamp bevrijdden. Ze gaven ons wat brood en wezen richting het westen. Als we terug wilden naar de Engelsen, dan moesten we maar lopen. Zij brachten ons niet. Na een paar dagen lopen bereikten we uiteindelijk onze eigen troepen. Zo duurde mijn eerste buitenlandse reis bijna 8 maanden, terwijl ik voor 14 dagen geboekt had.” Meer Market-Garden op deze site Een Nederlander bij de Waffen SS Het einde bij de brug Terug de rijn over

Ze hadden wel langer mogen blijven

Wed, 16 Sep 2020 13:12:00 GMT

Hij is op leeftijd als ik hem spreek over “Die oorlog”. Zijn hele leven postbode geweest en nu al wat jaartjes met pensioen. Amper 12 was hij toen Zwolle bevrijd werd en daar kijkt hij met gemengde gevoelens op terug. “Wij hadden het in Zwolle niet zo slecht tijdens de oorlog en de Duitsers gedroegen zich over het algemeen correcter dan de Canadezen die later kwamen. Als die oorlog nog een jaartje of 2 langer geduurd had, dan had ik vloeiend Duits gesproken.” Op de Hanekamp in Zwolle spreek ik een zoon van een kleine boer die indertijd aan de rand van Zwolle was gevestigd: “We hadden een groentetuin waar we net genoeg konden verbouwen voor onszelf en wat mensen in de buurt. We konden af en toe wat ruilen tegen een liter melk of spek, maar dat was het ook.” Zelf bracht hij in de laatste twee jaar op de fiets brieven rond. Dat waren brieven van Duitsers maar ook van Zwollenaren en van buiten de stad. “Ik was jong en vond het heerlijk om buiten te zijn en me nuttig te maken. Ik kwam regelmatig op de diverse belangrijke administratieve locaties, legerposten en bij luchtdoelgeschut van Duitsers bij de bruggen. “Ik trof over het algemeen keurige lui, die altijd wel wat te drinken of te eten voor me hadden en een spelletje wilden kaarten of dobbelen.” Met gemengde gevoelens kijkt hij terug op de bevrijding: “Die Canadezen vonden zichzelf heel wat en gingen met eten, chocolade en kousen achter ieder meisje aan, ook achter mijn zussen. Die hadden daar geen zin in, maar daar hadden die soldaten geen boodschap aan. Ze achtervolgden ze tot op het erf. Pas toen een commandant ze tot de orde riep werd het rustiger. In 5 jaar oorlog hebben wij dat gedoe met de Duitsers nooit gehad. Herrenvolk noemden ze zich zelf, nou op basis van hun gedrag richting mijn zussen is daar niets van gelogen.” Dat ze zelf geen last hebben gehad van de oorlog betekent niet dat er geen gruwelijke dingen zijn gebeurd of dat hij totaal niet blij was met de bevrijding: “Door bombardementen was hier en daar veel schade in de stad en in 1945 werd de sfeer in Zwolle ook grimmig. De Duitsers waren de strijd beu en en er was geen geloof meer in een overwinning. De sfeer was niet meer zo goed en veel meer dan een kop thee zat er niet meer voor me in. Tuinen en kelders werden leeg gehaald, ook die van ons. Ze bleven keurig richting mijn zussen. Pas medio 1946 werd het allemaal weer wat beter.” NOOT: Naam en adres bekend. Wil niet met naam in de krant of op internet. Tijdens zijn werk bij de Post deze mening weleens geventileerd in een discussie over de bevrijding en kreeg gelijk het stempel dat hij een nazi zou zijn. Hij oordeelt op basis van het gedrag tov. zijn zussen.

De Jood die ging vechten

Tue, 15 Sep 2020 13:14:00 GMT

Als de nazi’s de USSR binnenvallen, is Leonid 17 jaar oud. Hij woont met zijn ouders in Charkiv, maar is euforisch en wil niets liever dan de nazi’s bestrijden. Liegen over zijn leeftijd Zijn ouders zijn tegen, maar Leonid moet en zal vechten. Alles voor de communistische heilstaat. Hij meldt zich als vrijwilliger bij het leger. Aangezien rekruten minimaal 18 jaar oud moeten zijn, moet hij liegen hij over zijn leeftijd om toegelaten te kunnen worden. Joodse Communistische Cellist Het pro-communistische gezin is pas na de Eerste Wereldoorlog verhuisd naar de USSR. Met de hele familie trekken ze van het Poolse Warschau naar Charkov in het huidige Oekraïne, omdat ze een grootse toekomst zien weggelegd voor het Rusland onder Lenin. In 1925 wordt Leonid daar geboren als zoon van een artistieke vader die leiding geeft aan een groot orkest. Leonid is een intelligente jongen die snel leert en hard werkt. Hij speelt cello, schrijft muziek en is een getalenteerd tekenaar. Dan breekt de oorlog uit en dreigt dienstplicht voor Leonid. Zijn vader regelt via handige contacten vrijstelling voor zijn zoon, maar die accepteert de ontheffing niet, want hij kan niet wachten totdat hij ten strijde mag. Totale chaos De strijd in de USSR is barbaars en miljoenen Russen worden in de eerste weken gedood of krijgsgevangen gemaakt. Het is een totale chaos bij de communisten en de nazi’s lijken vooral te strijden tegen de onmetelijke afstanden in het immense land. Om gaten te dichten worden Russische eenheden halsoverkop en zonder training en wapens naar het het strijdtoneel gestuurd. Het kan de nazi’s niet stuiten. Eindelijk actie! Leonid zijn hoogtepunt komt aan het eind van de zomer van 1941. Eindelijk is het zijn beurt! Hij neemt afscheid van zijn ouders trekt enthousiast richting het front. Zijn gebalde vuist is het laatste dat zijn ouders van hem zien. Lichaam nooit gevonden Leonid sneuvelt vermoedelijk binnen twee dagen en niemand weet waar. Het Russische leger geeft hem pas ruim een jaar later (13 september 1942) formeel als vermist op. Met Leonid zijn familie loopt het niet beter af. Alleen zijn zus ontsnapt aan de dood. Zij overlijdt in 2001 in Israël.

Brood

Sun, 13 Sep 2020 13:17:00 GMT

Ik zat op een bankje in de zon. Uit de menigte even verderop maakte zich een vrouw los die naast me ging zitten. Ik keek haar aan. Het was een geëmancipeerde jonge vrouw. Bleek. Niet ouder dan 18 jaar. Ze hief haar arm op om haar zonnekap van haar hoofd te halen en die als ventilator te kunnen gebruiken. Haar mouw viel open en onthulde een arm die uit niet meer dan een paar botten bestond. Ze zag mijn geschrokken blik en trok de mouw snel omlaag. “Dat is alles dat er van me over is,” zei ze, “is het niet grappig? De overheid zegt ons te verdedigden, maar we zijn aan het verhongeren.” Ze slikte. “Als we straks met genoeg mensen zijn, dan bestormen we de bakkerijen en pakken we elk een groot brood. Dat is het minste de overheid ons kan geven, aangezien ze onze mannen al afgenomen hebben.” De menigte groeide snel tot misschien wel duizend vrouwen en kinderen. En er bleven maar mensen bijkomen en velen hadden karren bij zich. Toen het een hele horde was, liepen ze stil en georganiseerd de stad in. Ze plunderden de voorraden van de voedselspeculanten die veel geld aan deze oorlog verdienen. Gouverneur Letcher stuurde de burgemeester om de menigte onder controle te krijgen. Hij wees de vrouwen op de wetgeving: plunderen en relschoppen zijn niet toegestaan. Zijn woorden hadden geen effect en daarom stuurde hij de lokale militie op de vrouwen en kinderen af. Geschrokken en bang lieten de vrouwen zich terug dringen. Ze parkeerden hun karren met buit op en plein en daar bleven ze, want wilden geen gehoor geven aan het bevel om naar huis te gaan. President Jefferson Davis verscheen. Hij sprak de horde warm toe. De kinderen reageerden met boe-geroep, maar nadat hij veel begrip toonde voor de situatie en beterschap beloofde vertrokken een aantal vrouwen en kinderen met hun gewonnen voedsel naar huis. De meesten bleven echter staan. Twee Generaals eisten actie tegen deze vrouwen en kinderen, maar de Staatssecretaris vond dat geen goed idee en weigerde het bevel goed te keuren. Terwijl ik je dit schrijf, staan er nog altijd vrouwen en kinderen op het plein. De sfeer is goed. De overheid deelt rijst uit. Nu ik dit meegemaakt heb, schaam ik me voor mijn vorige brieven waarin ik klaagde over het gebrek aan luxe kleding, zoals hoeden en jurken. Brieven waarin ik klaagde over het gebrek aan dik papier, boeken en luxe eten. Een deel uit een brief van een vrouw uit Richmond aan een vriend, geschreven 2 april 1863. De Amerikaanse burgeroolog (12 apr. 1861 – 9 apr. 1865) was toen bijna twee jaar oud.

Niet gebroken

Thu, 10 Sep 2020 13:18:00 GMT

Energiek rent Svetlana de 12 trappen af van het vervallen appartementencomplex waar ze sinds haar geboorte met haar moeder woont. De flat stamt uit de jaren ’50 en is sindsdien nooit echt meer opgeknapt. Haar hele leven wilde deze jonge vrouw niets liever dan vluchten naar West-Europa om deze deprimerende omgeving achter zich te kunnen laten, maar nu is alles anders want er hangt verandering in de lucht. Het trappengat is vierkant, donker en ruikt naar een mix van stof en het door de stadsverwarming opgewarmde beton. Onderaan de laatste trap leiden wat losse treden in een diagonale lijn naar de stalen buitendeur. Frisse lucht Ze huppelt de treden af, terwijl ze haar tas op haar rug gooit en in één vloeiende beweging met haar rechter wijsvinger de knop indrukt die de buitendeur ontgrendelt, terwijl de linker hand op exact het juiste moment de zware deur open duwt. Twee lange vlechten met rood met witte linten vallen over haar tas. De stalen deur brengt verse lucht en geeft toegang tot een binnenplaats met een vervallen speeltuin, met daaromheen een zandweg met tientallen geparkeerde auto’s. Her en der staan bankjes waar senioren in de zon onder het genot van een paar biertjes of een fles wodka een potje schaken. Het geheel wordt omgeven door sombere appartementencomplexen die na de tweede wereldoorlog en masse zijn neergezet om in het totaal vernietigde Minsk woonruimte te kunnen bieden aan een groeiende bevolking. Ze inhaleert de frisse lucht, pakt haar iPhone en appt haar vrienden om te vragen waar ze blijven. Zij komen haar ophalen in de prachtige 2e hands Volkswagen Golf die haar beste vriendin net uit Rusland geïmporteerd heeft. Met elkaar gaan ze naar de binnenstad om liederen te zingen tegen de zittende dictator en zijn verkiezingsfraude. Op weg naar een nieuwe wereld Ze parkeren de auto bij het voetbalstadion en wandelen de laatste paar kilometer zingend en lachend richting de binnenstad. Ze dragen rood met witte vlaggen, de kleuren van het Wit-Rusland van voor dictator Lukashenko. Al weken demonstreert de bevolking met zang tegen de zittende heerser, of eigenlijk voor de vrijheid om gewoon op straat te kunnen lopen, te kunnen zeggen wat je wilt en je haar te kunnen dragen zoals je dat zelf leuk vindt. Ook vandaag is de opkomst weer enorm. Grote media spreken van ruim honderdduizend mensen. Geweldloos protest De oproerpolitie heeft toegangswegen afgezet met 5 meter hoge mobiele metalen hekken. Daar achter staan tussen waterkanonnen duizenden agenten met knuppels en traangaswapens. De demonstratanten zingen en zwaaien met vlaggen. In de verte speelt een rockband ter ondersteuning en de sfeer is uitgelaten. Svetlana en haar vrienden doen fanatiek mee: voor de vrijheid, tegen geweld en onderdrukking. Haringen in een ton Plotseling wordt ze onder de armen gegrepen en naar achteren getrokken. Svetlana schrikt en probeert zich los te worstelen, maar iemand pakt haar bij haar benen en een seconde later ligt ze in een bus. Voordat ze kan opstaan worden er meer mensen in de bus gegooid. Ze ligt onderop, krijgt bijna geen lucht en verliest half het bewustzijn. Het is een voorbode van de ellende die ze nog gaat meemaken, want ze belandt in een cel van 3 bij 4 meter die ze moet delen met 36 andere vrouwen. Eten krijgen ze niet en een toilet is er ook niet. Ze hebben zo weinig ruimte, dat ze om de beurt moeten slapen. Als ze om water vragen, dan worden ze door de wachtposten besproeid met steenkoud water. Ze worden doorlopend door hun cipiers geïntimeerd en met de dood bedreigd. Intimidatie en martelingen Vrouwen worden hardhandig naar buiten gesleurd en opgesteld om geëxecuteerd te worden. Na enige uren in doodsangst te hebben gestaan, worden ze hardhandig terug naar de cel gesleept. Het regime doet alles om ze te breken. Het is vreselijk, maar het meest verschrikkelijke is het geschreeuw van mannen die een verdieping hoger zitten en dag en nacht worden gemarteld. Hun krijsen gaat door merg en been. Svetlana heeft geen idee wat er met haar gaat gebeuren, of en wanneer ze vrij komt. Als ze haar ogen dicht doet, dan denkt ze aan die vakantie in Berlijn, amper 90 minuten verderop. Of die zomer in Parijs, op twee uur vliegen. En de wandelingen langs de grachten van Amsterdam 150 minuten naar het westen. Allemaal zo dichtbij, maar tegelijk zo ver weg. VRIJHEID In de straten en op de pleinen van Minsk en al die andere steden van Wit-Rusland gaat zonder Svetlana de strijd verder. Haar vrienden vertellen haar verhaal en dat onrecht brengt nog meer mensen op de been. De bewoners van Wit-Rusland zijn het zat om als derderangs wezen behandeld te worden. Ze willen de kleur van hun haar of hun tattoage niet langer hoeven verbergen. Ze willen kunnen houden van wie ze willen en winkelen waar ze willen. De Wit-Russen willen leven, net als jij en ik. Dat nooit weer Dat spraken we af aan het eind van die strijd tegen die dictator die miljoenen mensen zonder proces opsloot. Een strijd waarin de Wit-Russen toen twee miljoen mensen verloren, ook voor onze vrijheid. En nu? We zijn stil. Weer laten we het in Europa gebeuren dat een maniak jonge mensen opsluit omdat ze dromen van vrijheid. Moeders van de wereld, dit hadden uw kinderen kunnen zijn!

Van hotspot naar hotspot

Wed, 09 Sep 2020 13:20:00 GMT

Twee maanden voor zijn honderdste verjaardag overleed de Wit-Russische Yakov. Het is de opa van de voor ons oh zo belangrijke Nina, de half-zus van Ksenia. Yakov is één van die miljoenen anonieme Russen aan wie te danken hebben dat Duits een keuzevak is. Als infanterist voor de poorten van Moskou Hij is bijna 17 (!) als de Nazi’s de USSR binnenvallen en hij met zijn broers aan de bak moet. Hij verruilt de technische school noodgedwongen voor de infanterie en vecht een ruwe strijd tegen een superieure vijand. Ze kunnen de nazi’s niet tot stoppen dwingen en moeten ver terugtrekken. Die terugtocht eindigt rond de kerst in 1941 in de buurt van Moskou. Yakov overleeft het bloedige winteroffensief in de metershoge sneeuw en wordt in het voorjaar van 1942 overgeplaatst naar het zuiden van Rusland. Zijn broers en vader overleven 1941 niet. Bij Stalingrad naar de luchtmacht In de Kaukasus kan hij als technicus aan het werk bij de relatief veilige luchtmacht. Hij werkt initieel bij de technische dienst op vliegvelden, maar wordt later boord-technicus in bommenwerpers. In die rol maakt hij het einde van de slag bij Stalingrad mee en daarna vecht hij bij Charkov en Rostov in het oosten van de Oekraïne. Van de slag bij Minsk naar 76 dagen achtereen boven Berlijn In 1944 zit hij bij de jachtbommenwerpers en helpt hij zijn eigen Minsk te bevrijden. Daarbij wordt de Duitse legergroep ‘Mitte’ omsingeld en vernietigd. In die twee maanden verliezen de nazi’s in Wit-Rusland net zoveel troepen als Engeland en Amerika samen gedurende de gehele oorlog. In 1945 is Yakov tijdens de slag om Berlijn technicus/staartschutter op een jachtbommenwerper en is hij 76 dagen achtereen in actie rond en boven de Duitse hoofdstad. Geen waarde aan medailles Yakov is de enige mannelijke overlevende uit zijn familie en praat nooit over de oorlog. Zijn medailles en titels interesseren hem niet: “Tegenover één waardeloos plaatje metaal staan de levens van tientallen vrienden en familieleden.” Hij vindt zichzelf geen held, want hij deed wat “iedereen zou doen”. Yakov had tot het eind van zijn leven een bloedhekel aan Duitsers. Om zijn strijd in in perspectief te zetten een paar getallen Aan het begin van de oorlog wonen er in Wit-Rusland net zoveel mensen als in Nederland in die tijd: ca. 8 miljoen. Nederland maakt één hongerwinter mee, Wit-Rusland heeft drie jaar honger. Nederland verliest in de tweede wereldoorlog 260.000 mensen, een gruwelijk aantal. In Wit-Rusland vallen ruim 2.5 miljoen doden, dus bijna een derde (!) van de bevolking overleeft de oorlog niet. Dat nooit weer, zeiden we na de oorlog tegen elkaar. Maar wie denkt nog weleens aan die uitspraak?

Zij overleefde 872 dagen belegering van Leningrad

Tue, 08 Sep 2020 13:22:00 GMT

De belegering van Leningrad door de nazi’s duurde van 8 september 1941 tot en met 27 januari 1944. In die 872 dagen kwamen er ruim een miljoen Russen, voornamelijk burgers, in de stad om. Er waren ook overlevenden, zoals mijn oma Alevtina die als ooggetuige met een actieve rol de meest gruwelijke dingen meemaakte. Loopgraven aanleggen op je 17e Op haar 17e is ze één van de ruim 700.000 burgers die na de Duitse inval door de Russische legerleiding is opgetrommeld om van Leningrad (nu Sint-Petersburg) een grote vesting te maken. Honderden kilometers stellingen worden gegraven en talloze bunkers en schuilkelders aangelegd. Rioleringen worden omgebouwd tot ondergrondse sluipwegen en kinderen zamelen lege flessen in voor de productie van molotovcocktails. Gedurende enige maanden kapt Alevtina bomen en hakt ze loopgraven. Met de nazi’s voor de poorten van de stad ontbindt de legerleiding het arbeiderslegioen. De mannen worden met verouderde geweren, sabels en pikhouwelen naar het front gestuurd. De vrouwen krijgen verschillende taken in Leningrad. Alevtina brengt initieel gewonden naar het hospitaal en ze haalt lijken op. Later maakt ze deel uit van de brandweer en rent ze samen met bijvoorbeeld de beroemde componist Dmitri Sjostakovitsj op daken van huizen, fabrieken, theaters en musea om niet ontplofte Duitse brandbommen met een riek van het dak te gooien of om smeulende fosfor met zand te bedekken zodat de gebouwen geen vlam vatten. Alleen tegen half europa De Duitse aanval op Leningrad mislukt, waarna de nazi’s besluiten de stad met haar drie miljoen inwoners uit te hongeren. De Spaanse generaal Franco stuurt 12.000 vrijwilligers om Hitler te helpen met de belegering en ook de Finnen, Hongaren, Bulgaren, Roemenen, Italianen, Esten, Letten, Litouwers, Belgen, Fransen en Nederlanders (ca 1500 vrijwilligers vanaf najaar 1941) dragen hun steentje bij. Voordat de volledige omsingeling een feit is, evacueert de Russische legerleiding zoveel mogelijk kinderen, gewonden en zieken. Alevtina blijft met haar werkende ouders achter in de stad die nu dagelijks zucht onder artillerievuur en bombardementen. Naast haar nachtelijke werk op de daken moet ze overdag met haar moeder op zoek naar voedsel en in lange rijen staan voor een klein beetje brood. Elektriciteit is er niet meer en voor verlichting zijn mensen aangewezen op een kleine geïmproviseerde kerosinelamp. Brandstof daarvoor is schaars en kaarsen zijn er nagenoeg niet. Gerichte aanvallen van nazi’s op pakhuizen met voedsel en drinkwatervoorziening Alevtina haalt tot in de winter van 1941 dagelijks twee emmers schoon water bij de watertanks in de wijk. Grote boilers zorgen dat het water in de tanks niet bevriest. Nadat de Duitsers de waterleiding gericht hebben vernietigd, moet de hongerende bevolking, ook Alevtina, met emmers richting rivier de Neva om drinkwater te halen. Behalve de waterleiding vernietigen de nazi’s ook de pakhuizen met voorraden graan, suiker en andere grondstoffen. Om de bevolking van brood te kunnen blijven voorzien voegen de creatieve bakkers gemalen meelzakken en – handdoeken toe aan het meel. Begin 1942 besluit de legerleiding tot het slopen van houten huizen, omdat het brandhout van de bakkers op is. Ook Alevtina’s ouderlijke huis moet eraan geloven. Ter vervanging moeten ze zelf een huis uitzoeken van mensen die de stad ontvlucht zijn. Uiteindelijk vinden ze een klein huisje zonder badkamer, maar met een woonkamer, slaapkamer, een kleine keuken en toilet. Het is voor de rest van het beleg hun thuis. De kat als redmiddel De situatie in de stad wordt steeds slechter. Er is nauwelijks eten en mensen hebben geen energie meer om schoon drinkwater uit de rivieren te halen. Aan wassen denkt niemand en iedereen zit onder de luizen en ander ongedierte. Wekelijks overlijden duizenden mensen aan honger en ziekte. De lijken blijven achter in de straten en trekken muizen en ratten aan. Om plagen en epidemieën te voorkomen brengt de pragmatisch ingestelde legerleiding duizenden katten naar de stad. Na de oorlog hielp ze Sputnik bouwen In februari 1943 bezwijkt Alevtina’s vader. Samen met haar moeder sleept ze hem door de spierwitte sneeuw naar het kerkhof in de hoop hem daar in het voorjaar, als de grond ontdooid is, te kunnen begraven. Een bleke rozé winterzon is de stille getuige van het drama. Vanaf het voorjaar van 1943 wordt het langzaam beter in de stad. De Russen beginnen in de strijd tegen de nazi’s de overhand te krijgen en steeds meer voedsel bereikt de stad. Door de vele overlijdens zijn er ook minder monden te voeden, waardoor er voor de overlevenden meer brood is. Pas op 27 januari 1944 is de stad weer vrij. Wel 872 lange dagen duurt het beleg uiteindelijk en daarbij komen ruim 1.3 miljoen Russen om. De Nederlandse schrijver Jaap ter Haar schreef “Boris” over deze belegering (en werd daarvoor internationaal onderscheiden). Dit aandoenlijke verhaal zou verplicht voorgelezen moeten worden op iedere lagere school. Alevtina overleeft de belegering samen met haar moeder en wordt voor haar harde werk onderscheiden als held van de stad. Na de oorlog werkt ze als technicus aan de accu’s van de Sputnik. Daar leert ze haar man kennen. Samen krijgen ze één kind (mijn vader). Ze heeft geen hekel aan Duitsers, wel aan oorlog. Alevtina is nu 98 jaar oud en woont nog altijd in haar geliefde stad. Update 2022: Ze werd net geen 100 .

Albert Leonard Wittenberg

Sat, 05 Sep 2020 13:24:00 GMT

Albert Leonard Wittenberg was voor de oorlog actief lid van de Communistische Partij Nederland (CPN) en van de linkse Bond van Surinaamse Arbeiders. Tijdens de oorlog was Wittenberg lid van het verzet. Met zijn vrouw nam hij bovendien de zorg op zich van de baby Betty van hun Joodse buren. In de zomer van 1944 werd Wittenberg opgepakt en begin september kwam hij aan in Kamp Vught. Toen dat kamp werd opgeheven vertrok hij met het laatste transport naar het concentratiekamp Sachsenhausen, om vandaar uit via Kamp Neuengamme richting de ondergrondse V2 fabriek Dora-Mittelbau getransporteerd te worden. Daar kwam de trein nooit aan, want ze strandden onderweg bij een klein station. Samen met 1015 andere gevangenen werd hij omgebraht in een veldschuur op het landgoed Isenschnibbe, even ten noordoosten van de stad Gardelegen. Zijn vrouw overleefde de oorlog met hun beide kinderen en hun joodse stiefkind. De ouders van Betty kwamen om in Auschwitz. Dankzij Betty kregen Albert Wittenberg en zijn vrouw Janna Wittenberg-Jetten in 2011 postuum de Yad Vashem onderscheiding ‘Rechtvaardigen onder de Volkeren’.